Tịnh Độ Đại Kinh Giải Diễn Nghĩa

Tập 260

Chủ giảng: Tịnh Không Pháp Sư

Chuyển ngữ: Hạnh Chơn

Biên tập: Bình Minh

Thời gian: 02.02.2011

Địa điểm: Tịnh Tông Học Viện_Úc Châu

Chư vị pháp sư, chư vị đồng học, mời ngồi xuống. Mời quý vị xem Đại Thừa Vô Lượng Thọ Kinh Giải, trang 316, hàng thứ sáu từ dưới đếm lên.

“Cũng lấy tâm đại bi, lợi ích các loài chúng sanh. Hai câu trên chỉ thân đức, hai câu này biểu trưng tâm đức”. Hai câu trước là “thân Phật như kim sắc, diệu tướng đều viên mãn”, đây là thân đức. “Cũng dùng tâm đại bi, lợi ích chư chúng sanh”, đây là tâm đức. “Hai chữ “cũng dùng” ở đầu câu này, rất dễ chú ý”, đây là Niệm Lão đặc biệt nhắc nhở chúng ta, hai chữ này hàm nghĩa rất sâu sắc, hàm nghĩa gì? Bên dưới nói ra cho chúng ta biết.

“Nguyện phàm người đến nước ta, cũng có thể như ta”. Ta ở đây là Bồ Tát Pháp Tạng, chính là Phật A Di Đà. Phật dùng tâm đại bi lợi ích tất cả chúng sanh trong mười pháp giới, phàm là người vãng sanh đến thế giới Cực Lạc, không có ngoại lệ, cũng như Bồ Tát Pháp Tạng vậy, “lấy tâm đại từ bi lợi ích chúng sanh, cho nên gọi là ‘cũng lấy’. Nguyện nhân dân trong nước, đều có thể như Phật, xem chư chúng sanh đồng đẳng nhất thể, đều phát tâm đồng thể đại bi”. Đây là sự trang nghiêm thù thắng vô tận trong giáo lý đại thừa.

Xã hội hiện nay văn hóa phương tây lan tràn, văn hóa phương tây coi trọng cá nhân, gọi là lấy người làm gốc. Ý nghĩa về con người đây thuộc về nghĩa hẹp, là lấy tự ngã làm gốc. Từ quan niệm này xuất phát, hình tượng của họ là cạnh tranh, đến đấu tranh, đến chiến tranh. Đây là phương hướng phát triển của họ, cũng là nguồn gốc của mọi động loạn trên địa cầu ngày nay.

Truyền thống văn hóa xưa và Phật pháp đại thừa nói về gốc, căn bản không giống với quan niệm của người phương tây. Truyền thống văn hóa phương đông, bao gồm Phật giáo, đều khẳng định toàn thể vũ trụ, trong Phật pháp nói biến pháp giới hư không giới với ta là nhất thể. Chính là ở đây nói: “xem chư chúng sanh đồng đẳng nhất thể”, đẳng là bình đẳng. Câu nói này là thật. Muôn sự muôn pháp khắp biến pháp giới hư không giới từ đâu mà có? Trong Kinh Hoa Nghiêm nói rằng: “duy tâm sở hiện, duy thức sở biến”. Tánh thức là tâm. Từ tánh mà nói đây gọi là chân tâm. Thức chính là A lại da, từ A lại da mà nói đây là vọng tâm. Chân tâm năng sanh năng hiện, A lại da năng biến. Thập pháp giới y chánh trang nghiêm là A lại da biến hiện ra, cho nên nói tâm hiện thức biến. Thức chính là phân biệt chấp trước, nó có biến hóa. Biến pháp giới hư không giới với mình đích thực là nhất thể, một tự tánh thanh tịnh viên minh thể biến hiện ra. Chúng sanh mê muội không biết chân tướng sự thật, trong mọi hiện tượng phân biệt mình và người. Vọng tâm chấp trước tạo thành khổ báo của luân hồi lục đạo, trên thực tế có hiện tượng này hay không?

Đức Phật nói với chúng ta_bây giờ chúng ta cũng dần dần lãnh hội được, các nhà khoa học cũng đã chứng minh, chứng minh điều gì? Trong kinh Phật nói: “Phàm sở hữu tướng giai thị hư vọng”, “tất cả pháp hữu vi, như mộng huyễn bào ảnh”. Các nhà lượng tử khoa học cận đại đã phát hiện điều này, những gì đức Phật nói trong 3000 năm trước. 2500 năm trước, Phật giáo chưa truyền đến Trung quốc, Lão tử nói rằng: “Trời đất với ta đồng căn, vạn vật và ta là nhất thể”. Trong tư tưởng người xưa không phải lấy con người làm gốc, họ lấy trời đất vạn vật với chính mình là nhất thể.

Bốn chữ này rất hay: “đồng đẳng nhất thể”, cho nên tự nhiên sanh khởi tâm đồng thể đại bi, vô duyên đại từ. Bi là thương xót, không nhẫn tâm thấy chúng sanh chịu khổ. Từ là ban vui cho chúng sanh, gọi là bạt trừ điều khổ đem đến an vui. Đồng thể vô duyên, duyên là điều kiện, vô duyên là không có điều kiện. Tư tưởng này, lý niệm này tương đồng với chân tướng sự thật, Phật pháp đại thừa gọi là thật tướng các pháp.

Chúng ta niệm Phật tu Tịnh độ, mục tiêu rốt ráo nhất, là hy vọng vãng sanh thế giới Cực Lạc, thân cận Phật A Di Đà. Như vậy cần phải học tập theo Phật A Di Đà, quan niệm của Phật A Di Đà là chính xác, là điều chúng ta cần phải học tập. Phải lấy đại từ đại bi đối đãi với tất cả chúng sanh, tất cả chúng sanh là bao gồm tình và vô tình. Chúng ta phải hiểu ý chính của hai chữ chúng sanh, nó có nghĩa gì. Hiện tượng do chúng duyên hòa hợp mà sanh khởi, gọi là chúng sanh. Chúng sanh đương nhiên bao gồm loài người, bao gồm động vật, bao gồm thực vật, bao gồm khoáng vật. Nói như các nhà khoa học hiện nay, bao gồm hiện tượng vật chất, bao gồm hiện tượng tinh thần, bao gồm hiện tượng tự nhiên, tất cả đều là chúng duyên hòa hợp mà sanh ra. Hai chữ chúng sanh phạm vi rất lớn, nó bao gồm tất cả, hết thảy những điều này với mình quả thật là đồng đẳng nhất thể. Chúng ta phải dùng trí tuệ chân thật, đồng thể đại bi đối đãi với tất cả chúng sanh. Cây cỏ hoa lá, sơn hà đại địa, mọi hiện tượng giữa vũ trụ đều từ tâm tưởng sanh. Trong tâm sung mãn chân thành, trí tuệ, từ bi. Vũ trụ là hòa hợp, vũ trụ là mỹ mãn, giữa vũ trụ không thể có bất kỳ thiên tai nào phát sanh.

Hôm nay phía bắc Queensland có gió bão, chư vị đồng học nói với tôi, sáng hôm nay mọi người tập trung tụng Kinh Vô Lượng Thọ. Rất hay, hãy đem công đức tụng kinh tu tập hồi hướng đến các thần linh, cầu nguyện hóa giải thiên tai, như vậy là đúng. Hy vọng chúng ta học được như Phật A Di Đà, từng giờ từng phút từng niệm đều quan tâm mười pháp giới, đặc biệt là chúng sanh trong lục đạo, họ có khổ nạn. Khổ nạn từ đâu đến? Chúng ta rất rõ ràng minh bạch, do tâm hành bất thiện chiêu cảm nên. Ngày nay chúng ta dùng tâm thiện, niệm thiện, nguyện thiện, hành vi thiện để cầu hóa giải. Là người học Phật, mỗi người đều có thể giữ tâm như thế, mảnh đất nơi chúng ta ở đây, tự nhiên ít xảy ra thiên tai, xã hội hòa thuận. Nhân dân sống trên mảnh đất báu này an lành, hạnh phúc.

Câu để chúc năm mới, từ nhiều năm nay tôi chưa từng thay đổi, vì sao vậy? Vì chúng ta chưa làm được, làm không viên mãn. Hóa giải thiên tai, tiêu trừ nghiệp chướng, giải oan thích kết, đều cần phải “không làm các điều ác, phụng hành các điều thiện”. Thật sự thực hành được “không làm các điều ác”, mỗi năm đều bình an. Tiến thêm bước nữa, chúng ta siêng năng nỗ lực “phụng hành các điều thiện”, như vậy tự nhiên mỗi năm đều như ý. Nhân như thế, quả như thế, chân thật bất hư. Tôi dùng hai câu này chúc mọi người năm mới kiết tường như ý.

“Như Phẩm Hạnh Nguyện trong Kinh Hoa Nghiêm nói”, trong này có ba câu: “Nhân vì chúng sanh mà khởi đại bi”. Vì sao vậy? Không những là lục đạo chúng sanh, ngoài lục đạo ra chúng sanh của tứ thánh pháp giới, đều phải sanh khởi tâm đại bi. Tứ thánh so với lục đạo tốt hơn nhiều, họ có điểm đáng để Phật Bồ Tát thương xót ư? Có. Vì sao vậy? Vì họ chưa kiến tánh, chưa kiến tánh là hoàn toàn dùng vọng tâm. Trong Phật pháp đại thừa, khác biệt giữa phàm và thánh ở chỗ dùng tâm. Dùng chân tâm là thánh nhân, là Phật, là Bồ Tát. Dùng vọng tâm là phàm phu. Lục đạo toàn là vọng tâm, trái với tánh đức, cho nên chịu khổ chịu nạn. Có nhiều người quả thật là khổ không thể tả, kẻ rất đáng thương. Tứ thánh coi như không tệ, tuy dùng vọng tâm, nhưng họ phụng trì Phật pháp, y giáo tu hành. Tập khí phiền não chưa buông bỏ hoàn toàn, vì thế chân tâm không hiển lộ, vẫn dùng A lại da.

Lục đạo trong đại thừa gọi là nội phàm, phàm phu bên trong lục đạo. Tứ thánh pháp giới gọi là ngoại phàm, phàm phu bên ngoài lục đạo, chúng ta phải hiểu cách xưng hô này, chúng ta mới biết được dụng ý của câu: “nhân vì chúng sanh mà khởi đại bi”. Phải giúp tứ thánh pháp giới minh tâm kiến tánh, kiến tánh thành Phật.

“Nhân vì đại bi sanh tâm bồ đề, nhờ tâm bồ đề thành đẳng chánh giác”. Ba tâm này sanh khởi liên tục, không có tâm từ bi làm sao có tâm bồ đề. Tâm bồ đề là gì? Tâm bồ đề chính là chân thành từ bi. Chân thành là thể của tâm bồ đề, nghĩa là chân tâm. Tự thọ dụng tức là trên đề kinh nói đến thanh tịnh bình đẳng giác, tự thọ dụng. Đối đãi với người thì sao? Đối đãi với người chính là đại từ đại bi. Nhất thể nhị dụng đều là chân thành, chân thành thanh tịnh bình đẳng giác là chính mình, từ bi chân thành là đối với người. Đức Phật dạy chúng ta, nhờ tâm bồ đề ta mới có thể thành đẳng chánh giác. Đẳng chánh giác tức là Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, thành tựu quả Phật viên mãn, nghĩa là như vậy, không có tâm bồ đề không thể thành Phật. Nói thêm với chư vị, không có tâm bồ đề không thể sanh về thế giới Cực Lạc.

Quý vị xem Kinh Vô Lượng Thọ nói về tam bối cửu phẩm, làm sao để tu thành Phật đạo? Làm sao để được vãng sanh thế giới Cực Lạc? Trong kinh nói rất thấu triệt: “Phát tâm bồ đề, nhất hướng chuyên niệm”, tám chữ này rất quan trọng, tám chữ này là điều kiện tiên quyết để vãng sanh thế giới Cực Lạc.

Tâm bồ đề trong Phật pháp, đơn giản nhất chính là tứ hoằng thệ nguyện, tứ hoằng thệ nguyện là tâm bồ đề. Nguyện thứ nhất là “chúng sanh vô biên thề nguyện độ”. Đây là đại từ đại bi, muốn giúp chúng sanh lìa khổ được vui, lìa cứu cánh khổ, cứu cánh khổ là gì? Là mười pháp giới, chưa ra khỏi mười pháp giới thì vẫn khổ, Phật trong mười pháp giới cũng khổ, vì sao vậy? Vì chưa kiến tánh, cho nên vẫn còn khổ, lục đạo càng không cần nói.

Trong lục đạo, theo quan niệm thông thường hiện nay của chúng ta, phát tài lớn, chức vị cao. Địa vị làm đến đế vương, cổ nhân nói: “quý như thiên tử, giàu có bốn biển”. Đây là người giàu có bậc nhất thế gian, họ có khổ chăng? Khổ. Vì sao vậy? Vì thọ mạng có hạn, sau khi chết vẫn tiếp tục trôi lăn trong luân hồi. Đời này làm đế vương, đời sau chưa chắc là đế vương, phước đã hưởng hết! Làm đế vương quả thật không dễ, ít nhất phải tu mười đời, phước báo tu mười đời hưởng thụ một đời, họ có phước báo lớn như thế. Hưởng hết trong một đời, phước không còn nữa, phước không còn họa liền đến, oan thân trái chủ từ vô lượng kiếp đến nay, giết người phải đền mạng, nợ tiền phải trả tiền, tất cả đều đến. Trong lục đạo, dùng một câu là nói rõ tất cả, oan oan tương báo không bao giờ dứt, khổ không kể xiết, vậy thì vui ở đâu? Chúng ta không thể không biết điều này. Hy vọng chư vị đồng tu Tịnh độ phải đặc biệt chú ý, phải cảnh giác cao độ. Niệm niệm giúp tất cả chúng sanh lìa khổ được vui, đương nhiên bao gồm cả bản thân mình trong đó.

Đức Phật dạy chúng ta, khổ từ đâu mà có? Vì sao khổ như vậy? Khổ do mê hoặc mà ra, mê mất tự tánh, trái với tánh đức, vì thế gây ra tội nghiệp. Tội nghiệp chiêu cảm lấy khổ báo, khổ sanh ra từ đây. Vấn đề này chỉ có Phật biết, chỉ có Phật rõ ràng, vì thế Phật dạy chúng sanh, giúp chúng sanh phá mê khai ngộ.

Lúc Đức Thế Tôn còn tại thế, giảng kinh thuyết pháp suốt 49 năm, mục đích là gì? Dụng ý là gì? Chính là một câu: giúp tất cả chúng sanh phá mê khai ngộ. Nếu đã phá mê, chúng sanh sẽ thoát khổ, tự nhiên thoát khổ. Nếu khai ngộ, liền đạt được niềm vui, đây đúng là đại thí chủ. Đại thí chủ bậc nhất trong thế xuất thế gian là Đức Phật, là pháp thân Bồ Tát, không ai có thể sáng bằng họ.

Con người nếu có thể phá mê khai ngộ, tự nhiên lìa khổ được vui, vì sao vậy? Vì họ khởi tâm động niệm, ngôn ngữ tạo tác nhất định tương ưng với tự tánh. Tánh đức, các bậc thánh hiền xưa nói ngũ luân, ngũ thường, tứ duy, bát đức là tánh đức. Trong Phật pháp thập thiện, lục hòa, lục độ, thập nguyện, Phổ Hiền thập nguyện, 48 nguyện của Phật Di Đà, tất cả đều là tánh đức. Sau khi khai ngộ nó tự nhiên hiển lộ ra, không có gì khác biệt với chư Phật Như Lai. Cho nên ba nguyện ở sau của tứ hoằng thệ nguyện, rất dễ thành tựu_đoạn phiền não, học pháp môn, thành Phật đạo.

“Vì thế cho nên, Phật A Di Đà nguyện, người sanh vào nước ta, phát tâm đại bi lợi ích tất cả quần sanh”. Phải đồng một tâm với Phật A Di Đà, Phật A Di Đà từ bi vô tận, đại nguyện vô lượng, mỗi một tâm nguyện đều vì chúng sanh khổ nạn, đều vì chúng sanh trong lục đạo, đem đến lợi ích cho tất cả. Dùng phương pháp gì? Chính là dùng bộ Kinh Vô Lượng Thọ này, chính là một câu sáu chữ hồng danh này.

Bên dưới nói: “Phẩm, phẩm là phẩm loại, lợi ích chư quần phẩm, tức phổ lợi vô số chúng sanh của tất cả chủng loại”. Vô số phẩm loại, chúng sanh trong mỗi phẩm loại cũng là vô số. “Tâm của Di Đà niệm niệm không bỏ, nguyện nguyện phổ độ”. Thử nghĩ xem ta học Phật, tâm chúng ta và tâm Phật A Di Đà phải chăng là giống nhau? Phải chăng nguyện giống nhau? Phải chăng hành vi cũng giống nhau? Nếu đồng tâm, đồng nguyện, đồng đức, đồng hạnh với Phật, làm gì có chuyện không vãng sanh! Làm gì có chuyện không thành Phật!

Hai câu dưới là dạy chúng ta tu hành, đã phát tâm, phát nguyện. “Tâm đồng Phật, nguyện đồng Phật, hạnh đồng Phật, đức đồng Phật, lìa dục chánh niệm thâm sâu, tịnh tuệ tu phạm hạnh”. Dục là tham dục. “Kinh Tứ Thập Nhị Chương nói: lìa dục thanh tịnh là thù thắng bậc nhất”. Vì sao vậy? Vì sao dạy ta lìa dục? Dục là dục vọng. Trong Phật pháp nói dục có năm loại lớn, tài sắc danh thực thùy gọi là ngũ dục, vì sao dạy ta lìa dục? Trong Kinh điển nói rất hay, tài sắc danh thực thùy là năm điều căn bản của địa ngục. Chỉ cần có một điều là không ra khỏi địa ngục, cả năm điều đều có thì sao? Là nơi khổ nhất trong lục đạo. Đức Phật dạy ta lìa dục chính là dạy ta thoát ly ba đường ác, ba đường ác địa ngục khổ nhất. Nếu có thể thoát ly địa ngục, thì ngạ quỷ, súc sanh càng không cần nói. Dụng ý này thâm sâu biết bao! Xả bỏ dục vọng liền được tâm thanh tịnh.

“Chánh niệm, là một phần trong Bát Chánh Đạo, lìa tà phân biệt, mà niệm pháp thật tánh, gọi là chánh niệm”. Bát chánh đạo, đại thừa và tiểu thừa đều tu. “Lìa tà phân biệt”, là lìa chấp trước, phân biệt chấp trước đều phải lìa. Trong tâm không còn có phân biệt, không còn có chấp trước, công phu này không tệ! “Mà niệm pháp thật tánh”, niệm tự tánh chân thật của tất cả pháp, lìa tướng và hiện tượng phân biệt chấp trước của tất cả pháp. “Lìa tất cả tướng, tức tất cả pháp”, tức tất cả pháp nghĩa là thật tánh tất cả pháp, đây gọi là chánh niệm.

Trong Lăng Nghiêm Chánh Mạch đại sư Giao Quang dạy chúng ta: “xả thức dụng căn”, thức là gì? Thức tức ở đây gọi là tà phân biệt. Dụng căn là gì? Là dùng thật tánh trong căn. Chúng ta dùng mắt, dùng tánh thấy trong nhãn căn để thấy tất cả pháp, dùng tánh nghe trong nhĩ căn để nghe tất cả âm thanh. Nếu dùng được như thế tức là đã thành Phật. Sự khác biệt của thánh phàm ở chỗ biết dùng hay không, dùng thật tức đã thành Phật, dùng giả chính là phàm phu. Giả là gì? Là sáu thức.

Ngày nay chúng ta dùng nhãn thức thấy sắc trần, mắt thấy sắc. Chư Phật Bồ Tát cũng dùng mắt, họ dùng căn tánh trong nhãn căn, chính là dùng tánh thấy nhìn sắc bên ngoài, như vậy không gọi sắc trần, mà gọi là sắc tánh, là đã kiến tánh. Dùng nhĩ, không phải dùng nhĩ thức để nghe thanh trần, họ dùng căn tánh trong nhĩ căn, tánh nghe nghe thanh tánh bên ngoài. Bồ Tát Quan Thế Âm dùng phương pháp này thành tựu. Trong kinh điển đại thừa nói, Bồ Tát Quan Thế Âm phản văn văn tự tánh, tánh thành vô thượng đạo. Căn tánh sáu căn của chúng sanh ở thế giới Ta Bà, nhĩ căn sắc bén nhất, cho nên đặc biệt có nhân duyên với Bồ Tát Quan Thế Âm. Trong hội Lăng Nghiêm Bồ Tát Văn Thù chọn cho chúng ta pháp môn tu học. Trong 25 pháp môn khác nhau, Bồ Tát Văn Thù chọn phản văn văn tự tánh, tánh thành vô thượng đạo của Bồ Tát Quan Thế Âm, chọn dùng nhĩ căn. Chúng ta là chúng sanh trên thế giới này, nhìn có khi thấy không rõ ràng, nhưng nghe rõ ràng. Nghĩa là nói tác dụng của nhĩ căn sắc bén hơn nhãn căn. Khi tâm thanh tịnh, âm thanh cực kỳ vi tế họ đều cảm nhận được.

Thật tánh niệm Pháp chính là niệm căn tánh của lục căn, đây là chánh niệm. “Quán Kinh Sớ nói: Xả tướng nhập thật, gọi là chánh niệm”, câu này nói càng cụ thể hơn. Tướng là gì? Là hình tướng, xả tức là lìa, lìa tướng mới có thể chứng nhập thật tánh. Vì sao tất cả chúng sanh không thể kiến tánh? Vì trước tướng, chấp trước tướng. Chữ tướng này, nếu dùng danh từ của giới khoa học hiện nay để nói, tướng là hiện tượng. Quy nạp vô lượng vô tận hiện tượng thành ba loại lớn, thứ nhất là hiện tượng vật chất, thứ hai hiện tượng tinh thần, thứ ba hiện tượng tự nhiên. Ba loại lớn này bao gồm mọi hiện tượng trong thế xuất thế gian. Ba loại hiện tượng này đều không phải thật, phải xả bỏ tất cả, phải lìa xa tất cả.

Tướng từ đâu mà có? Tướng từ tánh biến hiện ra, tánh là thể của tướng. Hiện tướng thì sao? Chính là tướng phần của tánh, tánh biến thành tướng. Kinh Hoa Nghiêm gọi là thể- tướng- dụng, tướng cũng bao gồm dụng, có tướng đương nhiên nó có tác dụng. Tuy tướng không phải tánh, nó là tánh biến hiện ra, tánh tướng không hai, tánh tướng nhất như. Phàm phu chấp tướng không kiến tánh, Bồ Tát không chấp tướng, trong thể- tướng- dụng được đại tự tại. Trong đại thừa, đại tự tại này gọi là trung đạo, là đệ nhất nghĩa đế. Phàm phu chúng ta dùng hằng ngày mà không biết gọi là mê, không biết chân tướng sự thật. Thông đạt thấu triệt gọi là giác ngộ, thông đạt thấu triệt rất quan trọng, vì thông đạt thấu triệt là thành Phật, thành Bồ Tát.

Đức Phật dạy học cho chúng ta, giảng kinh thuyết pháp cho chúng ta, hiển thị ra trí tuệ chân thật của tự tánh, thiện xảo phương tiện. Giúp chúng ta tín giải hành chứng, nói cho chúng ta biết chân tướng sự thật: “phàm sở hữu tướng giai thị hư vọng”. Vì sao vậy? Vì nhà Phật nói về định nghĩa của chân và vọng rất đơn giản. Vĩnh hằng bất biến là chân, trái lại có sự biến hóa là giả, không phải thật. Hiện tượng vật chất có sinh diệt, có sanh diệt là không phải thật.

Trong kinh thường lấy ví dụ, con người có sanh lão bệnh tử, như vậy là có biến hóa. Tướng này là giả, không phải thật. Thực vật cây cỏ hoa lá cũng có sanh trụ dị diệt, biến hóa theo bốn mùa, mùa xuân đâm chồi mùa thu sinh trưởng. Sơn hà đại địa, tinh cầu trong thái không, điều gì không có biến hóa? Các nhà thiên văn học thông qua kinh viễn vọng, hầu như mỗi ngày đều nhìn thấy, giữa vũ trụ có sao mới xuất hiện, có sao cũ bùng nổ, hủy diệt. Đây tức là thế giới có thành trụ hoại không, nó không phải thật, là giả, không thể không biết điều này.

Là giả, chúng ta có thể thưởng thức nó, có thể dùng nó, nhưng đừng chấp trước nó. Đối với nó không được có ý niệm khống chế, có ý niệm chiếm hữu, như vậy là sai lầm hoàn toàn. Bao gồm những gì? Bao gồm thân thể chúng ta. Thân thể là giả, đối với thân thể có thể dùng nó, mượn giả tu chơn! Nếu khống chế thân này, chiếm hữu thân này, ta không chiếm hữu được. Nó có sanh lão bệnh tử, không thể khống chế được. Ta khống chế được, nó không già không bệnh ư? Không làm được, vậy phải dùng thái độ như thế nào? Giống như Phật Bồ Tát vậy, thuận theo tự nhiên, tự tại biết bao, thuận theo tự nhiên là đúng.

Trong Hoàn Nguyên Quán nói với chúng ta về tứ đức, thứ nhất là “Tùy duyên diệu dụng”. Tùy duyên mọi người đều làm được. Diệu dụng là gì? Diệu dụng là trong đó không có vọng tưởng phân biệt chấp trước, đây là diệu dụng. Ngày nay chúng ra ở trong tùy duyên khởi phân biệt, khởi chấp trước, khởi khống chế, khởi chiếm hữu, khởi những ý niệm sai lầm này.

“Oai nghi hữu tắc”, đó chính là phổ lợi quần sanh, làm gương cho tất cả chúng sanh. Thế nào gọi là tấm gương tốt? Làm gương lìa khổ được vui, làm gương phá mê khai ngộ, như vậy là đúng. Câu này nói rất hay: Xả tướng nhập thật gọi là chánh niệm”, chánh niệm không phải là vô niệm.

Bên dưới nói đến tịnh tuệ: “Tịnh tuệ, Hội Sớ nói: Tịnh tuệ tức là bát nhã ba la mật, không phải bất tịnh tuệ của nhân thiên tiểu thừa, cho nên gọi là tịnh tuệ”. Đây là đại thừa, trí tuệ bát nhã vốn có trong tự tánh, trí tuệ này hiện tiền, tức là trên đề kinh nói thanh tịnh bình đẳng giác, giác mà không mê. Nhân thiên có trí tuệ, không thể nói họ không có trí tuệ, tuệ của họ bất tịnh, vì sao bất tịnh? Vì họ có phân biệt, có chấp trước, có xen lẫn tự tư tự lợi, có danh văn lợi dưỡng, có thất tình ngũ dục, nên tuệ của họ không thanh tịnh. Nhị thừa Thanh văn Duyên giác, trí tuệ của họ cao hơn chúng ta, nghĩa là họ thanh tịnh hơn chúng ta, nhưng họ so với Bồ Tát vẫn không thanh tịnh, vì sao vậy? Vì họ có phân biệt, họ không có chấp trước. Họ có phân biệt, có vọng tưởng. Ở đây nói về tịnh tuệ là đại thừa, là trí tuệ của ai? Là Hoa Nghiêm viên giáo sơ trụ trở lên, đã buông bỏ tất cả vọng tưởng phân biệt chấp trước, đây là thanh tịnh bình đẳng giác, mới gọi là tịnh tuệ.

Bên dưới nói đến phạm hạnh. “Tịnh tuệ tu phạm hạnh. Phạm hạnh là tu hành thanh tịnh vô dục”. Ở đây thứ lớp sâu cạn không đồng, tiểu thừa có phạm hạnh, quyền giáo đại thừa cũng có phạm hạnh, pháp thân Bồ tát cũng có phạm hạnh. Ở đây đưa ra một trong niết bàn ngũ hạnh, Bồ Tát tu hành khi còn ở nhân địa. Niết bàn ngũ hạnh. Thứ nhất là thánh hạnh, thánh trong chữ thánh hiền, thánh hạnh. Nói đơn giản, theo lý mà hành. Hay nói cách khác, là nương tự tánh tánh đức, đây là thánh hạnh.

Thứ hai là phạm hạnh. “Phạm hạnh tu thập nhất không, thiệp hữu bất nhiễm”, chú trọng câu này, thiệp hữu là gì? Là lục đạo. Ta ở trong lục đạo, chung sống với lục đạo chúng sanh, hòa quang đồng trần mà không nhiễm ô, đây gọi là phạm hạnh.

Thập nhất không, trong Giáo Thừa Pháp số có, tức là trong Kinh Niết Bàn nói. Thứ nhất nội không, thứ hai ngoại không, thứ ba là nội ngoại không, thứ tư là hữu vi không, thứ năm là vô vi không, thứ sáu là vô thỉ không, thứ bảy là tánh không, thứ tám là vô sở hữu không, thứ chín đệ nhất nghĩa không, thứ mười không không, mười một đại không. 11 không này và trong Kinh Bát Nhã nói về 20 không, ý nghĩa tương đồng, 20 không nói càng rõ ràng hơn. Thật ra đối với việc tu hành của chúng ta hiện nay, nó giúp ích rất lớn, vì sao vậy? Vì hiện nay khó khăn nhất của chúng ta là không buông được. Nếu thấu triệt tất cả đều là không, như vậy buông bỏ dễ hơn. Buông bỏ, thực tế mà nói đều chú trọng ở chỗ không chấp trước. Nói cách khác, là hàng nhị thừa học. Đức Phật nói, Phật tử không học tiểu thừa trước sau mới học đại thừa, không phải đệ tử Phật. Vậy 20 không này chúng ta cần phải học tập.

Ở đây trích dẫn trong Tam Tạng Pháp Số, nó xuất phát từ Kinh Bát Nhã.

Thứ nhất: nội không. “Nội không tức nội lục nhập”. Chính là lục căn nhãn nhĩ tỷ thiệt thân ý, ví dụ “nhãn không”, tại sao nói nhãn không? Vì “vô ngã, vô ngã sở...”. Điều đầu tiên ta phải biết, trong Kinh Bát Nhã nói: “Vô ngã tướng, vô nhân tướng, vô chúng sanh tướng, vô thọ giả tướng”, đầu tiên là vô ngã, ngã còn không có thì ngã sở đâu ra! Tôi sở hữu, trước tiên phải khẳng định tôi, có tôi mới có tôi sở hữu. Nếu tôi không có, không thể có tôi sở hữu. Bát nhã không dễ nói, rất nhiều người sợ, sợ hãi. Nếu nói có họ hoan hỷ, còn nói không họ khiếp sợ. Đức Phật Thích Ca Mâu Ni nói với hàng đệ tử về “không”, quý vị xem ở trước phải có sẵn nền tảng 20 năm. Thế Tôn thị hiện thành đạo năm 30 tuổi, khi sao mai vừa mọc, đại triệt đại ngộ, minh tâm kiến tánh, kiến tánh thành Phật, sau khi thành Phật bắt đầu dạy học. Đầu tiên là rời khỏi cây bồ đề, trở về vườn Lộc uyển, tìm năm người đồng tu trước đây, họ đều có quan hệ thân thuộc với ngài. Tìm năm người này giảng kinh cho họ nghe, giảng A hàm, tiểu thừa. Giảng A hàm bao nhiêu năm? 12 năm, đây là lớp tiểu học, Phật dạy tiểu học 12 năm. 12 năm A hàm tốt nghiệp, rất nhiều học sinh đều chứng quả A la hán. Bây giờ chúng ta mở kinh điển ra xem, ta thấy hàng đệ tử của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, 1250 người đều là đại A la hán. Lúc này chưa thể gọi là đại, đều là A la hán. 12 năm thành A la hán, không đơn giản! Cũng có người chưa chứng, nhưng đại đa số đều chứng được, còn có người chứng tam quả A na hàm. Nhất nhị quả lúc đó có thể không có, đó là về sau, ban đầu những người này đại khái đều chứng tam quả, tứ quả.

Vô ngã tướng, chư vị phải biết, tiểu thừa sơ quả chứng được, sơ quả đã phá thân kiến. Kiến hoặc có năm loại lớn, thân kiến, biên kiến, kiến thủ kiến, giới thủ kiến, tà kiến, đây là năm loại lớn. Năm loại lớn đều phá, cũng chính là xả bỏ tất cả, hoặc là buông bỏ tất cả, mới có thể chứng được quả Tu đà hoàn. Chúng ta thấy trong Kinh Kim Cang, đó chính là nói Tu đà hoàn đã không còn chấp trước họ là Tu đà hoàn, vì sao vậy? Nếu họ chấp trước mình là Tu đà hoàn, như vậy không phải là có cái tôi rồi sao? Tu đà hoàn là tôi chứng được, họ không có ý niệm này, họ không cho rằng bản thân họ là Tu đà hoàn, cho nên Phật gọi họ là Tu đà hoàn. Nếu họ tự cho rằng tôi chứng được Tu đà hoàn, đó là phàm phu, chưa vào được cửa.

Như vậy có thể biết, vô ngã là tiểu thừa Tu đà hoàn chứng được, họ biết lục căn bên trong không phải thật, vậy là sao? Là huyễn tướng do chúng duyên hòa hợp mà sanh khởi. Có thể dùng nó, nhưng không được chiếm hữu, không được khống chế nó, có thể lợi dụng nó để nâng cao cảnh giới của mình. Đây là nói với ta về nội không, nội chính là vô ngã. Ở đây đưa ra một ví dụ, nội lục nhập là lục căn.

Thứ hai là “ngoại không”. Ngoại không là lục trần bên ngoài. Sắc thanh hương vị xúc pháp là ngoại lục trần, ngoại lục trần cũng không phải thật. Cho nên “sắc không”, sắc thanh hương vị xúc pháp cũng là không, cũng là “vô ngã, vô ngã sở...”.

Nội ngoại đều không, “nội ngoại không” là 12 xứ, sáu căn và sáu trần hợp lại. Hợp lại, trong này cũng không có ngã, cũng không có ngã sở.

Thứ tư là “không không”. Không không là gì? Ở trước nói ba loại không đều là không, “tam không diệc không”, dạy ta không nên có ý niệm không, có ý niệm không là tất cả đều có. Ai không? Tôi không. Quý vị thấy cái tôi vẫn còn, quý vị có thể không được chăng? Chưa không, ta vẫn còn có phân biệt, có chấp trước, bởi vậy quan niệm tam không đều không được có. Không được coi thường tiểu thừa, hàng tiểu thừa như những cảnh giới này, chúng ta không thể đạt được.

Thứ năm là đại không. “Đại không tức thập phương không, không thể suy nghĩ đo lường, mọi nơi đều có”. Thập phương không là thật, rất khó nói. Thập phương không là nói không gian là không, ngày nay chúng ta gọi là hư không, hư không là không. Chúng ta thấy rõ ràng có hư không, cho nên ở đây nói mọi nơi đều có, cũng có thể nói như vậy. Chúng ta xem hư không, phải chăng là tất cả đều có? Có hư không, sao nói không có? Rất khó hiểu.

Trong suốt 49 năm dạy học, ví dụ mà Đức Phật thường áp dụng nhất là mộng huyễn bào ảnh. Chúng ta ai cũng có kinh nghiệm nằm mộng, đều có kinh nghiệm nằm mộng, trong mộng có hư không chăng? Chúng ta biết trong mộng có hư không, hư không trong mộng từ đâu mà có? Là thật hay là giả? Nếu là thật, khi tỉnh dậy hư không trong mộng biến mất, khi nằm mộng rõ ràng có hư không, tỉnh dậy hư không ở đâu? Ngày nay hư không trong cảm quan của chúng ta, tình hình hoàn toàn giống như trong mộng vậy, nó không phải thật, cho nên không gian và thời gian đều là giả.

Trong kinh luận đại thừa nói rằng, nếu đột phá tầng không gian, khoảng cách không còn, phàm phu chưa thể đột phá. Đức Phật nói thế giới Cực Lạc cách thế giới Ta Bà mười vạn ức cõi nước Phật, đây là không gian. Nếu đột phá, dùng phương pháp gì? Thiền định, khi thiền định, vì sao vậy? Vì họ khống chế khởi tâm động niệm, phân biệt chấp trước, khiến nó tạm thời không khởi tác dụng, cho nên tầng không gian lập tức đột phá. Đến khi xuất định, phân biệt chấp trước lại khởi lên, năng lực này cũng mất đi.

Định công của A la hán ở trên tầng lớp này, trong Kinh Địa Tạng chúng ta thấy, mẹ của nữ Quang Mục qua đời. Biết mẹ mình khi còn tại thế tạo nhiều hạnh nghiệp bất thiện, nhất định đọa vào đường ác. Quang Mục gặp một vị A la hán, thỉnh cầu A la hán giúp mình, xem thử bây giờ mẹ mình đang ở đâu. A la hán nhập định, quý vị xem có nhập có xuất, họ không nhập định sẽ không nhìn thấy. Sau khi nhập định thấy mẹ Quang mục ở trong địa ngục, liền nói với Quang mục.

Pháp thân Bồ Tát không cần nhập định, vì tâm họ thanh tịnh, tâm họ bất loạn. Ta hỏi họ khi nào, khi đó họ trả lời, không cần nhập định, định công này rất cao. Gọi là “na già thường tại định, vô hữu bất định thời”. Bồ Tát đi đứng ngồi nằm đều ở trong định, đây là tự tánh vốn định.

Thực tế, đại không tức là nói với chúng ta hư không không phải thật, nó cũng là giả.

Thứ sáu là “thắng nghĩa không”. Thế nào gọi là thắng nghĩa không? “Cũng gọi là đệ nhất nghĩa không, bất khả đắc, không thọ không chấp trước”. Thực tế thì như Kinh Đại Bát Nhã nói_Kinh Đại Bát Nhã là một bộ kinh có phân lượng lớn nhất trong kinh luận đại thừa, 600 quyển, xem hết quả thật không dễ. Trong 600 quyển này nói gì? Chư vị phải biết rằng, Đức Phật Thích Ca Mâu Ni suốt đời giảng kinh dạy học, A hàm 12 năm, Phương đẳng 8 năm, cộng lại là 20 năm mới bắt đầu giảng Bát nhã, nói về không. Học sinh trải qua 20 năm huấn luyện, đối với Đức Phật Thích Ca Mâu Ni có nhận thức khá sâu sắc. Phật là người chân ngữ, người thật ngữ, người không vọng ngữ, người không cuồng ngữ, cho nên những gì ngài nói ra, mọi người nghe xong không cảm thấy lo lắng sợ hãi, đương nhiên nghi vấn rất nhiều, ngài giảng suốt 22 năm. Ngài nói suốt 22 năm, tổng kết thành một câu: “Tất cả pháp vô sở hữu, tất cánh không, bất khả đắc”. Tất cả pháp này bao gồm cõi thật báo trang nghiêm của chư Phật Như Lai, không nói ngoại trừ cõi thật báo trang nghiêm của chư Phật Như Lai. Không nói như thế, nghĩa là cõi thật báo cũng bao gồm trong đó, chúng ta không thể không biết điều này.

Trong kinh nói: “Phàm sở hữu tướng giai thị hư vọng”. Cõi thật báo có tướng cho nên là hư vọng, vậy cõi nào mới là thật? Chỉ có cõi thường tịch quang mới là thật, cõi thường tịch quang không có tướng. Trong cõi thường tịch quang không có hiện tượng tự nhiên, không có hiện tượng tinh thần, cũng không có hiện tượng vật chất. Nó là thật, vĩnh hằng bất biến.

Đại sư Huệ Năng minh tâm kiến tánh, nói ra năm câu, đều nói về thường tịch quang, thường tịch quang là tự tánh: “đâu ngờ tự tánh vốn tự thanh tịnh”. Nó không có tướng, đương nhiên không có ô nhiễm. “Vốn không sanh diệt”, cõi thật báo có sanh diệt. Ai ở trong cõi thật báo? 41 vị pháp thân đại sĩ, địa vị cao nhất của 41vị này là Đẳng giác Bồ Tát. Nếu Đẳng giác Bồ Tát đoạn tận phẩm tập khí sau cùng là sanh tướng vô minh, họ liền chứng Diệu giác, chứng Diệu giác vị họ không ở trong cõi thật báo. Cõi thật báo cũng không phải thật, chúng ta phải biết điều này, họ đã trở về thường tịch quang. Trở về thường tịch quang, mọi hiện tượng đều không có, nhưng nó khởi tác dụng, khởi tác dụng gì? Năng sanh vạn pháp, khi nó không khởi tác dụng là vốn tự đầy đủ, nó cũng không thiếu thứ gì, khi khởi tác dụng là năng sanh vạn pháp. Như vậy chúng ta biết, câu thứ ba ngài nói vốn tự đầy đủ là gì? Vốn tự đầy đủ chính là thế giới vô lượng vô biên, y chánh trang nghiêm, đầy đủ tất cả, cho nên nó mới có thể hiện. Câu sau cùng là “năng sanh vạn pháp”. Chỉ có Diệu giác cứu cánh quả Phật, họ mới thật sự đạt được không thọ không chấp trước. Chúng ta gọi là không khởi tâm không động niệm, không phân biệt không chấp trước, họ chứng đắc một cách viên mãn, mà còn vĩnh viễn không mất đi. Chư Phật Như Lai cảm ứng đạo giao với tất cả chúng sanh, chúng sanh có cảm họ liền hiện thân. Đáng dùng thân gì để độ, họ liền hiện thân đó. Tuy hiện thân, họ tuyệt đối không có phân biệt, không có chấp trước, không có khởi tâm động niệm. Đức Phật Thích Ca như thế, pháp thân đại sĩ cũng như thế, nhưng pháp thân đại sĩ có tướng. Tuy có tướng, họ không chấp trước, họ cũng không khởi tâm không động niệm, không phân biệt không chấp trước, nhưng họ có tướng. Tướng của họ từ đâu mà có? Là hiện tượng do tập khí vô thỉ vô minh sanh ra. Đoạn tận tập khí vô thỉ vô minh, tướng không còn. Đây gọi là thắng nghĩa không, cũng gọi là đệ nhất nghĩa không. Thực tế thì sao? Là không và có không hai, là ý này. Ngày nay chúng ta coi không và có thành hai vấn đề, không không phải có, có không phải không. Cảnh giới này, pháp thân Bồ Tát biết, không và có là một. Không là nói từ phương diện tánh, tánh có thể hiện tướng. Nhưng tướng, tướng không phải chân tướng, tướng đều là huyễn tướng. Lý sự vô ngại, sự sự vô ngại. Trong cảnh giới này, cảnh giới của pháp thân Bồ Tát, trong mười pháp giới không có.

Thứ bảy là “hữu vi không”. “Nhân duyên hòa hợp sanh, cho nên không có tự tánh”. Đây là hữu vi, tất cả các pháp đều như vậy, không có pháp nào không như vậy, tìm đâu ra một thứ không phải do nhân duyên hòa hợp sanh, tìm thấy chăng? Không tìm thấy. Cứu cánh Phật quả trong thường tịch quang, cảm ứng đạo giao với lục đạo chúng sanh, nếu họ hiện thân cũng là nhân duyên hòa hợp. Lục đạo chúng sanh có cảm là nhân, Phật thị hiện là quả. Quý vị thấy vẫn là nhân quả, không tách rời nhân quả. Không có một pháp nào, ngày nay chúng ta nói_dùng giới khoa học nói về ba loại hiện tượng_hiện tượng vật chất là nhân duyên hòa hợp, hiện tượng tinh thần cũng là nhân duyên hòa hợp, hiện tượng tự nhiên vẫn là nhân duyên hòa hợp. Phàm là nhân duyên hòa hợp đều không có tự tánh, tự tánh là gì? Tự tánh gọi là tự thể, không có tự thể. Ví dụ xâu chuổi này là nhân duyên hòa hợp, khi xâu mỗi hạt chuổi lại với nhau, trở thành một xâu chuỗi. Vì sao nói không có tự tánh? Vì sau khi tách rời ra thì không gọi là một xâu chuỗi, xâu chuỗi không còn. Xâu lại thì có hiện tượng này, mở ra thì không còn, duyên tụ duyên tán. Xâu lại là duyên tụ, thành một xâu chuỗi. Mở ra là duyên tán, xâu chuỗi này không còn, nó không có tự thể.

Đức Phật nói, thân người của chúng ta do nhân duyên của tứ đại năm uẩn hòa hợp mà sanh. Con người chết đi tứ đại phân tán, ngũ uẩn tách rời, không còn nữa, đây gọi là diệt. Thân thể này là duyên tu duyên tán, khi duyên tụ thì có, khi duyên tán thì diệt. Tụ và tán là hiện tượng, hiện tượng vật chất, hiện tượng tinh thần, hiện tượng tự nhiên. Hiện tượng có tụ có tán, tự tánh không có tụ tán. Cần phải hiểu đạo lý này, nhưng đạo lý này quá thâm sâu, so với không còn khó hiểu hơn.

Tự tánh biến khắp mọi nơi, tự tánh biến khắp mọi lúc. Tự tánh là một, vĩnh hằng bất diệt, thông thường chúng ta gọi nó là linh tánh. Đức Phật cũng nói ngã, có chân ngã, chân ngã là gì? Là linh tánh, nghĩa là tự tánh, nó không sanh không diệt. Đại sư Huệ Năng nói: “đâu ngờ tự tánh vốn không sanh diệt”. Tự tánh không có sanh diệt, đây là thật, có sanh có diệt đều là giả.

Thứ tám là “vô vi không”. “Nếu lìa hữu vi, vô vi bất khả đắc”. Lìa hữu vi, vô vi và hữu vi là đối lập, mà sinh ra một khái niệm trừu tượng. Trong Bách Pháp Minh Môn gọi là bất tương ưng hành pháp, là khái niệm do tương đối sanh ra. Nếu không có hữu vi thì vô vi cũng không có, cũng tức là bất khả đắc. Chư Phật Bồ Tát lìa hữu vi, họ lìa như thế nào? Lìa chấp trước đối với pháp hữu vi, lìa chấp trước đối với pháp hữu vi, lìa khởi tâm động niệm đối với pháp hữu vi. Đây gọi là lìa thật, gọi là lìa pháp hữu vi. Pháp hữu vi còn chăng? Còn, còn vì sao phải lìa? Vì nó là giả, nó không phải thật. Ta có thể thưởng thức nó, có thể thọ dụng nó, nhưng không thể đạt được nó, cũng không thể khống chế nó, nó là giả. Giống như xem ti vi vậy, hình ảnh trên màn hình ta cũng không thể đạt được. Màn hình trên ti vi là pháp hữu vi, ta biết nó là giả, đối với nó không khởi tâm động niệm, không có chiếm hữu, không có phân biệt chấp trước, đây gọi là pháp vô vi. Cho nên nói vô vi mà vô sở bất vi, ý này ta đã hiểu.

Thứ chín là “tất cánh không”. Ý nghĩa này sâu hơn một chút. “Phá tất cả pháp khiến vô di dư, cũng không có tướng đãi hư và thật”. Tướng đãi chính là tương đối. Đối với tất cả pháp ta hoàn toàn thấu triệt, như trong Kinh Bát Nhã thường nói: “Phàm sở hữu tướng giai thị hư vọng”, gọi là tất cánh không. Đến không cũng bất khả đắc, tâm mới thật sự xuất hiện thanh tịnh bình đẳng giác, không có chút ô nhiễm nào. Đây là cảnh giới gì? Là nhất niệm bất sanh, sanh khởi một ý niệm là sai. Nhất niệm bất sanh có lợi ích chăng? Lợi ích, không những lợi ích, mà còn rất lợi ích. Tất cả chúng sanh đến thỉnh giáo điều gì, ta đều ứng đối trôi chảy, sự sự vô ngại. Trong Kinh Bát Nhã nói: “Bát nhã vô tri, vô sở bất tri”, vô tri chính là tất cánh không, tất cánh không khởi tác dụng là vô sở bất tri, vì sao vậy? Vì tất cả pháp không lìa tự tánh, tự tánh tất cánh không. Trong tất cánh không bao hàm có trí tuệ bát nhã của tự tánh, vô tận đức năng tướng hảo.

Phật pháp, đặc biệt là đại thừa, bất luận tông phái nào, tông môn giáo môn, hiển giáo mật giáo, tất cả đều lấy minh tâm kiến tánh làm mục tiêu học tập tối hậu. Ta chưa kiến tánh, là chưa thành tựu. Thành tựu mà chưa kiến tánh là thành tựu thế pháp, nghĩa là thành tựu của pháp thế gian. Hiện nay gọi là ta lấy được học vị tiến sĩ Phật học, lấy được địa vị một nhà Phật học. Đối với việc mình liễu sanh tử xuất tam giới, được định, Phật pháp gọi là được tam muội, được bồ đề, không chút liên quan đến những điều này. Người thật sự khế nhập tất cánh không là đã thành Phật, như vậy là lợi ích!

Chúng ta ngày nay mọi thứ đều muốn sở hữu, đều muốn khống chế, đều muốn có, đây là một chướng ngại rất lớn, không thể không biết. Chướng ngại gì? Chướng ngại sự khai ngộ, chướng ngại ta được định, chướng ngại ta minh tâm kiến tánh, quý vị nói như vậy có phiền phức chăng?

Thứ mười là “vô tế không. Cũng gọi là vô thỉ không, tất cả các pháp không có sơ tế” (ban đầu và kết thúc). Câu này rất khó hiểu, nhưng nếu ta từng học đối thoại giữa Thế Tôn và Bồ Tát Di Lặc, đoạn đối thoại này trong Bồ Tát Xứ Thai Kinh. Đức Phật hỏi Bồ Tát Di Lặc, phàm phu thông thường “tâm hữu sở niệm”, trong tâm chúng ta khởi ý niệm, Phật hỏi Bồ Tát Di Lặc, trong niệm này có bao nhiêu niệm vi tế, có bao nhiêu ý niệm? Có mấy tướng? Có mấy thức? Vấn đề này hỏi đến điều gì? Hỏi về tam tế tướng của A lại da. Bồ Tát Di Lặc trả lời, một khảy móng tay_chúng ta tâm hữu sở niệm không chỉ một khảy móng tay, một khảy móng tay quá nhanh. Một khảy móng tay có 32 ức 100 ngàn niệm_Chúng ta thống kê lại, theo cách tính của người xưa là 320 triệu, một khảy móng tay có 320 triệu ý niệm, đây là ý niệm của A lại da. “Niệm niệm thành hình, hình đều có thức”, như vậy mới biết, ý niệm đó, thời gian tồn tại ngắn ngủi biết bao. Hiện nay khoa học đều dùng giây làm đơn vị, một giây khảy móng tay được mấy lần. Tôi tin có người khảy nhanh hơn tôi, ít nhất là năm lần. Nếu tính năm lần là 1600 triệu, trong một giây có 1600 triệu ý niệm, mỗi ý niệm đều có hiện tượng vật chất. Thế Tôn hỏi về tướng đều có hiện tượng tinh thần, Thế Tôn hỏi về thức. Điều này chứng minh, tinh thần và vật chất không tách rời, đồng thời khởi lên, mà tốc độ còn rất nhanh, cho nên gọi là vô thỉ không. Thứ gì có bắt đầu? Không có bắt đầu, nhà Phật gọi vô minh là vô thỉ vô minh, có bắt đầu chăng? Quả thật không có bắt đầu. Vô thỉ vô minh là gì? Là nghiệp tướng của A lại da. Bất luận là nghiệp tướng, chuyển tướng hay là cảnh giới tướng đều không thể nói đến sự bắt đầu. Vô thỉ đương nhiên là vô chung, vô sanh đương nhiên không thể nói có diệt. Tất cả pháp bất sanh bất diệt, vô thỉ vô chung, nó đích thực không có, đây là nói đến chân tướng.

Hiện tượng này dần dần được các nhà khoa học cận đại chứng minh. Các nhà lượng tử học đối với sự sản sanh của lượng tử, tình trạng thực tế của lượng tử, đã có trình độ lý giải tương đối. Nó có thật, nó là cơ sở của tất cả hiện tượng trong vũ trụ vạn hữu, đây là tình trạng ban sơ của tất cả pháp. Hình thái tối sơ là vô tế không. 3000 năm trước Đức Phật nói đến, hiện nay các nhà lượng tử học chứng minh, đúng là như vậy, bất khả đắc.

Tiếp theo là 11, “tán không”. “Như ngũ ấm ly tán, con người bất khả đắc”. Vì sao vậy? Vì con người là huyễn tướng do ngũ ấm tụ tập mà hình thành, sắc thọ tưởng hành thức. Thật ra, tất cả các pháp đều không tách rời sắc thọ tưởng hành thức, không những con người, mà hết thảy các pháp đều là ngũ ấm tụ tập, ngũ ấm ly tán thì nó không còn.

Vì sao chúng tôi nói tất cả pháp, tất cả pháp đến nay các nhà khoa học lượng tử đã chứng minh, đúng là tất cả pháp, không phải giả, vì sao vậy? Như Bồ Tát Di Lặc nói, niệm niệm thành hình. Niệm niệm là chuyển tướng của A lại da, hình là cảnh giới tướng của A lại da. Vì sao có niệm niệm? Đó là nghiệp tướng của A lại da, ngày nay giới khoa học gọi là năng lượng, chuyển tướng là tin tức, cảnh giới tướng là vật chất. Cái mà lượng tử nói, đó là tam tế tướng của A lại da trong Phật pháp đại thừa. Điều này nói rõ hình thái vốn có của hiện tượng tự nhiên, hiện tượng tinh thần, hiện tượng vật chất. Rốt cuộc nó là gì, nói rất rõ ràng. Tuy có hiện tượng này, hiện tượng này liễu bất khả đắc. Ngũ ấm vừa ly tán, tất cả mọi hiện tượng đều bất khả đắc. Trên thân người, khi ngũ ấm ly tán, thân người bất khả đắc. Cây cỏ hoa lá khi ngũ ấm ly tán, cây cỏ hoa lá cũng bất khả đắc, cho đến hiện tượng tự nhiên, trong hiện tượng tự nhiên thường thấy nhất là mây trong hư không, nó cũng là hiện tượng do ngũ ấm tụ tập mà sanh ra. Nếu nó ly tán, đám mây này cũng bất khả đắc. Tụ tán đều là duyên, duyên tụ duyên tán.

Hết giờ rồi, hôm nay chúng ta học đến đây.

Hết tập 260

Tịnh Độ Đại Kinh Giải Diễn Nghĩa Tập 260 PAGE 1

Tập 261

Chủ giảng: Tịnh Không Pháp Sư

Chuyển ngữ: Hạnh Chơn

Biên tập: Minh Tâm

Thời gian: 03.02.2011

Địa điểm: Tịnh Tông Học Viện_Úc Châu

Chư vị pháp sư, chư vị đồng học, mời ngồi xuống. Mời quý vị xem Đại Thừa Vô Lượng Thọ Kinh Giải, trang 317, hàng thứ nhất.

“Lìa dục chánh niệm thâm sâu, tịnh tuệ tu phạm hạnh. Dục chỉ cho tham dục. Kinh Tứ Thập Nhị Chương nói, ly dục thanh tịnh là thù thắng tối diệu nhất. Chánh niệm là một phần của Bát chánh đạo, lìa tà phân biệt mà niệm pháp thật tánh, gọi là chánh niệm. Quán Kinh Sớ nói, xả tướng nhập thật, gọi là chánh niệm. Tịnh tuệ, Hội Sớ nói tịnh tuệ tức là bát nhã ba la mật, không phải bất tịnh tuệ của nhân thiên tiểu thừa, cho nên gọi là tịnh tuệ. Phạm hạnh là hạnh thanh tịnh vô dục, là một trong ngũ hạnh của Kinh Niết Bàn”.

Ngũ hạnh trong Kinh Niết Bàn, thứ nhất là thánh hạnh, thứ hai là phạm hạnh, phạm hạnh nói về mười một cái không. Chúng ta dùng 20 cái không trong Kinh Bát Nhã, nói tường tận hơn 11 cái không. Mục đích giúp ta nhìn thấu, giúp ta buông bỏ. 20 cái không trong Kinh Bát Nhã, 11 cái không ở trước chúng ta đã học, học đến Tán không. “Như ngũ ấm ly tán, con người bất khả đắc”. Nếu mở rộng hơn phạm vi này, bây giờ chúng ta biết, tất cả mọi hiện tượng vật chất đều là huyễn tướng do ngũ ấm tụ hợp mà hiện ra. Khi ngũ ấm phân tán, hiện tượng vật chất là bất khả đắc. Hiện tượng vật chất, hiện tượng tinh thần, hiện tượng tự nhiên cũng không tách rời được. Một có tất cả đều có, một lìa tất cả đều lìa. Trong Kinh Bát Nhã Đức Phật nói cho chúng ta biết một nguyên tắc chung, đó là “phàm sở hữu tướng giai thị hư vọng”, không có gì là chân thật cả. Chân tướng sự thật này trong kinh gọi là thật tướng các pháp, chúng ta không thể không biết.

Hôm nay chúng ta học tiếp điều thứ 12 là vô biến dị không. “Tất cả pháp như như bất biến, liễu bất khả đắc”. Những cái không ở sau ý nghĩa đều rất thâm sâu, quả thật là thật tướng các pháp. Tất cả pháp như như bất biến là nói trên phương diện thể tánh, thể tánh là gì? Chính là chân như, còn gọi là tự tánh, cũng gọi là chân tâm, cũng gọi là pháp tánh, cũng gọi là thường tịch quang, cũng gọi là đệ nhất nghĩa. Trong kinh luận đại thừa có mấy mươi tên gọi, vì sao một vấn đề mà Đức Phật dùng nhiều danh tướng như thế? Đây là phương tiện thiện xảo trong lúc dạy học, dạy chúng ta đừng chấp trước vào danh tướng. Danh tướng là giả, không phải thật, từ danh tướng chúng ta ngộ nhập nghĩa lý mới là vấn đề quan trọng. Tất cả chúng sanh căn tánh bất đồng, có người chỉ nghe một danh tướng là có thể ngộ nhập, có người ngộ nhập trên một danh tướng khác, có người ngộ nhập từ nhiều danh tướng. Chúng sanh căn tánh không tương đồng, Như Lai tùy theo căn cơ mà nói.

Như như bất biến là thể tánh của tất cả pháp, thể tánh không phải hiện tượng. Nó không phải hiện tượng vật chất, không phải hiện tượng tinh thần, đến hiện tượng tự nhiên cũng không phải. Trong giáo lý đại thừa thường dùng một câu là “pháp nhĩ như thị”. Pháp tức là tất cả pháp, nhĩ nghĩa là nó vốn như vậy, ta đừng suy nghĩ, cũng đừng nghiên cứu, cũng đừng nghị luận, nó chính là như vậy. Thế mới đúng, quý vị đã giác ngộ. Chân tướng sự thật này, tâm tư ngôn ngữ đều không đạt được. Ngôn ngữ nói không rõ ràng, cho nên nói “ngôn ngữ đạo đoạn”, đoạn tuyệt con đường ngôn ngữ, không thông suốt. “Tâm hành xứ diệt”, tâm hành là tư tưởng của chúng ta, tư duy cũng không đạt được, liễu bất khả đắc. Nó có tồn tại chăng? Tồn tại, không những tồn tại, đại sư Huệ Năng nói: “đâu ngờ tự tánh vốn tự đầy đủ”, câu này nói rất hay. Không những tồn tại, nó đầy đủ tất cả pháp, gặp nhân duyên, tất cả pháp liền hiện tiền. Nếu nó không đầy đủ tất cả pháp, làm sao có thể hiện tất cả pháp. Nó có thể hiện tất cả pháp, đương nhiên là đầy đủ tất cả pháp.

Ngày nay chúng ta đang học tập, đối diện kinh văn chúng ta có thể đọc tụng, không được tưởng tượng. Chúng ta có thể nói, nhưng không được phân biệt, không được chấp trước. Nếu chúng ta dùng tâm chân thành, tâm cung kính, thế nào gọi là chân thành? Nhất niệm bất sanh gọi là chân thành. Hay nói cách khác, trong các buổi giảng thường nói, không phân biệt không chấp trước, không khởi tâm không động niệm. Đó chính là chân thành, chính là cung kính. Chân thành, cung kính lâu ngày đột nhiên khai ngộ, họ thấu triệt. Sau khi thông suốt, sau khi đại triệt đại ngộ cũng không được tư duy tưởng tượng, cũng không được nghị luận. Vi diệu là ở đây, cho nên gọi nó là diệu pháp.

Bên dưới là 13 bản tánh không. “Tất cả pháp bản tánh thanh tịnh, lìa tánh lìa tướng”. Lìa tướng dễ hiểu, vì sao gọi lìa tánh? Lão tử nói rất hay: “Đạo khả đạo, phi thường đạo, danh khả danh, phi thường danh”, chúng ta đặt cho nó cái tên gọi là bổn tánh, như vậy là sai. Không gọi bổn tánh thì gọi gì? Bổn tánh không có tên, có thể đặt cho nó cái tên, nếu chấp trước danh tự này là sai. Danh là giả danh, không được chấp trước, không chấp trước là đúng. Đối với hai chữ bổn tánh này cũng không được chấp trước, không được phân biệt, không được khởi tâm động niệm, gọi là lìa tánh.

Tướng là huyễn tướng, không chấp trước tánh tướng nhị biên, bổn tánh thanh tịnh tự nhiên hiện tiền. Vừa có nhất niệm, nghĩa là nói nhất niệm bổn tánh thanh tịnh này, đã làm ô nhiễm bổn tánh thanh tịnh. Sao lại nhiễm ô? Trong bổn tánh không có cái gọi là bổn tánh thanh tịnh, ta còn có bổn tánh thanh tịnh, tức là nó đã bị ô nhiễm. Ý nghĩa này rất sâu sắc, lìa tướng lìa tánh.

Thứ 14 là tự tướng không. “Tất cả pháp hư huyễn không thật, cho nên không có tự tướng”. Bây giờ chúng ta đưa ra một ví dụ, thân thể này của tôi có phải tướng chăng? Là tướng, lục đạo chúng sanh không ai không xem tự tướng là chính mình, cho rằng đây là ta. Bây giờ Đức Phật bảo chúng ta, tự tướng này là hư huyễn không thật. Một số người sau khi nghe xong nhất định không thể chấp nhận, rõ ràng thân thể này của tôi tồn tại, thân thể quý vị cũng tồn tại, thân thể của họ cũng tồn tại. Tất cả chúng sanh, cây cỏ hoa lá, sơn hà đại địa đều tồn tại, sao lại là hư huyễn không thật? Mãi đến khi các nhà vật lý học cận đại, đây là giới khoa học, họ nghiên cứu vật chất rốt cuộc là gì, nghiên cứu đến sau cùng, Max Planck nhà vật lý học người Đức, ông nghiên cứu nguyên tử, nghiên cứu hạt căn bản, nghiên cứu sau cùng kết luận, trên thế giới không có thứ gọi là vật chất. Bản chất của vật chất là gì? Ông ta nói là ý niệm, chúng ta gọi là ý nghĩ, một hiện tượng do vô số ý niệm tích lũy, liền biến thành vật chất. Vật chất không phải thật, thật ra giống như chúng ta thấy hình ảnh trên màn hình ti vi vậy, hình ảnh là động, nó là thật ư? Không phải, là huyễn tướng do vô số hình ảnh tích lũy lại mà sanh ra. Hiện tướng trên màn hình ti vi, một giây mới tích lũy được 24 tấm fiml, đã lừa gạt được đôi mắt của chúng ta rồi. Hiện tướng đặt ngay trước mặt chúng ta, như hiện tượng vật chất, hiện tượng tinh thần, Bồ Tát Di Lặc nói rằng, một giây nó có bao nhiêu? Có 1600 triệu, làm sao chúng ta cảm nhận được? Tự tướng không! Tự tướng này của tôi là không, tự tướng của quý vị cũng không, tự tướng của họ cũng là không, tất cả mọi hiện tượng trong vũ trụ không có hiện tượng nào không phải là không. Không, không nói là không, không thể nói tự tánh không, cũng không thể nói tự tướng có, có không đều bất khả đắc. Nói phi hữu phi vô, diệc hữu diệc vô đều không nói được, đúng là “ngôn ngữ đạo đoạn, tâm hành xứ diệt”, đây mới là chân tướng sự thật.

Thứ 15 là cộng tướng không. “Tướng bên này bên kia của tất cả pháp vốn không tịch”. Ở trước chỉ nói đơn độc một thứ là tự tướng. Trong kinh điển đại thừa nói cộng nghiệp và biệt nghiệp, tự tướng là thành tựu của biệt nghiệp, cộng tượng là thành tựu của cộng nghiệp. Tự tướng bất khả đắc, đương nhiên cộng tướng cũng bất khả đắc. Tự tướng bất khả đắc, thật sự khế nhập cảnh giới này. Thân tướng dễ phá, ngã tướng. Biết được cộng tướng bất khả đắc, nhân tướng, chúng sanh tướng, thọ giả tướng cũng rất dễ buông bỏ.

Thứ 16 là nhất thiết pháp không. “Tất cả pháp đều do tâm sanh, không có tự thể”. Câu này rất quan trọng, hết thảy các pháp trong vũ trụ từ đâu mà có? Đức Phật nói từ tâm tưởng sanh, tức là ý này, tất cả pháp từ tâm tưởng sanh. Trong Kinh Hoa Nghiêm Đức Phật nói: “Duy tâm sở hiện”, năng sanh năng hiện là tâm tánh. “Duy thức sở biến”, nó có thể biến hóa. Câu thứ hai trong Hoàn Nguyên Quán nói: “xuất sanh vô tận”, đó là nói về sự biến hóa, không có số lượng, vô lượng vô biên vô tận vô số. Ta không thể tưởng tượng, nó biến hóa tùy theo ý niệm của mình. Nói từ phạm vi nhỏ, thân thể chúng ta, tâm hiện thức biến, từ tâm tưởng sanh. Triển khai ra, chúng ta thấy tất cả chúng sanh khắp biến pháp giới hư không giới, đều không ngoài tâm hiện thức biến. Chủng loại biến hóa quá nhiều, chúng ta gọi là thập pháp giới y chánh trang nghiêm. Hiểu rõ đạo lý này, ta tìm được “tôi”, tôi không phải thân này, tôi cũng không phải hết thảy vạn pháp, tôi là gì? Tôi là tánh thức năng biến năng hiện. Tánh là chân tâm, thức là khởi tâm động niệm, phân biệt chấp trước. Tôi nghĩa là gì? Tôi nghĩa là chủ tể, tôi nghĩa là tự tại, vậy tôi có thể chi phối vũ trụ này chăng? Tôi có thể chủ tể vạn vật chăng? Đáp án là khẳng định, quý vị có thể, vì sao bây giờ không thể? Bây giờ cái tôi đó mê muội, ta không tìm thấy cái tôi, cho rằng thân này là tôi. Thân, mỗi niệm không tồn tại, bản thân nó đều không giữ được, làm sao nó có thể làm chủ? Thân không phải tôi, tánh thức là tôi, nó có thể làm chủ, nếu niệm niệm đều là thiện, biến pháp giới hư không giới liền biến thành thiện. Còn như niệm niệm nó bất thiện, pháp giới hư không giới biến thành bất thiện. Quý vị thấy nó có thể chi phối, tâm năng hiện, thức năng biến. Hết thảy vạn pháp không có tự thể, tùy theo phân biệt chấp trước mà biến hóa. Ở đây nói đều do tâm sanh, tâm chính là phân biệt chấp trước. Hiểu đạo lý này, bản thân thông suốt, buông bỏ tuyệt đối. Thật sự buông bỏ, không còn gì để nói.

Điều quan trọng là chúng ta thấy rất nhiều chúng sanh đau khổ, đặc biệt là luân hồi lục đạo, tâm từ bi tự nhiên sanh khởi. Chúng ta giúp họ như thế nào? Giúp họ lìa dục chánh niệm thâm sâu, vấn đề liền được giải quyết. Đây là chư Phật Bồ Tát đại từ đại bi, giúp chúng sanh lìa khổ được vui, diệu pháp bậc nhất. Chính là dạy chúng sanh lìa dục chánh niệm thâm sâu, tịnh tuệ tu phạm hạnh, vấn đề giải quyết triệt để.

Thứ 17 là bất khả đắc không. “Tất cả pháp cho đến vô dư niết bàn, đều bất khả đắc”. Tuyệt đối đừng có điều gì thật sự có thể đạt được, không có chuyện đó. Vô dư niết bàn, trong Phật pháp đại thừa là pháp cứu cánh mà Diệu giác quả Phật chứng được, gọi là vô dư niết bàn, có điều này chăng? Không thể nói nó không có, cũng không thể nói nó có. Vì sao không thể nói nó có, không thể nói nó không có? Vì có và không có là tương đối, trong tự tánh không tìm thấy một pháp tương đối nào, không tìm thấy. Trong thập pháp giới có tương đối, trong lục đạo có tương đối, như vậy nghĩa là sao? Khi mê thì có, giác ngộ thì không. Quán không giúp ta đại triệt đại ngộ, giúp ta minh tâm kiến tánh, Bồ Tát tu chứng đến cảnh giới viên mãn cao nhất. Quán không hoàn toàn nương chân đế mà nói, hàng phàm phu không dễ lãnh hội, rất khó tiếp thu, nó là sự thật.

Bồ Tát Mã Minh dạy chúng ta học Phật, xem kinh, nghe giảng. Xem kinh là xem văn tự, nghe giảng dạy là nghe ngôn thuyết. Phải nhớ, không chấp trước tướng ngôn thuyết, nghe giảng dạy đừng chấp trước vào lời nói, lời nói không phải thật. Nghe giảng dạy đừng chấp trước danh tự, quý vị xem như vừa mới nói, vô dư niết bàn là danh tự, không được chấp trước. Phật là danh tự, cũng không được chấp trước. Bồ Tát là danh tự, vẫn không được chấp trước. Nhất thiết pháp không, bất khả đắc không vẫn là danh tự. Lìa tướng danh tự, hiểu ý nghĩa là được, không chấp trước danh tướng. Thứ ba, không chấp trước tướng tâm duyên. Chúng ta xem kinh văn, nghe giảng giải, đừng suy nghĩ đến ý nghĩa của nó. Nếu suy nghĩ câu này nghĩa gì, đoạn kinh văn này nghĩa ra sao, như vậy là trước tướng, đây gọi là chấp trước tướng tâm duyên. Ý đó là ý của riêng mình, không phải ý của Phật.

Chúng ta đọc trong bài Kệ Khai Kinh: “Nguyện hiểu nghĩa chân thật của Như Lai”, Nghĩa chân thật của Như Lai là trực giác, vừa nghe là hiểu, đó chính là nghĩa của Như Lai. Thông qua tư duy, nghiên cứu tưởng tượng, đó không phải chân thật nghĩa của Như Lai, là ý của riêng mình. Đây là chỗ khó của Phật pháp!

Chư vị tổ sư thường khảo nghiệm học trò: “Anh biết chăng?”, ý của cái biết này rất thâm sâu, khi nào ta biết? Nếu biết, vừa nghe lập tức khai ngộ, mở kinh ra vừa xem cũng khai ngộ, đó là người biết. Người không biết mê vào trong ngôn ngữ, mê vào trong danh tướng, mê trong vọng tưởng của chính mình, điều này rất khó. Trong Kinh Đại Bát Nhã nói: “Tất cả pháp vô sở hữu, tất cánh không, bất khả đắc”

Bồ Tát ứng hóa tại thế gian, dùng trí tuệ chân thật, trí tuệ chân thật biểu hiện trong cuộc sống hằng ngày, đây gọi là phương tiện thiện xảo. Thiện là tuyệt diệu, xảo là cực kỳ tuyệt diệu, vì sao vậy? Vì họ có thể khởi phát khiến chúng sanh khai ngộ, soi sáng cho chúng sanh, giúp chúng sanh giác ngộ. Làm gương cho chúng sanh, làm mô phạm cho chúng sanh, khiến chúng sanh nghe thấy, nhìn thấy, tiếp xúc đến, ngộ nhập không đế. Tông Thiên Thai nói tam đế là không- giả- trung.

Thứ 18 là vô tánh không. “Pháp đã diệt rồi, là diệt vô vậy”. Vô tánh không cũng gọi là vô pháp không. Pháp đã diệt rồi, diệt này cũng không có, diệt cũng không tồn tại, sanh diệt đều không tồn tại. Cho nên lại nói bất sanh bất diệt, vô sanh vô diệt. Pháp khi nào diệt xong? Sát na diệt xong. Thế nào gọi là sát na? Hình dung tốc độ nhanh chóng của nó, thời gian ngừng lại của nó rất ngắn ngủi. Nhanh đến mức độ nào, ngắn đến mức độ, chúng ta không tưởng tượng được. Trong Kinh Nhân Vương, Đức Phật đưa ra một ví dụ nói cho chúng ta biết. Phật nói, một khảy móng tay có 60 sát na, trong một sát na có 900 lần sanh diệt. Đây là khi Đức Thế Tôn dạy học, đưa ra cho chúng ta một khái niệm thô thiển. Nếu so với Bồ Tát Di Lặc nói, sự sai biệt quá lớn. Đức Phật nói một khảy móng tay có 60 sát na, một sát na có 900 lần sanh diệt, 60 nhân cho 900. Bồ Tát Di Lặc nói với chúng ta, một khảy móng tay có bao nhiêu lần sanh diệt? Có 320 triệu lần sanh diệt, con số càng lớn hơn. Điều này nói rõ thật tướng các pháp. Với tốc độ nhanh chóng như vậy, Đức Phật nói sanh diệt đồng thời không có sanh diệt. Ta nhìn thấy sanh thì nó đã diệt từ lâu, ta thấy nó diệt không biết nó lại sanh bao nhiêu lần. Hiện tượng này được giới khoa học cận đại phát hiện, thật là khó được, chứng minh những gì Đức Phật nói trong 3000 năm trước không phải giả, là thật. Vậy tất cả pháp là có hay là không? Chúng ta chưa chứng được, chỉ thấy trong kinh điển Đức Phật nói như thế. Chúng ta cũng có một chút sở ngộ, sở ngộ này gọi là giải ngộ, không phải chứng ngộ, chứng ngộ là thân chứng. Sự giải ngộ hiện nay của chúng ta, là hiện tượng nghe người chứng được nói ra. Chúng ta chưa chứng, Thích Ca Thế Tôn đã chứng, Di Đà Như Lai đã chứng, chư vị pháp thân Bồ Tát chứng được. Chúng ta tin những người này, đại thánh đại hiền, họ không gạt người, những gì họ nói tuyệt đối là chân thật, chúng ta có thể tin. Họ chứng được thật tướng các pháp, mới thật sự buông bỏ được. Vì sao chúng ta không buông được? Vì chúng ta không biết chân tướng sự thật, xem những hiện tượng hư huyễn không thật này là thật. Còn khởi vọng niệm, muốn khống chế nó, muốn chiếm hữu nó. Sai lầm, thật là sai lầm!

Thứ 19 là tự tánh không, cũng gọi là hữu pháp không. Ở trước nói vô tánh không cũng gọi là vô pháp không, còn đây là hữu pháp không. Không và có là một vấn đề, vì sao nói có? “Vì nhân duyên các pháp nên có, thật tánh là vô”. Pháp là duyên sanh, Phật pháp cũng không ngoại lệ, cho nên không được chấp trước Phật pháp. Vì sao vậy? Vì duyên sanh vô tánh, bất khả đắc. Nếu chấp trước nó, cho rằng nó có thật, vậy là sai. Kinh điển đại thừa thường nói: “tướng có, tánh không”, chính là ý này. Các pháp nhân duyên cho nên có, tướng có. Thật tánh là không, tánh không. Sự có, nhân duyên là sự, lý không có. Tánh tướng nhất như, sự lý không hai. Đây là thuyết trung đạo của giáo lý đại thừa, nói về điều gì? Nói về tác dụng. Trong cuộc sống hằng ngày của chúng ta, xử sự đối nhân tiếp vật phải biết dùng trung, không nghiêng về có cũng không nghiêng về không, không chấp trước cả hai bên có và không, như vậy là đúng. Vì sao vậy? Vì hai bên có và không đều không chấp trước, đều không phân biệt, đều buông bỏ, tâm ta vĩnh viễn là thanh tịnh bình đẳng giác. Dùng tâm thanh tịnh bình đẳng giác để sống, tức là ta đang sống cuộc sống của Phật Bồ Tát, thù thắng, hưởng thụ cao nhất của đời người. Ta dùng tâm thanh tịnh bình đẳng giác để làm việc, đối nhân tiếp vật, là tu tập tích lũy vô lượng vô biên công đức. Trí tuệ chân thật, lợi ích chân thật, lại không chấp tướng. Làm mà không làm, không làm mà làm, gọi là tam luân thể không.

Nhất nhất chính là tánh đức, chính là tự tánh viên mãn hiển lộ, hoàn toàn tương đồng với quả vị Diệu giác của chư Phật Như Lai, thành tựu đạo vô thượng. Đây là tự tánh không.

Điều sau cùng là vô tánh tự tánh không, cũng gọi vô pháp hữu pháp không, hợp vô pháp hữu pháp lại đều bất khả đắc. Có và không đều bất khả đắc. Chúng ta vừa mới nói, tự tánh viên mãn hiển lộ_chư Phật Bồ Tát trong cõi thường tịch quang, pháp thân Bồ Tát trong cõi thật báo, ứng hóa khắp mười pháp giới, là thuộc về cảnh giới này. Chư Phật và pháp thân Bồ Tát thị hiện cho chúng ta thấy, giống như Hoàn Nguyên Quán nói đến tứ đức: “Tùy duyên diệu dụng, oai nghi hữu tắc, nhu hòa chất trực, đại chúng sanh khổ”. Trong mỗi một thị hiện, đầy đủ viên mãn nghĩa thú 20 cái không của Bát Nhã. Đức Phật nói thật tướng các pháp, như thị như thị! Cần phải buông bỏ vạn duyên, chúng ta có thể chứng nhập cảnh giới này, đạt được diệu dụng của cảnh giới này. Đây gọi là phạm hạnh, hạnh thanh tịnh vô dục, tịnh tuệ tu phạm hạnh.

Ngũ hạnh trong Kinh Niết Bàn, ở sau phạm hạnh, thứ ba là thiên hạnh. Thiên này là đệ nhất nghĩa thiên, là từ tánh đức mà nói. Cũng như chúng ta vừa nói đến tứ đức trong Hoàn Nguyên Quán, đây là đệ nhất nghĩa thiên. Thứ tư là anh nhi hạnh. Thứ năm là bệnh hạnh. Hai loại này phải có phải có trí tuệ mới cảm nhận được, không có trí tuệ sẽ thấy sai. Bệnh hạnh là gì? Là thị hiện vô số hành vi phản nghịch. Trong Kinh Hoa Nghiêm, 53 lần tham bái của Thiện Tài Đồng Tử. Bà la môn Thắng Nhiệt, Cam lồ hỏa vương, Phạt Tô Mật Đa Nữ, sự thị hiện của họ gọi là bệnh hạnh, thị hiện gì? Thị hiện tham sân si. Sự ngu si của Thắng Nhiệt bà la môn, sân nhuế của Cam Lồ Hỏa Vương. Bồ Tát cũng thị hiện, vì sao vậy? Để độ những người tập khí phiền não sâu nặng, những chúng sanh tạo ngũ nghịch thập ác. Muốn độ những chúng sanh đó, cần phải đồng loại với họ. Nếu họ thấy ta là thiện nhân, là Bồ Tát, họ liền rời xa, không chịu tiếp xúc, vì sao vậy? Vì họ chỉ tiếp xúc với đồng loại. Họ là người xấu, ta cũng là người xấu, hai bên rất dễ làm bạn, vì thế Bồ Tát cũng thị hiện là kẻ ác, cùng chung sống để độ họ. Đây gọi là bệnh hạnh, đây là bệnh thái. Anh nhi hạnh là thị hiện tướng thiện.

Hai điều ở sau, trong tứ nhiếp pháp gọi là đồng sự nhiếp, là vấn đề khó nhất, cùng một chí hướng với họ. Có khi giúp họ, giúp họ đọa địa ngục, điều này có đúng chăng, có tốt chăng? Vấn đề này rất tốt, vì sao là việc tốt? Nếu họ không cảm thọ khổ báo này, họ không thể quay đầu. Vậy thì giúp họ sớm đọa địa ngục, sớm chịu khổ, sớm quay đầu, tấm lòng của Bồ Tát mà! Ngạn ngữ có câu đau lâu chi bằng đau ngắn. Bồ Tát khởi tâm động niệm, ngôn ngữ tạo tác, mục tiêu dụng tâm đó là giúp họ quay đầu. Dùng phương pháp gì? Chỉ có dùng phương pháp này.

Ngày nay mọi người đều biết, nếp sống xã hội không tốt, có Bồ Tát thị hiện ở thế gian chăng? Có. Không ít. Ở đâu? Bồ Tát dẫn đầu tạo ác, vì sao vậy? Chiêu cảm thiên tai thảm họa, khiến những người này chịu hết mọi khổ đau, họ mới biết quay đầu. Không phải việc mà người bình thường có thể làm, là sự nghiệp lớn, nhân duyên lớn, trí tuệ lớn mà Phật Bồ Tát làm, sau cùng là phước báo lớn. Đây không phải trí tuệ nhân thiên, trí tuệ nhỏ của Thanh văn Duyên giác họ không làm được.

Chúng ta xem tiếp. “Hạnh lợi tha của Bồ Tát, có thể đối trị tất cả sự bất thiện, lìa lỗi lầm để được thanh tịnh, cho nên gọi là phạm hạnh”. Chú trọng đến vấn đề có thể đối trị tất cả bất thiện, Bồ Tát thật sự có phương pháp đối trị. Giúp họ xa lìa lỗi lầm, khôi phục tâm thanh tịnh. Phương pháp đối trị vô lượng vô biên, ta phải dùng một cách thích hợp, phải biết dùng.

“Lại chứng vạn hạnh của niết bàn, gọi là phạm hạnh”. Ý nghĩa của phạm hạnh rất rộng. Trong kinh điển đại thừa Đức Phật thường nói: “Pháp môn bình đẳng, không có cao thấp”. Giống như đại phu cho thuốc vậy, thuốc có rất nhiều loại, đều là thuốc tốt, vì sao? Vì có thể trị bệnh, đều là lương dược. Nhưng thuốc nhất định phải cho đúng bệnh, không đúng bệnh, nó gây nên hiệu quả tương phản. Không những không thể trị bệnh, mà còn khiến bệnh nặng thêm. Chúng sanh giống người bệnh vậy, mỗi người bị bệnh không giống nhau. Đức Phật nói, chúng sanh có tám vạn bốn ngàn loại bệnh, Phật có tám vạn bốn ngàn pháp môn, đối trị bệnh tật của chúng sanh. Tám vạn bốn ngàn pháp môn, không phải để một người học hết tất cả, không phải vậy. Lịch đại chư vị tổ sư đều yêu cầu người học, tức là học trò: “Nhất môn thâm nhập, trường thời huân tu”, như vậy mới có thành tựu. Đồng thời nói cho ta biết, thành tựu một pháp môn, thì tất cả pháp môn đều thành tựu. Thông đạt một bộ kinh, thông đến đâu? Thông đến tự tánh, tức tất cả kinh đều thông, thật là vi diệu! Vì sao chúng ta học không được như thế? Thật sự học đạo không khó, từ lý mà nói, phàm phu thành Phật cần bao nhiêu thời gian? Chỉ một niệm. Phàm phu một niệm giác ngộ tức là thành Phật, một niệm mê chính là phàm phu. Vì sao không giác ngộ? Vì ta cho những huyễn tướng này là thật, không chịu buông bỏ.

Đức Phật nói về ý nghĩa của 20 loại không này, nghe xong cũng gật gật đầu, Phật nói không sai, rất có lý, có tin chăng? Không tin. Vẫn là tôi làm việc của tôi. Đối với những gì Đức Phật nói đặt rất nhiều câu hỏi. Tín tâm không thanh tịnh, tâm chân thành cung kính không sanh khởi được. Có không ít vị đồng học nói với tôi: con rất muốn khiến cho mình sanh khởi tâm chân thành cung kính, nhưng không sanh khởi được. Tôi tin lời họ nói là thật, không phải giả. Vì sao không sanh khởi được? Vì không hiểu rõ ràng chân tướng sự thật, có hoài nghi. Nghi là chướng ngại tu hành lớn nhất của Bồ Tát. Đức Phật Thích Ca Mâu Ni giảng kinh thuyết pháp suốt 49 năm, mục đích là giúp mọi người đoạn nghi sanh tín, mục đích là như vậy.

Câu này nói về phạm hạnh rất hay, chứng đại niết bàn, vô lượng pháp môn thành Phật đều gọi là phạm hạnh.

“Hội Sớ nói: dục là nhân của các khổ, bố thí trì giới có thể lìa xa nó”. Xã hội ngày nay, rất nhiều người cho rằng dục là nhân của các niềm vui. Họ không biết là khổ, mà cho rằng là hưởng thụ. Nhà Phật nói năm loại lớn của dục vọng là tài sắc danh thực thùy, thế gian ngày nay, quý vị thử điều tra xem, hỏi thử xem, ai không thích! Cho nên trước chữ dục này thêm một chữ, là “ái dục”. Quý vị nói đây là nhân của các điều khổ, họ không tin, không không tiếp thu. Ái dục là nhân của các niềm vui, họ sống chết truy cầu, không từ bất kỳ thủ đoạn nào. Đây là lý niệm của người hiện đại, tư tưởng của người hiện đại, giá trị quan của người hiện đại, làm sao họ chịu buông bỏ! Quý vị nói điều này tương lai phải đọa địa ngục, phải đọa ba đường ác, họ không tin mà nói rằng, quý vị là mê tín, là ngu si, không biết hưởng thụ. Họ ở bên cạnh chê bai quý vị, không thừa nhận mình sai. Họ nói quý vị sai, quý vị nghĩ sai, làm sai. Trong một hoàn cảnh lớn như thế, Phật Bồ Tát làm sao độ chúng sanh? Phật Bồ Tát thị hiện bệnh hạnh, đồng sự với chúng sanh. Ta tham luyến ngũ dục lục trần, các ngài còn tham luyến hơn ta, sau cùng hiển bày quả báo ra cho ta thấy. Quý vị thấy rồi có cảnh giác chăng? Có một người giác ngộ, quay đầu, Bồ Tát độ một người. Có hai người nhìn thấy giác ngộ, Bồ Tát độ hai người. Nhìn thấy tham luyến ngũ dục phải chịu vô số khổ báo, mất sức khỏe, gia đình tan tác, hoặc là mất cả mạng sống. Có nhìn thấy liền giác ngộ, đó là người có nhân duyên với họ, được độ. Bồ Tát thị hiện vô số phương pháp để độ chúng sanh, họ không từ bi được sao? Trong xã hội hiện nay, Bồ Tát thị hiện nam nữ già trẻ, các ngành các nghề, đều tùy theo để giúp những chúng sanh tạo nghiệp, mê hoặc điển đảo này, giúp họ giác ngộ. Dùng vô số phương pháp, từ bi tận cùng, dùng phương pháp của quả báo hiện đời cảm ngộ chúng sanh, đây là chính diện. Bồ Tát thị hiện quay đầu là bờ, sau khi quay đầu họ tu bố thí, tu trì giới.

Bố thí dễ hiểu, bố thí tài, bố thí pháp, bố thí vô úy. Còn giới là gì? Là luân lý, đạo đức, nhân quả. Bắt đầu thực hành từ bản thân mình, bắt đầu thực hành từ gia đình mình. Làm một người thay đổi 180 độ, để mọi người nhìn thấy cũng giác ngộ, sanh tâm hoan hỷ, cảm động, khen ngợi, học tập theo họ. Ái dục tạo ra những cái khổ đó phải gánh chịu, sau đó lại tu bố thí, tu luân lý đạo đức, đó chính là trì giới. Cái đạt được là hạnh phúc, là niềm vui, thể hiện ra cho người ta thấy, họ sẽ tin, sẽ có rất nhiều người quay đầu.

“Chánh niệm là thiện hộ trợ, như mang áo giáp vào thành”. Chánh niệm là một phần của Bát chánh đạo. Chánh niệm ở đây như chúng ta thường nói, trong tâm chỉ có Phật A Di Đà, trong tâm chỉ có Kinh Vô Lượng Thọ, tâm giữ chánh niệm. Niệm niệm không lìa Kinh Vô Lượng Thọ, niệm niệm không lìa Phật A Di Đà, đây là thiện hộ trợ.

“Ví như mang áo giáp vào thành”. Thành chính là xã hội hiện đại, xã hội hiện đại có ô nhiễm nghiêm trọng. Chánh niệm không dễ bị ô nhiễm, không có chánh niệm không thể không bị nhiễm ô. Nhiễm ô là độc bệnh, tự tư tự lợi, danh văn lợi dưỡng, ngũ dục lục trần, tham sân si mạn, toàn là nhiễm ô. Xã hội hiện nay, người ta lợi dụng ti vi, lợi dụng mạng internet, đưa sự nhiễm ô này vào trong mỗi gia đình, ngày ngày làm bạn với nó, quý vị có thể không nhiễm ô ư? Có thể tránh được chăng? Toàn thế giới là một bể nhuộm lớn, không có chỗ nào để tránh. Phương pháp tốt nhất, gia đình phòng vệ thật tốt, trong nhà không có ti vi, không có mạng internet, không có tạp chí, không có báo, tốt nhất là điện thoại cũng không dùng. Gia đình chính là trung tâm phòng hộ, trong gia đình thờ Phật, tụng kinh, niệm Phật, gia đình chính là một đạo tràng. Đừng thấy nó nhỏ, nó thật sự kết thành nhất thể với thế giới Cực Lạc, nó là một nhánh của thế giới Cực Lạc, nhất định có thể thành tựu.

Trong lục độ, “nhẫn nhất định làm được”, nó có thể giúp ta làm được. Có thể nhẫn, không bị mê hoặc, có thể định, tự mình làm chủ. Ta định vào Kinh Vô Lượng Thọ, ta định vào Phật A Di Đà. “Tịnh tuệ tức là bát nhã”, tịnh tuệ không mê hoặc, không điên đảo, quý vị nói điều này quan trọng biết bao.

Trong xã hội hiện nay, lục ba la mật quả thật có thể độ tôi, quả thật có thể độ gia đình tôi. Có nhẫn, có định là có thể khiên trì, như như bất động. Ba năm, bốn năm thành tựu tam muội. Sáu năm, bảy năm trí tuệ hiện tiền. Người xưa nói, bảy năm tiểu thành, chín năm đại thành. Ngạn ngữ có câu: “mười năm đèn sách, nhất cử thành danh”. Thành tựu lớn hay nhỏ, hành lục độ sâu cạn, rộng hẹp nhất định theo tỷ lệ thuận. Như tổ sư Ấn Quang nói, nếu có mười phần chân thành cung kính, thọ trì Kinh Vô Lượng Thọ, chấp trì danh hiệu, mười năm đại thành, mười năm ta đến thế giới Cực Lạc làm Phật! Đúng là đại thành, hoàn toàn không phải giả. Nếu không đến thế giới Cực Lạc, ở lại thế gian này là thay Phật phổ độ chúng sanh. Đây là thật, không phải giả. Mười năm không thể đại triệt đại ngộ, minh tâm kiến tánh, chắc chắn cũng là đại ngộ! Điều này người người đều có phần, người người đều làm được. Then chốt ở chính mình, không do người khác, cũng không do hoàn cảnh. Hoàn cảnh chỉ có thể chướng ngại phàm phu thông thường, chướng ngại lớn đến đâu cũng không chướng ngại được đại tâm phàm phu. Thế nào gọi là đại tâm? Phát tâm bồ đề gọi là đại tâm. Thế nào gọi là tâm bồ đề? Là chân thành, thanh tịnh, bình đẳng, chánh giác, từ bi. Người giữ tâm như thế, thuận cảnh không sanh tham ái, nghịch cảnh không sanh sân nhuế, nó làm sao chướng ngại được? Chẳng những không thể chướng ngại, mà còn thành tựu chính mình. Thuận cảnh giúp ta lìa tham sân si mạn, nghịch cảnh cũng giúp ta lìa tham sân si mạn, làm thiện hộ trợ cho ta. Phát tâm bồ đề, tâm này là chánh niệm, không phải giả.

“Một độ tinh tấn, tổng thông cả năm độ, đây là Bồ Tát lục độ vậy”. Tinh là thuần mà không tạp, tấn là tiến mà không thoái. Bất luận là bố thí, trì giới, nhẫn nhục, thiền định đều có thể làm đến mục tiêu này. Thuần mà không tạp, tiến mà không thoái, làm gì có chuyện không thành công!

Bên dưới trích dẫn. “Đại sư Vọng Tây nói hơi khác ở đây một chút”, hơi khác một chút với những gì ở trước nói. “Đại sư Vọng Tây dùng ly dục làm bố thí, trì giới, nhẫn nhục”, ba điều này trong lục độ là ly dục. “Chánh niệm là thiền định, nói chung đều gọi là ly dục. Chánh niệm và tịnh tuệ, tức lục độ của Bồ Tát. Tu lục độ này, có thể lìa tam độc tham sân si, cho nên gọi là phạm hạnh”.

Lời của chư vị tổ sư đại đức đều có đạo lý, đều nói rất hay, chúng ta cùng nhau tham khảo. Lấy sở trường bù sở đoản, tránh sự phê bình, đừng so sánh, vì sao vậy? Vì thái độ phê bình, thái độ so sánh quả thật làm mất đi sự chân thành cung kính, tạo thành chướng ngại cho việc tu học của mình, không có lợi ích!

Năm năm trước, tôi tham quan một trường đại học, hiệu trưởng đi cùng tôi, nói rằng, trong trường có một môn học tên là So Sánh Tôn Giáo Học, có môn học như thế. Lúc đó tôi nghe xong liền nói với hiệu trưởng, Tôn giáo không thể so sánh. Ai có tư cách, ai có năng lực, ai có trí tuệ đứng ra so sánh Tôn giáo? Tôi nói trong các giáo thọ, trong số sinh viên có ai hơn Giê-su chăng? Có ai hơn Đức Phật Thích Ca chăng? Có ai hơn Muhammad chăng? Nếu không hơn các ngài, vậy làm sao so sánh được! Khi nghe tôi nói xong, ông không hề nghĩ đến, liền trở lại hỏi tôi, vậy phải làm sao? Tôi kiến nghị rằng, có thể học tập, nhưng mỗi Tôn giáo đều phải tôn trọng, đều phải chân thành cung kính, như vậy học tập mới có lợi ích. Nếu đem Tôn giáo ra so sánh, có nghĩa là quý vị cao hơn nó. Bài viết của học sinh, thầy giáo có thể so sánh, phê bình, người này giỏi nhất, người kia giỏi nhì. Còn như tác phẩm của Đức Phật, Giê-su, Muhammad, quý vị so sánh như thế nào? Phải dùng tâm chân thành cung kính để học tập, mới đạt được lợi ích chân thật. Lúc so sánh có ý phê bình nặng nề trong đó, tâm cung kính không có, tâm chân thành cũng không có.

Chư vị học kinh giáo, thường khi học một bộ kinh, chọn chú giải của một bậc tổ sư đại đức, làm tư liệu tham khảo chủ yếu nhất, nhưng vẫn gặp khó khăn. Đoạn này, câu này không dễ hiểu, có thể tham khảo của người khác. Chỉ xem đoạn này, chỉ xem câu này, nếu dễ hiểu hơn chúng ta có thể áp dụng. Chỉ áp dụng câu này, đối với tôn chỉ không có trở ngại, như vậy thì được. Nếu có so sánh, có phê bình, đó là đại bất kính. Gây tổn hại nghiêm trọng cho việc tu hành của chúng ta, tạo thành rất nhiều ngộ nhận đối với người nghe giảng. Vấn đề này phải chịu trách nhiệm về nhân quả, không thể không biết.

Bí quyết của tất cả pháp thế xuất thế gian, chính là chân thành cung kính, như vậy mới học được. Lời tổ sư Ấn Quang nói không phải giả, một phần thánh kính được một phần lợi ích, mười phần thánh kính được mười phần lợi ích. Đối với mọi người, mọi sự và tất cả vạn vật, phải dùng tâm cung kính bình đẳng, mới có thể được lợi ích.

Tất cả pháp không lìa tự tánh, tất cả pháp đều là pháp bình đẳng, không có sâu cạn cao thấp. Bản thân được thanh tịnh bình đẳng giác, nhìn lại tất cả pháp, quả nhiên không giống trước, mỗi một pháp đều có thể giúp ta khai ngộ, mỗi một pháp đều có thể giúp ta nâng cao cảnh giới.

“Đại sư Vọng Tây lại nói, ly dục tức là vô tham, thiện chánh niệm vô sân, tịnh tuệ vô si, đây gọi là phạm hạnh”. Câu này nói cũng rất hay, nói không giống nhau, đều rất tốt, đều có ích cho chúng ta. Tham sân si, Phật pháp đại thừa gọi là ba độc phiền não, đây là căn bản của vô lượng vô biên phiền não, tất cả phiền não đều từ nó sanh ra. Chúng ta muốn đoạn phiền não, thật sự muốn đoạn phiền não, người thông minh đoạn từ gốc. Đoạn được gốc, tất cả phiền não đều không còn.

Câu kinh văn này giúp chúng ta đoạn phiền não căn bản, ly dục đoạn tận tham. Chúng ta phải biết rằng, bất luận đối với vấn đề gì, chỉ cần có tâm tham tức phiền não này chưa đoạn, dục cũng chưa lìa, chúng ta nhất định phải cảnh giác điều này. Nếu ta có cảnh giác cao độ, mới đoạn thật sự, công phu sẽ đắc lực. Không có cảnh giác, đời này không thể đoạn được. Vì sao đời này không đoạn được? Vì ta không có tâm cảnh giác, không xem trọng điều này.

Tham luyến pháp thế gian là tham, tham Phật pháp cũng là tham. Là dạy ta đoạn tham, chứ không phải bảo đoạn đối tượng của tham. Quả thật đoạn tận tham sân si, cảnh giới bên ngoài là sự sự vô ngại, cảnh giới của Kinh Hoa Nghiêm. Không có tham sân si mạn nghi là Bồ Tát trú thế.

Thiện chánh niệm, trong kinh này nói là “thâm chánh niệm”, vô sân. Chánh niệm là nhẫn, là định, làm sao có sân hận? Tịnh tuệ, trí tuệ thanh tịnh không có ngu si, chính là không có hoài nghi. Gọi là ba loại tham sân si, trong này bao hàm có mạn, có nghi. Ngũ độc tham sân si mạn nghi đều xa lìa, đây gọi là phạm hạnh, Bồ Tát hạnh.

Ta ở thế gian này là Bồ Tát, ta ở thế gian này là vì tất cả chúng sanh khổ nạn, làm gương tốt, thị hiện cho họ thấy, tự hành sau đó tự nhiên có thể hóa tha.

Tiết học này hết giờ rồi, hôm nay chúng ta học đến đây.

Hết tập 261

Tịnh Độ Đại Kinh Giải Diễn Nghĩa Tập 261 PAGE 1