Tam Tạng Pháp Số

Tu Thập Chủng Thiện Pháp Như Sư Tử Vương

修十種善法如師子王 (Bảo vũ kinh).

Bồ tát nhờ tu pháp lành, chứng được đạo vô thượng chánh chân, làm thầy của trời, người, khiến cho tất cả tà ma ngoại đạo đã gặp rồi đều được thuần phục; giống như sư tử chúa có oai đức lớn, có khả năng làm cho các con thú khác sợ hãi, quy phục, hướng về; nên lấy ý ấy làm ví dụ.

Một, Đắc bất kinh bố. Vì Bồ tát bằng tinh tấn dũng mãnh, được tối thượng thừa, ở trong các pháp không gì sánh bằng; nên có khả năng vui chơi trong sanh tử không chút sợ hãi, được đại tự tại; giống như sư tử chúa, ở trong trăm thú, không con nào sánh bằng, đi khắp mọi nơi, không sợ sệt chỗ nào.

Hai, Đắc vô khiếp cụ. Bồ tát có đủ trí huệ, biện tài, đối với bất cứ cuộc tranh luận nào, không chút sợ sệt, cũng không kêu căng khi chiến thắng; giống như sư tử chúa không hề khiếp sợ khi nghe tiếng kêu của loài thú dữ và dã can.

(Dã can giống như chồn mà nhỏ hơn chồn, lông có màu vàng xanh, đi từng bầy, ban đêm kêu lên tiếng sói).

Ba, Tâm vô thối khuất.

Bồ tát có đầy đủ trí huệ, biện tài và tâm tinh tấn dũng mãnh, như núi kim cang không thể di chuyển, rung động. Nếu trong chúng có xảy ra tranh luận, bằng tâm, dũng mãnh ấy, nhất định không lùi bước, khuất phục, giống như sư tử chúa, tuy cận kề với người mà không chạy trốn.

Bốn, Như sư tử hống. Bồ tát vì các loài hữu tình nói pháp Đại thừa, hay làm cho tất cả ngoại đạo, thiên ma, sợ hãi giải tán, giống như sư tử chúa khi gầm lên, làm các loài ác thú, dã can đều khiếp sợ, bỏ chạy.

Năm, Đắc vô sở úy. Bồ tát có đầy đủ trí bình đẳng, được đại tự tại, ở trong giới hữu tình oai nghi tịch tĩnh, được vô sở úy. Như sư tử chúa rong chơi mọi nơi, một mình không bạn, mà tâm không chút sợ hãi.

Sáu, Du hành viên lâm. Tự tánh của Bồ tát vắng lặng, trí huệ viên dung, luôn có khả năng rong chơi trong rừng pháp lành không trở ngại. Như sư tử chúa tánh vốn không sợ hãi, hay biểu hiện thế lực, oai hùng đi trong khu rừng rong chơi.

Bảy, Y chỉ nham quật. Bồ tát dùng thiền định, trí huệ làm hang sâu trú ẩn, đi, đứng, nằm, ngồi đều nương tựa vào đó; giống như sư tử chúa thường nương tựa vào núi cao hang sâu vậy.

Tám, Đắc vô sở thủ. Bồ tát dùng tâm tinh tấn, dũng mãnh, buông bỏ tất cả phiền não, vĩnh viễn không vướng vào; giống như sư tử chúa xóa bỏ tàng tích không sao theo dõi được.

Chín, Năng phá chư ma. Bồ tát thành đẳng chánh giác, ngồi ở Bồ đề đạo tràng, chỉ có một không có hai, đẩy lùi ma quân; giống sư tử chúa thế lực dũng mãnh có khả năng thu phục các loài ác thú.

Mười, Thủ hộ pháp miêu. Bồ tát đối với nơi thị hiện, những pháp lành vừa manh nha do chúng sanh vun trồng đều giữ gìn, bảo hộ, không để cho tà ma, ngoại đạo làm hư hại; giống như sư tử chúa, những nơi nó đi đến thì tất cả ác thú không thể mon men đến, làm hư hại hoa màu của dân chúng.

Văn Kinh Thập Ích

聞經十益 (Hoa nghiêm kinh sớ).

Vì Như lai Tỳ lô giá na hiện thân vô tận pháp giới nhiều khắp như mây, bao dung mọi nơi, cùng Phật trong mười phương làm chủ, bạn với nhau, khế hợp với tánh viên dung mà nói kinh này, khiến cho tất cả đại chúng Bồ tát và chúng sanh đời vị lai trong pháp giới đều được nghe, tin, hiểu, ngộ, và sanh vào nhà Như lai, cho đến đi vào biển tánh Tỳ lô. Nếu người nào nghe kinh này thì được lợi ích vô lượng vô biên. Nay tóm lại có mười thứ, nên gọi là nghe kinh được mười điều lợi ích.

Một, Kiến văn ích.

Kiến, văn là thấy, nghe. Như lai luôn luôn nói kinh này ở mọi nơi, Phật trước Phật sau giống nhau, pháp là như thế. Nay chúng sanh vào cảnh giới Phật, thành tựu ích lợi do thấy và nghe kinh này.

Hai, Phát tâm ích. Vì nghe Như lai nói cái nhân ban đầu của đại nguyện, đại hạnh là thề độ chúng sanh, vì thế phát tâm tin tưởng, học hạnh nguyện của Phật, thành tựu ích lợi do phát tâm.

Ba, Tạo tu ích.

Vì nghe Như lai nói kinh lớn này, phát khởi nghiệp lành trí huệ thích hợp với căn cơ của chúng sanh, khiến cho tất cả chúng sanh tiến tu như pháp, thành tựu ích lợi của việc tu tập.

Bốn, Đốn đắc ích. Vì nghe Như lai mới thành chánh giác, liền nói kinh này là pháp luân căn bản, nghĩa lý nhiệm mầu, đầy đủ các đức, khiến cho các chúng sanh liền được khai, ngộ, thành tựu ích lợi.

Năm, Diệt chướng ích. Vì nghe Như lai nói kinh lớn này, càng rõ trang nghiêm thắng đức của hai quả y và chánh, vì vậy tin tưởng, vui thích tu hành, diệt chướng ngại do phiền não gây ra, thành tựu ích lợi do diệt được chướng ngại.

(hai quả là y và chánh. Y quả là thế giới trang nghiêm hoa tạng; chánh quả là mười thân Như lai).

Sáu, Nhiếp vị ích. Vì nghe kinh này nói rõ địa vị viên dung, là một trong những vị, thu nhiếp công đức các vị khác, hạn kỳ chứng nhập của tâm, thành tựu lợi ích từ địa vị.

Bảy, Khởi hạnh ích. Vì nghe kinh này nói rộng hạnh mầu nhiệm viên dung, tức là một hạnh liền thành các hạnh nên tin sâu, hiểu thấu, phát tâm tu hành, thành tựu ích lợi của việc hành trì.

Tám, Xứng tánh ích. Vì nghe kinh này, luận bàn cùng tột xứng hợp với tánh của pháp chân thật, nhất quyết thấu rõ, nương tánh mà tu, thành tựu lợi ích khế hợp với tánh.

Chín, Chuyển lợi ích. Vì nghe kinh này nói rằng tất cả chúng sanh đều có đầy đủ trí huệ của Như lai rồi mở rộng đến con người đều được lợi ích.

Mười, Tốc chứng ích. Tổng kết các pháp môn ở trước, rộng tu về đức thì mau ra khỏi sanh tử, mau chứng Bồ đề.

Bà Già Bà Thất Nghĩa

婆迦婆七義 (Niết bàn kinh).

Bà già bà là tên cao nhất, bao trùm vạn đức.

Kinh nói: Bà già bà, đầy đủ có bảy nghĩa; không dịch ra tiếng Hoa, vì từ này có nhiều nghĩa, tức là một trong năm trường hợp không dịch nghĩa.

(Năm trường hợp không dịch là Từ có nhiều nghĩa; thần chú; từ của địa phương; thuận theo cách xưa đã có; để người nghe sanh tâm lành).

Một, Năng phá phiền não.

Phá là làm rách, làm dứt. Phiền não là các pháp làm cho nóng nảy, tối tăm, làm buồn phiền, rối loạn tâm thần.

Vì Phật dứt hết tất cả phiền não, cho đến vô minh hoặc, hoàn toàn chấm dứt; nên gọi là hay phá phiền não.

Hai, Năng thành tựu chư thiện pháp.

Vì Phật, ở vô lượng kiếp trước, cung kính cha mẹ, các bậc hòa thượng, thượng tọa; cho đến tu các pháp lục độ, tứ vô lượng tâm; nên gọi là hay thành tựu các pháp lành.

Ba, Thiện giải chư pháp nghĩa.

Vì Phật ở trong vô lượng kiếp, tu tập các căn lành: tín, tấn, niệm, định, tuệ, thường làm lợi ích cho Phật pháp, không chỉ lo nuôi thân mình. Hoặc đọc hoặc tụng, đối với nghĩa lý của các pháp, Phật đều thông hiểu rốt ráo; nên gọi là khéo giải nghĩa các pháp. (Tín, tấn, niệm, định, tuệ, là ngũ căn, cũng gọi là ngũ lực; vì tín là tin vào các pháp chánh đạo và trợ đạo. Tấn là đối với chánh đạo và trợ đạo tinh tấn, siêng năng tu hành. Niệm là quán tưởng, nghĩ nhớ đến chánh đạo và trợ đạo. Định là nhiếp tâm một chỗ. Huệ là trong tâm tự sáng tỏ).

Bốn, Hữu đại công đức vô năng thắng.

Vì Phật, ở trong vô lượng kiếp, thường tu tâm xuất thế gian và tâm xuất gia, tâm vô vi, tâm không tranh cãi; nên có thể thành tựu tâm đại Bồ đề; nên gọi là có công đức lớn không ai có thể vượt qua.

Năm, Hữu đại danh văn biến thập phương. Vì Phật có đủ thập lực, tứ vô sở uý, bốn đức thường, lạc, ngã, tịnh; chúng sanh trong đại thiên thế giới đều nghe, biết đến; nên gọi là tiếng tăm to lớn khắp cả mười phương.

(Thập lực là thị xứ phi xứ trí lực, quá hiện vị lai nghiệp báo trí lực, chư thiền giải thoát Tam muội trí lực, chư căn thắng liệt trí lực, chủng chủng giải trí lực, chủng chủng giới trí lực, nhất thiết chí xứ đạo trí lực, thiên nhãn vô ngại trí lực, túc mạng vô lậu trí lực, vĩnh đoạn tập khí trí lực).

Tứ vô sở uý: Nhất thiết trí vô sở uý, lậu tận vô sở uý, thuyết chướng đạo vô sở uý, thuyết tận khổ đạo vô sở uý.

Thường, lạc, ngã, tịnh là không thay đổi gọi là thường. Xa lìa sanh, tử, gọi là vui: lạc. Tự tại gọi là ngã. Phiền não, sai lầm dứt hết gọi là sạch: tịnh).

Sáu, Năng chủng chủng đại huệ thí.

Vì Phật, trong vô lượng kiếp, thường vì chúng sanh tu hạnh bố thí, cho đến y phục, châu ngọc, đầu, mắt, tuỷ não không gì tiếc rẻ; nên gọi là hay bố thí rộng lớn, vô số.

Bảy, Vô lượng a tăng kỳ kiếp thổ nữ căn.

Tiếng Phạn là a tăng kỳ kiếp, tiếng Hoa là thời gian vô số.

Thổ là không nhận, tức là xa lìa.

Vì Phật, ở vào thời đức Phật Thi khí, a tăng kỳ đầu tiên, đã xa lìa thân nữ, vĩnh viễn không thọ sanh thân nữ nhân; nên gọi là xa lìa nữ căn.

Bồ Tát Hữu Thất Chủng Đại

菩薩有七種大 (Bồ tát địa trì kinh).

Một, Pháp đại.

Pháp tức là giáo pháp Phật đã nói.

Vì Bồ tát hay thọ trì các pháp rất cao siêu rộng lớn trong 12 bộ kinh; nên gọi là pháp đại.

Hai, Tâm đại. Tâm tức là tâm rộng lớn của chư Phật.

Vì Bồ tát hay phát tâm vô thượng chánh đẳng chánh giác; nên gọi là tâm đại.

Ba, Giải đại.

Giải là hiểu rõ.

Vì Bồ tát, do hiểu rõ 12 bộ kinh, thấu suốt nghĩa lý các pháp nên không có nghi ngờ. Đó là giải đại.

Bốn, Tịnh tâm đại.

Vì Bồ tát đã hiểu rõ 12 bộ kinh, nương theo đó mà tu hành, thì có thể xa lìa sai lầm, ô nhiễm; vượt qua tất cả trí giải và tu hành, tâm được thanh tịnh. Đó gọi là tịnh tâm đại.

Năm, Chúng cụ đại. Ví phước đức, trí tuệ mà Bồ tát tu tập được, đều đầy đủ để thành Phật, cuối cùng chứng được vô thượng Bồ đề. Đó gọi là chúng cụ đại.

Sáu, Thời đại.

Thời tức là thời số.

Vì Bồ tát trải qua ba A tăng kỳ kiếp tu hành Lục độ, cuối cùng chứng được vô thượng Bồ đề. Đó là gọi là thời đại.

(Tiếng Phạn là A tăng kỳ kiếp, tiếng Hoa là vô số thời. A tăng kỳ kiếp đầu từ cổ Phật Thích ca đến Phật Thi khí. A tăng kỳ kiếp thứ hai từ Phật Thi khí đến Phật Nhiên đăng. A tăng kỳ kiếp thứ ba từ Phật Nhiên đăng đến Phật Tỳ bà thi).

Bảy, Đắc đại.

Vì Bồ tát, do sáu thứ công thức làm nhân ở trên, chứng được quả vô thượng bồ đê. Đó là đắc đại.

Bồ Tát Thất Tướng Lân Mẫn

菩薩七相憐愍 (Du già sư địa luận)

Một, Vô úy lân mẫn. Vì Bồ tát, đối với chúng sanh, dùng sức vô úy, khởi tâm thương xót; tùy theo nghiệp thân, miệng, ý của chúng sanh, mà đem lại lợi ích, an vui. Đó gọi là vì thương xót mà không biết sợ.

Hai, Như lý lân mẫn.

Lý tức là pháp. Vì Bồ tát, đối với chúng sanh, như pháp thương xót, đem lại lợi ích cho tất cả. Bồ tát, trọn không dùng phi pháp, phi luật và chẳng phải hạnh lành của bậc hiền, dạy bảo chúng sanh sai trái với đạo lý. Đó gọi là như lý lân mẫn.

Ba, vô nguyện lân mẫn.

Vì Bồ tát, đối với chúng sanh, thương xót, chăm sóc. Tùy theo nhu cầu của chúng, Bồ tát làm công việc lợi ích cho tất cả, chưa từng chán nản, mỏi mệt. Đó gọi là thương xót không biết mỏi mệt.

Bốn, vô cầu lân mẫn. Vì Bồ tát, đối với chúng sanh, không đợi thỉnh cầu, tự khởi lên lòng thương xót, làm lợi ích cho chúng. Đó gọi là thương xót giúp đỡ không đợi thỉnh cầu.

Năm, vô nhiễm lân mẫn. Vì Bồ tát, đối với chúng sanh, không tâm ái nhiễm mà khởi lòng thương xót, đem đến lợi ích cho chúng, mà không mong đợi được báo ân, cũng không hy vọng vào kết quả ở tương lai. Đó gọi là thương xót mà không chút nào tự lợi.

Sáu, quảng đại lân mẫn. Vì Bồ tát, đối với chúng sanh, khởi lên tâm thương xót rất là to lớn. Tuy gặp nhiều việc không thuận lợi, thà để mình chịu khổ, cuối cùng Bồ tát không bỏ cuộc, cốt sao chúng sanh được an vui. Đó gọi lòng thương xót rộng lớn.

Bảy, bình đẳng lân mẫn. Vì Bồ tát, bằng tướng trạng công đức thương xót chúng sanh như trên, phổ cập lợi ích cho tất cả lợi ích một cách bình đẳng, không phân biệt hay giới hạn. Đó gọi là lòng thương xót bình đẳng.

Chu Hành Thất Bộ

周行七步 (Niết bàn kinh).

Chu là vòng quanh, bảy là bốn phương, trên, dưới, tứ duy. Kinh nói: Như lai thị hiện ở vườn Lâm tì ni trong cõi Diêm phù đề; từ mẹ Ma Da sanh ra. Sanh xong, Ngài đi vòng bảy bước, nói như vầy: ta là bậc tôn quý nhất trong cõi trời, người, A tu la. Cha, mẹ, trời, người đã thấy ta rồi rất là vui mừng và cho rằng đó là việc chưa từng có.

Nhưng những người khác gọi đó là đứa bé; thân này của ta, từ vô lượng kiếp đến nay, đã xa lìa pháp ấy lâu rồi. Thân của Như lai, chính là pháp thân; chẳng phải do thịt, gân, xương, tuỷ… làm nên. Vì tuỳ thuận theo chúng sanh ở thế gian, mà thị hiện làm đứa bé.

(Tiếng Phạn là Lâm vi ni hoặc là Lâm tỳ ni, tiếng Hoa là giải thoát xứ. Ma da là tiếng Phạn, nói đủ là Ma ha Ma da, tiếng Hoa là Đại thuật, mẹ của Phật. Tiếng Phạn là A tu la, tiếng Hoa là vô đoan chánh).

Một, Nam hành thất bộ. Đi về phương nam bảy bước là thị hiện muốn vì vô lượng chúng sanh làm ruộng phước cho chúng.

Hai, Tây hành thất bộ.

Đi về phương tây bảy bước là thị hiện hết đời sống này, dứt sạch sống, chết. Đây là thân cuối cùng.

Ba, Bắc hành thất bộ. Đi về phương bắc bảy bước là thị hiện đã độ các chúng sanh vượt qua sanh tử.

Bốn, Đông hành thất bộ. Đi về phương đông bảy bước là thị hiện vì chúng sanh làm bậc đạo sư.

Năm, Tứ duy hành thất bộ. Đi về tứ duy bảy bước là thị hiện diệt trừ vô số phiền não, bốn chủng tánh ma, thành Như lai ứng chánh kiến tri.

(Tứ duy là đông nam, đông bắc; tây nam, tây bắc. Tứ ma là: thiên ma, ấm ma, tử ma, phiền não. Chánh biến tri là một hiệu trong mười hiệu của Như lai).

Sáu, Thượng hành thất bộ.

Đi về phương trên bảy bước (đi trong hư không) là không bị nhiễm ô những vật, những nơi bất tịnh (dơ bẩn), giống như hư không.

Bảy, Hạ hành thất bộ. Hạ hành là từ không trung mà xuống.

Từ không trung xuống đi bảy bước là thị hiện mưa pháp dập tắt lửa địa ngục, làm cho chúng sanh được an vui; vì kẻ phá giới, làm mưa để tắm sạch tội lỗi cho họ.

Chủng Tử Thức Lục Nghĩa

種子識六義 (Thành duy thức luận)

Chủng có nghĩa là có khả năng sanh sản.

Trong tám thức, khi một thức khởi lên thì có thể sanh tất cả các pháp thiện, ác; nên gọi là chủng tử thức.

Một, Sát na diệt nghĩa.

Tiếng Phạn là sát na, tiếng Hoa là nhất niệm; nghĩa là chủng tử của các thức, một niệm vừa sanh, sanh rồi liền diệt; niệm niệm liên tục không ngừng, thay đổi trong từng sát na; chủng tử của các thức cũng đều như thế. Đó là nghĩa sanh diệt trong một sát na.

Hai, Quả câu hữu nghĩa. Quả là thức và căn. Thức và căn cùng khởi lên một lúc, mới thành lực dụng ( cái dụng của lực). Như khi nhãn căn chiếu rọi sắc cảnh, thì nhãn thức cùng duyên theo; nhĩ căn khi đối với thinh cảnh (âm thanh), thì nhĩ thức cùng duyên theo. Các căn khác cũng thế. Đó là đi đôi cả thức và căn (quả câu hữu nghĩa).

Ba, Hằng tùy chuyển nghĩa. Chủng tử nối nhau tương tục, không có cách quảng. Các thức khi khởi lên, thì chủng tử, chuyển biến theo. Như khi nhãn căn soi cảnh, thì chủng tử của nhãn thức liên tiếp theo, không có cách quảng. Các thức khác khi khởi lên cũng như thế, luông theo tương tục. Đó là nghĩa luôn chuyển biến (hằng tùy chuyển biến).

Bốn, Tánh quyết định nghĩa.

Các thức đều có sở duyên của nó gồm ba tánh thiện, ác, vô ký; không gián đoạn và lộn xộn. Như nhãn thức duyên cảnh ác thì thành ác pháp, không thể thành thiện pháp được; như duyên cảnh thiện thì thành thiện pháp, không thể thành ác pháp được; như duyên vô ký, thì không thành pháp thiện hay pháp ác được. Các thức khác, khi khởi lên, đều như thế cả. Đó là tánh quyết định nghĩa.

Năm, Đãi chúng duyên nghĩa.

Thức không phải có một nhân mà sanh ra, phải nhờ nhiều duyên, thì sau đó mới thành tựu.

Như chủng tử của nhãn thức, phải có các duyên khoảng không, ánh sáng, căn, cảnh, …, mới hiển lộ và phát ra được. Chủng tử của các thức khác, cũng phải chờ nhiều duyên như vậy mới thành tựu. Đó là đãi chúng duyên nghĩa.

Sáu, Dẫn tự quả nghĩa. Các thức, mỗi thức đều dẫn tự thể đến quả, đến dụng, chẳng phải là do sắc, tâm giao nhau mà thành.

Như khi nhãn căn chiếu soi thì nhãn thức liền duyên cảnh thật sở đối của nó mà không hỗn tạp với những thể khác thinh hay hương. Các thức của tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng như thế. Đó là dẫn tự quả nghĩa.

Đại Thừa Thất Chủng Đại Nghĩa

大乘七種大義 (Đại thừa trang nghiêm kinh luận).

Một, Duyên đại.

Vì Bồ tát tu hành theo pháp Đại thừa, làm duyên từ pháp nghĩa to lớn của vô lượng khế kinh; nên gọi là duyên đại.

Hai, Hạnh đại.

Vì Bồ tát tu hành theo pháp Đại thừa, đã có lợi ích cho mình, còn đem đến lợi ích cho người khác. Diệu hạnh tự lợi, lợi tha đã đầy đủ; nên gọi là hạnh đại.

Ba, Trí đại.

Vì Bồ tát tu hành theo pháp Đại thừa, thường dùng trí huệ quán sát, hiểu thấu nhân vô ngã và pháp vô ngã, đối với tất cả cảnh khéo léo phân biệt; nên gọi là trí đại.

Bốn, Cận đại.

Vì Bồ tát tu hành theo pháp Đại thừa, từ nhiều kiếp trở lại đây, phát tâm rộng lớn, siêng năng không ngừng, mong chứng quả Phật, thành tựu Bồ đề; nên gọi là cần đại.

Năm, Xảo đại.

Vì Bồ tát tu hành theo pháp Đại thừa, do phương tiện khéo léo, dạy dỗ, hướng dẫn được người khác, không lìa sanh tử, hiện hình tuỳ theo chúng sanh trong sáu đường để độ thoát khổ đau; ở trong sanh tử mà vẫn tự tại, nên gọi là xảo đại.

Sáu, Uý đại.

Uý tức là không có gì để sợ.

Vì Bồ tát tu hành theo phép Đại thừa, trí huệ đầy đủ, quyết định sáng suốt; ở trong đại chúng nói nghĩa lý của tất cả pháp, chắc chắn không sai lạc, thì không có gì để sợ hãi; nên gọi là uý đại.

Bảy, Sự đại.

Vì Bồ tát tu hành theo pháp Đại thừa, khiến cho tất cả chúng sanh hiểu rõ đại sự nhân duyên của Phật; nên thị hiện ra thế gian nhiều lần, nói pháp rất mầu nhiệm, rồi vào đại Niết bàn; nên gọi là đại sự

Đại Thừa Thất Thiện

大乘七善 (Pháp hoa văn cú).

Pháp có bảy nghĩa là thông cả Đại thừa, Tiểu thừa; nay chỉ dựa vào kinh Pháp hoa để làm sáng tỏ, thì đó là bảy nghĩa thuộc Đại thừa viên đốn.

Một, Thời tiết thiện.

Vì ở trong một kinh Pháp hoa mà có đủ ba phần tự; chánh, lưu thông; tức là sơ thiện, trung thiện, hậu thiện. Vì Như lai diễn thuyết pháp Nhất thừa viên đốn, tuy bao gồm cả tự, chánh, lưu thông, nhưng đều đúng lúc đem đến lợi ích cho từng căn cơ thích hợp. Đó gọi là thời tiết thiện.

Hai, Nghĩa thiện.

Vì pháp được nói trong kinh Pháp hoa, có ý nghĩa sâu xa, đó là lý rốt ráo của đốn giáo; Thinh văn, Duyên giác không thể suy lường hết được. Đó gọi là nghĩa thiện.

Ba, Ngữ thiện.

Vì pháp được nói trong kinh Pháp hoa, sử dụng một ngôn ngữ nhiệm mầu và khéo léo, là Phạm âm từ kim khẩu của Như lai, nói ra những nghĩa lý thâm sâu, các vị Bồ tát đều vui mừng; tức là văn của giáo nghĩa mầu nhiệm Nhất thừa viên đốn. Đó gọi là ngữ thiện.

Bốn, Độc nhất thiện.

Vì pháp được nói trong kinh Pháp hoa, thuần nhất không xen tạp, chỉ cho Bồ tát, không chung với Nhị thừa; tức là giáo lý mầu nhiệm Nhất thừa viên đốn. Đó gọi là độc nhất thiện.

Năm, Viên mãn thiện.

Vì pháp được nói trong kinh Pháp hoa, đầy đủ rõ ràng nghĩa lý của thế gian và xuất thế gian; tức là giáo lý mầu nhiệm Nhất thừa viên đốn. Đó gọi là viên mãn thiện.

Sáu, Điều nhu thiện.

Vì pháp được nói trong kinh Pháp hoa, thanh tịnh, sạch sẽ; chỉ nơi đến lý trung đạo, mà không đề cập đếng tướng không và giả; tức là giáo lý Nhất thừa viên đốn, điều hoà, nhu thuận.

Đó gọi là điều nhu thiện.

Bảy, Vô duyên từ thiện. Vì pháp nói trong kinh Pháp hoa, đầy đủ tướng phạm hạnh, tức là vô duyên từ. Nói vô duyên là tâm không vướng mắc bất cứ chúng sanh nào, nhưng đối với tất cả chúng sanh thì tự nhiên có lợi ích. Đó gọi là vô duyên từ.

Địa Động Thất Nhân

地動七因 (Pháp hoa kinh sớ).

Một, Linh chư ma sanh bố. Ma có nhiều loại, nên nói là chư ma.

Linh sanh bố là khi Phật thành đạo, đất rung động, làm cho tà ma sợ hãi, mà trở về chánh niệm.

Hai, Linh chúng sanh tâm bất tán loạn.

Linh chúng sanh tâm bất tán loạn là khi Phật sắp nói pháp, đất rung động trước, khiến cho chúng sanh cung kính, trang nghiêm, tâm không tán loạn, để mà tin và nhận lời Phật nói.

Ba, Linh phóng dật giả sanh giác tri.

Khiến cho chúng sanh buông lung sanh tâm hiểu biết là khi Phật nói pháp, hoặc có người buông lung không thể tập trung, nên đất phải rung động để khiến họ nhận ra, trở về lắng nghe.

Bốn, Linh chúng sanh tri pháp tướng.

Khiến cho chúng sanh biết tướng của các pháp là vì pháp Phật nói ra vi diệu, khó hiểu, đất rung động trước, khiến cho tâm của tất cả chúng sanh bừng tỉnh, hiện rõ tướng của các pháp.

Năm, Linh chúng sanh quan thuyết pháp xứ.

Khiến cho chúng sanh quán sát chỗ (nơi) thuyết pháp là khi Phật nói pháp muốn cho mười phương thế giới trở thành một cõi nước Phật, trước đất rung động, khiến cho chúng sanh thấy được nơi thù thắng Phật đang nói pháp.

Sáu, Linh thành thục giả đắc giải thoát.

Khiến cho người đã chín mùi được giải thoát là khi Phật nói pháp, nếu có chúng sanh căn duyên đã thành thục (chín mùi), đến nghe chánh pháp, trước đất rung động, khiến cho họ giác ngộ và được giải thoát.

Bảy, Linh tùy thuận vấn chánh nghĩa.

Tùy thuận người muốn hỏi nghĩa của chánh pháp là khi Phật nói pháp, vì những chúng sanh không hiểu nghĩa của chánh pháp, ắt phải đất rung động, khiến cho họ bừng tỉnh, tùy những nghi vấn, giải thích đều được hiểu rõ.

Hoa Nghiêm Kinh Đề Thất Tự Nghĩa

華 嚴經題七字義 (Hoa nghiêm kinh đại sớ quyển ba).

Một, Đại.

Đại tức là tên của thể thường còn, bao trùm tất cả, là nghĩa của thể ấy.

Vì rộng khắp không có giới hạn, thể không thay đổi, suốt cả ba thời, biến khắp mười phương. ( Ba thời là quá khứ, hiện tại, vị lai).

Hai, Phương. Phương là theo pháp mà đặt tên, nghĩa là giữ gìn phép tắc.

Vì duy trì cả thể và tướng; mười giới thường theo con đường ấy, hay khiến cho tất cả chúng sanh học theo cách thức đó mà được giải thoát. (Duy trì cả thể và tướng: Thể tức là tánh nghĩa là giữ cả tánh và tướng. mười giới: là Phật giới, Bồ tát giới, Duyên giác giới, Thinh văn giới, Thiên giới, Nhân giới, Tu la giới, Ngạ quỷ giới, súc sanh giới, địa ngục giới).

Ba, Quảng.

Quảng là đặt tên theo dụng, nghĩa là rộng lớn, bao trùm. Vì xứng tánh mà dùng, nên dụng ấy không cùng, bao trùm cả pháp giới, khắp cả mười phương.

Bốn, Phật.

Phật là tên đặt theo người, có nghĩa là tĩnh thức hoàn toàn, hiểu biết hoàn toàn.

Vì hiểu biết được sự huyền diệu ấy, là mở ra tất cả, ngộ ra trong đêm trường đen tối, có lúc mở toan sự thâm thuý của vạn pháp.

Năm, Hoa.

Hoa là đặt tên theo dụ, nghĩa là cảm thọ quả báo để nghiêm sức thân thể.

Vì công hạnh đã đầy đủ, hiển vinh; tâm giác ngộ đã khai mở, vạn hạnh thành công trọn vẹn, muôn công đức trang bị cho thân thể.

Sáu, Nghiêm. Nghiêm là dùng công dụng đặt tên, nghĩa là trang sức. Vì nhiều kiếp tu tập thành tựu, các pháp đều đầy đủ, giúp đỡ công dụng của thể thêm to lớn, trang nghiêm thân Phật thật hiệu nghiệm.

Bảy, Kinh.

Kinh là đặt tên theo khả năng diễn bày, nghĩa là hệ thống nhất quán.

Vì tánh, tướng sâu kín vô cùng, như con suối phun không thể hút hết nước, thấu suốt ý nghĩa huyền vi, thu nhiếp vô biên vào trong biển cả.

Hoa Nghiêm Thất Xứ Thuyết

華嚴七處說 (Hoa nghiêm kinh Tuỳ sớ diễn nghĩa sao).

Hoa nghiêm: tu hành là nhân, như hoa, trang nghiêm công đức của quả vị.

Bảy chỗ là những nơi Phật nói kinh Hoa nghiêm. Ở cõi người có ba nơi: Bồ đề đạo tràng, Phổ quang minh điện, Thệ đa lâm. Ở cõi trời có bốn nơi: Trời Đao lợi, trời Dạ ma, trời Đâu suất, trời Tha hóa.

Nơi thứ nhất, Bồ đề đạo tràng. Tiếng Phạn là Bồ đề, tiếng Hoà là đạo.

Vì Phật thành đạo ở Bồ đề đạo tràng thuộc nước Ma kiệt đà. Ở đây nói pháp môn tu y báo, chánh báo của Như lai, tất cả là sáu phẩm kinh, 1) phẩm Thế chủ diệu nghiêm. 2) phẩm Như lai hiện tướng, 3) phẩm

Phổ hiền Tam muội, 4) phẩm Thế giới thành tựu, 5) phẩm Hoa tạng thế giới, 6) phẩm Tì lô giá na.

Nơi thứ hai, Điện phổ quang minh.

Điện Phổ quang minh là điện các báu vật làm nên, ánh sáng rực rỡ. Lại nói rằng Phật nói pháp ở trong điện ấy, phóng quang chiếu sáng mọi nơi. Ở đây có ba lần tụ hội, tất cả nói 18 phẩm kinh. Lần đầu, ở đây, nói pháp môn Thập tín…, tất cả là sáu phẩm kinh: 1) phẩm Như lai danh hiệu, 2) phẩm Tứ thánh đế, 3) phẩm Quang minh giác, 4) phẩm Bồ tát vấn minh, 5) phẩm Tịnh hạnh, 6) phẩm Hiền thủ.

Lần hai, ở đây, nói pháp môn đẳng giác. Tất cả là 11 phẩm kinh. 1) phẩm Thập định, 2) phẩm Thập thông, 3) phẩm Thập nhẫn, 4) phẩm A tăng kỳ kiếp, 5) phẩm Thọ lượng, 6) phẩm Bồ tát trụ xứ, 7) phẩm Phật bất tư nghì, 8) phẩm Thập thân tướng hải, 9) phẩm Như lai tuỳ hảo quang minh, 10) phẩm Phổ hiền hạnh nguyện, 11) phẩm Như lai xuất hiện. Sau ở đây, nói pháp ly thế gian, tức là phẩm ly thế gian ở trong kinh.

Nơi thứ ba, trời Đao lợi.

Tiếng Phạn là Đao lợi, tiếng Hoa là 33, tức là trên đỉnh núi Tu di, nơi Đế Thích ở. Ở đây nói pháp môn Thập trụ, tất cả sáu phẩm kinh: 1) phẩm Thăng Tu di sơn, 2) phẩm Sơn đỉnh kệ phẩm, 3) phẩm Thập trụ, 4) phẩm Phạm hạnh, 5) phẩm Phát tâm công đức, 6) phẩm Minh pháp.

Nơi thứ tư, trời Dạ ma.

Tiếng Phạn là Dạ ma, tiếng Hoa là Thiện thời, vì chư thiên ở cõi này luôn hát vang những điều vui sướng. Ở đây nói pháp môn Thập hạnh, tất cả bốn phẩm kinh. 1) phẩm thăng Dạ ma thiên, 2) phẩm Dạ ma kệ tán, 3) phẩm Thập hạnh, 4) phẩm Thập vô tận tạng.

Nơi thứ năm, trời Đâu suất. Tiếng Phạn là Đâu suất, tiếng Hoa là Tri túc, vì đối cảnh ngũ dục biết dừng biết đủ. Ở đây nói pháp môn Thập hồi hướng, tất cả ba phẩm kinh. 1) phẩm Thăng Đâu suất thiên, 2) phẩm Đâu suất kệ tán, 3) phẩm Thập hồi hướng.

Nơi thứ sáu, trời Tha hóa. Tha hóa là các cảnh dục lạc, không phải cực khổ mới có mà tự hóa hiện ra. Các thứ ấy đều do các vị trời khác hóa hiện ra và thọ dụng tự nhiên, tuỳ ý. Ở đây nói pháp môn Thập địa, tức phẩm Thập địa ở trong kinh.

Nơi thứ bảy, rừng Thệ đa.

Tiếng Phạn là Thệ đa, tiếng Hoa là Thắng lâm, tức là vườn của ông Cấp cô độc. Ở nơi đây nói pháp môn nhập pháp giới, tức là phẩm nhập pháp giới ở trong kinh.

Hoa Nghiêm Tông Thất Tổ

華嚴宗七祖 (Phật tổ thống ký).

Một, Mã minh tôn giả. Mã Minh là tổ 11 ở Ấn độ, người nước Đông thiên trúc, khi nói pháp cảm động bầy ngựa kêu vang bi thảm, nên gọi là Mã Minh. Ngài dựa vào kinh Bách bổn Đại thừa làm ra Luận khởi tín. Đó là sơ tổ.

Hai, Long thọ tôn giả. Long thọ là tổ mộtba ở Ấn độ, dòng dõi Phạm chí nước Nam thiên trúc. Sanh Ngài ở dưới gốc cây, nhờ vào long cung mà chứng được đạo, nên có hiệu là Long Thọ, giảng rõ ý nghĩa của Khởi tín luận. Đó là tổ thứ hai. (Tiếng Phạn là Phạm chí, tiếng Hoa là Tịnh duệ).

Ba, Pháp sư Đế tâm.

Đế tâm là hiệu, họ là Đỗ, húy là Pháp thuận. Người điếc, câm gặp Ngài thì nói, nghe được.

Đường Thái tông triệu Ngài vào cung, hỏi: Trẩm khổ tâm, mệt mỏi quá, thầy có thần lực gì trừ cho ta không?

Ngài đáp: Đức của vua cai trị thiên hạ lớn biết chừng nào, bệnh xoàng có gì để lo. Chỉ cần bệ hạ ban lệnh đại xá cho tội nhân, thì long thể tự nhiên an ổn.

Vua làm theo lời nói của Ngài, bệnh liền hết. Vua ban cho hiệu là Đế tâm. Ngài làm ra quán môn pháp giới, chuyên hoằng dương Hoa nghiêm. Đó là tổ thứ ba.

Bốn, Vân hoa pháp sư.

Vân hoa là tên chùa. Sư ở chùa ấy, nên có tên như vậy. Họ là Triệu, húy là Trí nghiễm, chính tổ thứ ba truyền thọ cho pháp yếu. Ngài lại nhận Hiền thủ dạy dỗ làm bậc đại hạnh. Đó là tổ thứ bốn.

Năm, Hiền thủ pháp sư.

Hiền thủ là thụy hiệu, húy là Pháp tạng. Ngài vốn là người

Khang cư. Đời Đương, hoàng hậu Võ tắc thiên triệu Ngài vào chùa Thái Nguyên thuyết giảng cảm ứng đến nỗi, luồng ánh sáng trắng từ miệng Ngài vọt ra, trong chốc lát tạo thành cái lọng. Mọi người thấy vậy đều vui mừng.

Ngài được triệu đến điện Trường An, chỉ con sư tử bằng vàng đứng ở góc điện làm ví dụ để giảng về thể, dụng của pháp giới. Hoàng hậu Tắc thiên lãnh hội được ý chỉ kinh Hoa nghiêm, bèn viết bài thuyết pháp ấy thành chương Kim sư tử. Đó là tổ thứ năm.

Sáu, Thanh lương pháp sư. Thanh lương là hiệu, họ là Hạ hầu thị, húy là Trừng quán, người ở Cối kê, làm ra Hoa nghiêm đại sớ. Đời Đường, vào ngày lễ sinh nhật của vua Đức tông, triệu Ngài vào nội điện, làm cho tâm vua trong sáng bằng pháp mầu nhiệm; do đó Ngài được ban hiệu Thanh lương.

Vua Hiến tông hỏi Ngài về tông chỉ Hoa nghiêm, khoát nhiên có chỗ sở đắc, nên vua ban thêm hiệu là Đại thống Thanh lương quốc sư. năm khai thành thứ ba, đời vua Văn tông, Ngài thị tịch; trải qua chín triều đại, làm thầy cho bảy ông vua.

Đó là tổ thứ sáu.

Bảy, Pháp sư Khuê phong.

Khuê Phong là tên khác của núi Chung nam. Sư ở tại núi này, nên có tên ấy. Sư họ Hà, húy là Tông mật, người Quảng châu. Tổ thứ sáu thường bảo Ngài rằng Tỳ lô hoa tạng hay cùng ta đi đây đó, còn ông thì sao? Vì thế, Khuê phong làm các sớ Viên giác, Hoa nghiêm. Vua Văn tông, đời Đường xuống chiếu hỏi Ngài về đại ý Phật pháp và ban cho hiệu là Đại đức. Đó là tổ thứ bảy.

(Tiếng Phạn là Tỳ lô, nói đủ là Tỳ lô giá na, tiếng Hoa là Biến nhất thiết xứ. Hoa tạng tức là hoa tạng thế giới).

Khởi Tháp Hữu Lục Ý

起塔有六意 ( Hoa nghiêm kinh sớ).

Một, Vị biểu nhân thắng. Vì Phật là bậc chí tôn trong ba cõi, hơn hết, không gì so sánh được, nên xây tháp để nêu cao đức độ, trí huệ của Phật, để cho mọi người chiêm ngưỡng, lễ bái, quy y và cung kính.

Hai, Linh sanh tịnh tín. Vì xây dựng tháp Phật là để tất cả chúng sanh chiêm ngưỡng, đảnh lễ, sanh tâm chánh tín.

Ba, Linh tiêu tâm hữu tại. Vì xây dựng tháp Phật, là để tâm của tất cả chúng sanh có chỗ hướng về, mà kính mến, nương tựa.

Bốn, Linh cúng dường sanh phước.

Vì xây dựng tháp Phật, là để cho tất cả chúng sanh, có nơi chí tâm, cung kính, cúng dường, thì có thể sanh ra ích lợi và phước đức.

Năm, Vị báo ân hạnh tất.

Vì xây dựng tháp Phật, không chỉ ích lợi cho riêng mình, mà còn được bốn ân và hoàn tất được hạnh nguyện rộng lớn.

Sáu, Sanh phước diệt tội. Vì xây dựng tháp Phật, không chỉ sanh phước, diệt tội cho riêng ta, mà còn cho tất cả chúng sanh, hễ ai chiêm bái, đảnh lễ đều được tội diệt, phước sanh.

Lại Thất Bảo

又七寶 (Phiên dịch danh nghĩa)

Một, Bát la sa. Tiếng Phạn là Bát la sa, tiếng Hoa là san hô.

Đại trí độ luận nói: cây bằng đá ở trong biển. Vì phía tây nam, trong chỗ nước biển tràn qua, cách khoảng bảy, tám dặm, có bãi san hô, ở chỗ thấp có tảng đá, trên tảng đá mọc cây san hô, người ta lấy lưới sắt cột giữ lại. Ở trên đời ít có cây này, nên gọi là bảo.

Hai, A thấp ma yết ba. Tiếng Phạn là A thấp ma yết ba, tiếng Hoa là hổ phách. Sắc của nó óng ánh màu hồng, ở đời ít có, nên gọi là bảo.

Ba, Ma ni.

Tiếng Phạn là Ma ni, còn gọi là Mạt ni, tiếng Hoa là ly cấu, tức là ngọc báu. Ngọc này sáng bóng sạch sẽ, không dính vật ô uế. Viên giác sao gọi nó là như ý châu. Nghĩa là ý muốn tiền của châu báu, y phục, thức ăn, nước uống, tất cả mọi vật thiết yếu, viên ngọc này đều hiện ra được cả, làm vừa lòng của con người; nên gọi là bảo.

Bốn, Chân thúc ca.

Tiếng Phạn là Chân thúc ca, tiếng Hoa là xích sắc bảo (ngọc màu đỏ).

Tây vực truyền rằng Chân thúc ca, tên cây có hoa sắc đỏ, to bằng bàn tay. Ngọc này có sắc như màu của hoa ấy, nên đặt tên như vậy.

Năm, Thích ca tỳ lăng già. Tiếng Phạn là Thích ca tỳ lăng già, tiếng Hoa là năng thắng. Vì ngọc báu này hơn hẳn tất cả ngọc báu khác trong thế gian, ít có ở đời, nên gọi là bảo.

Sáu, Ma la già đà.

Tiếng Phạn là Ma la già đà; Đại trí độ luận gọi là ngọc màu xanh (lục sắc châu). Ngọc này lấy ra từ miệng kim xí điểu, có thể trừ tất cả chất độc, ít có ở thế gian, nên gọi là bảo.

Bảy, Bạt chiết la.

Tiếng Phạn là Bạt chiết la, tiếng Hoa là kim cương. Ngọc này lấy ra từ vàng, màu tím, nấu lên 1000 lần không chảy, rất cứng, rất bén, có thể cắt đứt ngọc, ít có ở đời, nên gọi là bảo.

Luân Vương Thất Bảo

輪王七寶 (Tu hành bổn khởi kinh)

Kinh Trường A hàm nói: Trong thời kỳ kiếp tăng, Luân vương xuất hiện ra đời.

Vì một lần tăng một lần giảm là một tiểu kiếp.

Tuổi thọ của con người tăng đến 84000 tuổi trải qua 100 năm giảm đi một tuổi, cứ như thế giảm còn mười tuổi thì gọi là giảm kiếp.

Sau đó, trải qua 100 năm lại tăng lên một tuổi, cứ như thế tăng đến 84000 tuổi thì gọi là tăng kiếp. Lúc ấy có Kim luân vương xuất hiện, sanh ra trong vương gia, tiếp nối ngôi vị quán đỉnh. Trong 15 ngày, tắm gội bằng hương thơm, giữ gìn trai giới, lên ngồi trên đài cao của cung điện, quần thần phò tá, phía đông bỗng có kim luân bảo hiện ra, với ánh sáng huyền diệu nhẹ nhàng, đến chỗ vua. Nếu vua muốn đi về phía đông, thì về hướng ấy. Vương dẫn binh lính đi theo sau. Kim luân bảo ở trước, có bốn thần dẫn đường. Đến chỗ của luân thì vua liền dừng lại. Phía nam, tây, bắc, chỗ nào luân đến cũng đều như thế. Khuyên răng nhân dân trong bốn thiên hạ, tu thập thiện đạo. Đó gọi là Kim luân vương, cũng gọi là Chuyển luân thánh vương, có đầy đủ bảy báu.

Một, Kim luân bảo. Cũng gọi là Thắng tự tại. Kim luân là bánh xe có 1000 nang hoa (cây căm), đường kính một trượng bốn thước kể cả bầu và vành, ở trên vành có chạm trổ văn vẻ và nạm nhiều châu báu xen kẻ, ánh sáng chói lòa.

Bánh xe ấy do thợ trời làm ra, trần gian nào có được. Vì chuyển luân thánh vương đã có bánh xe này, nên tùy theo ý nghĩ của vua mà bánh xe chuyển động, để xem xét trong thiên hạ, trong chốc lát đã đi hết một vòng; đó là kim luân bảo.

Hai, Bạch tượng bảo.

Còn gọi là Thanh sơn. Bạch tượng là vì sáng sớm chuyển luân thánh vương lên điện, có con voi trắng bằng châu báu, bỗng nhiên xuất hiện. Thân nó toàn màu trắng, đầu có màu sắc xen kẻ, miệng có sáu cái ngà, răng có màu sắc bảy báu, sức có thể bay lên không. Khi vua cưỡi nó, trong một ngày, đi khắp thiên hạ, sáng đi chiều về không chút mệt nhọc. Nếu voi qua sông, nước sông không lay động, chân cũng không ướt. Đó gọi là bạch tượng bảo.

Ba, Cám mã bảo.

Cũng gọi là dũng tật phong. Cám mã là con ngựa màu tím.

Vì Chuyển luân thánh vương, sáng sớm, lên điện. Có con ngựa màu tím bằng châu báu, bỗng nhiên xuất hiện, trên bờm nó có đeo hạt ngọc. Khi nào tắm và chải bờm cho nó những hạt ngọc rơi xuống, trong chốc lát, lại sanh ra như cũ. Những hạt châu sau trong sáng, sắc đẹp hơn trước. Tiếng ngựa hí lên vang xa một do tuần; sức của nó có thể bay trong không trung.

Nếu vua cưỡi nó, đi xem xét trong thiên hạ, sáng đi chiều về, không chút mỏi mệt, chân ngựa chạm đến đất; đất biến thành vàng. Đó gọi là cám mã bảo.

(Do tuần là tiếng Phạn, tiếng Hoa là hạn lượng. Có ba trường hợp không giống nhau. Một do tuần = 80 dặm = 60 dặm = 40 dặm).

Bốn, Thần châu bảo.

Cũng gọi là Quan tạng vân. Thần châu là vì Chuyển luân thánh vương, sáng sớm lên điện, có thần châu bảo bỗng nhiên xuất hiện, màu sắc trong suốt, không tỳ vết. ban đêm treo ngọc ấy giữa trời, nước nào của trông thấy, ánh sáng của nó chiếu cả trong và ngoài nước như ban ngày không khác. Đó gọi là thần châu bảo.

Năm, Ngọc nữ bảo.

Cũng gọi là Tịnh diệu đức. Ngọc nữ là vì nhan sắc, hình dung đoan chánh, sắc tướng đầy đủ. Thân thể thì mùa đông ấm, mùa hạ mát; các lỗ chân lông tỏa ra mùi hương chiên đàn; miệng thở ra mùi hương hoa sen xanh; nói năng uyển chuyển lịch sự; cử động nhẹ nhàng. Khi ăn thì thức ăn tự tiêu hóa, không giống con gái ở thế gian có nhiều thứ bất tịnh. Đó gọi là ngọc nữ bảo.

Sáu, Điển tài bảo.

Cũng gọi là Đại tài bảo. Điển tài còn gọi là Điển bảo tàng thần. Vì chuyển luân thánh vương khi muốn có bảy báu, thì Điển tàng thần toàn thân hướng xuống đất, đất vọt bảy báu lên; hướng xuống nước, nước vọt bảy báu lên; hướng lên núi, núi vọt bảy báu ra; hướng đá, đá vọt bảy báu ra. Đó là Điển tài bảo. Kinh A hàm còn gọi là cư sĩ báo. Người này phước đời trước rất sâu dày, mắt nhìn thấu những gì chứa trong lòng đất mà có chủ hay không chủ, đều thấy và biết. Những của báu có chủ thì người này giữ dùm; của báu không chủ lấy cung cấp cho vương dùng.

Bảy, Chủ binh bảo. Cũng gọi là Ly cấu nhãn. Chủ binh cũng gọi là Điển binh thần. Vì Chuyển luân thánh vương, nảy ý muốn có bốn loại binh chủng, hoặc 1000 hoặc 10. cho đến vô số, chỉ trong nháy mắt, thì binh chủng đã sẵn sàng, dàng hàng ra trận nghiêm chỉnh. Đó gọi là chủ binh bảo.

Kinh A hàm còn nói: người này trí mưu hùng dũng, thao lược hơn người, đi đến chỗ vương nói rằng đại vương có chỗ này cần thảo phạt, chớ có lo, nếu muốn có bốn binh chủng tượng, mã, xa, bộ, thì tôi có đủ khả năng cung cấp và trừng phạt.

Lục Căn Công Đức

六根功德 (Thủ lăng nghiêm kinh).

Lục căn công đức là sáu căn có đầy đủ công đức. Công đức tuy đủ ở trong sáu căn, nhưng có liên quan với thế giới mà thành; cho nên số lượng có đến 1200. Đó là lý do gọi thế là trôi chảy; giới là vị trí đối với bốn phương. Tam thế, tứ phương qua lại 12, trôi chảy ba lớp, chính là mười, trăm, ngàn. (Tam thế là quá khứ, hiện tại, vị lai. Tứ phương là đông, tây, nam, bắc).

Uyển chuyển 12 là lấy bốn phương liên hệ với ba đời và ngược lại.

Lưu biến ba lớp chồng lên. Mười trăm ngàn là lấy biến dịch của ba đời đổi thay, mà chồng lên thành ba lớp; ban đầu từ tam thế liên hệ với tứ phương, chồng lên thành số 12. Đó là một lần chồng. Lại lấy số 12 này, biến một thành mười, rồi chồng lên thì thành 120. Đó là hai lần chồng. Lại lấy số 120 này, biến mười thành 100, rồi chồng lên thành 1200. Đó là ba lần chồng. Cho nên gọi là trôi chảy, biến đổi ba lớp là mười trăm ngàn).

Lấy số 1200 này của phương, thế mà làm thành công đức của sáu căn. Bởi vì sáu căn của chúng sanh do tướng sai lầm đan xen nhau mà thành. Thế và giới liên quan nhau, vì số lượng cảnh sở duyên không ra ngoài tam thế, tứ phương.

Nhưng công đức của sáu căn này, nếu căn cứ vào thể mà nói, thì mỗi căn có đủ 1200; nếu phân biệt công dụng mà mói, thì có hơn, kém; đủ, thiếu không giống nhau.

chính vì vậy, ba căn mắt, tai, thân chỉ có 800 công đức; ba căn tai, lưỡi, ý thì có đủ 1200 công đức.

Một, Nhãn căn 800 công đức.

Thân của chúng sanh an vị trong không gian, có đầy đủ trước, sau, phải, trái bốn phía.

Nếu lấy 1200 công đức qui định số lượng của nhãn căn, thì bốn phía, mỗi phía có đủ 300, cộng lại thành 1200.

Nay nói nhãn căn chỉ có 800 là vì mắt chỉ có thấy phía trước 300, bên phải, bên trái, mỗi bên 250. Cộng thành 800. Đó là lý do, ba phần nói về công, một phần không có đức, nên biết được là nhãn căn chỉ có 800 công đức.

Hai, Nhĩ căn 1200 công đức. Tai có thể nghe khắp phía các âm thanh phát ra. Dù xa dù gần, mười phía không sót một; nên nhĩ căn có đầy đủ 1200 công đức.

Ba, Tị căn 800 công đức. Mũi có thể ngửi được mùi, hít, thở thông suốt. Thở ra thì chọn lựa mùi hương; hít vào ngửi mùi hương. Khoảng giữa thở ra, hít vào không thể thẩm định; nên gọi là trống khoảng giữa ấy (giữa hai luồng hơi). Đó là lý do nói có ba phần công, mà khoảng giữa thiếu phần đức; nên biết tị căn chỉ có 800 công đức.

Bốn, Thiệt căn 1200 công đức.

Lưỡi tuyên dương các pháp thế gian và xuất thế gian. Tuy ngôn thuyết có giới hạn, nhưng nghĩa lý chuyên chở trong đó thì vô cùng tận. Đây chỉ luận về ngôn thuyết, không luận về thưởng thức mùi vị. Xét về mặt thưởng thức mùi vị của lưỡi thì công của lưỡi thua, nhưng về ngôn thuyết thì đức của lưỡi hơn. Vì vậy biết là thiệt căn đầy đủ 1200 công đức.

Năm, Thân căn 800 công đức.

Khi xúc chạm, thân có thể nhận biết; hiểu rõ cảnh thuận, nghịch; khổ, vui. Khi giao tiếp với vật thì có tri giác; khi xa lìa vật thì không có tri giác. Đó là lý do nói ba phần là công, một phần không có đức; nên thân căn chỉ có 800 công đức.

Sáu, Ý căn 1200 công đức. Ý căn lặng lẽ, tất cả pháp thế gian và xuất thế đều bao trùm trong đó; nên biết ý căn có đầy đủ 1200 công đức. (Pháp thế gian tức là pháp của trời, người tu tập. Pháp xuất thế gian tức là pháp tu của Tam thừa: Thanh văn, Duyên giác, Bồ tát).

Lục Căn Hỗ Dụng

六根互用 (Lăng nghiêm kinh).

Lục căn hỗ dụng là công dụng của sáu căn tương quan, xen kẻ nhau. Như kinh Niết bàn nói: một căn của Như lai có thể thấy sắc, nghe tiếng, ngửi mùi khác nhau, xúc giác và nhận biết. một căn đã như thế, các căn còn lại cũng như vậy. Đó chính là công dụng hỗ tương của sáu căn. Hoặc căn cứ vào phẩm Pháp sư công đức trong kinh Pháp hoa càng rõ hơn. Nhờ vào sức trì kinh mà người được công dụng vượt trội của căn. Tuy chưa vào sơ địa, cũng có thể có một căn mà đầy đủ công dụng của năm căn. Ở đây tương tự như sáu căn hỗ dụng vậy. Hoặc Ngài A na luật đà không mắt mà thấy, v.v… đều là sáu căn hỗ dụng.

Kinh nói: Không có tiền trần mà khởi lên biết thấy. Phật tánh không theo căn, gá vào căn mà Phật tánh phát khởi. Do vậy mà dụng của sáu căn hỗ tương với nhau.

(Phật tánh không theo căn là Phật tánh không theo căn và cảnh, tức là không chạy theo duyên mà sanh ra, cũng không nhờ cảnh mà khởi lên; mà hoàn toàn tự giác. Phật tánh gá vào căn mà phát khởi là Phật tánh không dựa vào căn và trần mới phát khởi rõ ràng, mà chỉ gá vào căn và trần để phát khởi rõ ràng mà thôi. Do vì gá vào ấy mà công dụng của các căn hỗ tương).

Một, A na luật đà không mắt mà thấy.

Tiếng Phạn là A na luật đà, tiếng Hoa là Như ý.

Vì ở đời quá khứ, ông cho vị Bích Chi Phật một bữa ăn, mà 91 kiếp sau nhận được quả báo an vui như ý.

Kinh Tăng nhất A hàm nói: Phật nói pháp cho đại chúng ở vườn ông Cấp cô độc, khi ấy ông Na luật có mặt ở đó nhưng ngủ không nghe. Phật quở rằng:

Ôi chà! sao lại ngủ.

Là ốc, là trai, là hến sao

Giấc ngủ kéo dài 1000 năm Tên Phật không thể nào nghe tới.

Ông A na luật đà nghe rồi, hiểu thấu không ngủ nữa; chẳng bao lâu sau mất nhãn căn (mù), nhưng chứng được nhãn thông; thấy 3000 thế giới giống như thấy trên tay cầm một trái cây; nên gọi là không mắt mà thấy. (Bích chi là tiếng Phạn, gọi đủ là Bích chi ca la, tiếng Hoa là Duyên giác).

Hai, Bạt nan đà long không tai mà nghe.

Tiếng Phạn là Bạt nan đà, tiếng Hoa là Thiện hoan hỉ. Vì rồng hay hộ trì quốc gia, mưa thuận gió hoà. năm Bình sa vương tổ chức đại hội để báo đáp công ơn cho con rồng ấy, dân chúng nghe đến, ai nấy đều vui mừng. Vì rồng này không có tai mà có thể nghe được, nên gọi là vô nhĩ nhi thính.

(Tiếng Phạn là Bình sa, còn gọi là Tần bà sa la, tiếng Hoa là Mô thật, vì chính ông là mẫu người có đời sống đầy đủ.

Ba, Khắc ca thần nữ không mũi ngửi được hương. Tiếng Phạn là Khắc ca, tiếng Hoa Thiên đường lai, tên sông chảy từ hồ Vô nhiệt não ở đỉnh Tuyết sơn xuống. Người con gái này là thần của con sông, lấy tên sông làm tên mình. Nữ thần này không mũi nhưng có thể ngửi mùi.

Bốn, Kiều phạm bạt đề dị thiệt tri vị. Tiếng Phạn là Kiều phạm bạt đề, tiếng Hoa là Ngưu ti. Kinh Pháp hoa văn cú nói: Xưa, 500 đời từng làm Ngưu vương, sau khi ăn xong thường nhai lại. Vì dư báo ấy chưa hết, nên khi lưỡi nếm mùi, thì cũng nhai lại; vì vậy gọi là Ngưu ti, vì cái lưỡi kỳ lạ ấy có thể nếm mùi.

Năm, Thuấn nhã đa thần vô thân giác xúc. Tiếng Phạn là Thuấn nhã đa, tiếng Hoa là Hư không, tức thần làm chủ không gian . Soạn yếu nói: thân không có tướng thô, mà lại có màu sắc nhiệm mầu. Kinh nói: trong hào quang của Phật, nếu hiện ra trong chốc lát, thì bản chất ấy như gió, gió ấy không phải là thân, mà có thể biết được xúc chạm.

Sáu, Ma ha Ca diếp viên minh liễu tri bất nhân tâm niệm. Tiếng Phạn là Ma ha Ca diếp, tiếng Hoa là Đại ẩm quang. Vì Ngài tu định diệt tận, nên ý căn không còn. Tuy ý căn không còn, mà có thể rõ biết tất cả các pháp, nên gọi là biết rõ mà không nhờ tâm niệm. (Diệt tận định là tâm thọ, tưởng không còn, mới chứng được định này).

Lục Căn

六根 (Thủ lăng nghiêm kinh).

Căn có nghĩa là có thể sanh ra. Vì sáu căn hay sanh ra sáu thức, nên gọi là lục căn.

Một, Nhãn căn. Đối với cảnh sắc, mắt có thể thấy hết các sắc.

Luận Du già nói: Năng quán các sắc, chính là nhãn căn vậy.

Hai, Nhĩ căn.

Tai hay nghe các thứ tiếng. Luận Du già nói: vì phần nhiều từ đây mà âm thanh đến với nhĩ căn.

Ba, Tị căn.

Vì mũi có thể ngửi được mùi hương. Luận Du già nói: Vì phần nhiều từ đây, mà hương mới được mũi ngửi.

Bốn, Thiệt căn.

Lưỡi có thể thưởng thức vị của thức ăn. Luận Du già nói: khả năng nếm các vị, chính là phần nhiều phát xuất ra ngôn luận.

Năm, Thân căn. Thân là nơi các căn nương vào. Luận Du già sư địa nói: các căn tập trung lại, chính là thân căn.

Sáu, Ý căn.

Ý đối với cảnh giới của năm trần, hoặc tốt, hoặc xấu, đều có thể phân biệt.

Lục Cấu Pháp

六垢法 ( Hoa nghiêm khổng mục và Hiển tông luận).

Cấu là dơ, bẩn.

Vì sáu pháp này làm cho chân tâm dơ bẩn, nên gọi là cấu.

Một, Cuống.

Cuống là lừa dối, không thật. Dùng lời nói không thật để khi mình, dối người.

Hai, Siểm.

Siểm là nịnh hót. Dùng lời nói khéo cốt để làm vui lòng người, sao cho mình được hậu hĩnh, quen thân.

Ba, Kiêu.

Kiêu là ngạo mạn. Trọng mình, khinh người và không có đức nhún nhường.

Bốn, Não.

Não là lấn át quấy rối.

Làm những việc tổn hại và gây khổ đau, thường ôm lòng xâm lấn và quấy rối, khiến cho người ta không được an ổn.

Năm, Hận.

Hận là hờn giận.

Một lời nói trái ý, liền nổi tâm giận dữ lên, rồi ôm lòng oán hận.

Sáu, Hại

Hại là tổn thương. Không có tâm từ thương xót, và làm những điều ác độc, thảm hại tổn thương đến người và vật.

Lục Chủng A La Hán

六種阿羅漢 (Pháp hoa huyền nghĩa).

Tiếng Phạn là A la hán, tiếng Hoa là vô sanh, hay gọi là vô học, vì đã dứt hẳn sống, chết trong ba cõi, nên gọi vô sanh; không có pháp nào đáng học, nên gọi là vô học.

Một, Thối pháp A la hán. Do gặp duyên chướng ngại, nên đạo pháp đã bị thối thất, tức là quả thứ tư thối lui đến sơ quả; nên gọi là thối pháp.

(Duyên chướng ngại, kinh Niết bàn nói rõ có năm duyên: 1) lạc đa sự, 2) lạc thuyết thế sự, 3) lạc thụy miên, 4) lạc cận tại gia, 5) lạc đa du hành.).

Hai, Tư pháp A la hán.

Vì tự mình suy nghĩ pháp đã được, sợ có sự thối thất; nên gọi là tư pháp.

Ba, Hộ pháp A la hán. Vì đối với pháp đã chứng được, tâm sanh ưa thích, vui vẻ, nên càng giỏi giữ gìn; nên gọi là hộ pháp.

Bốn, Trụ pháp A la hán. Vì trụ vào pháp đã chứng được, không lùi không tiến; nên gọi là trụ pháp.

Năm, Tiến pháp A la hán. Vì hay gắng sức tiến tu, cho đến pháp bất động; nên gọi là tiến pháp. sáu, bất động pháp A la hán. Vì không bị phiền não quấy động và nhiểu loạn; nên gọi là bất động pháp.

Lục Chủng Câu Sanh Hoặc

六種俱生惑 (Đại thừa bách pháp minh môn luận)

Hoặc nghĩa là tối tăm, mê lầm không hiểu rõ lý lẽ.

Vì các hoặc tham, sân, si, … cùng với thân sanh ra; nên gọi là câu sanh hoặc.

Một, Tham hoặc. Vì đối với cảnh năm trần vừa ý, muốn giữ lấy không chán, tối tăm, mê lầm không rõ; nên gọi là tham hoặc.

Hai, Sân hoặc.

Vì đối với cảnh năm trần trái ý, giận dữ nổi lên, tối tăm, mê lầm không rõ; nên gọi là sân hoặc.

Ba, Si hoặc.

Vì đối với sự, lý của các pháp, không phân biệt được, điên đảo, chấp chặt một cách sai lầm, nổi lên các tà kiến, tăm tối, mê lầm không rõ; nên gọi là si hoặc.

Bốn, Mạn hoặc. Lăng nhục, ngạo nghễ với người, tối tăm mê lầm không rõ; nên gọi là mạn hoặc.

Năm, Nghi hoặc.

Vì tâm không có chánh tín, nên đối với chánh pháp do dự, không quyết định, tối tăm, mê lầm không rõ, nên gọi là nghi hoặc.

Sáu, Giác hoặc. Vì không có chánh tri kiến, nên đối với cảnh năm trần, thường khởi lên những hiếu biết sai lầm, đắm nhiễm ái dục, tối tăm, mê mờ không rõ, nên gọi là giác hoặc.