Từ Điển Thiền Tông Hán Việt

NĂNG HẢI 能 海 (1886-1967)

NĂNG HẢI 能 海 (1886-1967)

Thiền tăng hiện đại, họ Cung, tên Học Quang, tự Tập Hy. Người xứ Miên Trúc, Tứ Xuyên, Trung Quốc. Năm 1924, sư đến chùa Thiên Bảo huyện Bồi Lăng theo ngài Phật Nguyên xuất gia, rồi đến nương Hòa thượng Quán Nhất thụ giới cụ túc. Năm 1935 nhận chức phương trượng Quảng Tế Mao Phùng ở núi Ngũ Đài. Về sau, sư lập pháp hội ở các nơi: Bắc Kinh, Võ Hán, Thượng Hải, núi Ngũ Đài để giảng kinh hoằng pháp. Năm 1953, sư được chọn làm Phó hội trưởng Hội Phật Giáo Trung Quốc.

Về già sư an cư ở cầu Thanh Lương, núi Ngũ Đài, dẫn đầu tăng chúng phát huy truyền thống »Một ngày không làm, một ngày không ăn« của Tổ Bách Trượng. Sư vừa trồng rừng quanh chùa vừa giảng kinh hoằng pháp, giữ gìn nông thiền và chú trọng đến quy củ của Thiền tông.

NĂNG NHÂN TỰ 能 仁 寺

1. Chùa nằm dưới ngọn Đơn Phương trong hang phía tây cửa núi Nhạn Đãng thuộc tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc. Tương truyền Nặc-cự-na là Tổ khai sơn núi này.

Niên hiệu Thái Bình Hưng Quốc thứ 1 (976) đời Tống, có vị tăng tên Toàn Liễu vào núi cất am để ở, đề tên là »Phù Dung Am«. Niên hiệu Hàm Bình thứ 2 (999) mới bắt đầu xây cất điện vũ, chư tăng trong chùa dâng tháp Bá Bảo, được vua ban hiệu là »Thừa Thiên Tự«. Niên hiệu Thiệu Hưng thứ 12 (1142), Quận thú là Diêm Khâu Hân vâng lệnh vua đổi tên là »Năng Nhân Thiền Viện« và trở thành đại đạo tràng của núi Nhạn Đãng.

2. Chùa ở đường Dân Đức thành phố Nam Xương tỉnh Giang Tây, Trung Quốc, được xây dựng khoảng niên hiệu Thiên Giám (502-519) nhà Lương thuộc Nam Triều, ban đầu chùa có tên là »Thượng Lam Tự«, sau đổi thành »Đại Phật Tự«… Khoảng niên hiệu Khai Nguyên đời Đường (713- 741) được đổi tên là »Khai Nguyên Tự«.

Bắt đầu vào niên hiệu Đại Lịch thứ 4 (769), vị thiền sư nổi tiếng là Mã Tổ Đạo Nhất đã ở chùa này tiếp hóa người học, thiền tăng tấp nập kéo đến khiến chùa này trở thành đạo tràng nổi tiếng hoằng dương thiền phong của Mã Tổ Đạo Nhất. Khoảng niên hiệu Đại Trung (847-860), chùa đổi tên là »Thượng Lam Viện«. Niên hiệu Hàm Bình (998-1003) đời Tống, chùa lại đổi tên là »Thừa Thiên Tự«. Khoảng niên hiệu Chính Hòa (1111-1118) lại đổi tên là »Năng Nhân Tự«. Niên hiệu Cảnh Thái

(1450-1456) đời Minh, chùa được đổi tên »Hựu Thanh Tự«. Năm 1929, đổi tên là »Hựu Dân Tự«. Kiến trúc hiện còn là do đời Thanh trùng tu. Trong chùa có tượng

Phật to bằng đồng, thân cao 5,4m nặng 18 tấn, còn có một Đại đồng chung cao 2,1m nặng độ 5 tấn, được đúc vào niên hiệu Cảnh Đức đời Đường (967), được treo trên lầu 4 của Hoa Nham Thạch Phương, lầu này nằm bên phải chùa.

3. X. Thừa Thiên Viện.

NĂNG SỞ 能 所

Năng chỉ cho pháp tự động, là hướng chủ động. Sở chỉ cho pháp bất động, là hướng bị động. Hai hướng đối đãi này gọi là »Năng sở«. Nhà thiền cho rằng thứ đối đãi này là do vọng tâm phân biệt tạo thành.

Đoạn Tế Tâm Yếu: »內 外 身 心、 一 切 俱 捨。 猶 如 虛 空、 無 所 取 著、 然 後 隨 方 應 物、 能 所 皆 忘、 是 爲 大 捨。 – Thân tâm trong ngoài tất cả đều buông bỏ, giống như hư không, không có 498

NÊ NGƯU NHẬP HẢI 泥 牛 入 海

chỗ để nắm bắt, sau đó tùy phương ứng vật, năng sở đều quên, ấy là đại xả«.

NĂNG SỞ SONG TUYỆT 能 所 雙

絕 Quét sạch cả hai bên chủ động (năng) lẫn thụ động (sở), cũng chính là dẹp trừ tâm đối đãi phân biệt. Chương Thiên Thai sơn Trấn Quốc Đại sư Trừng Quán »đáp Hoàng thái tử vấn tâm yếu« trong CĐTĐL q. 30 ghi: »無 住 無 著 莫 攝 莫 收。 是 非 兩 亡 能 所 雙 絕。 斯 絕 亦 寂 則 般 若 現 前。 – Không trụ không trước, chẳng nhiếp chẳng thâu, phải trái cùng mất, năng sở đều hết. Cái hết này cũng vắng lặng thì trí huệ hiện tiền.«

NĂNG TÔNG 能 宗

Chỉ cho Thiền tông Nam tông của Lục tổ Huệ Năng sáng lập. Thần Tú truyện trong

TCTT q. 8 ghi: »天 下 散 傳 其 道、 謂 秀 宗 爲 北、 能 宗 爲 南。 – Thiên hạ loan truyền đạo Thiền, cho rằng Tú Tông ở phương bắc, còn Năng Tông là ở phương nam«.

NÊ ĐA PHẬT ĐẠI 泥 多 佛 大

Còn gọi: Thủy trưởng thuyền cao. Nê (bùn đất) dụ cho chúng sinh, người học đạo.

Phật, dụ cho cơ lược tác dụng của bậc thầy, thiện tri thức. Tỷ dụ người phụ giúp càng đông thì sự thành tựu càng lớn. Thiền tông mượn từ này để chỉ cho cơ dụng của bậc thầy ứng với căn cơ chúng sinh, học nhân, mà tự tại tiếp hóa. Tắc 29, Bích Nham lục (Đại 48, 169 thượng) ghi: »隋 云： 隨 他 去 (前 箭 猶 輕。 後 箭 深。 只 這 箇 多 少 人。 摸 索 不 著。 水 長 船 高。 泥 多 佛 大。) – Đại Tùy nói: Mặc kệ nó!

(Mũi tên trước còn cạn, mũi tên sau sâu hơn, chỉ cái ấy mà bao nhiêu kẻ dò tìm chẳng được. Nước dâng thì thuyền lên, đất nhiều thì Phật to)«.

NÊ ĐOÀN 泥 團

Nguyên chỉ cho cục đất, nắm đất; Thiền tông dùng từ này để chỉ cho tình hình người học Thiền không đủ trí tuệ sáng suốt để phá trừ phiền não vọng chấp. Ngoài ra, nắm nặn cục đất gọi là Lộng nê đoàn; Thiền tông dùng từ Lộng Nê Đoàn để chỉ tình hình quở trách Thiền tăng vướng mắc phiền não vọng chấp. Tắc 82, Bích Nham lục (Đại 48, 208 hạ) ghi: »不 擊 碎 增 瑕 類 （弄 泥 團 作 什 麼。 轉 見 郎 當。 過 犯 彌 天）。 – Chẳng đập nát vụn thì càng thêm tỳ vết (Vướng mắc làm gì? Còn lải nhải nữa, tội lỗi đầy trời)«.

Lại, kẻ nắm nặn cục đất gọi là Lộng nê đoàn hán; trong Thiền lâm dùng từ này để trách mắng người học Thiền dùng tình thức để phân biệt tư lương, tính toán tư lự:

Đồ chậm lụt. Hư Đường lục, q. 6 (Đại 47, 1026 trung) ghi: »招 云： 欲 識 半 人 麼？ 也 只 是 弄 泥 團 漢。 – Chiêu nói:

Muốn biết nửa người chăng? Cũng chỉ là đồ chậm lụt«.

NÊ NGƯU NHẬP HẢI 泥 牛 入 海 Con trâu đất chìm xuống biển. Dụ cho mất dấu vết, không tin tức; có nghĩa là một đi không trở lại. Nê Ngưu (trâu đất) dụ cho tác dụng suy tư phân biệt. Hải (biển): Pháp tính bình đẳng. Thiền tông dùng cụm từ này để chỉ cảnh giới của người khai ngộ:

Vọng tình hòa tan vào chân tâm. Chương Long Sơn Hòa thượng trong CĐTĐL q. 8 ghi: »洞 山 又 問： 和 尚 見 箇 什 麼 道 理 便 住 此 山。 師 云： 我 見 兩 箇 泥 牛 鬥 入 海 直 至 如 今 無 消 息。 – 499

NÊ THẦN THIỆT 泥 唇 舌

Động Sơn hỏi Hòa thượng Long Sơn: Ông thấy đạo lý gì mà trụ núi này? Sư đáp: Tôi thấy hai con trâu đất chọi nhau rồi chìm xuống biển, đến nay không có tin tức«.

NÊ THẦN THIỆT 泥 唇 舌 Câu nệ vào ngôn từ. Bài thơ »Tiễn Thủ tọa Lân đi trụ Định Thủy« trong MANL ghi: »建 立 此 綱 宗。 當 陽 貴 直 截。 璘 侍 吾 十 年。 氣 宇 迴 超 絕。 信 手 斫 方 圓。 初 不 泥 唇 舌。 – Kiến lập cương tông này, trước mặt quý dứt khoát. Lân hầu ta mười năm, phong thái quá siêu tuyệt. Tiện tay đẽo vuông tròn, không mắc kẹt chữ nghĩa.«

NÊ TRUNG TẨY THỔ 泥 中 洗 土

Còn gọi: Nê lý tẩy thổ khối, Nê tẩy nê. Rửa cục đất trong nước bùn, càng rửa càng thêm đục; dụ cho sự vướng mắc vào ngôn từ lý giải, không thể đạt đến mục đích giác ngộ. Mật Am ngữ lục ghi: »行 棒 行 喝。 開 眼 尿 床。 舉 古 舉 今。泥 中 洗 土。 – Sử dụng việc đánh hét như mở mắt đái dầm, cử xướng các công án xưa nay như rửa cục đất trong nước bùn«.

Phật Quả ngữ lục q. 2 ghi: »言 句 上 作 解 會、 泥 裏 洗 土 塊。 – Trên lời nói mà hiểu biết như rửa cục đất trong nước bùn«.

NĐHN q. 16 ghi: »拈 椎 豎 拂 泥 洗 泥。

– Giơ chùy, dựng phất như lấy bùn rửa bùn«.

NỄ 你、 儞

Hả. Là ngữ khí từ nghi vấn đặt cuối câu, tức nay là chữ »ni 呢«. Tiết Nam Tuyền Hòa thượng trong TĐT q. 16 ghi: »師 問 黃 蘗： 笠 子 太 小 生？ 黃 蘗 云： 雖 然 小、 三 千 大 千 世 界 總 在 裏 許。 師 云： 王 老 師 你？ 黃 蘗 無 對。 – Sư hỏi Hoàng Bá: Chiếc nón nhỏ quá? Hoàng Bá nói: Tuy nhỏ nhưng chứa cả tam thiên đại thiên thế giới. Sư nói: Vậy Vương lão sư hả? Hoàng Bá không đáp được.«

NỄ KHÁN GIẢ HẠT HÁN 你 看 者

瞎 漢 Nễ, là chỉ đại chúng trong pháp hội. Giả, đồng nghĩa với chữ »Giá« (nầy). Hạt hán, chỉ cho kẻ mù. Là thuật ngữ mang ý nghĩa chế giễu, có nghĩa là các ông nhìn xem cái gã không rõ tông chỉ này. Theo: PQĐTĐ của nhóm Từ Di.

NGA MY SƠN 蛾 眉 山

Núi nằm trong địa phận huyện Nga My tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc; bao gồm Đại Nga Sơn, Nhị Nga Sơn, Tam Nga Sơn. Trong ấy Đại Nga Sơn là núi chính, cách mặt biển 3.099m, cao lớn hùng vĩ. Chu vi khoảng vài trăm dặm, núi non trùng điệp.

Thế núi uốn lượn quanh co như mày ngài nhặt mà dài nên được gọi là Nga My.

Tương truyền nơi đây là đạo tràng thuyết pháp linh hiển của Bồ Tát Phổ Hiền. Theo lịch sử ở núi Nga My, những vị được truyền pháp phần lớn là thiền tăng. Các vị như: Triệu Châu Tùng Thẩm, Hoàng Bá Hy Vận, Nam Tuyền Phổ Nguyện đều có đến núi này. Những năm cuối đời Đường, Thiền sư Huệ Thông trụ núi này, sáng lập chùa Hắc Thủy, còn trùng tu vài ngôi chùa Phật, khiến cho Phật giáo tại núi Nga My hưng thạnh trở lại. Vào triều vua đời Tống rất xem trọng sự phát triển Phật giáo núi Nga My, ra lệnh dựng tượng Bồ Tát Phổ Hiền bằng đồng, hiện còn đặt trong chùa Vạn Niên, vua còn ban cho ca sa, chuông đồng, bình bát. Trong 2 đời Minh và 500

NGÂN SƠN THIẾT BÍCH 銀 山 鐵 壁

Thanh là thời kỳ Phật giáo Thiền tông phát triển tột bực. Đời Minh xây cất xong: Hội Tông Đường, Đại Nga Tự, Tiên Phong Tự, Kim đảnh Hoa Tạng Tự. Đầu đời Thanh, Quán Chi và Khả Văn, cùng với Thầy của họ là Phá Sơn Hải Minh sáng lập chùa Phục Hổ. Núi Nga My vốn có hơn 70 ngôi tự viện. Về sau trải qua bao phen hưng phế, hiện còn vài ngôi thiền tự nổi tiếng hơn cả là: Báo Quốc Tự, Vạn Niên Tự,

Hồng Xuân Bình.

NGA VƯƠNG TRẠCH NHŨ 鵝 王

擇 乳

Còn gọi: Nga vương cật nhũ. Ngỗng chúa biết lựa chọn sữa trong hỗn hợp sữa pha nước. Tỷ dụ cho bậc kiến tính biết phân biệt rõ chân giả, thánh phàm. Phần Dương ngữ lục, q. thượng ghi: »上 堂 云： 鵝 王

擇 乳、 素 非 鴨 類。 – Sư thượng đường nói: Ngỗng chúa biết lựa chọn sữa, vốn không phải là loại vịt«.

NGÃ TRÁNG 我 壯

Tâm ngã chấp dồi dào. Đại Châu ngữ lục q. hạ ghi: »慠 物 高 心 者 我 壯、 執 空 執 有 者 皆 愚。 – Tâm cao ngạo khinh người gọi là ngã tráng, chấp không chấp có đều là ngu si.« NGÃ TÙNG LAI NGHI TRƯỚC GIÁ HÁN 我 從 來 疑 著 這 漢 Ta từ trước đến nay đã hoài nghi gã ấy (không phải là nhân vật tầm thường).

Không tầm thường có nghĩa là siêu việt thiện ác và không thể lấy giá trị hoặc tiêu chuẩn thông thường để đánh giá cảnh giới phi phàm. Phần Khám Biện trong Lâm Tế lục ghi: »普 化 托 開 云： 來 日 大 悲 院 裏 有 齋。 侍 者 回 擧 似 師。 師 云： 我 從 來 疑 著 這 漢。 – Phổ Hóa nhắc cánh cửa ra, nói: Ngày mai trong viện Đại Bi có trai tăng. Thị giả trở về thuật lại việc ấy với sư. Sư nói: Ta từ lâu đã nghi gã ấy

(không phải là nhân vật tầm thường)«.

NGẠN TÂN 彥 賓

Thiền tăng đời Ngũ Đại. Sư thờ Thiền sư Lạc Phố Nguyên An. Khi Nguyên An tịch, chúng thỉnh sư kế tiếp trụ trì. Sau sư dời đến núi Điểu Nha, Kỳ Châu (nay là huyện Kỳ Xuân, tỉnh Hồ Bắc), sư truyền pháp cho ngài Đại An Hưng Cổ rồi thị tịch.

NGAO NGAO HƯỚNG NHÂN 嗷

嗷 向 人 Hay nhiều lời với người khác. Tiết Tục

Nghệ Ngôn trong NHQL q. 37 ghi: »只 宜 屏 息 深 山、 甘 同 寒 蟬、 何 故 嗷 嗷 向 人、 若 孟 軻 之 好 辯、 賈 誼 之 痛 哭 哉。 – Chỉ nên nín hơi chốn núi sâu, cam chịu như con ve mùa đông. Vì lẽ gì hay nhiều lời với người khác? Nếu được biện tài của Mạnh Kha thì cũng chịu nỗi đớn đau của Giả Nghị«.

NGAO NGOA 聱 訛

Lầm lẫn, sai lầm. Duy Tắc ngữ lục q. 2 ghi:

»通 身 無 主 宰、 隨 處 有 聱 訛。 –

Toàn thân không có chủ tể, tùy chỗ có lầm lẫn«.

NGÂN SƠN THIẾT BÍCH 銀 山 鐵 壁 Còn gọi: Bích lập vạn nhẫn (vách đứng muôn thước), Châm trát bất nhập (kim đâm chẳng thủng). Có 2 nghĩa:

1. Hình dung cái linh tính sẵn có đứng sừng sững như núi bạcvách sắt, không ai leo lên được. Bài tựa của Phổ Chiếu trong 501

NGẬT KHẨN 吃 緊

Bích Nham lục (Đại 48, 139 thượng) ghi: »銀 山 鐵 壁、 孰 敢 鑽 研？ 蚊 咬 鐵 牛、 難 爲 下 口； 不 逢 大 匠、 焉 悉 玄 微？ – Núi bạc vách sắt ai dám nghiền dùi? Con muỗi đốt trâu sắt, không có chỗ cắm mỏ; không gặp bậc thầy giỏi đâu thấu được chỗ huyền vi«.

2. Tỷ dụ cho hành giả tu Thiền đến cảnh giới tột cùng của ý thức, cảm giác được chỗ cùng đường nhưng không có cách gì để thoát ra, giống như bị nhốt vào núi bạc vách sắt. Bài kệ thứ 17 trong 108 bài kệ Tham Thiền của Thiền sư Phương Tụ

Thành như sau:

參 禪 第 一、 萬 鈞 努 力 衝 開 銀 山、 撞 倒 鐵 壁 »Tham thiền đệ nhất Vạn quân nỗ lực Xung khai ngân sơn Tràng đảo thiết bích«.

»Pháp tham thiền bậc nhất Như sức mạnh ngàn cân Núi bạc đụng vỡ toang Xô ngã phăng vách sắt«.

Theo: PQĐTĐ của nhóm Từ Di.

NGẬT KHẨN 吃 緊 Nhấn mạnh, xem trọng. Tiết Nghệ Ngôn trong NHQL q. 2 ghi: »詳 中 峰 之 意、 亦 非 全 不 許 漸 修、 乃 緣 當 時 善 知 識、 才 得 入 頭、 便 云 徹 證、 及 乎 習 氣 不 除、 卻 歸 於 漸 修 之 未 到、 故 中 峰 吃 緊 而 作 是 說 耳。 – Xem kỹ ý của ngài Trung Phong cũng chẳng phải Ngài hoàn toàn không cho tiệm tu. Khi anh theo học với thiện tri thức, vừa được chỗ vào liền bảo triệt chứng, nhưng đối với tập khí thì chưa trừ, trở về nơi tiệm tu thì chưa đến, nên ngài Trung Phong mới nhấn mạnh lời nói này«.

NGẬT LẠO THIỆT ĐẦU 吃 嘹 舌 頭

Lời trách mắng của thiền sư. Vân Môn quảng lục q. thượng: »問： 生 死 根 源 即 不 問。 如 何 是 目 前 三 昧。 師 云： 吃 嘹 舌 頭 三 千 里。 – Hỏi: Cội nguồn sinh tử thì chẳng hỏi, thế nào tam-muội trước mắt? Sư đáp: Cái miệng lanh lanh, cách đạo rất xa«.

NGẪU ÍCH 蕅 益

Hiệu của Thiền nhân Trí Húc đời Minh. X.

Trí Húc.

NGHI SÁT 疑 殺

Nghi là nghi tình, sát là giết chết mạng căn của sinh tử (tức là ý thức), nên phương tiện của chư Tổ dùng để dẫn dắt kẻ hậu học gọi là Nghi sát thiên hạ nhân (Giúp cho mọi người khai ngộ).

NGHI TÌNH 疑 情

Là trạng thái khi ở trong tâm đề câu thoại đầu hoặc công án, tự hỏi mà tự sinh khởi cái cảm giác không hiểu, muốn hiểu mà không hiểu nổi, cũng chẳng lọt vào tư duy.

Phần lời bình của thiên Kính Sơn Đại Huệ Cảo Thiền sư Đáp Vấn trong TQST ghi:

»師 自 云： 他 人 先 定 而 後 慧。 某 甲 先 慧 而 後 定。 蓋 話 頭 疑 情 破、 所 未 休 去 歇 去 者。 不 期 然 而 然 矣。 – Sư tự nói: Người khác chủ trương trước định sau huệ, còn tôi chủ trương trước huệ sau định, bởi vì nghi tình trên câu thoại đầu vỡ thì chẳng cầu ›Thôi nghỉ‹ mà vẫn tự được ›Thôi nghỉ‹«.

NGHI YẾN 儀 宴 (876-990)

Thiền tăng đời Tống, họ Hứa, người xứ Ngô Hưng (nay thuộc Hồ Châu, tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc. Sư du phương tham 502

NGHĨA HẢI 義 海

vấn khắp nơi, cuối cùng nối pháp Thiền sư Cảnh Thanh Đạo Phô. Sư ở chùa Điểu Cự, Hành Châu (nay thuộc tỉnh Chiết Giang), được Ngô Việt Trung Ý Vương rất khâm kính ban hiệu »Khai Minh Thiền sư«. Tống Thái Tông xuống chiếu mời sư vào cung, thưa hỏi về thiền định. Sư đối đáp ngắn gọn, khế hợp với ý Vua. Sau đó sư được rước về núi, xe cộ hộ tống đầy nghẹt cả đường.

NGHĨ BẤT NGHĨ 擬 不 擬

Còn gọi: Nghĩ nghị, nghĩ nghĩ. Do dự, chần chừ. Tiết Thái Bình Huệ Cần Thiền sư trong NĐHN q. 19 ghi: »師 室 中 以 木 骰

子 六 隻、 面 面 皆 書 么 字。 僧 纔

入、 師 擲 曰： 會 麼？ 僧 擬 不 擬、 師 即 打 出。 – Ở trong thất, sư dùng con xúc xắc 6 mặt, mỗi mặt đều viết chữ 么. Tăng vừa vào cửa, sư liền ném con xúc xắc ra, hỏi: Hiểu không? Tăng do dự, sư liền đánh rồi đuổi ra«.

NGHĨ HÀN SƠN THI 擬 寒 山 詩

Thi ca biệt tập, 1 quyển, do Trung Phong Minh Bản soạn vào đời Nguyên, được xếp vào Trung Phong quảng lục tập 17. Minh Bản phỏng theo Hàn Sơn Thi làm 100 bài thơ luật, trình bày về chỉ yếu tâm tính tham thiền, khải phát sơ tâm của người học.

NGHĨ TÂM TỨC SAI, ĐỘNG

NIỆM TỨC QUAI 擬 心 即 差 動 念 即 乖 Vừa khởi suy nghĩ đắn đo là đã trái với thiền pháp. Lâm Tế ngữ lục ghi: »大 徳。 到 這 裏 學 人 著 力 處 不 通 風。 石 火

電 光 即 過 了 也。 學 人 若 眼 定 動。 即 沒 交 渉 。擬 心 即 差。 動 念 即 乖。 – Đại đức, đến đây là chỗ người học ra sức mà chẳng lộ tin tức, như đá nháng điện chớp mà còn vuột qua. Nếu người học do dự thì chẳng dính dáng. Vừa khởi suy nghĩ đắn đo là đã trái với thiền pháp«.

NGHĨA DOÃN 義 尹 (1220-1275)

Thiền tăng Nhật Bản, gọi đủ là Hàn Sơn Nghĩa Doãn, đệ tử của Hy Huyền Đạo Nguyên. Vào niên hiệu Bảo Hựu thứ 1 (1253) sang nhà Tống (Trung Quốc) theo ngài Thiên Đồng Nghĩa Viễn học thiền pháp. Vào niên hiệu Cảnh Định thứ 5 (1264) lại sang Tống, đắc pháp nơi Thiền sư Tịnh Từ Trí Ngu, đời thứ 19 hệ Thanh Nguyên, đời thứ 3 tông Tào Động Nhật Bản. Niên hiệu Hàm Thuần thứ 3 (1267)

trở về nước, khai sáng chùa Đại Từ nỗ lực hoằng dương tông Tào Động.

NGHĨA GIỚI 義 介 (1225-1280)

Thiền tăng Nhật Bản, gọi đủ là Triệt Thông

Nghĩa Giới. Niên hiệu Khai Khánh thứ 1 (1259) sư cùng với Thiệu Minh Đồng Kỳ sang nhà Tống (Trung Quốc) tham yết các thiền lâm nổi tiếng như Kính Sơn, Thiên Đồng, đắc pháp nơi Thiền sư Hành Tú, đời thứ 20 hệ Thanh Nguyên, đời thứ 3 tông Tào Động Nhật Bản. Niên hiệu Cảnh Định thứ 3 (1262) cùng với Tịnh Chiếu Nhất Đạo trở về nước. Trụ trì chùa Vĩnh Bình.

NGHĨA HẢI 義 海 Thiền tăng đời Tống, người xứ Tráp Xuyên (nay là huyện Ngô Hưng, tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc, nối pháp Thiền sư Đạo Tế, thuộc tông Pháp Nhãn. Ban đầu sư trụ chùa Báo Ân. Về sau, sư dời đến Minh Châu (nay là huyện Ninh Ba, tỉnh Chiết Giang) ở chùa Thụy Nham. Có vị tăng hỏi: »Thế nào là gia phong của 503

NGHĨA HOÀI 義 懷 (993-1064)

Hòa thượng?«. Sư đáp: »Không giấu giếm«.

NGHĨA HOÀI 義 懷 (993-1064)

Thiền tăng đời Tống, họ Trần, người xứ Đông Thanh (nay thuộc tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc. Sư xuất gia ở chùa Cảnh Đức, Kinh Sư. Khoảng đầu sư tham Kim Loan Thiện, còn yết kiến Diệp Huyện Tỉnh đều chẳng khế. Cuối cùng nối pháp Thiền sư Tuyết Đậu Trọng Hiển, thuộc tông Vân Môn. Sư ra hoằng pháp trụ chùa Thiết Phật, sau dời về chùa Thiên Y ở Việt Châu (nay là huyện Thiệu Hưng, tỉnh Chiết Giang) sư 5 phen dời chỗ, nhưng đến nơi nào cũng làm hưng thạnh tông Vân Môn.

Thụy hiệu »Chấn Tông Thiền sư«. Tác phẩm: Thiên Y Nghĩa Hoài Thiền sư ngữ lục 1 quyển.

NGHĨA HUYỀN 義 玄

1. Thiền tăng đời Đường (787-867), Tổ tông Lâm Tế, họ Hình, người xứ Nam Hoa, Tào Châu (nay là huyện Đông Minh, tỉnh Sơn Đông) Trung Quốc. Thuở bé có chí xuất gia, sau khi cạo tóc thụ giới sư nghiên cứu Kinh, Luật, Luận. Ban đầu sư sang núi Hoàng Bá yết kiến Thiền sư Hy Vận, rồi yết Đại Ngu, tái tham Quy Sơn Linh Hựu, sau đó trở về chỗ Hy Vận núi Hoàng Bá, ngộ được bản nguyên, được ấn khả và nối pháp Hoàng Bá. Năm 854 lập viện Lâm Tế ở Trấn Châu, hoằng dương thiền pháp, hình thành tông Lâm Tế, người đời gọi là Lâm Tế Nghĩa Huyền, thiền phong thẳng tắt, cơ phong cao vút. Sư đưa ra phương pháp chỉ dạy và nguyên tắc nhận thức gồm có: Tứ liệu giản, Tứ tân chủ, Tứ chiếu dụng. Thụy hiệu »Huệ Chiếu Thiền sư«. Tác phẩm: Trấn Châu Lâm Tế

Huệ Chiếu Thiền sư ngữ lục (người đời gọi là Lâm Tế ngữ lục) 2. Thiền tăng đời Minh (1526-1605), họ Cổ, hiệu Cổ Cảnh, người xứ Vân Trung (nay thuộc huyện Đại Đồng, tỉnh Sơn Tây) Trung Quốc. Xuất gia từ bé, sau đến Bắc Kinh thụ giới cụ túc. Sư ngưỡng mộ thiền pháp, tham yết các thiền sư trong nước, phát minh tâm địa. Sư nghĩ phúc huệ chưa tròn, công hạnh chưa đủ nên trở về quê rộng làm Phật sự. Sư còn sáng lập Thiền viện Phổ Hưng, làm vị Trụ trì khai sơn đời thứ nhất.

NGHĨA KHÔNG 義 空

Thiền tăng đời Đường. Sư thờ Thiền sư Tề

An ở Diêm Quan làm thầy, thấu suốt áo chỉ thiền Nam Tông, được Ngài cho làm Thượng thủ. Khi ấy (839) Quất Hoàng hậu (Nhật Bản) nghe đồn nước Đại Đường có Phật Tâm Tông nên sai sứ sang Trung Hoa yết kiến ngài Tề An. Sứ giả truyền đạt ý của Hoàng hậu. Tề An sai Nghĩa Không và Đạo Phưởng sang Nhật Bản. Quất Hoàng hậu rất vui, triệu vào cung hỏi thiền. Sư tấu đối nhằm tuyên dương tông chỉ. Hoàng hậu cho xây chùa Đàn Lâm và mời Nghĩa Không khai sơn. Quan chức trong triều tham vấn Sư rất đông. Sau vài năm, đáp lời mời của đàn việt ở Trung Quốc, sư liền trở về nước. Năm sinh năm mất không rõ.

NGHĨA NĂNG 義 能

Thiền tăng đời Tống, nối pháp Đạo sư Báo Từ Hành Ngôn, thuộc tông Pháp Nhãn. Sư trụ núi Vân Cư quận Nam Khang (nay là huyện Tinh Tử, tỉnh Giang Tây). Có vị tăng hỏi: »Thế nào là Phật?«. Sư đáp: »Tức Tâm tức Phật«. Lại hỏi: »Học nhân chẳng hội, thỉnh Thầy phương tiện 504

NGHĨA TỒN 義 存 (882-908)

chỉ dạy«. Sư đáp: »Phương tiện gọi là Phật, hồi quang phản chiếu xem, thân tâm là vật gì?«.

NGHĨA NHU 義 柔 (?-993)

Thiền tăng đời Tống, nối pháp Thiền sư Thanh Lương Văn Ích, thuộc tông Pháp Nhãn. Sư trụ chùa Quy Tông, Lô Sơn. Một hôm có vị tăng đang xem kinh Bảo Tích.

Nghĩa Nhu hỏi: Đã là sa môn, vì sao xem kinh Bảo Tích? Tăng không đáp được.

Nghĩa Nhu nói: Xưa nay dùng chẳng hết.

NGHĨA PHÚC 義 福 (658-736)

Thiền tăng đời Đường, họ Khương, người Lộ Châu (nay là Trường Trị, Sơn Tây)

Trung Quốc. Sư nối pháp ngài Thần Tú, thuộc Thiền tông Bắc tông đời thứ 2, trụ các chùa: Phúc Tiên ở Tây Kinh, Nam Long Hưng, được vua ban hiệu »Đại Trí

Thiền Sư«

NGHĨA SƠ 義 初 (895-951)

Thiền tăng đời Ngũ Đại, họ Giang, người Kiến Châu nối pháp Thiền sư Nam Tháp Quang Dũng ở Ngưỡng Sơn, thuộc tông Quy Ngưỡng. Sư ở núi Hoàng Liên, Thiều Châu (nay thuộc huyện Thiền Quan, tỉnh Quảng Đông). Chúa Nam Hán nghe sự giáo hóa của sư nên mời vào trong phủ thuyết pháp và ban cho Sư hiệu »Minh

Triệt Đại Sư«.

NGHĨA THANH 義 青 (1032-1083)

Thiền tăng đời Tống, họ Lý, người xứ Thanh Đỗ (nay là huyện Yển Sư tỉnh Hà Nam) Trung Quốc. Năm 7 tuổi, sư xuất gia ở chùa Diệu Tướng, học Luận Bách Pháp, sau chuyển sang học Hoa Nghiêm, thấy câu »Tức tâm tự tính«, bỗng có tỉnh liền bỏ học mà đi, thưa hỏi nơi các thiền sư. Sư nối pháp Thiền sư Đại Dương Cảnh Huyền, thuộc tông Tào Động. Sư còn yết kiến Viên Thông Pháp Tú, ý khí hợp nhau. Từ đây, tiếng tăm của sư vang xa. Ban đầu sư trụ núi Bạch Vân, Kiến Châu, sau dời về viện Thắng Nhân, núi Đầu Tử ở Thơ Châu, cử dương tông phong của Đại Dương Cảnh Huyền, người đời gọi là Đầu Tử Nghĩa Thanh. Thụy hiệu: »Từ Tế«. Tác phẩm: Đầu Tử Nghĩa Thanh Thiền sư ngữ lục.

NGHĨA THÀNH 義 誠

Thiền tăng đời Tống, nối pháp Thiền sư Thạch Môn Huệ Triệt, thuộc tông Tào

Động. Sư ở Thanh Phong, Phong Tường (nay thuộc tỉnh Thiểm Tây).

Có vị tăng hỏi: Thế nào là gia phong của

Thanh Phong? Sư đáp: Sưởi ấm, ăn dưa ngọt.

NGHĨA TỒN 義 存 (882-908)

Thiền tăng đời Đường, họ Tằng, người xứ Nam An, Tuyền Châu (nay thuộc tỉnh Phúc Kiến) Trung Quốc. Năm 12 tuổi xuất gia ở chùa Ngọc Giản, sau đi đến chùa Bảo Sát thụ giới cụ túc, nối pháp Thiền sư Đức Sơn Tuyên Giám. Năm 865, sư sáng lập viện Quảng Phúc ở núi Tượng Cốt (Tuyết Phong) nên người đời gọi là Tuyết Phong Nghĩa Tồn. Chư tăng vân tập lên đến 1500 vị. Thiền phong chú trọng chỗ tất cả sẵn sàng, phản đối việc dùng ngôn ngữ, khái niệm để lý giải giáo nghĩa Thiền tông, nhấn mạnh công phu nội tỉnh thể nghiệm;

có ảnh hưởng rất lớn đến 2 tông Vân Môn và Pháp Nhãn. Đường Hy Tông ban cho sư hiệu »Chân Giác Đại Sư«.

NGHĨA TRUNG 義 忠

NGHĨA TRUNG 義 忠 Thiền tăng đời Đường, họ Dương, người xứ Phúc Châu. Ban đầu sư tham vấn Thạch Củng, Củng giương cung để tiếp, hỏi đáp khế hợp, Củng khen sư rằng: »30 năm giương cung tiếp người, đến nay chỉ bắn được nửa người thánh«. Sau sư tham Đại Điên Bảo Thông, ngộ được áo chỉ. Sư ra hoằng pháp trụ núi Tam Bình ở Chương Châu (nay là huyện Chương Phố, tỉnh Phúc Kiến), hóa duyên rất thạnh, là người xứng đáng làm gương mẫu cho một phương.

NGHĨA VÂN (1253-1333)

Thiền tăng đời Nam Tống, họ Du, người xứ Lạc Dương, Hà Nam, Trung Quốc.

Theo cha sang Nhật Bản và lưu lại Nhật Bản làm cao đồ của Nghĩa Doãn. Vâng lệnh thầy vượt biển sang Tống, đắc pháp nơi Thiền sư Phúc Dụ, đời thứ 21 hệ Thanh Nguyên, đời thứ 4 tông Tào Động Nhật Bản. Sau sư trở về nước trụ trì chùa

Vĩnh Bình núi Kiết Tường.

NGHĨA VIÊN 義 圓

Thiền tăng đời Ngũ Đại, nối pháp Thiền sư Thiên Thai Đức Thiều, thuộc tông Pháp Nhãn. Sư trụ chùa Khai Thiện, Ngư Phố, Việt Châu (nay là huyện Thiệu Hưng, tỉnh Chiết Giang). Có vị tăng hỏi: »Thế nào là thuở xưa sư tử rống, hôm nay tượng vương mới trở về?« Sư đáp: »May thay không dính dáng«.

NGHIẾT THỐC 囓 鏃

Dùng miệng ngậm đầu mũi tên bắn ra, dụ cho cơ phong hỏi đáp mau lẹ của nhà thiền.

Chương Quang Nhân Thiền sư trong CĐTĐL q. 17 ghi: »洞 山 門 下 時 有 齧 鏃 之 機。 激 揚 玄 奧。 – Pháp hội Đông Sơn luôn có cơ phong hỏi đáp mau lẹ, kích dương huyền áo«.

NGHINH GIANG TỰ 迎 江 寺

Chùa ở ngoài cửa Tùng Dương, thành phố An Khánh, tỉnh An Huy, Trung Quốc. Được xây dựng vào niên hiệu Khai Bảo thứ 7 (974) đời Tống tên gọi »Vĩnh Xương Thiền Tự«, »Thập Phương Vĩnh Xương Thiền Tự«, »Cổ Vạn Phật Tự«. Niên hiệu Thái Xương thứ 1 (1620) đời Minh, Quang Tông ban tên »Hộ Quốc Vĩnh Xương Tự«.

Niên hiệu Thuận Trị thứ 7 (1650) đời Thanh đổi tên »Sắc Kiến Nghinh Giang Thiền Tự«. Niên hiệu Đồng Trị thứ 1 (1862) đổi tên »Nghinh Giang Tự«. Những kiến trúc hiện còn được thi công vào khoảng niên hiệu Đồng Trị (1862-1874)

đời Thanh, gồm ba dãy nhà một tầng, có Thiên vương điện, Đại hùng bảo điện, Chấn phong tháp, Tỳ lô điện, tàng kinh lâu.

Phía tây chùa còn có Từ Vân các, Đại sĩ các.

NGỌA LONG 臥 龍

Hiệu của Thiền tăng Viên Xuất đời Minh. X. Viên Xuất.

NGỌA LONG TỰ 臥 龍 寺

Ở phố Bách Thọ Lâm, thành phố Tây An, tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc. Được xây cất vào đời Tùy, ban đầu gọi là »Phúc Ứng Thiền Tự«. Bởi họa gia đời Đường là Ngô Đạo Tử từng vì tự viện mà vẽ tượng Quán Âm, nên còn gọi »Quán Âm Tự«. Đầu đời Tống cao tăng Huệ Quả vào viện làm trụ trì, suốt ngày nằm dài nên người đời gọi là »Ngọa Long Hòa Thượng«, tự viện cũng được gọi là »Ngọa Long Tự«. Từ đời Tống Nguyên trở đi đã trở thành thập phương 506

NGỌC PHONG THÁP 玉 峰 塔

thiền lâm. Đời Minh Tần vương Phiên Phủ từng bỏ của cải ra duy tu, cho nên hàng ngàn năm qua hương khói không dứt.

Những vị trụ trì nhiều đời đều là đại đức cao tăng, nhất là thích sưu tập trân vật Phật môn. Tự viện cất giữ bối diệp kinh Ấn Độ, bia chữ ÁN, tượng Phật đá đời Bắc Ngụy, đều có giá trị lịch sử. Ngoài ra còn có chuông sắt đúc vào khoảng niên hiệu Hàm Bình (998-1003) đời Tống và lư hương bằng đá Đại Lý do Lạt-ma Tây Tạng lưu tặng, đều là những trân phẩm hiếm có. Thiền đường. Kết cấu tinh xảo, hùng vĩ tráng lệ. Ngọc Phật lâu thờ tượng ngồi ngọc Phật cao 1,9m dùng cả khối đá cẩm thạch đúc thành, chất liệu thuần tịnh, màu sắc sáng long lanh, thần thái trang nghiêm.

Ngọa Phật đường thờ tượng ngọc Thích-ca nhập niết bàn thần thái an tường, dáng vẻ rất thật.

NGỌA VÂN 臥 雲

Hiệu của Thiền tăng Viên Hiển đời Minh.

X. Viên Hiển.

NGỌC LÂM QUỐC SƯ 玉 琳 國 師

Thiền tăng Thông Tú đời Thanh tự là Ngọc Lâm, người đời gọi là Ngọc Lâm quốc sư.

X. Thông Tú.

NGỌC PHẬT TỰ 玉 佛 寺

Nằm trên đường An Viễn, thành phố Thượng Hải, Trung Quốc. Niên hiệu Quang Tự thứ 8 (1882) đời Thanh, tăng nhân Phổ-đà Sơn là Huệ Căn mang từ Mianma về 5 tượng ngọc Phật, để lại 2 tượng tại Giang Loan xây chùa thờ, gọi là »Ngọc Phật Tự«. Sau cách mạng Tân Hợi chùa bị chiến tranh phá hủy. Năm 1918 tăng nhân tông Lâm Tế là Khả Thành xây cất chùa mới trên nền hiện nay, đến năm 1928 hoàn thành, đặt tên là »Ngọc Phật Thiền Tự«. Tự viện phỏng theo kiến trúc đời Tống, trên tuyến trục giữa theo thứ lớp có Bức tường bình phong trước cổng, Sơn môn, Thiên vương điện, Đại hùng bảo điện, Ngọc Phật lâu. Hai bên có Ngọa Phật đường, Di Đà đường, Quán Âm đường, NGỌC PHONG THÁP 玉 峰 塔 Tháp trên đỉnh núi Ngọc Tuyền, trong Di Hòa Viên, thành phố Bắc Kinh, Trung Quốc. Tương truyền vua Càn Long trong lúc xuống Giang Nam lần thứ nhất bị khắc sâu ấn tượng đối với phong cảnh không núi không chùa, không chùa không tháp. Sau khi trở về kinh, bắt chước xây sơn tháp trong viên lâm Hoàng gia ở phía tây kinh thành là cảnh sắc Giang Nam tô điểm cho phong cảnh miền Bắc, Ngọc Phong Tháp là một trong số đó. Tháp này phỏng theo hình dáng và cấu tạo của tháp Từ Thọ, Kim Sơn Thiền Tự ở Trấn Giang mà kiến tạo, nhưng phong cách kiến trúc lại không giống tháp Từ Thọ lung linh cao vút, còn tháp Ngọc Phong thì sừng sững vững vàng.

Tháp Ngọc Phong là tháp xây bằng gạch đá, hình bát giác 7 tầng phỏng theo kết cấu gỗ theo kiểu lâu các, cao 30m. Mỗi tầng tháp tám mặt đều có cửa sổ. Vách tháp rất dày, trong có cầu thang đá vòng vèo đi lên tới đỉnh. Cầu thang đá bằng phẳng rộng rãi, người tham quan lên xuống thuận tiện dễ dàng. Mỗi tầng tháp mở ra động khám thờ tượng Phật đồng, hiện nay không còn. Mỗi động khám đều có đôi liễn khắc đá được làm vào thời kỳ Càn Long, phần lớn vẫn còn. Hình ảnh tháp Ngọc Phong là một cảnh đẹp trong vườn Tĩnh Minh, núi Ngọc Tuyền. 507

NGỌC TUYỀN TỰ 玉 泉 寺

NGỌC TUYỀN TỰ 玉 泉 寺 Nằm ở phía đông chân núi Ngọc Tuyền, cách thành phố 15km thuộc huyện Đương Dương, tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc. Núi Ngọc Tuyền do có suối ngọc châu báu nên mới có tên như thế. Hơn nữa, núi còn có hình dáng giống như chiếc thuyền úp nên còn có tên »Phúc Thuyền Sơn«. Chùa lấy tên núi, bắt đầu được xây dựng vào niên hiệu Kiến An (196-220) đời Đông Hán, Thiền sư Phổ Tịnh cất am ở đây. Khoảng niên hiệu Tuyên Đế (555-562) nhà Lương, Nam Triều, vua sắc xây dựng »Phúc Thuyền Sơn Tự«. Đầu niên hiệu Khai Hoàng (581) đời Tùy, Tấn vương là Dương Quảng xuống chiếu thỉnh Đại sư Trí Giả vào chùa này giảng pháp, đổi tên là »Ngọc

Tuyền Tự«. Chùa này cùng với chùa Quốc Thanh núi Thiên Thai Chiết Giang, chùa Thê Hà Nam Kinh Giang Tô, chùa Linh Nham Trường Thanh Sơn Đông được gọi chung là »Thiên hạ tùng lâm tứ tuyệt«, »Thiên hạ tứ đại tùng lâm«. Niên hiệu Trinh Quán (627- 649) đời Đường, tăng Pháp Chân còn xây dựng thêm. Sau đó quốc sư Thần Tú trụ chùa này, sáng lập Thiền tông Bắc Tông.

Cuối niên hiệu Thiên Hy (1021) đời Tống, Minh Túc Hoàng hậu cho xây dựng tại núi này trước sau có 9 lầu, 18 điện, 3. 700 gian tăng xá; chư tăng thường trụ gần ngàn người, sửa bảng hiệu là »Cảnh Đức Thiền Tự«, được khen là »Kinh Sở tùng lâm chi quan« (Đứng đầu các tùng lâm vùng Kinh Sở). Các đời Nguyên, Minh, Thanh sau này đều có trùng tu. Chùa hiện còn các kiến trúc: Thiên vương điện, Đại hùng bảo điện, Tỳ-lô điện, Đông đường, Tây đường, Tàng kinh lâu, trong đó Đại hùng bảo điện là kiểu mái kép yết sơn, cao 21m, bề mặt rộng 7 gian, trong ngoài gồm 72 cây cột, xà nhà đấu củng dùng toàn vật liệu to lớn, dù trải qua nhiều triều đại sửa sang mà vẫn còn giữ được phong cách đời Nguyên.

Những điện đường lầu gác còn lại hình thức giản dị, thủ pháp thuần nhất, được trang trí bởi nhiều sắc thái, thể hiện rõ kiến trúc cổ Tam Sở đặc sắc. Trong chùa có một cái vạc bằng sắt lớn đời Tùy, chuông sắt đời Nguyên, cái nồi sắt… Ở mé sân trước của điện Tỳ-lô có dựng một tấm bia tượng Quán Âm được khắc bằng đá, bút lực khỏe khoắn, đường nét mềm mại, tương truyền do Ngô Đạo Tử, một đại họa gia đời Đường vẽ. Phía đông chùa có Như Lai xá-lợi thiết tháp, được dựng vào niên hiệu Gia Hựu thứ 6 (1061) đời Tống, tháp 3 tầng hình bát giác. Bên cạnh chùa có giếng trân châu, thường nhả ngọc phun châu, suối phun từ trong vách đá, được gọi bằng mỹ danh »Kim Long Trì« (Ao rồng vàng).

NGÔ DI 吳 怡 (1939-)

Học giả Phật giáo hiện đại, người Thanh Điền, Chiết Giang Trung Quốc. Tốt nghiệp Đại học Sư phạm Đài Loan, Sở nghiên cứu Triết học thuộc Đại học Văn hóa Trung Quốc, đỗ bằng Tiến sĩ quốc gia. Từng giữ chức Chủ nhiệm hệ Triết học Đại học Văn hóa, Giám đốc Sở nghiên cứu Triết học.

Sau sang Hoa Kỳ giảng dạy. Tác phẩm:

»Công Án Thiền Ngữ«… , dịch phẩm có

»Thiền Học đích Hoàng Kim Thời Đại«.

NGÔ KINH HÙNG 吳 經 熊 (1899- 1966)

Học giả Phật giáo hiện đại, tự Đức Sinh, người huyện Ngân, tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc. Ông chuyên học về pháp luật, 508

NGỘ CHÂN 悟 眞

triết học, lại sở trường về nghiên cứu Thiền tông. Tốt nghiệp khoa Pháp luật Đại học Đông Ngô. Sau đó ông đỗ bằng tiến sĩ Luật khoa tại Đại học Michigan (Hoa Kỳ), nhận chức giáo sư Luật học tại Đại học New Jersey, chủ nhiệm ban tiến sĩ sở nghiên cứu Triết học thuộc Đại học Văn hóa Trung Quốc. Tác phẩm:

― Triết Học Dữ Văn Hóa.

― Pháp Luật Triết Học Nghiên Cứu.

― The Golden Age of Zen (Thiền Học đích Hoàng Kim Thời Đại), tác phẩm này được Ngô Di dịch sang Trung văn.

NGỘ AN 遇 安

1. Thiền tăng đời Tống (?-992), họ Thẩm, người xứ Tiền Đường. Xuất gia từ thuở bé, nối pháp Quốc sư Thiên Thai Đức Thiều, thuộc tông Pháp Nhãn. Khoảng năm 963- 967, sư trụ viện Khuynh Tâm ở Bắc Quan, rồi dời đến chùa Quang Khánh, Hàng Châu. Năm 978, sư được Tống Thái Tông triệu kiến ở điện Tư Phúc, ban cho y hồng và hiệu »Thiện Trí Thiền sư«.

2. Thiền tăng đời Tống (924-995), người xứ Phúc Châu, nối pháp Quốc sư Thiên Thai Đức Thiều, thuộc tông Pháp Nhãn. Sư trụ chùa Thụy Lộc ở Ôn Châu (nay thuộc tỉnh Chiết Giang). Sư thường xem kinh

Lăng Nghiêm nên được gọi là An Lăng Nghiêm.

NGỘ ẤN 遇 印 (1019-1088)

Thiền tăng đời Lý, thuộc dòng Vô Ngôn Thông, đời thứ 8. Sư họ Đàm tên Khí, quê ở Tư Lý làng Kim Bài, miền Bắc Việt Nam. Năm sư lên mười, sư được nhà sư Chiêm Thành cho theo học Nho, học vấn ngày càng tiến. Sư thông cả hai thứ chữ Hán và Phạn. Năm 19 tuổi, sư xuất gia thụ giới cụ túc, chuyên học hai bộ kinh Viên Giác và Pháp Hoa, nghĩa lý thông suốt. Sư theo học với Thiền sư Quảng Trí ở chùa

Quán Đảnh và được ngài truyền tâm ấn.

Có người đến hỏi:

― Thế nào là Phật, Pháp và Thiền? Sư đáp:

― Đấng Pháp Vương vô thượng, ở thân là Phật, ở miệng là Pháp, ở tâm là Thiền. Tuy có ba thứ, kỳ thật là một. Ví như nước của

3 con sông, tùy chỗ đặt tên tuy chẳng đồng, mà tính nước không khác.

Kệ thị tịch: 妙 性 虛 無 不 可 攀 虛 無 心 悟 得 何 難 玉 焚 山 上 色 常 潤 蓮 發 爐 中 濕 未 乾 »Diệu tính hư vô bất khả phan Hư vô tâm ngộ đắc hà nan Ngọc phần sơn thượng sắc thường nhuận Liên phát lô trung thấp vị càn«.

»Diệu tính rỗng không chẳng thể vin Rỗng không tâm ngộ việc dễ tin Tươi nhuần sắc ngọc trong núi cháy

Lò lửa hoa sen nở thật xinh«.

Theo: Thiền sư Việt Nam của HT. Thanh Từ.

NGỘ BẢN THIỀN SƯ 悟 本 禪 師

Thụy hiệu của Thiền tăng Lương Giới đời Đường. X. Lương giới.

NGỘ CHÂN 悟 眞 Thiền tăng đời Tống. Tham vấn Thạch Sương Sở Viên khai ngộ, nối pháp làm truyền nhân tông Lâm Tế. Trụ trì chùa Hưng Hóa núi Đạo Ngô thuộc Đàm Châu.

Tác phẩm: Đàm Châu Đạo Ngô Chân Thiền Sư ngữ yếu, 1 quyển.

NGỘ CHÂN ĐẠI SƯ 悟 眞 大 師

NGỘ CHÂN ĐẠI SƯ 悟 眞 大 師 Hiệu của Thiền tăng Sư Úc đời Ngũ Đại. X. Sư Úc.

NGỘ DUYÊN 遇 緣

Thiền tăng đời Tống, người xứ Chiết Giang. Trung Quốc. Thuở bé xuất gia, sau thờ Thiền sư Cảnh Thanh Đạo Phô và đắc pháp. Sư hành cước tham vấn chẳng ngại đường xa, người đời gọi sư là »Thiết Cước«. Về sau, sư ở chùa Nam Thiền, Hành Châu (nay thuộc tỉnh Chiết Giang).

NGỘ HIỀN 遇 賢 (922-1009)

Thiền tăng đời Tống, họ Lâm, người xứ Trường Châu (nay là Tô Châu) Trung Quốc. Sư xuất gia nơi ngài Vĩnh An Khả Y, 30 tuổi cạo tóc thụ giới cụ túc, nối pháp Thiền sư Long Hoa Ngạn Châu ở Tiền Đường. Sư ở viện Minh Giác, thường ca tụng đức uống rượu để cảnh giới đạo tục, người đời gọi sư là »Tửu Tiên«. Khoảng niên hiệu Kiến Long (960-963), sư dựng chùa chiền, nhưng không ai thấy sư quyên góp và không biết được nguồn gốc về tiền của bỏ ra xây cất. Những hành vi lạ lùng loại này của sư rất nhiều.

NGỘ KHÔNG ĐẠI SƯ 悟 空 大 師

1. Thụy hiệu của Thiền tăng Tề An đời Đường. X. Tề An. 2. Thụy hiệu của Thiền tăng Trí Tĩnh đời

Ngũ Đại. X. Trí Tĩnh.

NGỘ KHÔNG THIỀN SƯ 悟 空 禪

師 Hiệu của Thiền tăng Hưu Phục đời Ngũ Đại. X. Hưu Phục.

NGỘ MÔN 悟 門

Con đường lãnh ngộ thiền pháp. Bài tựa của Lưu Phi Hậu trong CĐTĐL ghi: »故

靈 雲 見 桃 花 悟 道。 玄 沙 謂 語 燕 深 談 實 相。 然 則 大 地 皆 是 悟 門。 孰 非 此 道。 – Cho nên Linh Vân thấy hoa đào mà ngộ đạo, Huyền Sa dùng bữa tiệc vị ngữ mà bàn luận sâu sắc về thật tướng, nhưng cả đại địa đều là con đường lãnh ngộ thiền pháp thì cái gì chẳng phải là đạo?«

NGỘ NGUYÊN 悟 元 (1615-1678)

Thiền tăng đời Thanh, họ Tào, hiệu Nhất Sơ, người xứ Đương Hồ (nay thuộc tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc. Lúc 10 tuổi sư đã hiểu được nghĩa lý kinh Phật. Lúc sư 18 tuổi, cha mẹ qua đời, sư nương Hòa thượng Uyên Hồ Diệu Dụng ở am Đồng Nguyệt xin xuất gia. Về sau, theo lời dặn dò của Diệu Dụng, sư đến yết kiến ngài Thạch Vũ Minh Phương ở chùa Bảo Thọ, thỉnh Ngài viết lời tựa cho quyển ngữ lục của Diệu Dụng. Sư còn yết kiến ngài Tuyết

Kiệu Viên Tín ở Đông Tháp, mời ngài biên khắc quyển ngữ lục cho Diệu Dụng.

NGỘ NINH 遇 寧

Thiền tăng đời Tống, nối pháp Thiền sư Linh Ẩn Thanh Tủng, thuộc tông Pháp

Nhãn. Sư trụ viện Tây Sơn Bảo Thanh ở Hàng Châu.

NGỘ TÂN 悟 新 (1043-1115)

Thiền tăng đời Tống, họ Hoàng, người Khác Giang, Quảng Đông, Trung Quốc. Sư nối pháp thiền sư Hoàng Long Tổ Tâm, thuộc tông Lâm Tế đời thứ 10, phái Hoàng Long đời thứ 3, kế tiếp trụ trì chùa Sùng Ân trên núi Hoàng Long ở phủ Long 510

NGÔN ĐOAN NGỮ ĐOAN 言 端 語 端

Hưng. Tự hiệu: Tử Tâm Tẩu, người đời thường gọi là Hoàng Long Tử Tâm.

NGỘ TIẾN 悟 進 (1612-1673)

Thiền tăng đời Thanh, họ Trương, hiệu Giới Am. Thuở bé sư theo ngài Uyên Hồ Diệu Dụng ở am Đồng Nguyệt xuất gia. Nửa năm sau, sư theo học thiền với ngài Vạn Như Thông Triệt, bỏ ngủ quên ăn, khắc khổ ngồi thiền tham cứu. Một hôm, sư nghe tiếng búa đẽo cây cổ thụ liền có tỉnh, mới đến Kiến Ninh tái tham Diệu Dụng, hoát nhiên đại ngộ và nối pháp Ngài, thuộc tông Lâm Tế. Sau đó, sư từng trụ điện Quán Âm ở Kính Sơn và chùa Kim Minh ở Gia Hưng xiển dương thiền phong. Tác phẩm: Giới Am Tiến Thiền sư ngữ lục 10 quyển, Giới Am Hòa thượng

Nguyên Lưu Tụng.

NGỘ TRĂN 遇 臻

Thiền tăng đời Tống, họ Dương, người xứ Việt Châu (nay là huyện Thiệu Hưng tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc, nối pháp Quốc sư Thiên Thai Đức Thiều, thuộc tông Pháp Nhãn. Sư trụ núi Tề Vân, Vụ Châu (nay thuộc huyện Kim Hoa, Chiết Giang). Sư giỏi về thi ca, gặp việc là thành thơ, được hơn 300 bài truyền bá ở đời. Sư thị tịch trong khoảng niên hiệu Chí Đạo (995-997).

NGỘ TU THIỀN SƯ 悟 修 禪 師

Hiệu của Thiền tăng Minh Huệ đời Thanh.

X. Minh Huệ.

NGỘ XUÂN 悟 春 (1835-1895)

Thiền tăng đời Thanh, họ Hàn, tự Lưu Trường, người xứ Giang Đô, Giang Tô, Trung Quốc. Nối pháp Thiền sư Thiền Liễu ở Tiêu Sơn, đời thứ 46 hệ Thanh Nguyên.

NGỐC AM 呆 庵

Hiệu của Thiền tăng Phổ Trang đời Minh. X. Phổ Trang.

NGỐC AM TRANG THIỀN SƯ NGỮ LỤC 呆 庵 莊 禪 師 語 錄 Còn gọi: Kính Trung Hòa thượng ngữ lục. Ngữ lục, 8 quyển, do Kính Trung Phổ Trang soạn vào đời Minh, nhóm ông Huệ Khải… biên tập, được ấn hành vào niên hiệu Sùng Trinh thứ 3 (1630) đời Minh và được xếp vào Tục Tạng kinh tập 123, trang 965.

Kính Trung Phổ Trang là đệ tử nối pháp của Liễu Đường Duy Nhất thuộc tông Lâm Tế, từng trụ trì: chùa Bắc Thiền tại Phủ Châu, Chân Như Thiền Tự núi Vân Cư

Nam Khang tại Giang Tây, Vạn Thọ Thiền Tự Kính Sơn tại Hàng Châu để hoằng dương thiền pháp, tiếp hóa người học. Nội dung sách này gồm ngữ lục của sư khi ở 3 chùa kể trên, bao gồm các việc thượng đường, Tiểu tham, Niêm cổ, Tụng cổ, Kệ, Thi, Tán, Tháp minh.

NGỐC LŨ SINH 禿 屢 生

Còn gọi: Ngốc tử, ngốc nô. Này lão trọc.

Lời quở mắng đối với tăng nhân. Lâm Tế ngữ lục ghi: »禿 屢 生。 有 甚 死 急。 披 他 師 子 皮。 卻 作 野 干 鳴。 – Này lão trọc! Có việc gì mà vội vã thế? Mang hình tướng sư tử mà lại kêu tiếng của dã can.« NGÔN ĐOAN NGỮ ĐOAN 言 端

語 端

Nghĩa là ngôn ngữ vẫn đúng, trực tiếp hiển hiện diệu lý chí đạo; đây là lời cảnh tỉnh dùng để chống lại những ai bài xích ngữ 511 NGÔN THƯỢNG SINH NGÔN, CÚ THƯỢNG SINH CÚ 言 上 生 言、

句 上 生 句

ngôn văn tự. Bởi Thiền tông lấy »Bất lập văn tự, minh tâm kiến tính« làm tông phong, cho rằng giải bày bằng ngữ ngôn văn tự thì không đạt đến diệu lý chí đạo và không thể đến chỗ cứu cánh của bản nghĩa, nên có chủ trương hoàn toàn bài trừ ngôn ngữ văn tự. Nhưng nếu không phải căn cơ bậc thượng thì dễ sinh tà kiến hoặc tệ đoan, cho nên các thiền sư chính thống một mặt nhấn mạnh đến sự hữu hạn và chướng ngại của ngôn ngữ văn tự, một mặt cũng không bỏ ngôn ngữ văn tự, mượn nó để tiến hành tham tập, khai thị, khám nghiệm người học Thiền và khi cần thiết dùng Ngôn Đoan Ngữ Đoan để đánh thức kẻ »Dã hồ thiền« xưa nay chỉ biết bài xích ngữ ngôn văn tự, thực tế ngu tối vô tri, in tuồng phải mà chẳng phải. Tắc 2, Bích Nham lục (Đại 48,

142 thượng) ghi:

至 道 無 難、 言 端 語 端 一 有 多 種、 二 無 兩 般 »Chí đạo vô nan Ngôn đoan ngữ đoan Nhất hữu đa chủng Nhị vô lưỡng ban«.

»Chí đạo không khó Ngôn ngữ vẫn đúng

Một có nhiều thứ Hai không hai loại«.

NGÔN THƯỢNG SINH NGÔN,

CÚ THƯỢNG SINH CÚ 言 上 生 言、 句 上 生 句 Xưa nay vốn có ngôn cú (công án cổ tắc) lại còn bình luận giải thích thêm nữa, hàm ý nghĩa vướng mắc trói buộc. Bích Nham Lục q. 1 ghi: »若 向 言 上 生 言、 句 上 生 句、 意 上 生 意、 作 解 作 會、 不 唯 帶 累 老 僧、 亦 乃 辜 負 雪 竇。 – Nếu nhằm trên lời sinh lời, trên câu sinh câu, trên ý sinh ý, giải thích tìm hiểu thì không những liên lụy lão tăng mà còn cô phụ cả Tuyết Đậu.«

NGỘT AM 兀 庵 (1197-1276)

Thiền tăng sống vào cuối đời Tống-đầu đời Nguyên, pháp danh Phổ Ninh, người xứ Tây Thục. Trung Quốc. Thuở bé xuất gia ở Tưởng Sơn, ban đầu học Duy Thức, sau du phương tham khắp các bậc lão túc chốn thiền lâm, nối pháp Thiền sư Vô Chuẩn Sư Phạm, thuộc tông Lâm Tế, phái Dương Kỳ. Sư Phạm viết 2 chữ »Ngột Am« để tặng sư nên sư lấy đó làm hiệu. Về sau, sư dời đến núi Linh Ẩn, núi Thiên Đồng làm Đệ nhất tọa. Sau đến chùa Linh Nham ở Mông Sơn để hoằng pháp. Năm 1260, sư nhận lời mời sang Nhật Bản, đến chùa Thánh Phúc (Shōfuku-ji) ở Bác-đa để chỉnh lý thiền quy. Sư còn trụ trì chùa Kiến Trường (Kenchū-ji) ở Liêm Thương. Năm 1265 sư trở về nước theo đường biển, trụ chùa

Song Lâm ở Vụ Châu. Thụy hiệu »Tông Giác Thiền sư«. Tác phẩm: Ngữ lục 3 quyển.

NGỘT AM PHỔ NINH THIỀN SƯ NGỮ LỤC 兀 庵 普 寧 禪 師 語 錄 Còn gọi: Tông Giác Thiền sư ngữ lục, Ngột Am Ninh Hòa thượng ngữ lục, Ngột Am Hòa thượng ngữ lục, Ngột Am lục. Ngữ lục, 3 quyển, do Ngột Am Phổ Ninh soạn vào đời Tống, nhóm ông Tịnh Thiều…

biên tập, được ấn hành vào khoảng niên hiệu Hàm Thuần (1265-1274) đời Tống và được xếp vào Tục Tạng kinh tập 123, trang 1. Nội dung thu thập các ngữ lục của Phổ Ninh khi ở: Linh Nham Quảng Phúc Thiền 512

NGŨ ĐÀI SƠN 五 臺 山

Viện tại Tượng Sơn phủ Khánh Nguyên, Kiến Trường Hưng Quốc Thiền Tự tại Cự Phúc Sơn và các pháp ngữ, Phật Tổ tán, Tiểu Phật sự… thu thập các pháp ngữ của sư khi ở: chùa Thánh Phúc, chùa Kiến Trường tại Nhật Bản. Sách này dùng làm tư liệu tham khảo để biết được mối quan hệ giữa thời kỳ Tống Nguyên Minh với Bắc Điều Thời Lại, chính quyền Thời Tông cho đến mối quan hệ giữa Thiền với các võ sĩ thời đại Liêm Thương.

NGU AM 愚 庵

Hiệu của thiền tăng Trí Cập đời Nguyên.

X. Trí Cập.

NGŨ DIỆP 五 葉

Năm cánh hoa, chỉ cho 5 phái của Thiền tông: Quy Ngưỡng, Lâm Tế, Tào Động, Vân Môn, Pháp Nhãn. Mật Am ngữ lục ghi: »五 葉 開 敷。 千 燈 續 焰。 – Năm cánh hoa xòe nở, ngàn ngọn đèn mồi nhau«.

NGŨ DIỆP HOA 五 葉 花

Đóa hoa có 5 cánh, tỷ dụ cho thiền pháp do Bồ-đề-đạt-ma truyền đến cuối đời Đường sang đời Ngũ Đại thì xuất hiện 5 tông phái, khiến Thiền tông tiến vào thời kỳ hưng thịnh. Đây là một cách nói khác của câu »Nhất hoa khai ngũ diệp« trong bài kệ phó pháp của Tổ Đạt-ma. Pháp Diễn ngữ lục, q. thượng ghi: 共 唱 胡 笳 曲、 分 開 五 葉 花 幸 逢 諸 道 友、 同 上 白 牛 車 »Cộng xướng Hồ gia khúc

Phân khai ngũ diệp hoa Hỷ phùng chư đạo hữu Đồng thượng bạch ngưu xa«. »Cùng thổi ống sáo Hồ Nở tung năm cánh hoa

Vui gặp các bạn đạo

Đồng cưỡi xe bạch ngưu«.

NGŨ DIỆP THIÊN ĐĂNG 五 葉 千

燈 Ngũ diệp: Năm cánh, chỉ cho năm tông phái Thiền. Thiên đăng: Ngàn ngọn đèn, chỉ cho rất nhiều đệ tử của 5 tông phái. Cả câu có nghĩa là Thiền tông phát triển, môn phong hưng thịnh. Bài thơ Tống Tôn Thị

Giả trong Minh Giác ngữ lục q. 2 ghi:

如 斯 慷 慨 非 希 冀 浩 浩 清 風 無 處 避 天 上 天 下 知 不 知 五 葉 千 燈 復 何 啻 »Như tư khảng khái phi hy kí, Hạo hạo thanh phong vô xứ tỵ Thiên thượng thiên hạ tri bất tri Ngũ diệp thiên đăng phục hà xí?« »Khảng khái như thế, chẳng mong mỏi, Gió mát thênh thang không chỗ tránh,

Mọi người trong nước có biết không, Há chỉ Thiền tông mới phát triển?«. NGŨ ĐÀI SƠN 五 臺 山 Núi nằm ở góc đông bắc huyện Ngũ Đài, tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc. Chu vi 250km do 5 ngọn núi bao vây mà thành. Năm ngọn núi cao vút, trên đỉnh bằng phẳng rộng rãi, giống như cái đài xếp trên đất nên gọi là Ngũ Đài. Năm ngọn của Ngũ Đài, mỗi ngọn đều có tên riêng: ngọn phía đông là Vọng Hải Phong; ngọn phía tây là Quải Nguyệt Phong; ngọn phía nam là Cẩm Tú Phong; ngọn phía bắc là Hiệp Đẩu Phong;

ngọn ở giữa là Thúy Nham Phong. Ngọn phía bắc và ở giữa là cao nhất, độ cao 3058m so với mặt biển. Vào tháng nóng nhất mùa hạ, nơi đây khí hậu mát mẻ nên 513

NGŨ ĐĂNG HỘI NGUYÊN 五 燈 會 元

gọi là Thanh Lương Sơn. Trên núi có rất nhiều chùa miếu nằm chen lẫn trong non xanh nước biếc. Thời Bắc Ngụy đã có xây chùa Phật, đến thời Bắc Tề số lượng chùa phát triển có trên 200 ngôi. Từ niên hiệu Khai Nguyên (713-741) đời Đường về sau là thời kỳ Phật giáo phát triển cực thịnh, có trên 300 ngôi tự viện trong núi. Núi Ngũ Đài có các thiền tự như: Hiển Thông Tự, Tháp Viện Tự, Văn-thù Tự, La Hầu Tự. Có rất nhiều bậc cao tăng Thiền tông đã từng hoạt động Phật sự tại núi này, như vào cuối đời Đường có thiền sư Triệu Châu Tùng Thẩm nổi tiếng đã 9 phen hành cước Ngũ

Đài.

NGŨ ĐĂNG HỘI NGUYÊN 五 燈 會

元

Đăng lục, 20 quyển, do Phổ Tế soạn vào đời Tống, được xếp vào Tục Tạng kinh tập

138, trang 1. Ngũ đăng là: Cảnh Đức Truyền Đăng lục, Thiên Thánh Quảng Đăng lục, Kiến Trung Tịnh Quốc Kế Đăng lục, Liên Đăng Hội Yếu, Gia Thái Phổ Đăng lục, mỗi bộ gồm 30 quyển, số lượng bề bộn, nhiều chỗ trùng lặp. Phổ Tế bỏ rườm rà lấy tinh giản, gom 5 bộ lại thành một nên gọi là Ngũ Đăng Hội Nguyên. Nguyên 5 bộ (Ngũ Đăng) gồm 150 quyển, trong khi »Ngũ Đăng Hội Nguyên« chỉ có 20 quyển, số quyển phần lớn được rút ngắn, nội dung thực tế chỉ giảm đi khoảng phân nửa. Ngũ Đăng vốn chỉ phân biệt 2 hệ phái lớn là Nam Nhạc và Thanh Nguyên, từ đó trở xuống không chia tông lập phái nữa. Nhưng thế hệ càng lâu xa thì chi phái càng nhiều thêm, pháp tự rải rác, rất khó nắm được tất cả, nên tác giả cùng với việc rút gọn đã chỉnh lại đầu mối, dưới hệ chia tông, dưới tông chia phái, tương đối tập trung, sắp xếp có thứ tự, mạch lạc lớp lang rất tiện cho người đọc. Hơn nữa sách được trình bày sáng sủa dễ tra cứu. Về chiều rộng thời gian của nội dung sách này gồm thời kỳ phát triển Thiền tông Trung Quốc từ sơ kỳ đến lúc cực thịnh và cũng phản ánh chỗ dần dần tiến đến suy vi. Lấy việc ghi chép pháp ngữ của thiền sư làm chính, tinh hoa thiền ngữ phần lớn được thu vào sách này. Ngôn ngữ trong sách thông suốt tự nhiên, tươi tắn hoạt bát, đơn giản cô đọng. Công án, ngữ lục tràn đầy thú vị khiến cho kẻ tăng người tục đều thích đọc. Thế nên từ đời Nguyên, Minh cho đến nay giới trí thức yêu thích thiền học, không ai không có sách này, cũng là phương tiện thẳng tắt giúp cho tăng chúng tham thiền được ngộ. Do vì bị lược bỏ khá nhiều nên tài liệu được trích dẫn chẳng đầy đủ như sách Cảnh Đức Truyền Đăng lục, đó là khuyết điểm của sách này. Sách được

Tô Uyên Lôi hiệu đính, Trung Hoa Thư

Cục xuất bản vào năm 1984.

NGŨ ĐĂNG HỘI NGUYÊN TỤC LƯỢC 五 燈 會 元 續 略 Gọi tắt: Ngũ Đăng Tục Lược. Đăng lục, 4 quyển, có riêng 1 quyển thủ, do Viễn Môn Phổ Trụ biên soạn vào đời Minh, được biên tập xong vào niên hiệu Sùng Trinh thứ 17 (1644) đời Minh, sau đó được xếp vào Tục Tạng kinh tập 138, trang 833. Sách này thu thập ngữ lục của các bậc Đại đức, Cao tăng Thiền tông kể từ bộ »Ngũ Đăng Hội Nguyên« về sau. Tác giả là người nối pháp của Thạch Vũ Minh Phương, thuộc tông Tào Động. Xem lời tựa và phần phàm lệ chúng ta có thể biết được sách này biên soạn nhằm xác định hệ phổ của tông Tào Động trải qua 3 triều đại 514