Từ Điển Thiền Tông Hán Việt

XUẤT THẾ 出 世

Có 2 nghĩa:

1. Sau khi tự mình tu hành chứng ngộ, Thiền sư trở vào đời để giáo hóa chúng sinh. Điều Tôn Túc Trụ Trì trong Thiền Uyển Thanh Quy q. 7 (Vạn Tục 111, 458 thượng) ghi: »傳 法 各 處 一 方、 續 佛 慧 命、 斯 曰 住 持； 初 轉 法 輪、 命 爲 出 世。 – Mỗi người truyền pháp mỗi nơi, nối huệ mạng Phật, đó là Trụ trì; bắt đầu thuyết pháp độ sinh, gọi là xuất thế«.

2. Chư Phật xuất hiện ở thế gian, tu hành thành Phật để giáo hóa chúng sinh. Thí dụ:

»諸 佛 出 世 之 本 懷。 – Chư Phật lấy việc xuất thế làm bản hoài«.

XUẤT THỦ 出 手 1. Ra tay. Tiết Hoa Tạng Tông Diễn Thiền sư trong NĐHN q. 20 ghi: »遂 出 手 曰： 華 藏 不 惜 性 命、 爲 諸 人 出 手 去 也。 – Sư liền đưa tay ra nói: Hoa Tạng chẳng tiếc tính mạng, đã vì các ông mà ra 1047

XUẤT TRẬN 出 陣

tay đây!« 2. Chỉ cho các việc làm: Tham thiền, ngộ đạo, thị cơ, ứng cơ. Tiết Phúc Tiên Chiêu Khánh Thiền sư trong TĐT q. 13 ghi: »本

自 圓 成、 不 勞 機 杼、 諸 上 座 出 手

不 出 手？ – Sư thượng đường, nói: Vốn tự có sẵn, chẳng nhọc đến khung cửi, các Thượng tọa xuất thủ hay chẳng xuất thủ?«

XUẤT TRẬN 出 陣 Hành vi bước ra khỏi chúng của một vị tăng để hỏi đáp với Thiền sư khi ngài thượng đường hoặc trong các buổi tham vấn. Dương Kỳ Phương Hội Hoà thượng ngữ lục ghi: »一 日、 七 人 新 到、 師

問： 陣 勢 既 圓、 作 家 戰 將 何 不 出 陣 與 楊 岐 相 見。 – Một hôm, có bảy vị tăng đến chùa. Sư hỏi: Thế trận đã bày xong, bậc tác gia chiến trường sao không xuất trận để ra mắt Dương Kỳ?«

XUẤT TRIỀN 出 纏

Thoát khỏi mọi trói buộc, gò bó. Tiết Ngữ

Chi Dư, đời thứ 3 dưới Đại Giám trong CTTNL q. 2 ghi: »無 善 纏、 無 惡 纏、 無 佛 纏、 無 眾 生 纏、 量 數 亦 然、 乃 至 都 無 一 切 量 數 纏。 故 云： 佛 是 出 纏。 – Không bị Phật trói, không bị chúng sinh trói, số lượng cũng như thế.

Cho đến đều không bị tất cả số lượng trói, nên nói Phật thoát khỏi mọi trói buộc.«

XUẤT TỨC BẤT BẢO NHẬP TỨC 出 息 不 保 入 息 Thở ra không bảo đảm hít vào. Ý nói nhân sinh vô thường, cái chết không hẹn trước với ai. Đây là lời cảnh tỉnh của nhà Phật, khuyên mọi người sớm lo tu hành, ngộ đạo. Đoạn Tế Tâm Yếu ghi: »大 須 努 力、 盡 今 生 去。 出 息 不 保 入 息。 – Rất cần phải nỗ lực cả cuộc đời này đi!

Thở ra không bảo đảm hít vào«.

XUẤT VẤN 出 問

Bước ra khỏi hàng ngũ chư tăng để thưa hỏi với thiền sư. Tông Môn Võ Khố ghi: »何 不 出 問 堂 頭 一 兩 則 話 因 緣？ – Sao chẳng bước ra khỏi hàng ngũ chư tăng để thưa hỏi với vị Đường đầu một hai tắc công án?« XUẤT VÔ MÔN NHẬP VÔ HỘ 出 無 門 入 無 户 Theo thường thức thế gian khi muốn ra vào trong nhà thì phải đi qua cánh cửa đã mở. Ở đây câu này có nghĩa ngược lại là không nhờ cửa mà vẫn ra vào căn nhà được.

Thiền tông dùng câu này làm thuật ngữ để chỉ cho sự tự do tự tại đối với các pháp của

Thiền sư.

XUẤT XÁC NHẬP XÁC, NHƯ TÚC LỮ XÁ 出 壳 入 壳 如 宿 旅 舍 Ý nói thần thức rời khỏi thân thể (chết) hoặc nhập vào thân thể (sống) giống như lữ khách ra vào nhà trọ. Đây là phản ánh tư tưởng nhân sinh vô thường, luân hồi sinh tử. Vô Môn Quan ghi: »五 祖 問 僧 云： 倩 女 離 魂、 那 箇 是 眞 底。 無 門 曰： 若 向 者 裡 悟 得 眞 底、 便 知 出 殼 入 殼、 如 宿 旅 舍。 – Ngũ Tổ hỏi vị tăng rằng: Cô Thanh lìa hồn, cái gì là nguồn chân? Vô Môn bình: Nếu ở chỗ này ngộ được nguồn chân, liền biết thần thức rời khỏi thân thể hoặc nhập vào thân thể giống như lữ khách ra vào nhà trọ«.

XÚC 觸

1. Dơ bẩn. Phần Dương ngữ lục, q. thượng ghi: »邪 正 不 分、 觸 凈 難 明。 – Tà 1048

XÚC SỰ 觸 事

chính không phân, sạch dơ khó rõ«.

2. Vi phạm. Tiết Dục Vương Đức Quang Thiền sư trong NĐHN q. 20 ghi: »喚 作 竹 篦 則 觸、 不 喚 作 竹 篦 則 背。 – Gọi là trúc bề thì vi phạm; không gọi là trúc bề thì sai trái«.

XÚC ĐỒ CUỒNG KIẾN 觸 途 狂 見

Nơi nơi sinh ra kiến giải cuồng loạn. Pháp Diễn ngữ lục, q. thượng ghi: »設 使 言 前 荐 得。 猶 是 滯 殼 迷 封。 縱 饒 句 下 精 通。 未 免 觸 途 狂 見。 – Giả sử trước lời nói lãnh hội được thì cũng là kẻ si mê ngu độn; cho dù dưới câu nói tinh thông cũng chưa khỏi nơi nơi sinh ra kiến giải cuồng loạn«.

XÚC ĐỒ THÀNH TRỆ 觸 途 成 滯

Còn gọi: Xúc đồ câu trệ. Mọi chỗ đều chướng ngại, không trót lọt. Chỉ cho sự lãnh ngộ nhiều trắc trở, khó khăn; sự lý không thông. Phương Hội ngữ lục ghi: »先

聖 有 八 萬 四 千 法 門、 門 門 見 諦、 學 人 爲 什 麼 觸 途 成 滯？ – Chư Phật có tám vạn bốn ngàn pháp môn, môn nào cũng thấy được chân lý, vậy vì sao kẻ học đạo lãnh ngộ khó khăn?«.

Quy Sơn Cảnh Sách ghi: »徒 消 十 方 信 施、 亦 乃 孤 負 四 恩。 積 累 轉 深、 心 塵 易 壅、 觸 途 成 滯、 因 所 輕 欺。 – Đó là luống tiêu của mười phương tín thí, cũng chính là cô phụ bốn ơn; tội lỗi chất chứa càng nhiều, tâm trần dễ bít lấp, sự lý không thông bị người khinh rẻ«.

XÚC LỄ 觸 禮

Dập đầu hành lễ. Tiết Kỉnh Sơn Tông Cảo Thiền sư trong NĐHN q. 19 ghi: »下 座 後、 大 家 觸 禮 三 拜。 – Sau khi sư ngồi xuống, mọi người dập đầu lễ ba lạy«.

XÚC MỤC BỒ ĐỀ 觸 目 菩 提

Những gì mắt thấy đều là trí huệ bồ-đề. Đây là cảnh giới của bậc giác ngộ đạt đến.

Minh Giác ngữ lục, q. 2 ghi: »僧 問： 如 何 是 觸 目 菩 提？ 師 云： 風 動 塵 起 鳥 飛 落 毛。 – Tăng hỏi: Thế nào là xúc mục bồ-đề? Sư đáp: Gió nổi bụi dấy, chim bay rụng lông«.

XÚC MỤC THỊ ĐẠO 觸 目 是 道

Những gì mắt thấy đều là thiền pháp. Đây là cảnh giới của bậc giác ngộ đạt đến. Vân

Môn quảng lục q. trung ghi: »師 或 云： 古 人 道。 觸 目 是 道。 拈 卻 醬 甕。 阿 那 箇 是 道？ – Hoặc giả sư nói: Người xưa bảo: Xúc mục thị đạo. Sư giơ hũ tương lên hỏi: Cái gì là đạo?«.

XÚC MỤC VÔ TRỆ 觸 目 無 滯

Mắt nhìn không chút chướng ngại, chỉ cho sự lãnh ngộ trót lọt. Vân Môn quảng lục q.

trung ghi: »直 得 觸 目 無 滯。 達 得 名 身 句 身 一 切 法 空。 山 河 大 地 是 名。 名 亦 不 可 得。 喚 作 三 昧 性 海 俱 備。 猶 是 無 風 匝 匝 之 波。 – Cho dù lãnh ngộ trót lọt, đạt được danh thân, cú thân, tất cả pháp không, núi sông đại địa đều là tên gọi, tên gọi cũng không, gọi là Tam-muội tính hải câu bị, cũng giống như sóng không gió«.

XÚC PHÁCH 促 拍

Gõ nhịp, gõ ra tiết tấu. Như Tịnh ngữ lục q.

hạ ghi: »吹 笛 打 鼓、 唱 歌 促 拍。 – Thổi sáo đánh trống, ca hát gõ nhịp.« XÚC SỰ 觸 事 Mỗi một việc gì. Phần Dương ngữ lục q. thượng ghi: »遂 有 立 雪 斷 臂 負 石 舂 糠。 遇 斯 志 人。 方 堪 受 旨。 況 乎 1049

XÚC THẠP 促 榻

山 僧 觸 事 荒 唐。 那 陞 此 位。 實 當 慚 悚。 – Cho nên có những người đứng ngoài tuyết chặt cánh tay, đeo đá giã gạo, gặp những kẻ có chí như thế mới có thể lãnh thọ ý chỉ. Huống hồ sơn tăng việc gì cũng bừa bãi thì làm sao được địa vị ấy? Thật đáng hổ thẹn!«

XÚC THẠP 促 榻 Ngồi xích lại gần, là động tác khi nói chuyện hợp ý nhau. Tiết Chiêu Giác Khắc Cần Thiền sư trong NĐHN q. 19 ghi: »時 張 無 盡 寓 荊 南、 以 道 學 自 居、 少

見 推 許。 師 艤 舟 謁 之、 劇 談 華 嚴 旨 要。 曰： 華 嚴 現 量 境 界、 理 事 全 眞、 初 無 假 法。。。 公 於 是 不 覺 促 榻。 – Lúc Trương Vô Tận còn ở Kinh Nam, tự cho rằng đạo học của mình là hiếm có. Sư ghé thuyền vào yết kiến ông ta, luận bàn về yếu chỉ Hoa Nghiêm. Sư nói: Hoa Nghiêm là cảnh giới hiện lượng, lý sự toàn chơn, ban đầu không có mượn pháp… Khi ấy, Vô Tận bất giác ngồi xích lại gần.«

XÚC TỴ DƯƠNG 觸 鼻 羊

Vốn là để chỉ cho con dê. Bởi vì mắt con dê không phân biệt được đồ vật, hễ vật chạm vào lỗ mũi của nó thì nó mới ăn.

Thiền tông muợn từ này để chỉ cho người học đạo mà mê muội, chẳng biết pháp.

Lâm Tế lục (Đại 47, 498 thượng) ghi: »今 時 學 者 總 不 識 法。 猶 如 觸 鼻 羊 逢 著 物 安 在 口 裏。 奴 郎 不 辨 賓 主 不 分。 – Thời nay, người học đều chẳng biết pháp giống như con dê dù thấy vật thực cũng không biết, phải để tới miệng mới ăn được. Những hạng người này chẳng phân biệt được tớ hay thầy, khách hay chủ«.

XÚC VẬT VÔ NGẠI 觸 物 無 碍

Lãnh ngộ trót lọt. Tiết Thị Nghiệp Hải Tịnh Thiền nhân trong Minh Bản Tạp lục, q. trung ghi: »只 如 今 夏、 轉 眼 是 半 夏 了 也、 還 曾 觸 物 無 碍、 還 曾 打 成 一 片 麼？ – Cứ như mùa hạ hiện nay, trong chớp mắt là qua nửa hạ rồi mà vẫn chưa lãnh ngộ trót lọt, vẫn chưa nhồi thành một khối!«.

XÚC Y 觸 衣

Quần đùi. Tiết Quang Hiếu Huệ Lan Thiền sư trong NĐHN q. 12 ghi: »和 州 光 孝 慧 蘭 禪 師、 不 知 何 許 人 也。 自 號 碧 落 道 人。 嘗 以 觸 衣 書 七 佛 名、 叢 林 稱 爲 蘭 布 褌。 – Thiền sư Huệ Lan chùa Quang Hiếu ở Hòa Châu không biết người ở đâu, hiệu là Bích Lạc Đạo Nhân.

Từng viết tên bảy vị Phật lên quần đùi, tùng lâm gọi sư là Lan Bố Côn«.

XUNG HÚ 冲 煦 (916-974)

Thiền tăng đời Ngũ Đại, họ Hòa, người xứ Phúc Châu, Trung Quốc. Từ bé sư đã không ăn đồ tanh nồng, chí thệ xuất gia. Sư thờ Quốc sư Thần Yến ở Cổ Sơn làm thầy, đuợc ngài thọ ký và đắc pháp. Năm 24 tuổi, sư khai pháp ở Phong Thành, Hồng Châu (nay thuộc tỉnh Giang Tây), người thời ấy gọi sư là »Tiểu Trưởng lão«. Sau đó vào niên hiệu Hiển Đức (954-959) đời Chu, sư nhận lời mời của Chu Thế Tông trụ trì chùa Quang Mục, rồi dời đến chùa Khai Tiên ở Lô Lăng. Nam Đường Trung Chủ đón sư đến chùa Tịnh Đức ở Kim Lăng (nay là Nam Kinh), tập họp đồ chúng để nghe sư thuyết pháp, nổi tiếng khắp xa gần. Thuỵ hiệu: Huệ Ngộ Thiền sư. 1050

XUYÊN QUÁ ĐỘC LÂU 穿 過 髑 髏

XUY BỐ MAO 吹 布 毛

Thổi sợi tơ trên áo, tức công án »Bố mao thị pháp« của thiền sư Điểu Khòa. Tiết Tuyết Phong Nghĩa Tồn Thiền sư trong NĐHN q. 7 ghi: »古 人 吹 布 毛 作 麼 生？ 與 說 我 來 看。 – Người xưa thổi sợi tơ trên áo để làm gì? Nói cho ta nghe xem!«

XUY MAO KIẾM 吹 毛 劍

Gươm rất bén, để sợi lông nơi lưỡi kiếm rồi dùng miệng thổi, sợi lông liền đứt.

1. Thiền tông dùng từ này để chỉ cơ phong bén nhạy. Tông Thừa Yếu Nghĩa trong DTNL q. 9 ghi: »如 吹 毛 劍、 寒 光 逼

人、 誰 敢 絲 毫 動 著？ 動 著 即 喪 身 失 命。 – Như gươm rất bén, ánh thép rợn người, ai dám chạm đến dù mảy may?

Chạm đến là bỏ mạng«.

2. Chỉ cho câu thoại đầu. Thiền Quan Sách

Tiến (Đại 48, 1098 trung) ghi:

直 須 提 起 吹 毛 劍 要 剖 西 來 第 一 義 »Trực tu đề khởi xuy mao kiếm Yếu phẫu Tây lai đệ nhất nghĩa«. »Rất cần đề khởi câu thoại đầu

Cốt mổ cho ra ý Tổ sư«.

XUY VẠN THIỀN SƯ NGỮ LỤC 吹 萬 禪 師 語 錄 Ngữ lục, 20 quyển, do Xuy Vạn Quảng Chân soạn vào đời Minh, Tam Sơn Đăng Lai trùng biên. Đây là bộ sách thu thập nhiều bài thuyết pháp của Thiền sư Xuy Vạn, có bản in sách này vào niên hiệu Sùng Trinh thứ 16 (1643) đời Minh. ― Quyển 1, 2: Năm hội ngữ lục ở các nơi: Đông Thiền Viện tại Hành Châu, chùa Tập Vân ở Trung Châu.

― Quyển 3: Phổ thuyết, Tiểu tham.

― Quyển 4: Thị chúng, Trà thoại.

― Quyển 5: Pháp ngữ, Nhập đường, Nhập thất.

― Quyển 6, 7: Tụng cổ.

― Quyển 8, 9: Kệ.

― Quyển 10: Phật sự, Tượng tán, Thư vấn.

― Quyển 11, 13: Thi ca.

― Quyển 14: Phú, Ký, Dẫn.

― Quyển 15: Tự, Văn.

― Quyển 16: Truyện, Thiên.

― Quyển 17, 18: Thuyết.

― Quyển 19: Duyên khởi.

― Quyển 20: Tạp trước. Cuối quyển có phụ lục »Xuy Vạn Thiền sư Tháp Minh« do Điền Hoa Quốc soạn, và phần hành trạng của sư do Chí Thiện soạn.

XUYÊN KHƯỚC TỶ KHỔNG 穿 却

鼻 孔 Xỏ qua lỗ mũi. Bị lệ thuộc vào ngoại vật, chẳng được siêu thoát tự tại, giống như dùng sợi dây dàm xỏ vào mũi con trâu.

Tiết Ngọc Tuyền Đàm Ý Thiền sư trong NĐHN q. 20 ghi: »進 一 步、 則 被 拄 杖 子 迷 卻 路 頭； 退 一 步、 則 被 拄 杖 子 穿 卻 鼻 孔。 – Tiến một bước thì bị cây gậy làm cho lầm mất đường đi. Lùi một bước thì bị cây gậy xỏ qua lỗ mũi«.

XUYÊN NHĨ HỒ TĂNG 穿 耳 胡 僧

Chỉ cho các vị tăng Ấn Độ vào thời xưa, vì phần lớn họ thường xỏ lỗ tai để đeo khoen đồng. Tiết Cảnh Thanh Hòa thượng trong

TĐT q. 10 ghi: »穿 耳 胡 僧 笑 點 頭。 – Tăng Ấn Độ vừa cười vừa gật đầu«.

XUYÊN QUÁ ĐỘC LÂU 穿 過 髑 髏 Xuyên qua đầu lâu, chỉ cho cảnh giới đoạn diệt tất cả tình thức. Tắc 24, Thung Dung 1051

XỨ SỞ LY PHÂN BIỆT 處 所 離 分 別

Lục (Đại 48, 243 trung) ghi: »雪 竇 亦 云。 如 今 藏 在 乳 峰 前。 來 者 一 一 看 方 便。 師 高 聲 喝 云。 看 腳 下。 萬 松 道。 雪 竇 貪 觀 腳 下。 不 知 穿 過 髑 髏。 – Tuyết Đậu cũng nói: Như nay cất giữ tại Nhũ Phong, người sau thảy xem là phương tiện. Sư lớn tiếng hét: Hãy xem ngay dưới chân mình đi! Vạn Tùng nói:

Tuyết Đậu quá quan tâm nơi gót chân mà không biết xuyên qua đầu lâu.«

XỨ SỞ LY PHÂN BIỆT 處 所 離 分 別 Lìa xa phân biệt »có không« của thế giới ý niệm nhị nguyên. Tiểu truyện Thiền sư Tĩnh Lực trong TUTA ghi: »Soi thấy pháp là vô thường, vô ngã, vô tác, vô vi, xa lìa phân biệt đối đãi »có không«, thì mới là người học đạo vậy.«

XỬ PHẦN 處 分

1. Sắp đặt, xử lý. Tiết Trường Thử Hòa thượng trong TĐT q. 5 ghi: »小 師 後 卻 去 石 頭 參、 石 頭 云： 從 什 麼 處 來？ 對 云： 從 長 髭 來。 石 頭 曰： 今夜 在 此 宿、 還 得 麼？ 對 云： 人一 切 取 和 尚 處 分。 Sau, Tiểu sư lại đến tham vấn Thạch Đầu. Thạch Đầu hỏi: Từ đâu đến? Tiểu sư đáp: Từ Trường Thử đến.

Thạch Đầu bảo: Tối nay có nghỉ lại đây được không? Tiểu sư thưa: Tất cả đều tùy Hòa thượng sắp đặt«. Tiết Động Sơn Hòa thượng trong TĐT q. 6 ghi: »師 到 百 顏、 顏 問：近 離 什 麼 處？ 師 曰： 近 離 湖 南。 顏 云： 官 察 使 姓 什 麼？ 師 曰： 不 得 他 姓。 顏 云： 名 什 麼？、 師 曰： 不 得 他 名。 顏 曰： 還 曾 出 不？ 師 曰： 不

曾 出 也。 顏 曰： 合 勾 當 事 不？ 師 曰： 自 有 郎 幕 在。 顏 曰： 雖 不 出、 合 處 分 事。 – Sư đến ngài Bách Nhan, Nhan hỏi: Vừa rời chỗ nào? Sư thưa: Vừa rời Hồ Nam. Nhan hỏi: Quan Sát sứ họ gì? Sư đáp: Không biết họ ông ta. Nhan hỏi: Thế ông ta tên gì? Sư đáp; Không biết tên ông ta. Nhan hỏi: Có từng ra ngoài chăng? Sư đáp: Chẳng từng ra ngoài. Nhan hỏi: Có giải quyết công việc chăng? Sư đáp: Tự có phó quan rồi. Nhan nói: Tuy chẳng ra ngoài nhưng xử lý mọi việc«.

2. Sai bảo, dặn dò. Đàn Kinh bản Đôn Hoàng ghi: »五 祖 曰： 。 。 。 汝 總 且 歸 房 自 看、 有 智 惠 者、 自 取 本 性 般 若 之 知、 各 作 一 偈 呈 吾。 。 。 門 人 得 處 分、 卻 來 各 至 自 房。 – Ngũ Tổ nói: … Các ngươi hãy về phòng tự khán. Người nào có trí huệ tự biết dùng Bát-nhã của bản tính làm một bài kệ trình cho ta xem… Môn nhân nghe lời sai bảo xong, mỗi người đều trở về phòng của mình«. Lại cùng sách trên ghi: »祖 （只 五 祖 弘 忍） 處 分： 汝 去、 努 力 將 法 向 南、 三 年 勿 弘 此 法。 – Tổ (chỉ Ngũ tổ Hoằng Nhẫn) dặn dò: Ngươi hãy đi, nỗ lực đem pháp về Nam, trong 3 năm ngươi đừng nên hoằng truyền pháp này«.

XỬ TỊCH 處 寂 (648-734)

Thiền tăng đời Đường, họ Chu, người xứ Phù Thành, Miên Châu (nay là huyện Miên Dương, tỉnh Tứ Xuyên) Trung Quốc. Sư thờ Thiền sư Bảo Tu làm thầy, siêng năng phục vụ, sống hòa đồng với mọi người. Sư thông suốt chỗ huyền áo, tiếng tăm vang đến triều đình, được Võ Hậu triệu đến Trường An và ban cho sư ca-sa. Sư trở về chùa Đức Thuần ở Tư Châu (nay là huyện Tư Trung, tỉnh Tứ Xuyên) để tu thiền, hơn 40 năm chẳng bước chân đến xóm làng 1052

XƯƠNG ĐÀO 昌 濤 (1815-1893)

chợ búa. Đệ tử nối pháp có các vị như: Vô Tướng…

XỬ VI 處 微 (890-955)

Thiền tăng đời Đường, họ Tằng, người xứ Bảo Xương tham yết ngài Tây Đường Tạng Công và đắc pháp. Sư ở Kiền Châu (nay là huyện Cán, tỉnh Giang Tây).

XƯNG DƯƠNG 稱 揚

Khen ngợi, truyền bá khắp nơi. Lâm Tế ngữ lục ghi: »山 僧 今 日 事 不 獲 已。 曲 順 人 情 方 登 此 座。 若 約 祖 宗 門 下。 稱 揚 大 事。 直 是 開 口 不 得。 無 爾 措 足 處。 – Hôm nay do sự bất đắc dĩ, Sơn tăng thuận theo nhân tình mới lên tòa này. Nếu chiếu theo đệ tử Thiền tông hoằng dương đại sự, thực là mở miệng chẳng được, chẳng có chỗ để đặt chân.«

XƯNG DƯƠNG XƯNG TRỊNH 稱

揚 稱 鄭 Làm ra vẻ trịnh trọng. Lời nói hàm nghĩa chê bai. Tiết Đức Sơn Tuyên Giám Thiền sư trong LĐHY q. 20 ghi: »莫 錯 仁 者！ 波 波 地 地 傍 家 走， 道 我 解 禪 解 道， 點 胸 點 肋， 稱 揚 稱 鄭， 到 這 裏 盡 須 吐 却， 始 得 無 事。 – Chớ lầm! Nhân giả, bôn ba chạy sang nhà hàng xóm nói ta hiểu thiền hiểu đạo, vỗ ngực khoe khoang, làm ra vẻ trịnh trọng. Đến đây cần phải mửa ra hết mới được vô sự.«

XƯNG ĐỀ 稱 提

Khen ngợi, nêu lên. Pháp Diễn ngữ lục q.

thượng ghi: »是 以 紹 先 聖 之 遺 蹤。 稱 提 祖 令。 爲 後 學 之 模 範。 建 立 宗 風。 – Thế nên tiếp nối dấu vết của bậc Thánh trước (Phật) để lại, nêu lên thiền cơ của Tổ sư Thiền tông, làm mô phạm cho hàng hậu học, dựng lập tông phong.«

XỨNG 稱

Khiến cho người nào đó vừa lòng hợp ý. Pháp Diễn ngữ lục q. trung ghi: »變 大 地 爲 黃 金。 攪 長 河 爲 酥 酪。 猶 未 稱 白 雲 在。 – Biến đất đai thành vàng ròng, khuấy sông dài làm sữa ngọt, còn chưa vừa lòng hợp ý Bạch Vân tôi.«

XƯƠNG CUỒNG 猖 狂

Si mê không biết, tùy tiện làm càn. Tiết

Chí Công Hòa thượng thập tứ khoa tụng trong CĐTĐL q. 29 ghi:

五 欲 貪 瞋 是 佛 地 獄 不 異 天 堂 愚 人 妄 生 分 別 流 浪 生 死 猖 狂 »Năm dục tham sân là Phật.

Địa ngục nào khác thiên đàng,

Kẻ ngu vọng sinh phân biệt, Lang thang sinh tử làm càn«.

XƯƠNG DUNG 昌 容

Thiền tăng đời Minh, họ Triệu, hiệu là Quyền Thật, Định Phong, người Côn Minh (nay thuộc Vân Nam) Trung Quốc. Bảy tuổi xuất gia, 17 tuổi thọ giới cụ túc, để lòng nơi nội điển, nổi bậc nhất là làm thơ, bài nào làm trong lúc xuất thần thì thành ngâm vịnh. Nhập thất sáu năm, tham vấn Hòa thượng Dư Sơn đắc pháp. Khoảng niên hiệu Vạn Lịch (1573-1619) sư làm chủ am Thúy Phong ở Tung Minh (nay thuộc Vân Nam).

Tác phẩm: Khiếu Sư Sơn ngữ lục.

XƯƠNG ĐÀO 昌 濤 (1815-1893) Thiền tăng đời Thanh,họ Lưu, tự Tịnh Hàm, hiệu Cừ Đăng Đạo Nhân, là em của 1053

XƯƠNG ĐẠO 昌 道 (1813-1903)

Xương Đạo, người xứ Đồng Sơn (Từ Châu, Giang Tô) Trung Quốc. Nối pháp Thiền sư Đại Tu ở Tiêu Sơn, đời thứ 48 hệ Thanh Nguyên. Trụ trì chùa Quảng Tế. Tác phẩm: Cừ Đăng Đạo Nhân tạp lục.

XƯƠNG ĐẠO 昌 道 (1813-1903)

Thiền tăng đời Thanh, họ Lưu, tự Vân Phàm, người xứ Đồng Sơn (Từ Châu, Giang Tô) Trung Quốc. Nối pháp Thiền sư Đại Tu, đời thứ 48 hệ Thanh Nguyên. Trụ trì Tiêu Sơn. Tác phẩm: Tiêu Phàm tập

XƯƠNG LONG 昌 隆

Hưng thịnh. Xây đắp cho bền vững. Bài sám Quy Mạng của Thiền sư Di Nhiên ghi:

»此 世 福 基 命 位、 各 願 昌 隆。 – Kiếp này nguyện xây đắp tòa phúc đức, nền đạo tâm cho bền vững«.

XƯỚNG 唱

1. Hô to lên. Chương Đệ tứ tổ Ưu-ba Cúc- đa trong CĐTĐL q. 1 ghi: 波 旬 曰。 我 誓 迴 向 佛 道 永 斷 不 善。 鞠 多 曰。 若 然 者 汝 可 口 自 唱 言 歸 依 三 寶。 魔 王 合 掌 三 唱。 – Ba-tuần nói: Tôi thề hướng về Phật đạo, hằng dứt điều ác! Cúc-đa bảo: Nếu quả như thế, ngươi tự xướng ba lần quy y Tam bảo đi. Ma vương (tức Ba-tuần) chắp tay hô to lên ba lần.« 2. Giảng nói. Chương »Trí Nhàn tụng« trong CĐTĐL q. 29 ghi: »達 道 人 唱 祖 意。 我 師 宗 古 來 諱。 唯 此 人 善 安 置。 足 法 財 具 慚 愧。 – Bậc đạt đạo giảng nói ý Tổ sư, Tông của thầy ta xưa nay kiêng kỵ, chỉ có người này khéo đặt để, đủ pháp tài đủ cả tàm quý (hổ thẹn).« 3. Cất tiếng to để rao bán y vật của vị tăng đã mất. Tiết Bảo Phong Khắc Văn Thiền sư trong NĐHN q. 17 ghi: »龍（指 黃 龍

和 尚） 曰： 腳 下 鞋 甚 處 得 來？ 師 曰：廬山七百五十文唱來。 – Long (chỉ Hòa thượng Hoàng Long) bảo: Giày dưới chân từ đâu mà có? Sư thưa: Ở Lô Sơn rao bán bảy trăm năm mươi đồng.«

XƯỚNG ĐẠO 唱 導

Giảng nói Phật pháp, hướng dẫn người học. Huệ Nam ngữ lục ghi: »舉 興 化 謂 克 賓 維 那 曰。 汝 不 久 爲 唱 導 之 師。 – Hưng Hóa bảo Duy-na Khắc Tân rằng: Chẳng bao lâu ngươi sẽ làm Thầy giảng nói Phật pháp, hướng dẫn người học.«

XƯỚNG PHÁCH TƯƠNG TÙY 唱

拍 相 隨 Ca hát và vỗ tay ăn rập nhau; dụ cho sự khế hợp chặt chẽ giữa thầy và trò. Tắc 64,

Bích Nham lục (Đại 48, 195 thượng) ghi:

»南 泉 晚 間 復 擧 前 話 問 趙 州。 州 是 老 作 家。 便 脫 草 鞋。 於 頭 上 戴 出。 泉 云。子 若 在 卻 救 得 貓 兒 (唱 拍 相 隨。 知 音 者 少。 將 錯 就 錯)。 – Nêu lên công án: Nam Tuyền lại hỏi Triệu Châu về câu hỏi trước đó. Châu liền cởi giày để lên đầu và đi ra. Nam Tuyền nói: Nếu có ông ở đây thì cứu được con mèo (Sự khế hợp chặt chẽ giữa thầy và trò, ít có kẻ tri âm, phóng lao phải theo lao)«

XƯỚNG Y 唱 衣 (516)

Phân chia y vật của vị tăng đã mất. Vân Môn quảng lục q. hạ ghi:»因 爲 亡 僧 唱 衣 次、 如 今 唱 衣、 亡 僧 還 向 這 裏 麼？– Nhân lúc đang phân chia y vật của vị tăng đã mất, sư hỏi một vị tăng khác:

Hôm nay xướng y, vậy chớ ông tăng mất, còn có ở đây không?«

Y SƠN 依 山 (?-1213)

Y

Y AM HỮU QUYỀN 伊 庵 有 權

Hiệu của Thiền tăng Hữu Quyền đời Tống. X. Hữu Quyền.

Y BÁT HẠ 衣 鉢 下

Còn gọi: Trường liên sàng. Sập dài nằm nghỉ tập thể chư tăng dùng để ngủ nghĩ tọa thiền. Sở dĩ có tên »Y bát hạ« là vì ngay trên giường có những cái móc để treo y bát. Tiết Nam Tuyền Phổ Nguyện Thiền sư trong NĐHN q. 3 ghi: »師 見 僧 斫 木

次、 師 乃 擊 木 三 下、 僧 放 下 斧 子、 歸 僧 堂。 師 歸 法 堂、 良 久 卻 入 僧 堂、 見 僧 在 衣 鉢 下 坐。 師 曰： 賺 殺 人！ – Một hôm, sư thấy tăng đẽo gỗ, sư liền lấy gậy gõ vào khúc gỗ 3 cái. Tăng buông búa trở về tăng đường. Sư về pháp đường. Hồi lâu, sư đi vào tăng đường, thấy tăng ngồi trên sập, sư nói:

Lừa gạt chết người«.

Y CHÂU 衣 珠

Còn gọi: Y trung bảo. Viên ngọc quý trong áo, tỷ dụ Phật tính sẵn có nơi mỗi người. »Lục Tổ Năng thiền sư bi minh« trong Toàn Đường Văn q. 327 ghi: »世 界一 花、 祖 宗 六 葉。 大 開 寶 藏 明 是 衣 珠。 – Trong đời có một đóa hoa sáu cánh là Thiền tông. Thiền tông mở rộng kho báu chỉ rõ viên ngọc quý trong áo.« »Ngoạn Châu Ngâm« của Đan Hà Hòa thượng trong TĐT q. 4 ghi: »識 得 衣 中 寶、 無 明 醉 自 醒。 百 骸 俱 潰 散、 一 物 鎮 長 靈。 – Biết được viên ngọc quý ở trong áo, tự tỉnh cơn say vô minh. Thân thể đều tan rả hết, chỉ có một vật linh còn mãi.«

Y CHỈ SƯ 依 指 師

Bậc thầy hướng dẫn của những vị tăng tham thiền học đạo.

Y PHÁP 衣 法

Pháp y. Thiền tông Trung Quốc vào thời kỳ đầu (từ Sơ Tổ Đ t-ma đến Lục Tổ Huệ Năng) và thời gian truyền trao đạo pháp của 28 của đời Tổ sư Thiền tông Tây Thiên (Ấn Độ), đã đem chiếc cà sa của chính mình để trao lại cho đệ tử dòng chính, tức dùng pháp y để biểu hiện pháp tín. Đàn Kinh bản Đôn Hoàng ghi: »Ngũ Tổ viết:

… Nhược ngộ đại ý giả, phó nhữ y pháp, bẩm vi Lục Tổ, hỏa cấp cấp! – Ngũ Tổ nói: …Nếu ai ngộ được đại ý ta trao cho pháp y, vâng làm Tổ đời thứ sáu, hãy nhanh lên!« Y SƠN 依 山 (?-1213) Thiền tăng đời Lý, họ Nguyễn, quê ở lang

Cẩm, tỉnh Nghệ An, Việt Nam. Sư nối pháp Thiền sư Viên Thông, thuộc dòng Tỳ-ni-đa-lưu-chi đời thứ 19. Sư dáng người thanh nhã, nói năng hoạt bát. Thuở nhỏ, sư học thông sách sử, về văn chương khoa cử của Nho gia tất hỏi han đến chỗ vi diệu, nhưng đối với kinh điển Phật giáo cũng hết sức lưu tâm. Sư xuất gia năm 30 tuổi với một vị trưởng lão trong làng. Sau đến kinh đô tham học với Quốc sư Viên Thông và nối pháp ngài. Về sau, sư tùy phương hành hóa chí tại lợi người. Nếu được tín thí cúng dường, sư đều để vào

Phật sự. Sư có làm cây đối khuyến hóa:

»Điếu danh thị lợi, giai như thủy thượng phù âu Thực phúc chủng duyên, tận thị hung trung 1055

Y THẢO PHỤ MỘC 依 草 附 木

hoài bảo«.

»Mến danh thích lợi đều như bọt nước mặt ghềnh, Cấy phúc gieo duyên, trọn là trong lòng hoài bão« Sư trụ trì tại chùa Đại Bi, tràng Đại Thông, hạt Long Phúc. Về già lại dời đến chùa Nam Mô, làng Yên Lãng trụ trì.

Kệ dạy chúng:

»Như Lai thành chính giác Nhất thiết lượng đẳng thân

Hồi hỗ bất hồi hỗ Nhãn tình đồng tử thần *** Chân thân thành vạn tượng Vạn tượng thành chân thân Nguyệt điện vinh đan quế Đan quế tại nhất luân«.

»Như Lai thành chính giác Tất cả lượng bằng thân Xoay lại chẳng xoay lại

Mắt sáng đồng tử thần *** Chân thân thành vạn tượng Vạn tượng thành chân thân Cung trăng cành quế đỏ Quế đỏ tại một vầng«.

Theo: Thiền sư Việt Nam của HT. Thanh Từ.

nương cây gá cỏ, cùng với Phật pháp cách nhau trời vực«.

Y Ỷ 依 倚

Nương tựa. Bài Trừu thần ngâm trong Tuệ

Trung Thượng Sĩ ngữ lục ghi:

從 來 一 物 兮 也 非 身 生 帶 業 兮 也 是 如 何 五 蘊 兮 紛 紜 爲 據 四 大 兮 依 倚 »Tùng lai nhất vật hề dã phi, Thân sinh đới nghiệp hề dã thị

Như hà ngũ uẩn hề phân vân Vi cứ tứ đại hề y ỷ«.

»Xưa nay một vật chừ cũng sai Thân sinh mang nghiệp chừ cũng phải Vì sao ngũ uẩn chừ lăng xăng

Bám chặt tứ đại chừ nương tựa«.

Y THẢO PHỤ MỘC 依 草 附 木 Còn gọi: Y thảo phụ diệp (nương cây gá cỏ). Quỉ thần nương gá vào cỏ cây để hiển linh tác quái, Thiền gia dùng từ này dụ chỉ việc không thể lãnh ngộ thiền nghĩa, chỉ một mực bắc chước lời nói của người cho là kiến giải của mình. Tiết Thiên Thai Đức

Thiều Quốc Sư trong NĐHN q. 10 ghi: »如 此 見 解、 喚 作 依 草 附 木、 與 佛 法 天 地 懸 隔。 – Kiến giải như thế gọi là

Ý CHỈ 意 旨

Gọi tắt: Chỉ. Ý định, mục đích, tôn chỉ của một điều tâm niệm. Bùi Hưu ngữ lục ghi: »休 即 起 前 問、 師 朗 聲 問： 裴 休。 公 應 諾、 師 曰： 在 什 麼 處？ 公 當 下 知 旨、 如 獲 髻 珠、 曰： 吾 師 眞 善 知 識 也！ 示 人 刻 的 若 是、 何 薄 沒 於 此 乎 時 眾 愕 然。 – Hưu lặp lại câu hỏi trước. Sư (Hoàng Bá) liền to tiếng gọi: Bùi Hưu! Tướng công ứng thinh: Dạ.

Sư hỏi: Ở đâu? Ngay đó Tướng công nhận ra ý chỉ của thiền, như được hạt châu trên búi tóc, liền thưa: Thầy tôi đúng là bậc thiện tri tức, chỉ dạy người chín chắn dường ấy. Cớ sao lại mai một ở đây? Đại chúng trong chùa rất ngạc nhiên«.

Ý HỌC 意 學

Chỉ cho Thiền tông học, vì tu tập thiền yếu cần phải nghiêng nặng về ý nghiệp. Thiền Nguyên Chư Thuyên Tập Đô Tự thượng, 1056

YÊN TỬ SƠN 安 子 山

phần 1 (Đại 48, 400 trung): »經 是 佛 語、 禪 是 佛 意。 諸 佛 心 口、 必 不 相 違。 – Kinh là lời Phật, Thiền là ý Phật, Tâm và khẩu của chư Phật không trái nhau.«

Ý THỨC 意 識

Nhận thức của »ý căn« đối với »pháp« (muôn sự muôn vật ở thế gian), chỉ cho hoạt động tư duy, bao gồm các tâm lý: tưởng tượng, suy lý, phán đoán. Là 1 trong 6 thức. Trong các tác phẩm Thiền tông, từ »ý thức« phần lớn chỉ cho nhận thức của hoạt động tư duy do các nghĩa lý khái niệm tạo nên. Thứ nhận thức này không phù hợp với chủ trương chẳng lập tri giải, chẳng rơi vào tình niệm của nhà thiền đề xướng.

Bích Nham lục q. 1 ghi: »人 多 落 在 意

識 中、 須 是 向 語 句 未 生 前 會 取 始 得。 – Phần lớn mọi người đều rơi vào trong ý thức, cần phải lãnh hội trước khi lời nói chưa phát ra mới được.«

Ý THƯỢNG SINH Ý 意 上 生 意

Trên ý sinh ý. Đối với cơ duyên ngữ cú, dùng ý nghĩa thông thường để lý giải, nhận thức và phát huy. Bích Nham lục q. 1 ghi:

»若 向 言 上 生 言。 句 上 生 句。 意 上 生 意。 作 解 作 會。 不 唯 帶 累 老 僧。 亦 乃 辜 負 雪 竇。 – Nếu nhằm trên lời sinh lời, trên câu sinh câu, trên ý sinh ý, tạo nên sự hiểu biết thì không chỉ làm lụy lão tăng mà còn cô phụ Tuyết Đậu«.

Ý TƯỞNG 意 想

Chỉ hoạt động của ý niệm tư duy thông thường. Mật Am ngữ lục ghi: »坐 斷 情 塵 意 想、 不 落 見 聞 覺 知。 – Quét sạch bụi nhơ của tục tình, cắt đứt hoạt động của ý niệm tư duy thông thường, chẳng rơi vào cảm giác nhận thức.«

Ỷ THIÊN TRƯỜNG KIẾM 倚 天 長

劍 Thanh gươm rất bén, nổi tiếng trong lịch sử Trung Quốc, Thiền tông dùng nó để dụ cho cơ phong sắc bén của thiền sư. Tắc 10, Bích Nham lục q. 1 (Đại 48, 140 hạ) ghi:

»雪 竇 似 倚 天 長 劍。 凜 凜 全 威。 若 會 得 雪 竇 意。 自 然 千 處 萬 處 一 時 會。 – Tuyết Đậu giống như thanh Ỷ thiên trường kiếm, oai phong lẫm liệt. Nếu lãnh ngộ được ý Tuyết Đậu, thì tự nhiên ngàn chỗ muôn chỗ đồng thời lãnh ngộ«.

YỂM HÓA 奄 化

Lìa đời (tạ thế). Chương Ma-noa-la, Tổ thứ

22 trong CĐTĐL q. 2 ghi: »尊 者 跏 趺 寂

然 奄 化。 – Tôn giả ngồi kiết già an nhiên lìa đời«.

YỂM TỨC 奄 息

Chết, qua đời. Tông Môn Võ Khố ghi: »（慶 藏 主） 聞 之 遂 掩 息。 叢 林 盡 謂。 慶 遭 圓 通 一 詬 而 卒 – Tạng chủ Khánh nghe lời nói này liền qua đời.

Trong tùng lâm mọi người đều bảo Khánh bị một lời nhục mạ của Viên Thông mà chết.«

YỂM TỴ THÂU HƯƠNG 掩 鼻 偷 香

Bịt mũi trộm mùi, tỷ dụ hành vi ngu xuẩn tự dối. Tiết Bản Sinh Thiền sư trong NĐHN q. 5 ghi: »掩 鼻 偷 香、 空 招 罪

犯。 – Bịt mũi mà muốn ngửi trộm mùi hương, nhận ngang xương là tội phạm.« YÊN TỬ SƠN 安 子 山 Còn gọi: Tượng Sơn, Bạch Vân Sơn. Núi 1057

YÊN TỬ THIỀN PHÁI 安 子 禪 派

nằm trong tỉnh Quảng Ninh, miền Bắc Việt Nam, cách thị xã Uông Bí 14km về hướng tây bắc. Núi cao 1.068m, là nơi giáp giới Hải Dương, Bắc Giang và Quảng Yên (cũ), được coi là danh sơn của miền Hải Đông xưa. Núi này chẳng những là cảnh đẹp thần tiên hùng vĩ mà còn là di tích của thiền phái Trúc Lâm. Theo truyền thuyết, sở dĩ núi có tên Yên Tử vì vào đời Tần ở Trung Quốc (thế kỷ III tr. TL) có một đạo sĩ tên là An Kỳ Sinh đến tu luyện và đắc đạo ở núi này. Nhưng mãi đến đời Trần, núi mới bắt đầu nổi tiếng, nhờ vua Trần Nhân Tông xuất gia tu hành ở chùa Vân Yên (Hoa Yên) khiến cho núi này trở thành trung tâm Phật giáo Việt Nam và Tổ đình của thiền phái Trúc Lâm. Núi có nhiều chùa nổi tiếng như: Long Động, Giải Oan, Hoa Yên, chùa Đồng, Thiên Trúc, Thiền Định, Thần

Khê và các am: Vân Tiêu, Ngọa Vân, Thạch Thất, Bảo Sát.

Những vị Tổ sư nổi tiếng từng hoằng hóa trên núi Yên Tử như Hiện Quang, Quốc sư Phù Vân, Trúc Lâm Đại đầu-đà, Huyền Quang, Chân Nguyên trùng tu Long Động vào đời Lê. Trên núi hiện còn mấy chục ngôi tháp cổ, trong đó quan trọng nhất là: Tháp Huệ Quang thờ Điều Ngự Giác Hoàng, tháp Tôn Đức thờ Thiền sư Minh

Hành Tự Tại…

YÊN TỬ THIỀN PHÁI 安 子 禪 派 Tên của một phái thiền ở Việt Nam vào thời Lý, Trần. Tổ khai sơn là thiền sư Hiện Quang, vốn là đệ tử của thiền sư Thường Chiếu, một thiền sư thuộc thiền phái Vô Ngôn Thông. Thiền phái này truyền đến đời thứ 6 là Trần Nhân Tông. Vị này về sau trở thành Sơ tổ của Thiền phái Trúc lâm. Như vậy truyền thống Yên Tử kể từ ngài Hiện Quang đến ngài Vô Phiền là 23 đời (xem Biểu đồ ở phần Phụ lục). Tinh thần Hòa quang đồng trần, đập vỡ thái độ bám víu vào khái niệm, đập phá quan niệm lưỡng nguyên và những vấn đề giả tạo… là tư tưởng thiền học của thiền phái này và trở thành nét son trong tư tưởng Phật giáo Việt Nam.

YẾN HƯU 宴 休

Nghỉ ngơi tĩnh dưỡng. Thiền Lâm Bảo

Huấn q. 2 (Đại 48, 1026 hạ) ghi: »高 菴 退 雲 居。 圓 悟 欲 治 佛 印 臥 龍 菴 爲 燕 休 之 所。 – Cao Am khi thôi ở chùa Vân cư. Viên Ngộ muốn sửa lại am Ngọa Long của ngài Phật Ấn làm nơi nghỉ ngơi tĩnh dưỡng«.

YẾN TỌA 宴 坐

Còn gọi: Tọa thiền, yến tọa. Điều chỉnh cho thân ngồi ngay ngắn, tâm được tịch tĩnh. Phẩm Đệ Tử trong kinh Duy-ma, q thượng (Đại 14, 521 hạ) ghi: »坐 當 如 法、 不 於 三 界 現 身 意、 是 爲 宴 坐。 – Ngồi phải đúng như pháp, chẳng khởi thân ý trong tam giới, ấy là yến tọa«.

Theo: PQĐTĐ của nhóm Từ Di.

YÊU THẠCH THUNG MỄ 腰 石 舂

米 Còn gọi: Phụ thạch thung khang. Trên lưng đeo đá để giã gạo. Câu truyện Lục Tổ Huệ Năng ở trong pháp hội của Ngũ Tổ Hoằng Nhẫn tại núi Hoàng Mai làm công việc khó nhọc. Khi đạp chày giã gạo, ngặt vì thân thể ngài quá nhẹ, chày không cất lên được, nên ngài phải đeo thêm một hòn đá lớn sau lưng. Phẩm Hành do, thứ nhất của Đàn Kinh, bản Đôn Hoàng ghi: »次 日、 祖 （指 五 祖） 潜 至 碓 法坊、 見 1058

YẾU THẢ 要 且

能 （指 慧 能） 腰 石 舂 米、 語 曰： 求 道 之 人、 爲 法 忘 驅、 當 如 是 乎！ – Hôm sau, Tổ (chỉ Ngũ Tổ) lén đến nhà giã gạo, thấy Năng (chỉ Huệ Năng) lưng đeo đá giã gạo, nói rằng: Người cầu đạo, vì pháp quên thân, cần phải như thế!«

YẾU CHỈ 要 旨

Còn gọi: Diệu chỉ. Ý nghĩa quan trọng. Bài Phật Tâm Ca trong Tuệ Trung Thượng Sĩ ngữ lục ghi:

心 即 佛、 佛 即 心 妙 旨 靈 明 達 古 今 春 來 自 是 春 花 笑 秋 到 無 非 秋 水 深 »Tâm tức Phật, Phật tức tâm Diệu chỉ linh minh đạt cổ câm Xuân lai tự thị xuân hoa tiếu Thu đáo vô phi thu thủy thâm«. »Tâm tức Phật, Phật tức tâm Diệu chỉ sáng ngời kim cổ thông Xuân đến, tự hoa Xuân mỉm miệng

Thu về, đâu chẳng nước Thu trong«.

YẾU DIỆU 要 妙

Vi diệu. Tiết Long Tuyền Nao Thiền sư trong NĐHN q. 17 ghi: »上 堂 眾 集、 師 乃 曰： 祇 恁 麼 便 散 去、 不 妨 要 妙。 雖 然 如 是、 早 是 無 風 起 浪、 釘 橛 空 中。 – Sư thượng đường, chúng tụ họp xong, sư liền nói: Chỉ thế ấy liền giải tán đi, mới có thể là vi diệu. Mặc dù như thế, sớm là không gió mà nổi sóng, đóng đinh trong hư không rồi«.

YẾU THẢ 要 且 1. Quả là, quả thực. Tiết Đầu Tử Đại Đồng Thiền sư trong NĐHN q. 5 ghi: »巨 榮 禪 客 參 次、 師 曰： 老 僧 未 曾 有 一 言 半 句 挂 諸 方 脣 齒、 何 用 要 見 老 僧？ 榮 曰： 到 這 裡 不 施 三 拜、 要 且 不 甘。 – Thiền khách Cự Vinh đang tham vấn, sư bảo: Lão tăng chưa từng có một lời nửa câu để cho các ông chấp trước, đâu cần phải gặp lão tăng? Vinh nói: Đến chỗ này chẳng lạy cho 3 lạy, quả là không đành lòng«.

Tiết Trường Thử Khoáng Thiền sư trong

NĐHN q. 5 ghi: »師 曰： 居 士 祇 見 錐 頭 利、 不 見 鑿 頭 方。 士 曰： 恁 麼 說 話、 某 甲 即 得； 外 人 聞 之、 要 且 不 好。 – Sư nói: Cư sĩ chỉ thấy cái dùi nhọn mà không thấy cái đục vuông. Sĩ (chỉ Bàng cư sĩ) thưa: Nói lời như thế với tôi thì được; còn như người ngoài nghe lọt lời này, quả thực chẳng tốt«.

2. Nhưng mà, song. Biểu thị ngữ khí chuyển chiết. Pháp Diễn ngữ lục q. trung ghi: »雲 門 好 則 甚 好。 奇 則 甚 奇。 要 且 只 說 得 老 婆 禪。 – Vân Môn hay thì rất hay đặc biệt thì rất đặc biệt, nhưng mà chỉ nói được Thiền lão bà«. Tiết Chiêu Giác Khắc Cần Thiền sư trong NĐHN q. 19 ghi: »龐 居 士 舌 拄 梵 天、

口 包 四 海、 有 時 將 一 莖 草 作 丈 六 金 身？ 有 時 將 丈 六 金 身 作 一 莖 草、 甚 是 奇 特、 雖 然 如 此、 要 且 不 曾 動 著 向 上 關。 – Bàng cư sĩ, lưỡi thì chống đến trời Phạm Thiên, miệng thì trùm cả bốn biển, có khi đem một cọng cỏ làm thân vàng một trượng sáu, có khi đem thân vàng một trượng sáu làm một cọng cỏ, rất là kỳ đặc. Mặc dù như thế, song ông ta chẳng từng động đến cửa ải thiền chí cực vi diệu«. YẾU THẢ 要 且 1060

PHẦN PHỤ LỤC

ĐỊA DANH

B Bách Lâm Tự Tháp (Hà Bắc). Bách Trượng Sơn (Giang Tây). Bạch Vân Tự (Quảng Đông). Báo Ân Tự (Giang Tô, An Huy). Bảo Lâm Tự (Quảng Đông). Bích Động Tự (VN).

Bình Sơn Tháp (VN).

C Cao Mân Tự (Giang Tô).

Cốc Ẩn Sơn (Hồ Bắc).

Cửu Hoa Sơn (An Huy).

Chiêu Thiền Tự (VN). Chơn Không Thiền Viện (VN).

Chúc Thánh Tự (Hồ Nam)

Chung Nam Sơn (Thiểm Tây).

Chứng Chân Tự (Quảng Đông).

Chương Kỉnh Tự (Thiểm Tây).

D Diên Hựu Tự (VN). Diên Phúc Tự (VN). Diên Thọ Tự (Giang Tô)

Diên Ứng Tự (VN). Diệu Hỷ Am (Chiết Giang). Dũng Tuyền Tự (Phúc Kiến).

Dương Kỳ Tự (Giang Tây). Đ Đại Bảo Quang Tháp (Giang Tây).

Đại Dữu Lãnh (Quảng Đông). Đại Điên Thiền sư Tháp (Quảng Đông).

Đại Mai Sơn (Chiết Giang). Đại Mãn Thiền sư Thạch Tháp (Hồ Bắc).

Đại Ngu Thiền sư Tháp (Sơn Tây [Trung Quốc]).

Đạo Ngô Sơn (Hồ Nam).

Đầu Tử Sơn (An Huy).

Động Sơn (Giang Tây).

G Giác Hải Tự (VN).

Giác Lâm Tự (VN).

Giải Thoát Thiền sư Tháp (Sơn Tây

[Trung Quốc]).

Giáp Sơn (Giang Tô, Hồ Nam).

H Hành Sơn (Hồ Nam).

Hoa Đình Tự (Vân Nam). Hòa Sơn (Giang Tây).

Hoàng Bá Sơn (Phúc Kiến, Giang Tây).

Hoàng Long Sơn (Giang Tây). Hổ Khâu Tự (Giang Tô).

Hổ Khâu Tháp (Giang Tô).

Hồng Phúc Tự (VN). Hùng Nhĩ Sơn (Hà Nam). ĐỊA DANH Hương Hải Tự (VN).

Hương Nghiêm Tự (Hà Nam). Hương Tích Tự (Giang Tô).

K Khai Tiên Tự (Giang Tây).

Kim Liên Tự (VN).

Kim Sơn Tự (Giang Tô). Kính Sơn (Chiết Giang).

Kiến Sơ Tự (VN).

L Lâm Tế Tự (Hà Bắc).

Lâm Tế Tự Trừng Linh Tháp (Hà Bắc).

Liên Phái Tự (VN).

Linh Ẩn Tự (Chiết Giang).

Linh Nham Tự Tháp Lâm (Sơn Đông).

Linh Quang Tự (VN).

Long Hưng Tự (VN).

Lô Sơn (Giang Tây).

M Mai Am (Quảng Đông).

Mật Ấn Tự (Hồ Nam).

N Nam Đài Tự (Hồ Nam). Nam Hoa Tự (Quảng Đông). Nam Tuyền Sơn (An Huy).

Nam Thiền Tự (Sơn Tây). Năng Nhân Tự (Chiết Giang). Nga My sơn (Tứ Xuyên).

Ngọc Tuyền Tự (Hồ Bắc). Ngũ Đài Sơn (Sơn Tây [Trung Quốc]).

Ngũ Tổ Sơn (Hồ Bắc).

Nguyệt Quang Tự (VN).

Ngưu Đầu Sơn (Giang Tô).

Nhạc Lâm Tự (Chiết Giang).

Ninh Phúc Tự (VN).

P Pháp Vũ Tự (VN).

Phật Quang Tự (An Huy).

Phong Huyệt Tự (Hà Nam). Phong Huyệt Tự Thất Tổ Tháp (Hà Nam).

Phổ-đà Sơn (Chiết Giang).

Phổ Minh Tự (VN).

Phổ Minh Tháp (VN).

Phổ Thông Thiền tự (Giang Tây).

Q Quán Sự Tứ (VN).

Quảng Nghiêm Tự (VN).

Quảng Tế Thiền sư Tháp Đình (Phúc Kiến).

Quy Sơn (Hồ Nam).

Quy Tông Tự (Giang Tây).

Quỳnh Lâm Tự (VN).

S

Sắc Tứ Từ Ân (VN).

Sơ Sơn (Giang Tây).

Sùng Phúc Tự (VN).

T Tam Giác Sơn (Tứ Xuyên).

Tào Khê Sơn (Quảng Đông).

Thạch Sương Sơn (Hồ Nam). Thanh Lương Sơn (Sơn Tây).

Thanh Lương Tự (Giang Tô, Phúc Kiến).

Thanh Nguyên Sơn (Giang Tây).

Thảo Đường Tự (Thiểm Tây).

Thần Quang Tự (VN).

Thê Hiền Sơn (Tứ Xuyên). Thê Hiền Thiền Viện Thạch ThưyếnT Xuyên).

Thê Thiền Tự (Thiểm Tây).

Thiên Đồng Tự (Chiết Giang).

Thiên Ninh Tự Tháp (Bắc Kinh). Thiên Phúc Tự (VN).

Thiên Tư Phúc Tự (VN).

Thiên Thai Sơn (Chiết Giang). Thiếu Lâm Tự (Hà Nam). 1062 TÁC PHẨM Thiếu Lâm Tự Tháp Lâm (Hà Nam). Thiếu Thất (Hà Nam).

Thúy Vi Tự (Thiểm Tây).

Thuyền Tôn Tự (VN).

Thừa Thiên Tự (Phúc Kiến).

Thường Chiếu Thiền Viện (VN) Tiêu Sơn Tự (VN).

Tổ Đường Tự (Giang Tô). Trác Tích Tự (Quảng Đông). Trạm Lô Thiền Am (Phúc Kiến).

Trấn Quốc Tự (VN).

Trấn Quốc Thiền Viện (Chiết Giang).

Trúc Lâm Thiền Viện (Hương Cảng,

VN).

Trường Khánh Viện (Phúc Kiến).

Tuyết Đậu Tự (Chiết Giang).

Tuyết Phong Sơn (Phúc Kiến).

Từ Đàm Tự (VN).

Từ Hiếu Tự (VN).

TÁC PHẨM

U U Thê Tự (Giang Tô).

V Vạn Tùng Lão Nhân Tháp (Bắc Kinh).

Vân Cái Sơn (Hồ Nam).

Vân Cư Sơn (Chiết Giang, Giang Tây).

Vân Môn Tự (Quảng Đông). Vân Thê Sơn (Chiết Giang).

Viên Chiếu Thiền Viện (VN).

Viên Thông Tự (Giang Tây).

Y

Yên Tử Sơn (VN).

A An Ban Thủ Ý Kinh.

B Bách Trượng Hoài Hải Thiền sư ngữ lục.

Bạch Vân Thủ Đoan Thiền sư quảng lục.

Bàng Cư Sĩ ngữ lục.

Bảo Cảnh Tam Muội Bổn Nghĩa.

Bảo Cảnh Tam Muội Ca.

Bảo Cảnh Tam Muội Huyền Nghĩa.

Bảo Cảnh Tam Muội Nguyên Tông Biện Mậu.

Bảo Giác Tổ Tâm Thiền sư ngữ lục. Bảo Hoa Sơn Chí.

Bảo Lâm truyện.

Bát-nhã Trực Giải(VN). Bắc Giản Cư Giản Thiền sư ngữ lục.

Bích Nham lục.

Bỉnh Phất ngữ lục.

Biện Ngụy lục.

Bồ-đề-đạt-ma Nam Tông Đinh Thị Phi Luận.

Bổ Thiền Lâm Tăng Bảo truyện.

C

Cảnh Đức Truyền Đăng lục.

Cao Phong Nguyên Diệu Thiền sư ngữ lục.

Cao Phong Nguyên Diệu Thiền sư Thiền Yếu.

Cẩm Giang Thiền Đăng. Cổ Đình Thiền sư ngữ lục tập lược.

Cổ Kim Tiệp lục. Cổ Sơn Thần Yến Thiền sư ngữ lục.

Cổ Tôn Túc ngữ lục.

Cổ Thanh Quy.

Cư Sĩ Phần Đăng lục. Chính Pháp Nhãn Tạng. Chân Hiết Thanh Liễu Thiền sư ngữ lục. 1063 TÁC PHẨM Chỉ Nguyệt lục.

Chính Nguyên Lược tập.

Chu Dịch Thiền Giải. Chứng Đạo Ca Chú.

D Dương Kỳ Phương Hội Hòa thượng ngữ lục.

Đ Đại Giám Thiền sư Tiểu Thanh Quy.

Đại Huệ Phổ Giác Thiền sư ngữ lục.

Đại Huệ Phổ Giác Thiền sư Phổ Thuyết. Đại Nam Thiền Uyển Truyền Đăng tập lục (VN)

Đại Quang Minh Tạng. Đại Thừa Bắc Tông Luận.

Đàm Văn Tân tập.

Đan Hà Tử Thuần Thiền sư ngữ lục.

Đàn Kinh.

Đạo Dư lục.

Đặng Úy Sơn Thánh Ân Tự Chí. Đầu Tử Đại Đồng Thiền sư ngữ lục. Đầu Tử Nghĩa Thanh Thiền sư ngữ lục.

Đông Pha Thiền Hỷ tập.

Động Sơn Ngộ Bổn Đại Sư ngữ lục.

Động Sơn Ngũ Vị Hiển Quyết.

Động Sơn Thủ Sơ Thiền sư Ngữ Yếu.

Động Thượng Cổ Triệt.

G Gia Thái Phổ Đăng lục. Giác Hổ tập.

Giang Hồ Phong Nguyệt tập.

H Hạc Lâm Tự Chí.

Hàn Sơn Tử Thi tập.

Hàn Sơn Tự Chí.

Hiển Tông Ký. Hoa Phong Sơn Chí.

Hoàn Sơn lục.

Hoàng Bá Đoạn Tế ngữ lục.

Hoàng Bá Sơn Chí.

Hoàng Bá Sơn Đoạn Tế Thiền sư Truyền Tâm Pháp Yếu. Hoàng Bá Thanh Quy. Hoàng Long Huệ Nam Thiền sư ngữ lục.

Hoàng Long Huệ Nam Thiền sư ngữ lục Tục Bổ.

Hoàng Long Tứ Gia ngữ lục.

Hoằng Từ Quảng Tế Tự Tân Chí.

Hổ Bào Định Huệ Tự Chí.

Hổ Khâu Thiệu Long Thiền sư ngữ lục.

Huệ Nhân Cao Ly Tự Chí.

Huyền Sa Sư Bị Thiền sư ngữ lục. Huyền Sa Sư Bi Thiền sư quảng lục.

Huyễn Trụ Am Thanh Quy.

Hư Đường Hòa thượng ngữ lục.

Hư Đường tập.

Hưng Hóa Tồn Tương Thiền sư ngữ lục.

Hy Tẩu Thiệu Đàm Thiền sư quảng lục.

K Kế Đăng lục.1.TQ. 2.VN.

Kích Tiết lục. Kim Cang Kinh.

Kim Lăng Phạm Sát Chí.

Kim Sơn Chí Lược.

Kính Sơn Chí.

Kính Thạch Trích Nhũ tập.

Kính Trung Hòa thượng ngữ lục. Kiềm Nam Hội Đăng lục.

Kiến Trung Tĩnh Quốc Tục Đăng lục.

Khai Phúc Đạo Ninh Thiền sư ngữ lục.

Khái Cổ lục.

Khóa Hư lục (VN).

Khô Nhai Mạn lục.

Không Cốc tập. L La Hồ Dã lục. Lang Da Sơn Giác Hòa thượng ngữ lục. 1064 TÁC PHẨM Lãnh Trai Dạ Thoại.

Lăng-già Kinh.

Lăng-già Sư Tư Ký.

Lâm Gian lục.

Lâm Tế lục.

Lâm Tế Tông Chỉ. Liên Đăng Hội Yếu.

Liệt Tổ Đề Cương lục.

M Mật Am Hòa thượng ngữ lục. Mật Ấn Thiền sư ngữ lục.

Mật Hạnh Nhẫn Thiền sư ngữ lục.

Mật Tạng Khai Thiền sư Di Cảo.

Mật Vân Thiền sư ngữ lục.

Minh Châu A-dục Vương Sơn Chí.

Minh Châu Nhạc Lâm Tự Chí.

Minh Giác Thiền sư ngữ lục.

Mục Châu Đạo Minh Thiền sư ngữ lục.

N Nam Nhạc Đơn Truyền Ký.

Nam Tống Nguyên Minh Thiền Lâm Tăng Bảo truyện.

Nghĩ Hàn Sơn Thi.

Niêm Bát Phương Châu Ngọc tập Ngốc Am Trang Thiền sư ngữ lục.

Ngột Am Phổ Ninh Thiền sư ngữ lục.

Ngũ Đăng Hội Nguyên.

Ngũ Đăng Hội Nguyên Tục Lược.

Ngũ Đăng Nghiêm Thống.

Ngũ Đăng Nghiêm Thống Giải Hoặc Thiên. Ngũ Đăng Toàn Thư.

Ngũ Gia Biện.

Ngũ Gia Biện Chính.

Ngũ Gia Chính Tông Tán.

Ngũ Gia ngữ lục.

Ngũ Gia Tông Chỉ Toản Yếu.

Ngũ Gia Tham Tường Yếu Lộ Môn. Ngũ Phái Nhất Trích Đồ. Ngũ Tông Nguyên.

Nguyệt Giang Chính Ấn Thiền sư ngữ lục.

Ngự Chế Giản Ma Biện Dị lục.

Ngự Tuyển ngữ lục.

Ngưỡng Sơn Huệ Tịch Thiền sư ngữ lục.

Nhân Thiên Bảo Giám. Nhân Thiên Nhãn Mục.

Nhập Đạo An Tâm Yếu Phương Tiện Pháp Môn.

Nhất Sơn Quốc Sư Diệu Từ Hoằng Tế

Đại Sư ngữ lục.

Như Tịnh Hòa thượng ngữ lục. P Phá Am Tổ Tiên Thiền sư ngữ lục.

Pháp Diễn Thiền sư ngữ lục.

Pháp Hoa Đề Cương (VN). Pháp Hỷ Chí.

Pháp Môn Sừ Quỹ.

Pháp Nhãn Văn Ích Thiền sư ngữ lục.

Phần Dương Vô Đức Thiền sư ngữ lục.

Phật Chiếu Quang Hòa thượng ngữ yếu.

Phật Giám Thiền sư ngữ lục. Phật Nhãn Thiền sư ngữ lục.

Phật Nhãn Thanh Viễn Thiền sư ngữ lục.

Phật Oan Thiền sư ngữ lục.

Phật Pháp Đại Minh lục.

Phật Quang Quốc Sư ngữ lục.

Phật Tổ Cương Mục.

Phật Tổ Chính Pháp Trực Truyền Phật Tổ Chính Tông Đạo Ảnh.

Phật Tổ Chính Truyền Cổ Kim Tiệp lục. Phật Tổ Lịch Đại Thông Tải.

Phật Tổ Tam Kinh Chỉ Nam.

Phật Tổ Tông Phái Thế Phổ.

Phí Ẩn Thiền sư ngữ lục.

Phổ Chiếu Quốc Sư ngữ lục. Phổ-đà Lạc Ca Tân Chí. Phổ-đà Liệt Tổ lục. 1065 TÁC PHẨM Phủ Châu Tào Sơn Bổn Tịch Thiền sư ngữ lục.

Phủ Châu Tào Sơn Nguyên Chứng Thiền sư ngữ lục.

Q Quán Tâm Huyền Xu.

Quy Sơn Cảnh Sách. Quy Sơn Linh Hựu Thiền sư ngữ lục.

S Sở Thạch Phạm Kỳ Thiền sư ngữ lục.

Sơn Am Tạp lục.

Sùng Phúc Tự Chí. T Tam Tổ Thực lục (VN).

Tào Khê Chính Tông Nguyên Lưu Tụng.

Tào Khê Đại Sư Biệt truyện.

Tào Nguyên Đạo Sanh Thiền sư ngữ lục.

Tăng Bảo Chính Tục truyện. Tăng Bảo truyện.

Tăng Tập Tục Truyền Đăng lục.

Tâm Cảnh lục.

Thạch Môn Văn Tự Thiền.

Thạch Sương Sở Viên Thiền sư ngữ lục.

Thạch Vũ Thiền sư Pháp Đàn.

Tham Đồng Khế.

Thanh Châu Bách Vấn.

Thanh Chuyết Hòa thượng Thiền Cư tập.

Thanh Nguyên Sơn Chí Lược.

Thánh Đăng lục (VN).

Thần Hội Hòa thượng Di tập.

Thập Huyền Đàm. Thập Mục Ngưu Đồ Luận Giải (VN).

Thập Ngưu Đồ Tụng.

Thỉnh Ích lục.

Thiên Đồng Chính Giác Thiền sư quảng lục.

Thiên Mục Minh Bản Thiền sư Tạp lục. Thiên Tùng Bút Ký.

Thiên Thánh Quảng Đăng lục.

Thiền Bạ Chí.

Thiền Đăng Thế Phổ.

Thiền Gia Quy Giám.

Thiền Hải Thập Trân.

Thiền Học Đại Hệ.

Thiền Lâm Bảo Huấn.

Thiền Lâm Bị Dụng Thanh Quy. Thiền Lâm Tăng Bảo truyện.

Thiền Lâm Loại Tụ. Thiền Lâm Tượng Khí Tiên.

Thiền Môn Bảo Tạng lục.

Thiền Môn Chư Tổ Sư Kệ Tụng.

Thiền Môn Đoạn Luyện Thuyết.

Thiền Môn Niêm Tụng tập Thiền Môn Sư Tư Thừa Tập Đồ.

Thiền Môn Toát Yếu.

Thiền Môn Thập Di lục.

Thiền Nguyên Chư Thuyên Tập Đô Tự.

Thiền Nguyệt tập.

Thiền Nhạc Phủ.

Thiền Quan Sách Tấn.

Thiền tông Bản Hạnh (VN).

Thiền tông Chính Mạch. Thiền tông Quyết Nghi tập.

Thiền tông Tạp Độc Hải.

Thiền tông Tụng Cổ Liên Châu Thông tập.

Thiền tông Trực Chỉ. Thiền Uyển Mông Cầu Dao Lâm.

Thiền Uyển Mông Cầu Thập Di.

Thiền Uyển Tập Anh (VN).

Thiền Uyển Thanh Quy.

Thiết Bích Cơ Thiền sư ngữ lục. Thiết Tật Lê.

Thiếu Thất Lục Môn tập. Thông Huyền Bách Vấn.

Thủ Sơn Tỉnh Niệm Thiền sư ngữ lục. Thung Dung Am lục. Thùy Ngữ Bách Tắc. 1066 TÁC PHẨM Thuyền Tử Hòa thượng Bạt Trạo Ca. Thượng Lý Thiên.

Tín Tâm Minh. Tịnh Từ Tự Chí. Tiên Giác Tông Thừa.

Tiếu Ẩn Đại Hân Thiền sư ngữ lục.

Tổ Đăng Đại Thống. Tổ Đình Kiềm Chùy lục.

Tổ Đình Sự Uyển.

Tổ Đường tập.

Tông Cảnh lục.

Tông Giám Pháp Lâm.

Tông Giáo Luật Chư Gia Diễn Phái.

Tông Môn Bảo Tích lục.

Tông Môn Chính Đăng lục.

Tông Môn Chích Anh tập.

Tông Môn Hoặc Vấn.

Tông Môn Huyền Giám Đồ.

Tông Môn Niêm Cổ.

Tông Môn Niêm Cổ Hối tập. Tông Môn Thập Quy Luận.

Tông Môn Thập Thắng Luận.

Tông Môn Thiết Nạn. Tông Môn Thống Yếu Tục tập.

Tông Môn Võ Khố.

Tông Môn Vô Tận Đăng Luận.

Tông Phạm.

Tông Thống Biên Niên.

Tống Cao Tăng truyện.

Trạch Sơn Thanh Quy. Trạm Nhiên Thiền sư Phái Cổ lục.

Trạm Nhiêm Thiền sư Tông Môn Hoặc Vấn.

Trí Thông Thiền sư ngữ lục.

Triệu Châu Chân Tế Thiền sư ngữ lục.

Trúc Lâm Tông Chỉ Nguyên Thanh (VN).

Trúc Tiên Hòa thượng ngữ lục.

Trung Phong Hòa thượng quảng lục. Trung Phong Hòa thượng tạp lục. Trùng Biên Tào Đông Ngũ Vị Hiển Quyết.

Trùng Tu Phổ-đà Sơn Chí.

Truy Môn Thế Phổ.

Truyền Pháp Chính Tông Ký.

Truyền Pháp Chính Tông Luận.

Truyền Tâm Pháp Yếu.

Trường Linh Thủ Trác Thiền sư ngữ lục.

Tục Chỉ Nguyệt lục. Tục Đăng Chính Thống. Tục Đăng Tồn Cảo.

Tục Kim Sơn Chí.

Tục Truyền Đăng lục.

Tùng Lâm Công Luận.

Tùng Lâm Hiệu Định Thanh Quy Tổng Yếu.

Tùng Lâm Thạnh Sự.

Tùng Nguyên Sùng Nhạc Thiền sư ngữ lục.

Tuệ Trung Thượng Sĩ ngữ lục (VN). Tuyết Am Khắc Văn Thiền sư ngữ lục.

Tuyết Am Tùng Cẩn Thiền sư Tụng Cổ.

Tuyết Đậu Minh Giác Thiền sư ngữ lục.

Tuyết Đậu Tụng Cổ Trực Chú.

Tuyết Đường Thập Di lục.

Tuyết Phong Huệ Không Thiền sư ngữ lục.

Tuyết Phong Nghĩa Tồn Thiền sư ngữ lục.

Từ Minh Tứ Gia lục.

Từ Minh Thiền sư Ngũ Hội Trụ Trì ngữ lục.

Từ Tế Thiền sư ngữ lục.

Tử Tâm Ngộ Tân Thiền sư ngữ lục.

Tứ Gia ngữ lục U

Ung Chính Ngự Tuyển ngữ lục.

Uyển Lăng lục. Ứng Am Đàm Hoa Thiền sư ngữ lục. V Vạn Thiện Đồng Quy tập. 1067 TÁC PHẨM Vân Am Chân Tịnh Thiền sư ngữ lục. Vân Cư Thánh Thủy Tự Chí.

Vân Môn Mạch Lãng Hoài Thiền sư Tông Môn Thiết Nạn.

Vân Môn Khuông Chân Thiền sư quảng lục.

Vân Ngọa Kỷ Đàm.

Vĩnh Gia Chứng Đạo Ca.

Vĩnh Gia tập.

Vĩnh Gia Thiền tông Tập Chú.

Vĩnh Giác Hòa thượng Động Thượng Cổ

Triệt.

Vĩnh Giác Nguyên Hiền Thiền sư quảng lục.

Vĩnh Minh Trí Giác Thiền sư Duy Tâm

Quyết.

Viên Châu Ngưỡng Sơn Huệ Tịch Thiền sư ngữ lục.

Viên Mãn Thường Chiếu Quốc Sư ngữ lục.

Viên Ngộ Phật Quả Thiền sư ngữ lục.

Vô Chuẩn Sư Phạm Thiền sư ngữ lục. Vô Dị Nguyên Lai Thiền sư quảng lục.

Vô Môn Huệ Khai Thiền sư ngữ lục. Vô Môn Quan.

Vô Văn Đạo Xán Thiền sư ngữ lục.

Vũ Lâm Linh Ẩn Tự Chí.

Vũ Lâm Phạm Chí.

Vũ Tiến Thiên Ninh Tự Chí.

Vụ Châu Thanh Quy. X Xuy Vạn Thiền sư ngữ lục. 1068 SÁCH THAM KHẢO