Từ Điển Thiền Tông Hán Việt

PHẠM SÁT 梵 剎

Còn gọi: Phạm cung. Chùa Phật. Lục Tổ đại sư Pháp Bảo Đàn Kinh lược tự trong Toàn Đường Văn q. 915 ghi: »可 於 此 山 建 一 梵 剎、 一 百 七 十 年 後、 當 有 無 上 法 寶 於 此 演 化、 得 道 者 如 林、 宜 號 寶 林。 – Ở nơi núi này có thể xây một ngôi chùa Phật, 170 năm sau sẽ có pháp bảo vô thượng diễn hóa nơi đây, người đắc đạo nhiều như rừng, nên có hiệu là Bảo Lâm.«

PHẠM THIÊN TỰ 梵 天 寺

Dưới ngọn Chủ Phong, núi Đại Luân, phía đông bắc huyện Đồng An, tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc. Xây vào đời Tùy, ban đầu gọi »Hưng Quốc Tự«, là thập phương tùng lâm có 72 am sở. Nhiều đời có cao tăng thay nhau trụ trì như Thiền sư Chân Như Triết v.v… Hoàng Bá Hy Vận cũng từng ngộ đạo nơi này.

PHẠM TIÊN 梵 仙 (1292-1348)

Thiền tăng đời Nguyên, họ Từ, tự Trúc Tiên, hiệu Lai Lai Đàn Tử, Tịch Thắng Tràng, Tư Quy Tẩu, người Tượng Sơn (Chiết Giang), Trung Quốc. Năm 8 tuổi vào viện Tư Phúc làm thị giả cho Biệt Nguyên Lưu. 18 tuổi thụ giới cụ túc với Thụy Vân Ẩn ở Linh Sơn. Lại còn đi các nơi nổi tiếng lần lượt tham kiến các thiền sư: Hối Cơ Nguyên Hi, Vân Ngoại Vân Tụ, Nguyên Tẩu Hạnh Đoan, Trung Phong Minh Bản. Về sau tham kiến Cổ Lâm Thanh Mậu nối pháp làm truyền nhân tông Lâm Tế. Niên hiệu Thiên Lịch thứ 2 (1329) theo Minh-Cực-Sở-Tuấn sang Nhật Bản, được các ngài Bắc-Điền-Thời-Cao, Túc-Lợi-Tôn-Thức sùng tín. Năm sau đến Liêm Thương nhận chức Đệ nhất tọa chùa Kiến Trường. Sau đó trụ trì chùa Tịnh Diệu, Tịnh Trí. Nhật Bản niên hiệu Kiến

Vũ thứ 2 (1335) làm Tổ khai sơn chùa Vô Lượng. Niên hiệu Lịch Ứng thứ 4 (1341)

trụ trì chùa Nam Thiền ở Kinh Đô, triều đình cách thăng chùa này làm thiên hạ đệ nhất. Lại dời qua trụ viện Lăng Già, chùa Chân Như, chùa Kiến Trường. Tác phẩm gồm có: Trúc Tiên Hòa thượng ngữ lục, Thiên Trụ tập, Lai Lai Đàn Tử Ca, Lai Lai Đàn Tử Đông Độ tập, Cổ Lâm Hòa thượng Hành Thật. Đệ tử nối pháp có Đại Niên Pháp Diên, Thung Đình Mai Thọ v.v…

Pháp hệ này gọi là phái Trúc Tiên, là một trong 24 phái Thiền tông Nhật Bản. PHẠM TÔNG 笵 宗 Thiền tăng cuối đời Nam Tống, hiệu Suất Am, nối pháp Thiền sư Phật Chiếu Quang ở núi Linh Ẩn. Sư làm thơ hay, viết văn giỏi nên rất nổi tiếng. Vào niên hiệu Hàm Thuần thứ 10 (1274), sư nhậm chức trụ trì 581

PHẠM VĂN LAN 笵 文 瀾 (1893-1969)

Thiền viện Chân Như trên núi Vân Cư.

PHẠM VĂN LAN 笵 文 瀾 (1893-

1969)

Học giả Phật giáo hiện đại, nhà sử học Trung Quốc. Tuổi trẻ khi học ở Đại học Bắc Kinh, ông đã nghiên cứu Phật học.

Sau khi tốt nghiệp, lần lượt dạy học ở Đại học Nam Khai, Đại học Bắc Kinh, Đại học Sư phạm Bắc Kinh, Đại học Trung Quốc, Đại học Hà Nam. Và nhậm chức Khoa trưởng phân khoa(Nữ) Lý Luận Văn Học thuộc Đại học Bắc Bình. Tháng 2 năm 1940 đến Diên An, ông lần lượt giữ chức Phó Viện trưởng Trung Anh Nghiên cứu Viện kiêm Chủ nhiệm Phòng nghiên cứu lịch sử, Hiệu trưởng trường Đại học Bắc Phương, Hiệu phó trường Đại học Hoa Bắc. Sau giải phóng (1-10-1949), ông giữ chức Giám đốc Sở nghiên cứu lịch sử cận đại thuộc Viện Khoa học Trung Quốc. Tác phẩm: Trung Quốc Thông Sử Giản Biên, Thiền tông-Quát Hiệp Trung Quốc Sĩ Đại Phu Khẩu Vị đích Phật Giáo, được xếp vào Đường Đại Phật Giáo.

Phật hoặc tượng Tổ sư trong lò lửa. Thiền tông dùng từ này để chỉ cho cơ pháp được vận dụng một cách linh hoạt của bậc thầy đã kiến tính. Đôi khi cũng có nghĩa là chẳng bị kẹt nơi hình tượng của Phật và Tổ sư mà thể đắc ý nghĩa chân thật. Bài tựa Phổ Chiếu trong Bích Nham lục (Đại 48, 139 thượng) ghi: »秉 烹 佛 鍛 祖 鉗 鎚。 頌 出 衲 僧 向 上 巴 鼻。 – Cầm kìm búa để nấu Phật nướng Tổ. Tụng ra cơ phong hướng thượng của nạp tăng«.

PHÁP 法

1. Sự vật, hiện tượng. Lâm Tế ngữ lục ghi: »爾 一 念 心 疑 處 是 魔。 爾 若 達 得

萬 法 無 生。 心 如 幻 化。 更 無 一 塵 一 法。 處 處 清 淨 是 佛。 – Chỗ một niệm tâm nghi là ma; nếu ngươi đạt được muôn pháp vô sinh, tâm như huyễn hóa liền không có một trần một pháp, chốn chốn thanh tịnh là Phật«.

2. Đạo lý, kiến giải. Ngụy Phủ Hoa Nghiêm Trưởng Lão thị chúng của phần phụ lục ở cuối quyển trong CĐTĐL q. 30 ghi: »下 依 佛 法 一 切 法 皆 是 邪 法 外 道 見 解。 – Nếu không y theo Phật pháp

PHẠN ĐẠI TỬ 飯 袋 子

thì tất cả pháp đều là tà pháp, kiến giải Còn gọi: Phạn dũng (thùng cơm). Cái túi của ngoại đạo«.

cơm. Chỉ cho hạng tầm thường chỉ biết ăn hại. Thiền tông mượn từ này để chỉ các vị tăng chẳng linh lợi, chẳng lãnh ngộ. Vân

Môn quảng lục, q. hạ ghi: »師 云： 飯 袋 子 身 如 椰 兒。 大 開 與 麼 大 口。 –

Cái túi cơm! Thân lớn bằng cây dừa mà ăn to nói lớn như thế«.

PHANH PHẬT ĐOẠN TỔ 烹 佛 鍛

祖 Còn gọi: Sát Phật sát Tổ, Siêu Phật việt Tổ. Nấu Phật nướng Tổ. Nấu chảy tượng

PHÁP AN 法 安

Thiền tăng đời Ngũ Đại, người Thái Hòa (Thái Hòa, Giang Tây), Trung Quốc. Tham học với Thiền sư Thanh Lương Văn Ích đắc pháp, làm truyền nhân tông Pháp Nhãn. Ban đầu ở viện Sùng Thọ, Tào Sơn, thiền lữ các nơi tụ hội chấn động một phương. Sư thượng đường nói: »Nếu hội được chư Phật thường hiện tiền; nếu chưa hội chớ tìm tòi trong Kinh Viên Giác«.

Nam Đường Chủ mời sư ở viện Báo Ân, 582

PHÁP CHÂN 法 眞 (878-963)

Kim Lăng (Nam Kinh) đặt hiệu »Nhiếp Chúng«. Còn đặt hiệu »Huệ Tế Thiền sư«.

Giữa niên hiệu Khai Bảo (968-975) sư tịch tại viện ấy.

PHÁP ÂM 法 音

1. Âm thanh thuyết pháp. Chương Tôn giả Long Thọ, tổ thứ 14 trong CĐTĐL q. 2 ghi: »尊 者 復 於 座 上 現 自 在 身 如 滿 月 輪。 一 切 眾 唯 聞 法 音 不 睹 師 相。 – Tôn giả còn ở trên tòa hiện thân tự tại như vầng trăng tròn, khiến đại chúng chỉ nghe âm thanh thuyết pháp mà chẳng thấy được tướng của sư«.

2. Phật pháp. Thơ »Ngũ Canh Chuyển« của Thần Hội có ghi: 莫 作 意、 勿 疑 心 住 自 在、 離 思 尋 般 若 本 來 無 處 所 作 意 何 時 悟 法 音 »Mạc tác ý, vật nghi tâm Trụ tự tại, ly tư tầm Bát-nhã bản lai vô xứ sở Tác ý hà thời ngộ pháp âm«.

»Chớ tác ý, đừng nghi ngờ Trụ tự tại, lìa nghĩ suy Bát-nhã xưa nay không xứ sở Tác ý khi nào ngộ Phật Pháp«. nghĩa kinh điển của Phật giáo. Chương Bát-nhã-đa-la, Tổ thứ 27 trong CĐTĐL q.

2 ghi: »此 是 世 寶 未 足 爲 上。 於 諸 寶 中 法 寶 爲 上。 – Đây là vật báu của thế gian chưa đủ gọi là tột; trong các thứ bảo vật, Pháp bảo mới là tột«.

PHÁP BẢO THIỀN SƯ 法 寶 禪 師

1. Hiệu của Thiền tăng Đạo Nhàn, sống vào đời Ngũ Đại. X. Đạo Nhàn. 2. Hiệu của Thiền tăng Khế Ổn, sống vào đời Ngũ Đại. X. Khế Ổn

PHÁP BẢN 法 本

Thiền tăng đời Minh, tự Triệt Không, người Đại Hưng (Bắc Kinh), Trung Quốc.

Xuất gia từ thuở nhỏ học thiền với Tùng Công chùa Định Quốc. Dần dà ông được ấn chứng. Năm 25 tuổi đăng tòa giảng pháp tại chùa Thiếu Lâm, hiểu rộng biết nhiều, cơ phong sắc bén, mọi người đều thán phục. Về sau lên chức Đô Cương ở

Đô Cương Ty. tịch tại chùa Thiếu Lâm.

PHÁP BÁO HÓA TAM THÂN 法 報

化 三 身 Chỉ pháp thân, báo thân, hóa thân của Phật.

Duy Tắc ngữ lục q. 1 ghi: »貪 恚 愚 痴 是 我 親 莊 嚴 法 報 化 三 身。 – Tham sân si là thân thích của ta, dùng để trang nghiêm ba thân pháp, báo, hóa«.

PHÁP BẢO 法 寶

Phật giáo gọi Phật, Pháp, Tăng là Tam bảo; Pháp là một trong Tam bảo, chỉ cho giáo PHÁP CHÂN 法 眞 (878-963)

Thiền tăng đời Đường, họ Vương, người Tử Châu (Tam Thai, Tứ Xuyên), Trung Quốc.

Lúc trẻ xuất gia tại chùa Huệ Nghĩa (Viện Trúc Lâm, chùa Hộ Thánh), sau khi thụ giới cụ túc sư đi du phương phía nam, tham học với các ngài: Đạo Ngô Viên Trí, Vân Nham Đàm Thạnh, Động Sơn Lương Giới, sau cùng nơi thiền hội Quy Sơn Linh Hựu Sư khắc khổ tu luyện cho đến ngộ đạo trở thành truyền nhân tông Quy Ngưỡng.

Trở về chùa Long Hoài núi San Khẩu, Thiên Bành (Bành huyện, Tứ Xuyên), rồi dời sang am Mộc Thiền, núi Đại Tùy trụ trì hơn 10 năm, bóng hình không ra khỏi núi 583

PHÁP CHÂN THIỀN SƯ 法 眞 禪 師

mà tiếng tăm vang ngoài xa, kẻ học đạo khắp nơi tụ hội. Vua ban hiệu »Thần Chiếu Đại Sư«. Tác phẩm: »Đại Tùy Khai Sơn Thần Chiếu Đại Sư ngữ lục« 1 quyển được xếp vào »Cổ Tôn Túc ngữ lục«.

PHÁP CHÂN THIỀN SƯ 法 眞 禪 師 Hiệu của Thiền tăng Thủ Nhất, sống vào đời Tống. X. Thủ Nhất.

PHÁP CHIẾN 法 戰

Đọ sức bằng thiền ngữ, dùng thiền cơ đấu với nhau. Huệ Nam ngữ lục ghi: »克 賓 維

那。 法 戰 不 勝。 罰 錢 五 貫。 充 設 堂 飯。– Duy-na Khắc Tân đọ sức bằng thiền ngữ bị thua, phạt 5 quan tiền, đày vào phận dọn cơm«, hoặc »克 賓 維 耶。

法 戰 不 勝。 不 得 喫 飯。 抽 單 出 院。 – Duy-na Khắc Tân, dùng thiền cơ đấu nhau bị thua, chẳng được ăn cơm, mang đồ đạc đi khỏi viện«.

PHÁP CHU 法 舟

Hiệu của Thiền tăng Đạo Tế, đời Minh. X.

Đạo Tế.

PHÁP CHÚC 法 燭

Đuốc nến dùng thắp cúng trong tự viện.

Đuốc pháp. Vô Môn Quan ghi: »且 作 麼 生 提 撕。 盡 平 生 氣 力 舉 箇 無 字。 若 不 間 斷、 好 似 法 燭一 點 便 著。 – Thử hỏi làm sao nghiền ngẫm chữ Không?

Hãy dốc hết sức bình sinh vào công án đừng để gián đoạn, khác nào ngọn đuốc pháp mới châm nhẹ đã cháy bừng«.

PHÁP CHÚNG 法 眾

Tăng chúng. Bài tựa »Đoạn Tế Tâm Yếu« do Bùi Hưu soạn, ghi: »今 恐 入 神 精 義 不 聞 於 未 來、 遂 出 之 授 門 下 僧 大 舟 法 建、 歸 舊 山 之 廣 唐 寺、 問 長 老、 法 眾、 與 往 日 常 所 親 聞、 同 異 如 何 也？ – Nay e tinh nghĩa nhập thần chẳng nghe được những điều chưa nghe, nên trao nó cho đệ tử là vị tăng tên Đại Chu Pháp Kiến trở về chùa Quảng Đường ở núi cũ, hỏi các bậc Trưỡng lão, pháp chúng về những điều đích thân họ nghe được trước kia rồi so với nó xem giống nhau, khác nhau ở chỗ nào?«.

PHÁP CỔ 法 鼓

Trống pháp. Khí cụ của chùa Phật, dùng để tấu nhạc hoặc làm tín hiệu tập trung tăng chúng. Minh Giác ngữ lục, q. 1 ghi: »吹 大 法 螺 擊 大 法 鼓。 朝 宰 臨 筵 如 何 即 是？ – Thổi đại pháp loa, đánh đại pháp cổ, các quan chức đến pháp hội như thế nào mới phải? «.

PHÁP CÔNG 法 公

Từ để gọi các vị tăng (bao gồm các vị tăng còn nhỏ). Tiết Dược Sơn Hòa thượng trong TĐT q. 4 ghi: »沙 彌 問 老 人 萬 福、 老 人 曰： 法 公 萬 福！ – Sa-di hỏi Lão nhân có được mạnh khỏe không, Lão nhân đáp: Pháp công mạnh khỏe!«.

PHÁP DANH 法 名

Còn gọi: Đạo hiệu. Tên do vị Thầy đặt cho đệ tử khi người này vừa quy y Tam Bảo xong. X. Pháp hiệu.

PHÁP DIÊN LONG TƯỢNG CHÚNG, ĐƯƠNG QUÁN ĐỆ NHẤT NGHĨA 法 延 龍 象 眾 當 觀 第 一 義 Những vị kiệt xuất trong pháp hội nên quán nghĩa thứ nhất. Đây là lời nghi thức do Duy-na hoặc vị tăng có địa vị xướng lên 584

PHÁP DUNG 法 融

sau khi bạch chùy, trước khi vị »Trụ trì mới« nhậm chức thuyết pháp. Pháp Diễn ngữ lục, q. thượng ghi: »開 堂 日。 。 。 龍 門 和 尚 白 槌 云： 法 筵 龍 象 眾。 當 觀 第 一 義。 – Một hôm sư khai đường,… Hòa thượng Long Môn bạch chùy rằng: Những vị kiệt xuất trong pháp hội, nên quán nghĩa thứ nhất«.

PHÁP DIỄN 法 演 (?-1104)

Thiền tăng đời Tống, họ Đặng, hiệu Ngũ Tổ, người Ba Tây, Miên Châu (Miên Dương, Tứ Xuyên), Trung Quốc. Năm 35 tuổi xuất gia thụ giới cụ túc, du học Thành Đô, học tập các bộ luận Bách pháp, Duy thức, nghiên cứu nghĩa lý sâu xa của nó.

Ngày kia sư phát sinh nghi hoặc đối với giáo môn, muốn thân chứng thể giải, bèn dẹp kinh sách đi xuống Giang Tô, Chiết Giang tham kiến các vị tôn túc, song nỗi nghi vẫn chưa dứt được. Sư lại yết kiến Viên Chiếu Tông Bản thưa hỏi trăm tắc công án xưa nay. Lại tham kiến Phù Sơn Pháp Viễn được chỉ điểm liền đến núi Bạch Vân tham kiến Thiền sư Thủ Đoan. Sư tham cứu tinh cần nên hoát nhiên triệt ngộ, làm bài kệ trình bày chỗ thấy của mình.

»Một mảnh đất hoang trước núi xanh, Chắp tay cẩn thận hỏi cha ông, Bao lượt bán đi rồi mua lại, Vì thương tùng trúc gió trong lành«.

Sư được Thủ Đoan ấn khả, nối pháp làm truyền nhân phái Dương Kỳ tông Lâm Tế.

Vâng lời thầy, sư lên pháp tòa khai thị đại chúng. Ban đầu, sư trụ núi Tứ Diện, rồi dời qua núi Bạch Vân, sau trụ trì chùa Đông Thiền núi Ngũ Tổ, Kỳ Châu (Kỳ Xuân, Hồ Bắc) tùy cơ đáp vấn, nhân sự cử dương, không cần dụng công tự nhiên kỳ đặc, hàng long tượng tụ hội, cực thịnh một thời.

Trước tác Pháp Diễn Thiền sư ngữ lục 3 quyển. Pháp tự có 22 người, nổi tiếng nhất là ba vị đệ tử: Phật Nhãn Thanh Viễn, Phật Quả Khắc Cần, Phật Giám Huệ Cần, được gọi là »Pháp Diễn Hạ Tam Phật«.

PHÁP DIỄN THIỀN SƯ NGỮ LỤC 法 演 禪 師 語 錄 Còn gọi: Ngũ Tổ Pháp Diễn Thiền sư ngữ lục, Ngũ Tổ lục. Ngữ lục, 3 quyển, do Ngũ Tổ Pháp Diễn soạn vào đời Tống, nhóm các ông Tài Lương… biên tập, được ấn hành vào khoảng niên hiệu Thiệu Thánh (1094-1097) đời Tống, sau đó được xếp vào Đại Chính Tạng tập 47, trang 649. Căn cứ vào lời tựa, chúng ta biết được sách này được biên tập khoảng 10 năm trước khi sư

Pháp Diễn thị tịch. Nội dung bao gồm ngữ lục của Pháp Diễn khi trụ các nơi:

― Tứ Diện Sơn do Tài Lương biên tập.

― Thái Bình do Thanh Viễn biên tập.

― Hải Hội do Cảnh Thuần biên tập.

― Hoàng Mai ở Đông Sơn do Duy Khánh biên tập. Ngoài ra còn có kệ tụng, tán v.v…

PHÁP DUNG 法 融 1. Tăng nhân đời Đường (594-657), Thiền Tổ tông Ngưu Đầu, họ Vi, người Diên Lăng, Nhuận Châu (Tây nam Đơn Dương, Giang Tô), Trung Quốc. Năm 19 tuổi thông suốt kinh sử. Về sau đọc kinh Bát-nhã có ngộ, vào Mao Sơn xuất gia với Pháp sư Quỳnh Tam Luận Tông. Niên hiệu Trinh Quán thứ 17 (643) sư cất riêng một thiền thất bằng tranh dưới hang động phía bắc chùa U Thê, núi Ngưu Đầu, Kim Lăng

(Nam Kinh) suốt ngày tọa thiền chuyên tâm tu hành. Niên hiệu Vĩnh Huy thứ 3 585

PHÁP DƯỢC 法 藥

(652) được mời đến chùa Kiến Sơ thuyết pháp, thính giả đông đảo. Người đời gọi thiền pháp ấy là »Ngưu Đầu Thiền«. Về sau gọi pháp hệ là »Ngưu Đầu Tông«. Tương truyền Đạo Tín từng vào núi Ngưu Đầu truyền trao pháp môn đốn giáo cho sư rồi trở ra, Ngưu Đầu Thiền chịu ảnh hưởng của Tam Luận tông và Thiền tông, chú ý vào không tịch. Thiền phong chú trọng ở chỗ vô tâm tuyệt quán, hoặc tuyệt quán vong thủ, rất giống với thiền pháp của Đạo Tín. Người đời sau cũng gọi sư là »Ngưu Đầu Sơn Tăng«, »Dung Đại Sư«, »Huệ

Dung«. Tác phẩm: Tâm Minh.

2. Thiền tăng Bắc Tông đời Đường (747- 835), họ Nghiêm, người Lãng Trung (Tứ Xuyên), Trung Quốc. Năm 13 tuổi xuất gia, là đệ tử của Huệ Hưu chùa Trường Lạc. Sư thông hiểu kinh luận, nghiêm minh giới luật, từng giảng thuyết »Nam Sơn Luật Sao«. Về sau đi du phương thấy đệ tử của Tung Tịch cử dương Thiền đạo liền theo hầu hạ được truyền tâm pháp. Sư ở chùa Phúc Ninh, Dặc Dương (Giang Tây), người tham học rất đông.

3. Thiền tăng đời Lý (?-1174), thuộc dòng Tỳ-ni-đa-lưu-chi đời thứ 15, nối pháp Thiền sư Khánh Hỷ. Sư họ Lê quê ở Bối Lý, là dòng dõi Ái Châu Mục Lê Lương, dưới thời Đường. Trải 15 đời làm Châu Mục, gia tộc vinh hiển. Cha là Huyền Ngập hiệu Tăng Phán. Thuở bé sư theo Tăng thống Khánh Hỷ xuất gia. Khánh Hỷ thấy sư khen là kỳ đặc, bèn đem pháp ấn trao cho. Từ đó, sư mặc ý ngao du sơn thủy, tùy duyên hóa đạo. Khi thời thế đến, sư dừng ở chùa Khai Giác trên ngọn Thứu Phong. Hằng ngày môn đồ tìm đến tham vấn đầy thất. Sau, sư về núi Ma Ni ở phủ Thanh Hóa, dựng ngôi chùa Hương Nghiêm rồi trụ trì. Niên hiệu Thiên Cảm Chí Bảo thứ 1 (1174) nhằm năm Giáp Ngọ, ngày mùng 5 tháng 2, sư không bệnh mà tịch. Môn nhân là Đạo Lâm… làm lễ hỏa táng, xây tháp thờ sư tại Bản Sơn. Theo:

Thiền sư Việt Nam của HT. Thanh Từ. PHÁP DƯỢC 法 藥 Thuốc pháp, dụ chỉ Phật pháp. Đoạn Tế Tâm Yếu ghi: »不 逢 出 世 明 師、 枉 服 大 乘 法 藥。 – Chẳng gặp bậc minh sư ra đời uổng uống thuốc pháp Đại thừa.«

PHÁP ĐẠT 法 達 (668-740)

Thiền tăng đời Đường, họ Lý, người Phong Thành, Hồng Châu (Giang Tây), Trung Quốc. Năm 7 tuổi xuất gia, tụng kinh Pháp Hoa. Sau khi thụ giới cụ túc yết kiến Huệ Năng cầu pháp. Huệ Năng vì sư giảng yếu chỉ »Pháp Hoa« giúp cho sư khải phát, Pháp Đạt đốn ngộ lý mầu liền nói kệ tán thán: »Tụng Kinh ba ngàn bộ, một lời Tào Khê tiêu«. Huệ Năng nói: »Từ nay về sau mới đúng là »ông tăng niệm kinh«.

PHÁP ĐĂNG THIỀN SƯ 法 燈 禪 師

Hiệu của Thiền tăng Thái Khâm, sống vào đời Ngũ Đại. X. Thái Khâm.

PHÁP ĐỆ 法 弟

Sư đệ. Tiết Giác A Thượng Nhân trong

NĐHN q. 20 ghi: »屬 商 者 自 中 都 回、 言 禪 宗 之 盛、 阿 奮 然 拉 法 弟 金 慶 航 海 而 來、 袖 香 拜 靈 隱 佛 海 禪 師。 – Những thương gia từ Trung Đô trở về, kể lại sự hưng thạnh của Thiền tông, Giác A hăm hở dắt pháp đệ Kim Khánh vượt biển mà đến thắp hương lễ bái Thiền sư Linh Ẩn Phật Hải«. 586

PHÁP HIỀN 法 賢 (?-626)

PHÁP ĐOAN 法 端

1. Thiền tăng đời Ngũ Đại, tham yết Quốc sư Thiên Thai Đức Thiều được tỏ ngộ, nối pháp làm truyền nhân tông Pháp Nhãn. Sư ở chùa Báo Ân Quang Giáo tại Hàng Châu, được ban hiệu »Huệ Nguyệt Thiền sư«.

2. Thiền tăng đời Đường, tham học với Quy Sơn Linh Hựu được nối pháp làm truyền nhân tông Quy Ngưỡng. Sư ở chùa Diên Khánh, Tương Châu (Tương Phàn,

Hồ Bắc).

Có vị tăng hỏi: Con giun bị chặt làm hai khúc, hai khúc đều cử động, vậy Phật tính ở khúc nào? Pháp Đoan dang hai tay ra.

Sau khi tịch được ban thụy Thiệu Chân

Thiền sư.

PHÁP ĐƯỜNG 法 堂

Ngôi nhà lớn trong tự viện để chư tăng tụ tập nghe Thiền sư nói pháp, thông thường ở mé sau điện Phật. Đời Đường, Thiền sư

Hoài Hải sáng chế »Bách Trượng Thanh Quy«, chẳng lập Phật điện, chỉ xây Pháp đường nên Pháp đường có địa vị trọng yếu trong các Thiền tự. Thung Dung lục q. 1 ghi: »諸 人 未 到 法 堂、 萬 松 未 出 方 丈、 向 那 時 荐 得、 已 是 落 三 落 四 了 也。 – Các ông chưa đến pháp đường, Vạn Tùng chưa ra khỏi phương trượng. Vào lúc ấy các ông lãnh hội được thì cũng còn cách xa thiền pháp vậy«.

PHÁP GIỚI 法 界

1. Ý thức (một trong sáu thức). Lâm Tế ngữ lục ghi: »入 色 界 不 被 色 惑。 入 聲 界 不 被 聲 惑。 入 香 界 不 被 香 惑。 入 味 界 不 被 味 惑。 入 觸 界 不 被 觸 惑。入 法 界 不 被 法 惑。 – Vào sắc giới không bị sắc mê hoặc, vào thinh giới không bị thinh mê hoặc, vào hương giới không bị hương mê hoặc, vào vị giới không bị vị mê hoặc, vào xúc giới không bị xúc mê hoặc, vào pháp giới không bị pháp mê hoặc«.

2. Toàn bộ thế giới, tất cả sự vật. Đàn Kinh

(bản Đôn Hoàng) ghi: »善 哉！ 善 哉！ 普 愿 法 界 眾 生、 聞 者 一 時 悟 解。 – Lành thay! Lành thay! Nguyện cho pháp giới chúng sinh nghe đến tức thời giải ngộ«.

3. Bản nguyên và bản tính của vạn vật.

Lâm Tế ngữ lục ghi: »此 人 處 處 不 滯。 通 貫 十 方。 三 界 自 在。 入 一 切 境 差 別 不 能 回 換。 一 刹 那 間 透 入 法 界。 – Người này nơi nơi không kẹt, thông suốt mười phương, tự tại ba cõi, vào mọi cảnh sai biệt không thể thay đổi, trong một sát na thấu triệt pháp giới«.

PHÁP HẢI 法 海 (650-730)

Thiền tăng đời Đường, họ Trương, tự Văn Doãn, người xứ Khúc Giang, Quảng Đông,

Trung Quốc. Tuổi trẻ vốn là Nho sinh, có tài năng và học vấn, sở trường về Kinh Phật, xuất gia tại chùa Hạc Lâm. Sau đó, sư đến Tào Khê lễ Lục tổ Huệ Năng làm thầy, theo hầu hạ bên cạnh cho đến khi Tổ thị tịch. Tổ đặt tên cho sư là Pháp Hải. Sau khi đắp tượng Tổ để thờ phượng tại chùa Bảo Lâm, sư ra hoằng pháp trụ chùa Bảo Trang Nghiêm ở Quảng Châu (nay là chùa Lục Dung). Sư là người biên tập Lục Tổ Đại Sư Pháp Bảo Đàn Kinh và viết bài tựa.

Đây là nguyên bản Tào Khê, đời đời noi theo để khắc bản lưu truyền. PHÁP HIỀN 法 賢 (?-626) Thiền tăng đời Tiền Lý, thuộc dòng Tỳ-ni-đa-lưu-chi, đời thứ 1. Sư họ Đỗ, quê ở Chu Diên, Sơn Tây, miền Bắc Việt Nam. Sư 587

PHÁP HIỂN 法 顯

thân hình to lớn cao đến 2,3m. Khi mới xuất gia, sư theo Đại sư Quán Duyên ở chùa Pháp Vân thụ giới. Đến lúc Tổ Tỳ-ni-đa-lưu-chi sang Việt Nam vào chùa Pháp Vân gặp sư, Tổ nhìn kỹ vào mặt hỏi:

― Ngươi họ gì?

Sư đáp:

― Hòa thượng họ gì?

― Ngươi không có họ sao?

― Họ thì chẳng không, Hòa thượng làm sao biết được?

― Biết để làm gì?

Sư bỗng nhiên tự tỉnh liền sụp xuống lạy. Tổ Tỳ-ni-đa-lưu-chi ấn chứng, từ đây về sau sư luôn luôn theo hầu Tổ. Sau khi Tổ tịch, sư vào núi Thiên Phúc tu thiền định, thân như cây gỗ, vật ngã đều quên. Các loài cầm thú thường quấn quít quanh sư.

Người đời thấy thế càng thêm kính mộ, đệ tử tìm đến học đạo càng ngày càng đông.

Nhân đó, sư mới lập chùa nhận đồ đệ ở tu, số học chúng hằng ngày trên 300 vị. Thiền tông phương Nam từ đây được thạnh hành.

Thứ sử nhà Tùy là Lưu Phương dâng sớ tâu lên vua. Vua Cao Tổ nhà Tùy từ lâu nghe phương Nam này khâm sùng Phật giáo, lại có cả các bậc danh tăng đạo cao đức trọng, bèn sai sứ mang năm hộp xá-lợi Phật, kèm theo tờ sắc điệp, ban sắc chỉ cho sư xây tháp cúng dường. Sư bèn xây tháp ở chùa Pháp Vân và các chùa danh tiếng ở các châu Phong, Hoan, Trưởng, Ái… cũng đều dựng tháp cúng dường.

Về sau, sư trụ trì tại chùa Chúng Thiện, núi Thiên Phúc huyện Tiên Du. Niên hiệu Võ Đức thứ 9 (626) đời Đường, sư an tường thị tịch. Thiền sư Thanh Biện là người kế thừa tâm ấn nơi sư. Theo: Thiền sư Việt Nam của HT. Thanh Từ. PHÁP HIỂN 法 顯 Thiền tăng đời Ngũ Đại, tham Thiền sư Cốc Ẩn Trí Tĩnh, được nối pháp làm truyền nhân tông Tào Động. Sư ở viện Phổ Ninh, Tương Châu (Tương Phàn, Hồ Bắc). Có vị tăng hỏi: »Làm sao lội qua trăm sông ngàn núi?« Sư đáp: »Trời trong đường không cách, kẻ đến không lầm cơ«.

PHÁP HIỆU 法 號

Còn gọi: Tự hiệu, Pháp húy, Giới danh.

Tên mà vị Thầy đặt cho người học trò của mình lúc người này xuất gia thụ giới. Thí dụ: Ngài Lê Quang Hòa có pháp danh là Thiện Thức, Thanh Kế, pháp hiệu là Huệ

Đăng (Tổ Thiên Thai, chi phái Liễu Quán, thuộc phái Thiền Lâm Tế).

PHÁP HOA ĐỀ CƯƠNG 法 花 題 剛

Biên khảo, 1 quyển, do Thanh Đàm Minh

Chính (Thiền sư Việt Nam) viết tại viện Liêm Khê vào năm 1819. Đây là một tác phẩm biên khảo giá trị, trong văn xuôi có chen lẫn thơ kệ, có thể nói là cẩm nang cho người đọc kinh Pháp Hoa. Thiền sư Thanh Đàm đã đọc Pháp Hoa với con mắt của nhà Thiền học rồi đề cương lại, giúp cho người đọc nắm được ý chỉ của kinh, giống như có địa bàn trong tay người thủy thủ không còn sợ mất bến mất bờ. Nhận thức của sư về giải thoát được trình bày gọn ghẽ trong lời Bạt nói về năm chữ »Diệu Pháp Liên Hoa Kinh, nhất là 2 chữ Diệu Pháp. Theo sư,

Diệu tức là Tâm, là chân tâm sáng suốt tròn đầy. Bài tụng về Diệu của Diệu như sau:

»Không hình không trạng cũng không tên Mầu nhiệm trong lòng một điểm linh Thường tịch viên thông soi pháp giới Bản lai thanh tịnh Tạng chân tinh 588

PHÁP HƯNG THIỀN TỰ 法 興 禪 寺

Từ đây phát hiện nên chư Phật Do đấy thành ra có chúng sinh Đứa con nghèo khổ lưu linh mãi Quên mất người cha của tự mình«. Pháp là tất cả mọi vật, là sự ứng dụng của Diệu Tâm. Pháp là Tâm, Tâm là Pháp. Bài kệ về Pháp của Pháp như sau:

»Vạn pháp tuy nhiều không đếm xiết Chung quy cũng chỉ Thức Căn Trần Huyễn duyên dư ảnh dù không thực Chân tri chính kiến vẫn bao dung Gặp thầy chỉ dạy đường mê ngộ Thấy Phật tìm ra lẽ sắc không

Nếu muốn lên mau bờ bến giác Con đường trước mặt chớ lần khân«.

PHÁP HÙNG 法 雄

Cao tăng rất kiệt xuất. »Đại Giám Thiền sư bi tinh tự« của Lưu Vũ Tích trong Toàn

Đường Văn q. 610 ghi: »詔 不 能 致、 許 爲 法 雄。 – Lệnh Vua mời mà không đến, nên khen rằng sư là bậc cao tăng rất kiệt xuất«.

PHÁP HUYNH 法 兄

Sư huynh. Tiết Tham Chính Tiền Đoan Lễ Cư Sĩ trong NĐHN q. 20 ghi: »公 笑 曰： 法 兄 當 爲 祖 道 自 愛！ 遂 歛 目 而 逝。 – Công cười, nói rằng: Pháp huynh đang vì đạo của Tổ mà tự ái! Nói xong liền nhắm mắt mà qua đời«.

PHÁP HÓA 法 化

Dùng Phật pháp để giáo hóa. Chương Phục-đà-nan-đề, tổ thứ 8 trong CĐTĐL . 1 ghi: »伏 馱 蜜 多 承 師 付 囑。 以 偈 讚 曰： 我 師 禪 祖 中、當 得 爲 第 八 法 化 眾 無 量、 悉 獲 阿 羅 漢。 – Phục-đà-mật-đa vâng lời thầy căn dặn, dùng kệ khen rằng: Trong các vị Tổ Thiền tông, thầy ta hàng thứ tám. Pháp hóa đông vô lượng, thảy đều chứng quả Thánh«.

PHÁP HỘI 法 會 (1500-1579)

Thiền tăng đời Minh, họ Hoài, tự Vân Cốc, người xứ Gia Thiện, Chiết Giang, Trung Quốc. Nối pháp Thiền sư Đạo Tế chùa Thiên Ninh, đời thứ 31 hệ Nam Nhạc. Sư kết am dưới núi Thiên Phật. Có ngữ lục truyền lại đời.

PHÁP HUỆ THIỀN SƯ 法 慧 禪 師

Hiệu của Thiền tăng Minh Bản do vua Nguyên Nhân Tông ban cho. X. Minh Bản.

PHÁP HƯNG 法 興 (?-1388)

Thiền tăng đời Minh, họ Trần, hiệu Tùng Thạch, người Hoàng Nham (Chiết Giang), Trung Quốc. Năm 15 tuổi xuất gia với Minh Công chùa Thụy Nham ở Đồng Ấp, còn làm thị giả cho Bình Thạch ở chùa Thiên Đồng. Lại theo Cổ Đỉnh chùa Kính Sơn được mời làm Tạng ty. Khi ra hoằng pháp, sư trụ trì chùa Thái Bình ở Vĩnh Gia

(Ôn Châu, Chiết Giang), dời về chùa Thọ Xương ở Lạc Thanh (Chiết Giang). Niên hiệu Hồng Vũ thứ 20 (1378) sư trụ trì chùa

Kính Sơn đạo hạnh lẫy lừng, thiền lữ khắp nơi nghe danh đến tụ hội rất đông. PHÁP HƯNG THIỀN TỰ 法 興 禪 寺 1. Nằm ở thị trấn Triều Châu, huyện Bình Đông, tỉnh Đài Loan, Trung Quốc. Năm 1957 do Pháp sư Hoằng Định sáng lập. Chùa có Thiên kiều, Trai đường, Quán Âm điện, Tam bảo điện, Niệm Phật đường, Phật học đồ thư quán.

2. Nằm trong công viên Thọ Sơn, thành phố Cao Hùng, tỉnh Đài Loan, Trung 589

PHÁP HỶ 法 喜

Quốc. Năm 1966 do Pháp sư Thánh Hùng sáng lập. Chùa dựa thế núi mà cất, Đại hùng bảo điện hình tròn. Ngoài ra còn có Giảng đường, Khách đường, Thiền phòng, Trai đường, Xá-lợi tháp, Tổ sư đường.

PHÁP HỶ 法 喜 Niềm vui do tham cứu, tu tập đạo pháp mà được. Tông Môn Võ Khố ghi: »聞 者 聞 其 心、 見 者 見 其 性、 以 至 嗅 嘗 知 覺、 盡 獲 法 喜 禪 悅 之 樂。 – Nghe là nghe tâm, thấy là thấy tính, cho đến ngửi, nếm, hay, biết, đều được niềm vui pháp hỷ thiền duyệt«.

PHÁP HỶ CHÍ 法 喜 志

Gọi đủ: Danh Công Pháp Hỷ Chí. Chí, 4 quyển, do Hạ Thọ Phương soạn vào đời Minh, Phùng Định hiệu duyệt, được xếp vào Tục Tạng kinh tập 150, trang 59. Nội dung gồm truyện ký của 208 danh sĩ trải qua các thời đại từ Đông Phương Sóc đời

Tây Hán đến Dương Duy Trinh đời Nguyên sơ, thu thập hành trạng của kẻ sĩ tham thiền học đạo, nhưng chẳng giới hạn ở các nhân vật từ đời Đường trở về trước.

Quyển thủ có lời tựa và lời tự tự của Trúc Quán Hành, Trâu Địch Quang, Cố Hiến Thành, Ngô Lượng. Từ nơi bài tự tự chúng ta có thể biết Hạ Thọ Phương khi được tập truyện ký »Vật Ngoại Anh Hào lục« do Ngọc Phàm Chân Nhân trước tác dành cho người tham thiền, cho rằng sách này lầm lẫn rất nhiều, đọc xong không thể chịu được nên có ý viết ra một quyển sách. Họ Hạ sưu tập ngôn hạnh của các danh sĩ từ sách sử, văn tập, tăng sử, truyền đăng lục, ngữ lục. Mỗi truyện hơi ngắn, khoảng 200 chữ, đều ghi sơ lược về thân thế và phụ l, 2 điều ngôn hạnh về Phật giáo.

PHÁP HỶ THIỀN SƯ 法 喜 禪 師

Thụy hiệu của Thiền tăng Linh Tuân, sống vào đời Ngũ Đại. X. Linh Tuân.

PHÁP KỆ 法 偈

Thơ kệ nói về đạo pháp hoặc truyền trao đạo pháp. Chương Tăng-già-nan-đề Tổ thứ

17 trong CĐTĐL q. 2 ghi: »尊 者 曰： 善 哉 善 哉。 繼 吾 道 者 非 子 而 誰。 即 付 法 偈 曰： 「心 地 本 無 生、 因 地 從 緣 起。 緣 種 不 相 妨、 華 果 亦 復 爾。」 尊 者 付 法 巳。 右 手 攀 樹 而 化。 – Tôn giả nói: Lành thay! Lành thay! Kẻ nối pháp ta chẳng phải ngươi (chỉ Tổ Già-da-xá-đa) thì là ai? Tổ liền trao cho pháp kệ: ›Tâm địa vốn không sinh, nhờ đất theo duyên khởi. Duyên giống không ngại nhau, hoa quả cũng như thế.‹ Tôn giả phó pháp xong, tay phải vịn vào thân cây rồi thị tịch«.

PHÁP KHẢI 法 鎧 (1561-1621)

Thiền tăng đời Minh, họ Triệu, tự Nhẫn Chi, hiệu Đạm Cư, người Giang Âm (Giang Tô), Trung Quốc. Niên hiệu Vạn Lịch thứ 21 (1593) được Thiền sư Chân Khả truyền giới cụ túc. Sư vào đài Phân Kinh núi Thiên Mục ẩn cư ba năm chuyên tâm tham cứu. Sư thường để lộ cánh tay, mỗi khi có vọng tâm thì lấy nhang đốt vào cánh tay. Niên hiệu Vạn Lịch thứ 29 (1601) nghe tin Chân Khả có nạn, liền đến xin được ấn chứng. Niên hiệu Vạn Lịch thứ 36 (1608) sư nhận lời mời của Ngô

Quán Ngã trụ trì chùa Hoa Nghiêm núi Phù Sơn. Về sau sư trở về Song Kính mà tịch.

PHÁP KHÂM 法 欽 (714-792)

Còn gọi: Đạo Khâm. Thiền tăng tông 590

PHÁP LỆNH BIỆT HÀNH 法 令 别 行

Ngưu Đầu đời Đường, họ Chu, người Côn Sơn, Tô Châu (Giang Tô), Trung Quốc. Năm 28 tuổi mới phát tâm vào đạo, bái Thiền sư Huyền Tố làm thầy, tu tập pháp thiền Ngưu Đầu nơi chùa Hạc Lâm. Về sau đến Kính Sơn kết am ở một mình, đạo hạnh vang xa nên người học đạo tụ hội rất đông. Niên hiệu Đại Lịch thứ 3 (768) Đại Tông triệu sư vào kinh để hỏi pháp yếu, ban hiệu »Quốc Nhất«. Thôi Hoán, Bùi Độ v.v.. đều thờ sư làm thầy. Sau đó sư trở về Kính Sơn thuyết pháp rồi tịch. Sau khi tịch được ban thụy »Đại Giác Thiền sư«. Đệ tử là Đạo Lâm, Sùng Huệ, Quảng Phu v.v…

PHÁP KHÍ 法 器

Còn gọi: Đại khí. Những nhân tài trong đạo sẽ được rèn luyện để trở thành người đủ đại cơ đại dụng nhằm tiếp nối huệ mạng của Phật, hoằng dương chính pháp. Quy

Sơn Cảnh Sách của Thiền sư Linh Hựu ghi: »住 止 威 儀、 便 是 僧 中 法 器。 – Đến như oai nghi chung sống với đại chúng cũng là pháp khí trong hàng ngũ chư tăng«.

Tắc 199, Phần Dương Lục Nhân trong Thiền Uyển Mông Cầu (Vạn Tục 148, 113 thượng) ghi: »師 密 記 以 偈 曰：

胡 僧 金 錫 光 請 法 到 汾 陽 六 人 成 大 器 勸 請 爲 敷 揚 Sư thầm ghi lại việc ấy bằng kệ như sau:

Hồ tăng chống tích trượng Thỉnh pháp đến Phần Dương Sáu người (sẽ) thành đại khí

Hãy vì họ (mà) tuyên dương«.

PHÁP KHIÊN 法 騫

Thiền tăng đời Tống, họ Thi, người Tuyền Châu, Trung Quốc. Sư đến Viện Long Thọ, Chương Châu (Chương Phố, Phúc Kiến) học đạo với Thiền sư Vô Dật được nối pháp và kế thừa pháp tịch. Có vị tăng hỏi: »Thế nào là cảnh Long Thọ?«. Sư đáp: »Không chỗ cho ông để chân«. Lại hỏi:

»Thế nào là người trong cảnh?« Sư đáp:

»Ông còn chưa biết cảnh!«

PHÁP LẠP 法 臘

Còn gọi: Hạ lạp. Tuổi đạo, số năm sau khi tăng nhân thọ đại giới và mỗi năm phải có nhập hạ an cư. Tiết Thần Hội truyện trong

Tống Cao Tăng truyện q. 9 ghi: »神 會 以 貞 元 十 年 十 一 月 十 二 日 示 疾、 儼 然 嘉 趺 坐 滅、 春 秋 七 十 五、 法 臘 三 十 六。 – Thần Hội bị bệnh ngày 12 tháng 11 năm Trinh Nguyên thứ 10 (795)

nghiễm nhiên ngồi kiết già thị tịch, thọ 75 tuổi, pháp lạp 36«.

PHÁP LÂM 法 林 (1284-1355)

Thiền tăng đời Nguyên, họ Hoàng, tự Trúc

Tuyền, hiệu Liễu Huyễn, người Ninh Hải, Đài Châu (Chiết Giang), Trung Quốc. Sư tham kiến Nguyên Tẩu Hạnh Đoan ở chùa Trung Thiên Trúc ngay dưới lời được tỏ ngộ. Sư ở Mông Đường chùa Tịnh Từ 9 năm không bước chân ra khỏi cửa. Hành tỉnh Tả Thừa tướng Thoát Hoan thỉnh sư trụ trì chùa Vạn Thọ, dời sang chùa Trung Thiên Trúc. Niên hiệu Chí Nguyên thứ 4 (1338) sư trụ trì chùa Linh Ẩn, tông phong hưng thịnh. Vua Thuận Đế ban cho Kim lan pháp y. Về sau sư lui về ở am Liễu Huyễn.

PHÁP LỆNH BIỆT HÀNH 法 令 别 行 Dùng cách thức riêng để truyền trao đạo 591

PHÁP LOA 法 螺

pháp, chỉ cho thiền pháp »Bất lập văn tự, giáo ngoại biệt truyền«. Đoạn Tế Tâm Yếu ghi: »如 來 現 世、 欲 說 一 乘 眞 法、 則 眾 生 不 信、 興 謗 沒 於 苦 海。 若 都 不 說、 則 墮 慳 貪。 不 爲 眾 生 溥 捨 妙 道。 遂 設 方 便、 說 有 三 乘。 。 。 然 終 未 能 顯 一 心 法、 故 召 迦 葉 同 法 座、 別 付 一 心 離 言 說 法。 此 一 枝 法 令 別 行。 若 能 契 悟 者、 便 至 佛 地 矣。 – Như Lai xuất hiện ở thế gian muốn nói pháp Nhất thừa mà chúng sinh không tin, phỉ báng rồi chìm trong biển khổ, còn nếu như không nói thì rơi vào lỗi bủn xỉn, không phổ biến diệu đạo cho chúng sinh. Nên lập bày phương tiện nói có 3 thừa… nhưng rốt cuộc cũng chẳng hiển bày được pháp Nhất tâm. Vì thế, Ngài gọi Ca-diếp đến, cho ngồi chung pháp tòa, trao riêng pháp nhất tâm lìa ngôn thuyết. Đây là dùng một cách thức riêng để trao truyền đạo pháp. Nếu ai khế ngộ được, liền đến Phật địa«.

PHÁP LOA 法 螺 1. Khí cụ của chùa Phật, dùng ốc biển chế thành để tấu nhạc. Minh Giác ngữ lục, q. 1 ghi: »吹 大 法 螺 擊 大 法 鼓。 朝 宰 臨 筵 如 何 即 是？ – Thổi đại pháp loa, đánh đại pháp cổ, các quan chức đến pháp hội như thế nào mới phải?«. 2. Thiền tăng đời Trần (1284-1330), thuộc dòng Trúc Lâm Yên Tử, tổ thứ 2, nối pháp Điều Ngự Giác Hoàng. Sư tên thực là Đồng Kiên Cương, sinh ngày mùng 7 tháng 5 năm Thiệu Bảo thứ 6 (1284), quê làng Cửu La, phủ Nam Sách, tỉnh Hải

Dương, miền Bắc Việt Nam. Kệ thị tịch:

萬 緣 裁 斷 一 身 閒 四 十 餘 年 夢 幻 間 珍 重 諸 人 休 借 問 那 邊 風 月 更 邇 寬 »Vạn duyên tài đoạn nhất thân nhàn Tứ thập dư niên mộng huyễn gian Trân trọng chư nhân hưu tá vấn Na biên phong nguyệt cánh man khoan«

»Muôn duyên cắt đứt, một thân nhàn Hơn bốn mươi năm mộng đã tàn Tạm biệt mọi người thôi chớ hỏi Bên kia trăng gió rộng thênh thang«.

Đệ tử theo lời phó chúc của Sư, đem nhục thể lên nhập tháp tại Thanh Mai Sơn. Tác phẩm:

― Đoạn sách lục ― Tham thiền chỉ yếu (Thiền đạo yếu học?)

― Kim Cang đạo tràng đà-la-ni kinh ― Tán Pháp Hoa kinh khoa số ― Bát-nhã tâm kinh khoa và một bài kệ thị tịch… Theo: Thiền sư Việt Nam của HT. Thanh Từ.

PHÁP LUÂN 法 輪

Bánh xe pháp dụ chỉ Phật pháp. Tiết Kỉnh Sơn Bảo Ấn Thiền sư trong NĐHN q. 20 ghi: »世 尊 初 成 正 覺 於 鹿 野 苑 中、 轉 四 諦 法 輪、 憍 陳 如 比 丘 最 初 悟 道。 – Đức Thế Tôn vừa thành Chính Giác nơi vườn Lộc Dã chuyển pháp luân tứ đế, tỳ-kheo Kiều Trần Như ngộ đạo trước tiên«.

PHÁP LƯU 法 流

Chỉ chung cho hàng ngũ chư tăng, tăng chúng. Truyện Hoằng Nhẫn trong Tống

Cao Tăng truyện q. 8 ghi: »信 （指 四 祖 道 信） 師 熟 視 之 （指 弘 忍）、 嘆 曰： 此 非 凡 童 也！ 具 體 占 之、 只 闕 七 大 人 之 相、 不 及 佛 矣。 苟 預 法 流、 二 十 年 後 必 大 作 佛 事、 胜 任 荷 寄。 – Tứ Tổ Đạo tín nhìn kỹ Hoằng 592

PHÁP NHÃN TẠNG 法 眼 藏

Nhẫn, khen rằng: Đây chẳng phải là đứa bé tầm thường, xem khắp thân thể của nó chỉ thiếu có 7 tướng đại nhân, chẳng bằng Đức Phật mà thôi! Nếu cho gia nhập hàng ngũ chư tăng thì 20 năm sau nó sẽ hoằng dương Phật pháp đại quy mô, còn hơn những gì ta gửi gắm«.

PHÁP LY VĂN TỰ 法 離 文 字

Thiền pháp siêu việt văn tự tri giải. Lâm Tế ngữ lục ghi: »不 見 釋 尊 云： 法 離 文 字。 不 屬 因 不 在 縁 故。 爲 爾 信 不 及。 所 以 今 日 葛 藤。 – Không nghe Thích Tôn nói: Pháp ly văn tự, vì không lệ thuộc nhân duyên. Do vì ngươi không tin cho nên ngày nay ta mới nói dài dòng«.

PHÁP MÃN 法 滿

Thiền tăng đời Ngũ Đại, đến núi Ba Tiêu học đạo với Thiền sư Huệ Thanh, nối pháp làm truyền nhân tông Quy Ngưỡng. Sư ở núi U Cốc, Hồng Châu (Nam Xương, Giang Tây). Có vị tăng hỏi: »Thế nào là đạo?« Sư đáp: »听 取 一 偈：話 道 語 下 無 聲、 舉 揚 奧 旨 丁 寧、 禪 要 如 今 會 取、 不 須 退 後 消 停。 –Hãy nghe kệ: Nói đạo dưới lời vô thinh, nêu lên áo chỉ đinh ninh. Thiền yếu hôm nay lãnh hội, đâu cần lui bước nghỉ dừng«.

PHÁP MÔN 法 門

1. Phật giáo, Phật giáo giới, cũng đồng nghĩa với Phật môn. Tục Nghệ Ngôn trong NHQL q. 30 ghi: »破 滅 法 門、 自 喪 慧

命。 – Phá diệt Phật giáo, tự làm mất huệ mạng«. 2. Tông phái Phật giáo, môn loại. Đàn Kinh bản Đôn Hoàng ghi: »我 此 法 門、 以 定 慧 爲 本。 – Tông phái của ta đây, lấy định huệ làm gốc«.

3. Tu tập Phật pháp, phương pháp tu thiền.

Tông Môn Võ Khố ghi: »今 夜 且 留 此、 待 與 公 理 會 些 細 大 法 門。 – Tối nay hãy ở lại, ta sẽ cùng ông lý giải chút ít phám môn Thiền«.

PHÁP MÔN SỪ QUỸ 法 門 鋤 軌

Sách, 1 quyển, do Bạch Nham Tịnh Phù (Thiền tăng tông Tào Động) soạn vào đời Thanh, được xếp vào Tục Tạng kinh tập 147, trang 683. Tác giả trình bày về lịch sử tông Vân Môn và tông Pháp Nhãn cùng vấn đề pháp hệ của Thiền sư Thiên Hoàng Đạo Ngộ.

Bởi theo quan điểm của các sách: Tuyết Phong quảng lục, Tụng Cổ Liên Châu Thông tập, Phật Tổ Thống Kỷ, Huyền Yếu Quảng tập cho rằng Thiên Hoàng Đạo Ngộ chẳng thuộc pháp hệ Thanh Nguyên Hành Tư. Tác giả khảo chứng sự thật lịch sử, suy cứu tình lý, theo lý lẽ mà trình bày, chỉ ra rằng Thiên Hoàng Đạo Ngộ chẳng những thuộc pháp hệ Thanh Nguyên mà còn chính là Thiên Vương Đạo Ngộ, và từ nơi vị Thiền sư này mới sinh ra 2 tông Vân Môn và Pháp Nhãn. Quyển cuối phụ lục »Ngũ Gia Biện Chính« do Đức Nghiêm Dưỡng Tồn (vị tăng Nhật Bản) soạn ra, tán đồng thuyết của Tịnh Phù. Hơn nữa còn phụ lục quan điểm đối nghịch nằm trong sách »Ngũ Phái Nhất Trích Đồ« do Nhật Am Nhất Đông soạn, tán đồng thuyết Ngũ gia đều là pháp hệ đời sau của Mã Tổ Đạo Nhất do Hổ Quan Sư Luyện đề xướng.

PHÁP NHÃN TẠNG 法 眼 藏 Gọi đủ: Chính pháp nhãn tạng. Chỉ cho đạo pháp giáo ngoại biệt truyền của Thiền gia. Chương Hạc-lặc-na Tổ thứ 23 trong 593

PHÁP NHÃN TÔNG 法 眼 宗

CĐTĐL, q. 2 ghi: »年 二 十 二 出 家。 三

十 遇 摩 拏 羅 尊 者 付 法 眼 藏。 行 化

至 中 印 度。 – Sư 22 tuổi xuất gia, 30 tuổi được Tôn giả Ma-noa-la giao phó pháp nhãn tạng, hành hóa đến Trung Ấn

Độ«.

PHÁP NHÃN TÔNG 法 眼 宗

Một trong năm phái Thiền tông Trung Quốc, thuộc hệ Thanh Nguyên. Người sáng lập là Văn Ích đời Ngũ Đại (885- 958), sau khi Văn Ích lìa đời, Nam Đường chủ Lý Cảnh ban thụy hiệu »Đại Pháp Nhãn Thiền sư«, cho nên gọi là Pháp Nhãn Tông. Môn phong tỉ mỉ rõ ràng, coi trọng lý sự viên dung, chú trọng học tập giáo lý người xưa, mục đích là sửa chữa bệnh chấp không của thiền lâm đương thời. Trong năm phái thiền, tông này sáng lập rất muộn song lại sớm suy vi, giữa đời Tống pháp mạch đã dứt tuyệt, lập tông được chừng 100 năm. Pháp Diễn ngữ lục, q. thượng ghi: »師 云： 何 不 問 法 眼 下 事？ 學 云： 留 與 和 尚。 – Sư bảo: Sao không hỏi việc trong tông Pháp Nhãn? Học tăng thưa: Để dành cho Hòa thượng«.

Tiết Tông Thừa Yếu Nghĩa trong Duy Tắc ngữ lục, q. 9 ghi: »法 眼 宗 聞 聲 悟 道、 見 色 明 心、 句 裏 藏 峰、 言 中 有 响、 往 往 隨 順 器 根、 調 停 化 法、 亦 猶 相 體 裁 衣、 對 病 施 藥 也 耳。 – Tông Pháp Nhãn nghe tiếng ngộ đạo, thấy sắc minh tâm, trong câu chứa cơ phong, trong lời có tiếng vang, luôn luôn tùy thuận căn khí, giàn xếp hóa pháp, giống như xem thân thể cắt áo, chẩn bệnh bốc thuốc«.

PHÁP NHÃN VĂN ÍCH THIỀN SƯ NGỮ LỤC 法 眼 文 益 禪 師 語 錄 Gọi đủ: Kim Lăng Thanh Lương Viện Văn Ích Thiền sư ngữ lục. Còn gọi: Đại Trí Tạng Đại Đạo Sư ngữ lục. Ngữ lục, 1 quyển, do Thanh Lương Văn Ích soạn vào đời Đường, được xếp vào Đại Chính Tạng tập 47, trang 588. Tổ Thanh Lương Văn Ích của tông Pháp Nhãn lần lượt trụ trì 3 đại đạo tràng là Sùng Thọ Viện, Báo Ân Thiền Viện, Thanh Lương Thiền Viện. Nội dung sách này bao gồm những việc: Khai đường, Thượng đường, Thị chúng, Vấn đáp, Cơ duyên, Cử cổ, Đại cổ, Tụng cổ của Sư Văn Ích tại 3 đạo tràng nói trên. Từ ngữ lục này chúng ta thấy được Thanh Lương Văn Ích tiếp dẫn người học khẩn thiết, đưa ra rõ ràng tông phong của sư một cách viên dung, mà chẳng dùng cơ pháp đánh hét như tông Lâm Tế. Khoảng niên hiệu Sùng Trinh (1628-1643) đời Minh, khi Ngộ Phong Viên Tín và Quách Ngưng Chí biên tập Ngũ Gia ngữ lục, có đem ngữ lục này vào.

PHÁP NHÂN ĐẠI SƯ 法 因 大 師

Hiệu của Thiền tăng Đạo Khuông, đời Ngũ Đại. X. Đạo Khuông.

PHÁP NHẪN 法 忍

Phẩm chất nhẫn chịu các thứ khổ nạn, khó khăn và đối với Phật pháp tin chắc không nghi. Mật Am ngữ lục ghi: »世 尊 在 靈 山 會 上。 五 百 比 丘。 得 四 禪 定。 具 五 神 通。 未 得 法 忍。 以 宿 命 智 通。 各 各 自 見。 過 去 殺 害 父 母。 及 諸 重 罪。 於 自 心 內。 各 各 懷 疑。 於 甚 深 法。 不 能 證 入。 – Khi Thế Tôn ở trên hội Linh Sơn, có 500 vị Tỳ 594

PHÁP NINH 法 寧 (1081-1156)

kheo đắc tứ thiền có 5 thứ thần thông, nhưng chưa được pháp nhẫn. Mỗi người trong bọn họ tự thấy kiếp quá khứ giết hại cha mẹ và gây các tội nặng nên trong tự tâm của mỗi vị hoài nghi đối với pháp sâu xa, chẳng chứng nhập được«.

PHÁP NHẤT 法 一 (1858-1931)

Tăng nhân cận đại, họ Ôn, tên Cực Như, người Tùy Châu, Hồ Bắc, Trung Quốc. Niên hiệu Quang Tự thứ 13 đời Thanh (1887), sư xuất gia ở chùa Bảo An nơi quê nhà. Năm sau sư thụ giới cụ túc nơi chùa Bồ-đề, gặp Thiền sư Hà Sơn mới biết tham thiền. Lại đến chùa Kim Sơn ở Trấn Giang tham kiến Hoà thượng Đại Định. Sau đó nơi chùa Hải Huệ ở Hồ Bắc, sư tọa thiền nhiều năm, sớm tối tụng kinh Lăng Nghiêm hơn ngàn bộ, nhờ vậy mà thấu suốt nguồn pháp, không còn nghi trệ. Năm

1914 nhậm chức Thủ tọa chùa Cao Mân.

Năm 1919, sư đến núi Sư Tử ở Giang Phố giảng kinh, tọa hương tham thiền, cũng như thế tại chùa Cao Mân, chùa Kim Sơn.

Tác phẩm: Tham Thiền Giản lục, Tham Thiền Đề Yếu, Kim Cang Kinh Giảng lục,

Pháp Ngữ.

PHÁP NHĨ 法 爾

Còn gọi: Tự nhĩ, pháp nhiên. Pháp này. Lẽ ấy. Ý nói vốn tự nhiên như thế, không do dựng lập, đặt ra. Bài Phật Tâm Ca trong

Tuệ Trung Thượng Sĩ ngữ lục ghi:

默 默 默、 沈 沈 沈

萬 法 之 心 即 佛 心 佛 心 却 與 我 心 合 法 爾 如 然 亙 古 今 »Mặc mặc mặc, trầm trầm trầm Vạn pháp chi tâm tức Phật tâm Phật tâm khước dữ ngã tâm hợp Pháp nhĩ như nhiên cắng cổ câm (kim)«.

»Lặng lặng lặng, chìm chìm chìm Cái tâm muôn pháp là tâm Phật Tâm Phật lại cùng tâm ta hợp

Lẽ ấy như nhiên suốt cổ kim«.

PHÁP NHŨ 法 乳

1. Trao truyền đạo pháp. Mật Am ngữ lục ghi: »供 養 末 後 住 天 童 山 第 十 八 代 應 菴 大 和 尚。 用 酬 法 乳 之 恩。 – Cúng dường đại Hòa thượng Ứng Am đời thứ 18 trụ núi Thiên Đồng sau cùng, ngỏ hầu đền đáp công ơn trao truyền đạo pháp«.

2. Người kế thừa đạo pháp. Pháp Diễn

Thiền sư ngữ lục q. trung ghi: »至 今 朝 諸 法 乳 爲 臻 公 設 齋。 請 白 雲 陞 座。 – Sáng nay các người kế thừa đạo pháp vì

Trăn Công thiết trai, thỉnh Bạch Vân thăng tòa«.

PHÁP NHƯ 法 如 (638-689)

Thiền tăng đời Đường, họ Vương, người Thượng Đảng, Sơn Tây, Trung Quốc. Sư là đệ tử của Ngũ Tổ Hoằng Nhẫn, hầu ngài trải qua 16 năm. Sau khi Tổ mất, sư trụ chùa Thiếu Lâm ở Tung Sơn. Sư thuộc

Thiền tông Nam tông đời thứ 2, vì sư xem Lục Tổ như Thầy của mình.

PHÁP NINH 法 寧 (1081-1156)

Thiền tăng đời Tống, họ Lý, người Cử huyện, Mật Châu (Sơn Đông), Trung Quốc. Do ở núi Ô Kỳ, Nghi Châu nên pháp hiệu của sư là »Ô Kỳ«. Ban đầu sư theo Hòa thượng Diệu Không Minh chùa Thiên Ninh đắc độ, tham học khá lâu trọn được tông chỉ Vân Môn. Về sau trụ chùa Tịnh Cư, hoằng dương đạo của Tuyết Đậu. Niên hiệu Nguyên Phú (1098-1100) sư trụ tinh 595

PHÁP PHỤC 法 服

xá Linh Phong núi Xà Sơn ở Hoa Đình (Tùng Giang, Thượng Hải). Sau đó tinh xá đổi thành thiền viện Chiêu Khánh, Hữu thừa tướng Chu Ngạc thỉnh sư làm Tổ khai sơn, đồ chúng đông đảo, thạnh nhất đông nam.

PHÁP PHỤC 法 服 Pháp y, cà-sa. Hoằng Nhẫn truyện trong Tống Cao Tăng truyện q. 8 ghi: »弘 忍 乃 以 法 服 付 慧 能、 受 衣 化 於 韶 陽。 – Hoằng Nhẫn liền đem pháp phục giao cho Huệ Năng. Huệ Năng nhận lãnh y giáo hóa ở Thiều Dương«.

PHÁP QUANG 法 光 (809-869)

Thiền tăng đời Đường, họ Lương, người Trường Ninh (nay là Tân Phong, Quảng Đông) Trung Quốc. Sư nối pháp thiền sư Thiện Đạo, thuộc hệ Thanh Nguyên đời thứ 4, trụ viện Đan Thạch. PHÁP QUẢNG 法 廣 (1300-1364)

(156 TKTNVC)

Thiền tăng đời Nguyên, họ Ngũ, tự Dật Sơ, người xứ Trinh Dương, Lĩnh Nam (Anh Đức, Quảng Đông) Trung Quốc. Nối pháp Thiền sư Giáp Sơn, Liễu Mai, đời thứ 23 hệ Thanh Nguyên. Trụ trì chùa Kim Sơn (Trấn Giang, Giang Tô). Tác phẩm: Hội yếu tập.

PHÁP TÀI 法 財

Dụ chỉ cho Phật pháp, bởi vì Phật pháp như của cải quý báu có năng lực khiến tinh thần người ta được phong phú. Chương Trí Nhàn Tụng trong CĐTĐL q. 29 ghi: 達 道 人 唱 祖 意、 我 師 宗 古 來 諱 唯 此 人 善 安 置、 足 法 財 具 慚 愧 »Đạt đạo nhân xướng Tổ ý Ngã sư tông cổ lai húy Duy thử nhân thiện an trí

Túc pháp tài cụ tàm quý«.

»Bậc đạt đạo xướng Tổ ý Tông môn ta vốn cấm kỵ

Chỉ người này khéo lập bày Đủ pháp tài cả tàm quý«.

PHÁP TẠNG 法 藏

1. Giáo nghĩa Phật pháp. Chương A-nan

Tổ thứ 2 trong CĐTĐL q. 1 ghi: »多 聞 博 達 智 慧 無 礙。 世 尊 以 爲 總 持 第 一。 嘗 所 讚 歎。 加 以 宿 世 有 大 功 德。 受 持 法 藏 如 水 傳 器。 佛 乃 命 爲 侍 者。 – Tôn giả học rộng hiểu nhiều, trí huệ vô ngại, đức Thế Tôn cho là đệ nhất tổng trì, từng được khen ngợi. Hơn nữa, do đời trước Tôn giả có công đức lớn, thọ trì pháp tạng như vật chứa nước, nên đức Phật bèn sai làm thị giả«.

2. Thiền tăng đời Minh (1573-1636), họ Tô, tự Vu Mật, Hán Nguyệt, hiệu Tam Phong, Thiên Sơn, người Vô Tích (Giang

Tô), Trung Quốc. Năm 15 tuổi xuất gia, 29 tuổi xem Cao Phong ngữ lục quyết chí tham thiền, chuyên tâm tham cứu hơn 10 năm nhưng không thể giải ngộ. Niên hiệu Vạn Lịch thứ 38, (1610) hành cước đến Ngu Sơn, Thường Thục (Giang Tô) sửa sang lại viện hư phế, lập ra tùng lâm. Thiết lập bách nhật tử quan ngày đêm tham cứu.

Một hôm bị hôn mê, ói đàm hơn một đấu, nằm liệt ngủ vùi 5 ngày, chợt nghe tiếng trúc sư liền triệt ngộ nguồn tâm. Niên hiệu Thiên Khải thứ 4 (1624) yết kiến Viên Ngộ nơi chùa Kim Túc được ấn chứng làm truyền nhân tông Lâm Tế. Sư khai đạo ở chùa Thanh Lương, Tam Phong, Ngu Sơn. Người đời gọi là »Tam Phong Tạng Công«. Sư lần lượt trụ trì chùa Bắc Thiền 596

PHÁP THÂN 法 身

ở Tô Châu, chùa An Ẩn núi Lâm Bình, chùa Trịnh Từ núi Nam Bình, chùa Cẩm Thọ ở Long Sơn, Lương Khê. Thông mẫn tuyệt luân, thông suốt Nho Phật chuyên tâm tu thiền, chỗ thấy kỳ đặc xướng lên thuyết mới. Sư soạn quyển »Ngũ Tông Nguyên« bài bác thuyết của Viên Ngộ. Về già ở nơi Đặng Úy. Tác phẩm: Tam Phong ngữ lục, Quảng lục Hoằng Giới Pháp Nghi, Sơn Cư tập. Đời Thanh, niên hiệu Khang Hy thứ 40 (1701) truy thụy »Cảnh Thông Thiền sư«. Vua Thế Tông đời Thanh cho là phản thầy nghịch đạo nên thiêu hủy kinh sách của sư, trục xuất môn đồ khiến cho pháp mạch Tam Phong dứt tuyệt.

PHÁP TỀ 法 齊 (912-1000)

Thiền tăng đời Tống, họ Đinh, người Vụ

Châu (Kim Hoa, Chiết Giang), Trung Quốc.

Ban đầu sư giảng hai luận Minh môn, Nhân minh, sau đó du phương đến viện Trường Thọ ở Tô Châu tham kiến Thiền sư Bằng Ngạn, nhận được tâm ấn, nối pháp làm truyền nhân tông Pháp Nhãn. Bằng Ngạn tịch, sư kế tục pháp tịch. Niên hiệu Thái Bình Hưng Quốc thứ 3 (978) sư lui về ẩn tu.

PHÁP TẾ ĐẠI SƯ 法 濟 大 師

Hiệu của Thiền tăng Hồng Nhân, sống vào đời Đường. X. Hồng Nhân.

PHÁP THÀNH 法 成 (1071-1128)

Thiền tăng đời Tống, họ Phan, hiệu Khô Mộc, người Tú Châu (Gia Hưng, Chiết Giang), Trung Quốc. Xuất gia năm 17 tuổi, sư dốc lòng tu thiền, chuyên tâm tham phỏng chẳng ngại đi xa học hỏi. Sư yết kiến Thiền sư Pháp Chân Thủ Nhất tông Vân Môn và thụ giới cụ túc. Hỏi pháp an tâm, sư tham cứu trong nhiều năm. Từng tham học với các Thiền sư Tử Anh, Thường Thông, Khắc Văn, Ngộ Tân, Trí Bản… Năm 33 tuổi sư đến núi Đại Hồng ở Tùy Châu (Hồ Bắc) tham kiến Phù Dung Đạo Giai, dưới một lời liền ngộ nhập sáng tỏ nguồn tâm bèn ở lại hầu hạ vài năm, được nối pháp làm truyền nhân tông Tào Động. Vì sư thích »Khô mộc thiền« nên người đời gọi sư là »Khô Mộc«. Niên hiệu Đại Quán thứ 1 (1107) sư khai đường tại Hương Sơn, Nhữ Châu (Lâm Nhữ, Hà Nam). Niên hiệu Chính Hoà thứ 2 (1112)

phụng chiếu trụ trì thiền viện Tịnh Nhân ở Tả Nhai, rồi dời sang ở chùa Bảo Lâm,

Quảng Huệ, Phổ Tế. Sau khi mất, sư được ban thụy »Phổ Chứng Đại Sư«.