Tam Tạng Pháp Số

Thập Nhất Sắc

十一色 (Đại thừa quảng ngũ uẩn luận).

Sắc có nghĩa là chất làm trở ngại. Vì sáu thứ mắt, tai, mũi, lưởi, thân, vô biểu. Đó là sắc ở ngoài.

Tất cả có 11 thứ riêng biệt:

Một, Nhãn.

Nhãn căn có hình dạng, thể chất có thể thấy được, nên gọi là sắc.

Hai, Nhĩ. Nhĩ căn có hình dạng, thể chất có thể thấy được, nên gọi là sắc.

Ba, Tỷ.

Tỷ căn có hình dạng, thể chất có thể thấy được, nên gọi là sắc.

Bốn, Thiệt.

Thiệt căn có hình dạng, thể chất có thể thấy được, nên gọi là sắc.

Năm, Thân.

Thân căn có hình dạng, thể chất có thể thấy được, nên gọi là sắc.

Sáu, Sắc. Màu sắc xanh, vàng, đỏ v.v… mà nhãn căn thấy, gọi là sắc.

Bảy, Thinh.

Tiếng tơ, trúc, ngọc đúng là có thể nghe được, nên gọi là sắc.

Tám, Hương.

Các thứ hương của thức ăn, thức uống, chiên đàn, trầm thủy đúng là có thể ngửi được, nên gọi là sắc.

Chín, Vị.

Các vị ngọt, lạt, mặn, đắng thực là có thể nếm biết, nên gọi là sắc.

Mười, Xúc.

Các xúc chạm trơn, lán, mềm mại, nhẹ nhàng do quần áo cực tốt mặc lên người v.v… đúng là có sự tiếp của thân thể với sự vật, nên gọi là sắc.

Mười một, Vô biểu. Vô biểu là sắc không thể hiển thị, như sắc ỏ trong định của thời Tứ thiền, một phần tịnh sắc ở trong mắt đều không thể thấy, không thể hiển thị; cũng như ý thức duyên tướng của vô số cảnh giới ở quá khứ. Tuy đối tượng không biểu hiện nhưng thật sự có thấy tưởng cảnh, nên gọi là vô biểu sắc. (Trời Tứ thiền là sơ thiền, nhị thiền, tam thiền, tứ thiền ở cõi sắc. Một phần tịnh sắc ở trong mắt tức là nhãn thức).

Thập Nhất Thiện

十一善 (Thành duy thức luận).

Một, Tín.

Tín là đối với tất cả pháp lành ham thích nhận lấy không nghi ngờ. Có ba loại: 1) Tín thật hữu: Đối với các pháp có lý thật sự thì phải tin tưởng vững chắc; 2) Tín hữu đức: Ở trong đức thanh tịnh chân thật của Tam bảo phải tin tưởng, ham thích; 3) Tín hữu năng: Đối với tất cả pháp lành của thế gian, và xuất thế gian, phải nỗ lực tin tưởng có khả năng thành công, khởi lên hy vọng. Đó gọi là tín.

Hai, Tàm.

Tàm là hổ thẹn với chính mình. Tâm luôn biết hổ thẹn, tôn trọng hiền thánh, thiện nhân, xấu hổ với lỗi lầm, tội ác đã qua, thì đủ sức đối trị với tâm không biết hổ thẹn, dứt hết các hạnh ác.

Ba, Quý.

Quý với lý và sự của tất cả các pháp, đều hiểu rõ ràng, xác quyết, không bị lầm lạc.

Bốn, Vô tham.

Đối với năm cảnh dục thuận lòng, tâm sanh chán ghét, muốn xa lìa, không để cho bị ô nhiễm, vướng mắc.

Năm, Vô sân.

Đối với năm cảnh dục trái lòng, tâm luôn nhịn nhục, không giận hờn.

Sáu, Vô si.

Đối với lý và sự của tất cả các pháp, điều hiểu rõ ràng, xác quyết, không bị lầm lạc.

Bảy, Cần.

Đối với tất cả pháp lành siêng năng, tu tập, không lười biếng để thiện nghiệp hoàn thành.

Tám, An.

An tức là khinh an (nhẹ nhàng, an ổn). Xa lìa tham, sân, si… và các pháp tán loạn; điều hòa, vui vẻ thân tâm hướng đến thoải mái.

Chín, Bất phóng dật. Ba nghiệp siêng năng đối với các hoặc phải trừ, với các pháp lành phải tu, gắng sức, dũng mãnh, mau chóng thành công tất cả thiện pháp thế gian và xuất thế gian mà không buông lung.

(Thiện pháp thế gian là năm giới cấm, thập thiện. Thiện pháp xuất thế gian là các pháp giới, định, huệ mà hàng Thinh văn tu tập).

Mười, Hành xả.

Ba nghiệp siêng năng làm cho tâm bình đẳng, an trụ trong vắng lặng. Tất cả các chướng do trạo cử, hôn trầm gây ra đều xả bỏ, xa lìa.

Mười một, Bất hại. Đối với tất cả hữu tình chúng sanh không làm cho nó tổn hại, buồn phiền, không làm cho giận hờn, thường vận dụng tâm từ bi làm cho nó bớt đau khổ và cho thêm an vui.

Thập Nhất Thinh

十一聲 (Hoa nghiêm kinh Tùy sớ diễn nghĩa sao).

Một, Chấp thọ đại chủng thinh.

Chấp tức là nắm bắt, giữ gìn. Thọ là lãnh thọ. Vì người ở trong bốn đại có cái giữ gìn và lãnh thọ, nên nói là âm thinh. Như hai tay vỗ vào nhau và nói năng tạo ra âm thinh, đều ở trong bốn đại mà ra, nên gọi là chấp thọ âm thinh của bốn đại.

Hai, Bất chấp thọ đại chủng thinh.

Vì người ở ngoài bốn đại, không có cái gì chấp thọ mà nói là âm thinh. Như âm thinh gió thổi rừng cây, dòng nước chảy nhanh, đều do bốn đại ở ngoài mà xuất ra, nên gọi là không chấp thọ âm thinh của bốn đại.

Ba, Chấp thọ bất chấp thọ đại chủng thinh.

Nhưng những âm thanh do dùng tay đánh trống. Tay thuộc chấp thọ bốn đại, còn trống không thuộc chấp thọ bốn đại, nên gọi là âm thinh chấp thọ và không chấp thọ bốn đại.

Bốn, Thế sở cộng thành thinh. Người thế tục, hoặc do nói năng hoặc do vấn đáp mà thành âm thinh, nên gọi là âm thinh gọp lại mà có ở đời.

Năm, Thành sở dẫn thinh. Những âm thinh do thánh nhân nói pháp đều để hướng dẫn chúng sanh ra khỏi sanh tử mà thành âm thinh, nên gọi âm thinh có được là do hướng dẫn chúng sanh.

Sáu, khả ý thinh. Âm thinh vui vẻ có thể làm cho thích ý của mình, nên gọi là khả ý thinh.

Bảy, Bất khả ý thinh. Âm thinh sầu khổ, trái ngược tình ý, nên gọi là bất khả ý thinh.

Tám, Câu tương vi thinh. Âm thinh không khổ không vui, không trái không vừa ý, so với âm thinh vừa ý, không vừa ý ở trước tương phản nhau, nên gọi là câu tương vi thinh.

Chín, Biến kế sở chấp thinh. Ngoại đạo, đối với tất cả pháp, so đo cho rằng có, không; thường, vô thường, v.v… rồi chấp trước những gì nói ra đã thành âm thinh, nên gọi là biến kế (so đo) sở chấp thinh.

Mười, Thánh ngôn thinh. Thánh tức là chánh. Thấy nói là thấy, không thấy nói là không thấy. Nghe nói là nghe, không nghe nói là không nghe v.v… Từ cái nhân ngay thẳng này mà thành âm thinh, nên gọi là thánh (chánh) ngôn thinh.

Mười một, Phi thánh ngôn thinh.

Thấy nói không thấy, không thấy nói thấy; nghe nói không nghe, không nghe nói nghe v.v… Từ nguyên nhân không ngay thẳng này mà thành âm thinh, nên gọi là phi thánh (chánh) ngôn thinh.

Thập Nhất Trí

十一智 (Đại Bát nhã kinh).

Một, Thế tục trí.

Trí hữu lậu của thế gian không thể ra ngoài sanh tử, nên gọi là thế tục trí cũng gọi là danh tự trí. Vì trí này chỉ có tên mà không có lý.

Hai, Pháp trí.

Tứ đế khổ, tập, diệt, đạo ở dục giới; trí vô lậu về các pháp này (khổ, tập, diệt, đạo) có khả năng dứt trừ kiến hoặc phiền não ở dục giới, nên gọi là pháp trí.

Ba, Loại trí.

Tứ đế ở sắc giới, vô sắc giới; lấy Tứ đế ở dục giới so sánh mà quán sát. Từ dứt trừ kiến hoặc ở hai giới trên (sắc, vô sắc giới) phát sanh ra trí huệ vô lậu về khổ, tập, diệt, đạo, nên gọi là loại trí. Trí này cùng loại với pháp trí).

Bốn, Khổ trí.

Khổ có nghĩa bức bách. Vì quán sát năm ấm, nhận ra được vô thường, khổ, không, vô ngã mà chứng được trí vô lậu, nên gọi là khổ trí.

(Vô thường là thân năm ấm cuối cùng hoại diệt. Khổ là thân này chịu các khổ bức bách sanh, tử. Không là thân này do bốn đại giả hợp mà thành, cuối cùng chẳng còn. Vô ngã là bốn đại mỗi thứ đi về một nẻo của nó thì cái gì là ngã).

Năm, Tập trí. Tập có nghĩa là nhóm hợp. Vì quán sát nhân phiền não kiến hoặc và tư hoặc mà có khả năng nhóm hợp quả sanh tử, được trí vô lậu, nên gọi là tập trí.

Sáu, Diệt trí.

Diệt có nghĩa là dứt hết (đoạn diệt). Vì dứt hết phiền não kiến, tư được trí vô lậu, nên gọi là diệt trí.

Bảy, Đạo trí.

Đạo là có thể thông suốt. Vì con đường giới, định, huệ có khả năng dẫn đến Niết bàn. Nương vào đó mà tu thì được trí vô lậu, nên gọi là đạo trí.

Tám, Tha tâm trí. Muốn biết pháp tâm và tâm sở ở dục giới, sắc giới và biết pháp tâm và tâm sở vô lậu, nên gọi là tha tâm trí.

Chín, Tận trí.

Vì ta đã thấy khổ rồi, đã dứt tập rồi, đã chứng diệt rồi, đã tu đạo rồi. Khi nhớ như thế thì được trí vô lậu, nên gọi là tận trí.

Mười, Vô sanh trí. Vì ta đã thấy khổ rồi, không còn thấy nữa. Ta đã dứt tập rồi, không còn dứt nữa. Ta đã chứng diệt rồi, không còn chứng nữa. Khi tưởng như thế thì được trí vô lậu, nên gọi là vô sanh trí.

Mười một, Như thật trí. Vì đối với tất cả pháp biết đúng đắn như thật, không có trở ngại. Đó là trí Phật, nên gọi là trí như thật.

Thập Nhị Ác Luật Nghi

十二惡律儀 (Tạp A tỳ đàm tâm luận).

Ác luật nghi là luật nghi về pháp không nên làm.

Một, Đồ dương.

Đồ là giết. Người hoặc mình ăn thịt con vật mà giết nó, hoặc để bán thịt nó mà giết. Đó là ác luật nghi.

Hai, Dưỡng kê.

Vì thích mùi vị của thịt nó, để ăn cho ngon miệng, thường tự mình nuôi dưỡng với ý đồ giết nó để ăn.

Đó là ác luật nghi.

Ba, Dưỡng trư.

Hoặc chính muốn thỏa mãn lỗ miệng và bao tử, hoặc muốn mua bán kiếm lời mà nuôi dưỡng nó. Đó là ác luật nghi.

Bổn, Bổ điểu.

Vì tâm chứa sự giết hại nên mới lưới thú bắt chim hoặc để ăn hoặc để bán, làm tổn hại mạng sống. Đó là ác luật nghi.

Năm, Bổ ngư.

Vì tâm chứa sự giết hại nên mới giăng lưới thả câu bắt cá, hoặc để ăn hoặc để bán, làm tổn hại mạng sống của con vật. Đó là ác luật nghi.

Sáu, Lạp sư.

Vì tâm chứa sự sát hại nên mới săn bắt tất cả cầm thú, hoặc để ăn hoặc để bán, làm tổn hại mạng sống của chúng. Đó là ác luật nghi.

Bảy, Tác tặc.

Vì thấy bất cứ vật gì của người khác, cũng luôn nuôi lòng trộm cắp, không nghĩ rằng vật nào chủ nấy lén lấy gây tai hại cho người.

Đó là ác luật nghi.

Tám, Khôi khoái. Khôi khoái là ông quan cầm dao hành hình người có tội. Vì người này vốn đồng loại nên kẻ kia, tuy phạm pháp, theo lý thì phải chết, nhưng thói quen thành nghiệp chém người là làm hại đến sự sống, đúng là một việc làm ác. Đó là ác luật nghi.

Chín, Thủ ngục.

Vì làm kẻ giữ ngục thì dùng gông cùm, xiềng xích, ngược đãi tội nhân, làm mất dần tâm từ. Đó là ác luật nghi.

Mười, Chú long.

Tập tành các tà pháp chú thuật trù ếm rồng, rắn để dùng nó làm trò mua vui. Đó là ác luật nghi.

Mười một, Đồ khuyển.

Giết chó để ăn thịt hay để buôn bán. Đó là ác luật nghi.

Mười hai, Tứ lạp.

Chủ trì việc săn bắn, rình mò bắt cầm thú để làm nghề sanh lợi là tự mình chất chứa tội nghiệp. Đó là là ác luật nghi.

Thập Nhị Đầu Đà Hạnh

十二頭陀行 (Thập nhị đầu đà kinh).

Tiếng Phạn là Đầu đà, tiếng Hoa là Đẩu tẩu, nghĩa là có khả năng rủ sạch bụi dơ phiền não. Bởi Tỳ kheo phải lìa xa sự ồn ào, bận bịu, không ưa trang sức đẹp đẽ, tâm dứt hết tham cầu, không còn kiêu mạn, cuộc sống thanh tịnh để cầu đạo vô thượng chánh giác, nên mới có 12 thứ hạnh này đây.

Một, Trụ A lan nhã xứ.

Tiếng Phạn là A lan nhã, tiếng Hoa là Tịch tịnh xứ. Vì Tỳ kheo phải ở chỗ yên lặng, vắng vẻ, thân lìa chỗ ồn ào, tâm xa dục trần, cắt đứt hết mội vướng mắc để cầu đạo vô thượng. Đó là hạnh đầu đà.

Hai, Thường hành khất thực. Vì Tỳ kheo xa lìa mọi tham cầu, không nhận lời mời cúng dường của người khác, thường đi xin ăn để nuôi sắc thân, giúp thành đạo nghiệp. Khi nhận được thức ăn cúng dường của đàn na, hoặc ngon hoặc dở, không khởi niệm phân biệt tăng giảm; kể cả khi không nhận được thức ăn cúng dường cũng không giận hờn, tâm luôn bình đẳng dù có hay không. Đó là hạnh đầu đà.

Ba, Thứ đệ khất thực.

Khi Tỳ kheo đi khất thực, không ưa thích món ngon, không xem thường chúng sanh, không chọn giàu nghèo, tâm luôn bình đẳng, tuần tự mà đi không hề phân biệt. Đó là đầu đà hạnh.

Bốn, Nhất thực.

Vì Tỳ kheo tu hành nên suy nghĩ thế này ta xin ăn một bữa còn trở ngại quá nhiều, huống còn có tiểu thực, hậu thực; nếu không làm hao tổn thì giờ cho mình thì mất nửa ngày cho công việc chuẩn bị, nấu nướng, đâu có thể nhất tâm hành đạo. Vì vậy dứt hết các bữa ăn khác, chỉ ăn một bữa đúng pháp mà thôi. Đó là hạnh đầu đà.

Năm, Tiết lượng thực. Thức ăn vị Tỳ kheo xin được phải chia ba phần: nếu thấy ai thiếu thốn thì cho họ một phần: lại có thể để một vắt cơm trên một tảng đá sạch cho cầm thú hay chim muông; nếu không gặp kẻ nghèo khổ cũng chỉ ăn hai phần ba phần mà thôi, phải để lại một phần không được ăn hết. Như thế thì thân thể được nhẹ nhàng và an ổn, dễ tiêu hóa, không mắc bệnh, phòng ngừa hao tổn đạo nghiệp, nên tiết thực là hạnh đầu đà.

Sáu, Quá trung bất ẩm tương.

Tương tức là nước trái cây, nước mật các loại. Vì Tỳ kheo tu hành, đối với các thứ nước uống, nếu đã quá ngọ, thì không được uống. Nếu vị nào uống thì sẽ bị ghiền, mong muốn mãi không chán, không thể nhất tâm tu tập pháp lành. Do đó, quá ngọ không uống nước trái cây, nước sữa… trừ nước trong, nước trà, là hạnh đầu đà vậy.

Bảy, Trước tệ nạp y. Tỳ kheo không ham mặc y phục đẹp, không cầu áo tốt, chỉ lượm những miếng vải cũ nát vứt bỏ, rồi giặt giũ cho sạch may thành phấn tảo y để ngăn che lúc trời lạnh lẽo mà thôi. Nếu vị nào ham y mới, tốt thì phải tìm tòi làm hao tổn đạo hạnh; còn có thể rù quến trộm cắp. Do vậy mặc áo phấn tảo, đó là hạnh đầu đà.

Tám, Đản tam y.

Ba y là ba áo ca sa: chín điều, bảy điều, năm điều. Vì Tỳ kheo thiểu dục tri túc, áo là cốt để che thân, không nhiều không ít. Như người bạch y cất chứa vô số y phục, cho đến ngoại đạo tu khổ hạnh trần truồng không biết xấu hổ; hai trường hợp này đều không hợp với trung đạo. Vì vậy, đệ tử của Phật không theo hai cực đoan ấy mà chỉ có ba y là thích hợp. Đó là hạnh đầu đà.

(Tiếng Phạn là Ca sa, tiếng Hoa là Bất chánh sắc. Nói chín điều, bảy điều, năm điều, đây là theo thứ lớp thượng, trung, hạ về áo ca sa). Chín, Trủng gian tọa.

Quán vô thường, khổ, không, đó là bước đầu tiên của Phật pháp, có khả năng lánh xa, chán ghét ba cõi. Tỳ kheo ở trong nghĩa trang, thường thấy thây ma, hôi hám, nhớp nhúa, lửa đốt, chim mổ thì ý tưởng về vô thường, bất tịnh dễ hình thành. Vì vậy ở nơi bãi tha ma là hạnh đầu đà.

(Vô thường là thân năm ấm cuối cùng tiêu hoại. Khổ là do thân này mà chịu khổ đau bức bách của sống và chết. Không là thân này do bốn đại giả hợp mà thành, chắc chắn là không thật có).

Mười, Thọ hạ tọa. Tỳ kheo ở bãi tha ma mà không chứng đạo được thì phải đến dưới gốc cây, tư duy tìm tòi về lẽ đạo. Như khi Phật còn sanh thời: Thành đạo, chuyển pháp luân, nhập Niết bàn đều ở dưới gốc cây. Vì nhân duyên như thế, cho nên Tỳ kheo làm theo như Phật, ở dưới gốc cây là hạnh đầu đà.

Mười một, Lộ địa tọa. Tỳ kheo ở dưới gốc cây tựa như ở trong nhà, tàn cây che mưa nắng mát mẻ dễ chịu, nên sanh lòng lưu luyến; hoặc là lo mưa rơi thấm lạnh, chim chóc tè phải dơ người, độc trùng quấy phá. Suy tư như vậy, nên đến chỗ đất trống ở, thỏa ý vừa lòng, ánh trăng soi khắp, làm cho tâm xán lạn, dễ vào không định, nên đến chỗ đất trống ở là hạnh đầu đà. Mười hai, Đản tọa bất ngọa. Trong bốn oai nghi của Tỳ kheo thì ngồi là số một, ăn dễ tiêu hóa, hơi thở điều hòa, dễ đi vào đạo.

Nếu lười biếng, ngủ nghỉ, thì các giặc phiền não luôn rình rập xâm hại; nếu đi, nếu đứng tâm động khó nhiếp phục; cho nên Tỳ kheo thương phải ngồi yên, lưng không dính chiếu là hạnh đầu đà.

Thập Nhị Loại Sanh

十二類生 (Lăng nghiêm kinh).

Các loài hữu tình do điên đảo, vọng tưởng khởi lên hoặc (mê lầm), tạo ra nghiệp. Tùy theo nghiệp mà cảm thọ quả báo không giống nhau, nên có 12 loại.

Một, Noãn sanh.

Noãn sanh là từ trứng mà sanh ra.

Đây là loài hữu tình mê lầm do hư vọng, điên đảo mà khởi lên nghiệp loạn tưởng bay lên trời hay lặn xuống nước, hoặc nghiệp hòa hợp, nên cảm quả báo sanh vào loài này, tức là các loại cá, chim, rùa, rắn.

(Loài bay lên hay lặn xuống nếu niệm tưởng nhẹ nổi thì làm loài chim. Nếu tình niệm chìm nặng thì quả báo làm loài cá, rắn).

Hai, Thai sanh.

Thai sanh là từ bào thai mà sanh ra. Loài hữu tình này mê lầm do ái dục tạp nhiễm mà ra rồi khởi lên nghiệp loạn tưởng hoành thụ. Hoặc và nghiệp tương quan cho nhau, nên cảm quả báo sanh ra loại này, tức là các loại người, súc sanh, rồng, tiên.

(Hoành thụ là thân người thẳng đứng, súc sanh nằm ngang. Vì tu tập chánh đạo mà được làm thân người, nên thân thẳng đứng. Vì làm theo tà đạo mà cảm quả báo làm loài súc sanh, nên thân nằm ngang).

Ba, Thấp sanh.

Thấp sanh là từ chỗ ẩm thấp mà sanh ra. Vì loài hữu tình này mê lầm do chấp trước, khởi lên nghiệp loạn tưởng phiên phúc. Hoặc và nghiệp hòa hợp, nên cảm quả báo mà sanh ra loại này, tức là loài ngọ ngoạy cử động.

(Phiên phúc tức là phi phục loại: Loài bay lên và loài nằm ở trong đất).

Bốn, Hóa sanh.

Hóa sanh là không mà bỗng có, hoặc là lìa hình cũ này mà đổi sang chất mới kia là hóa sinh vậy. Vì loài hữu tình này mê lầm do biến dịch điên đảo mà khởi lên nghiệp loạn tưởng bỏ cũ theo mới. Hoặc và nghiệp hòa hợp, nên cảm quả báo sanh ra loại này, tức là loại lột xác bay lên không trung.

(Lột xác bay lên không trung là như con tằm lột xác thành con Ngài, như chim sẻ hóa ra con sò).

Năm, Hữu sắc.

Hữu sắc là của vật hữu tình làm trở ngại sự phát ra ánh sáng. Vì loài hữu tình này mê lầm do điên đảo chướng ngại khởi lên nghiệp tinh diệu loạn tưởng. Hoặc và nghiệp rõ ràng, nên cảm quả báo sanh ra loài này, tức là loại hưu cữu tinh minh. (Hưu cữu tinh minh là các sao, như sao tốt gọi là hưu, sao xấu gọi là cữu. Đoạn đóm, ngọc trai đều là loài tinh minh).

Sáu, Vô sắc.

Vô sắc là không có hình sắc. Vì loài hữu tình này mê lầm do điên đảo tỏa tán khởi lên nghiệp âm ẩn loạn tưởng. Hoặc và nghiệp tối tăm, nên cảm quả báo sanh ra loài này, tức là loài không tán tỏa trầm. (Không tán tỏa trầm là sắc hết tâm mất, chán không, dứt hết tướng, chìm trong tối tăm u ẩn, tức là loài ngoại đạo ở cõi vô sắc).

Bảy, Hữu tưởng.

Hữu tưởng là từ ức tưởng sanh ra. Vì loài hữu tình này mê lầm do điên đảo vọng tưởng, khởi lên nghiệp tiềm kết loạn tưởng. Hoặc và nghiệp hòa hợp, nên cảm quả báo sanh ra loài này, tức là loài quả thần tinh linh.

(Võng tượng dường có dường không.Tiềm kết tức là ẩn phục: núp kín; kết tức ngưng đọng).

Tám, Vô tưởng.

Vô tưởng là tâm tưởng hôn mê, không biết gì hết. vì loại hữu tình này, mê lầm do ngu si, ương ngạnh rồi khởi lên nghiệp khô cảo loạn tưởng. hoặc và nghiệp hòa hợp nên cảm quả báo sanh ra loại này, tức loài đất, cây, vàng, đá do tinh thần hóa ra.

(Tinh thần: linh hồn. Gọi chung những cái thuộc về vô hình. Tinh thần hóa ra đất, cây, vàng, đá là như hoa biến sanh tinh, như ngoại đạo Hoàng đầu hóa ra đá).

Chín, Phi hữu sắc.

Phi hữu sắc là tuy có hình sắc nhưng vay mượn cái khác mà làm nên. Vì loại hữu tình này, mê lầm do dối trá tương đãi (tự và tha đối đãi nhau, nhờ đó tồn tại), khởi lên nghiệp nhân y loạn tưởng. Hoặc và nghiệp tương nhiễm, nên cảm quả báo phi hữu sắc tướng thành sắc, tức loài sứa lấy con tôm làm mắt. (Phi hữu sắc tướng thành sắc, như con sứa vốn không phải loài sắc tướng, nên nói chẳng có sắc tướng mà lấy bọt nước làm thân, lấy con tôm làm mắt, nên gọi là thành sắc).

Mười, Phi vô sắc.

Phi vô sắc là vì dùng âm thinh trù ếm mà có khả năng thành hình. Vì loài hữu tình này, mê lầm do điên đảo về tướng dẫn đến sai lầm về tánh, rồi khởi lên nghiệp nương tựa vào nhau, nên cảm quả báo phi vô sắc tướng vô sắc, tức là loài trù ếm cầu đảo sự sống.

(Phi vô sắc tướng vô sắc là như con tôm, con ểnh ương từ chính loại nó sanh ra, không mượn ở loài khác, nên gọi là không phải là không có sắc tướng. nhờ âm thinh mà sanh ra, nên gọi là vô sắc. Trù ếm cầu đảo sự sống: Chú trớ yếm sanh là chú trớ tức kêu gọi; yếm tức đảo: khấn vái, cầu đảo. Như con ểnh ương nhờ âm thinh phụ vào với trứng sau đó sanh ra và lớn lên; nếu không có âm thinh thì hư hoại. Chim khổng tước mái nghe tiếng khổng tước trống kêu thì có mang sanh chim con. Các loài vật này đều do khẩn cầu mà sanh vậy. Mười một, Phi hửu tưởng. Phi hữu tưởng là mượn thân của người khác làm thân của mình. Vì loài hữu tình này, sai lầm do điên đảo vu oan cho người, khởi lên nghiệp hồi hỗ loạn tưởng. Hoặc và nghiệp hòa hợp, nên cảm quả báo phi hữu tưởng tướng thành tưởng. (Vu võng là vu oan, vu cáo: nói sai sự thật. Hồi hổ giống như thay đổi cho nhau. Bồ lư tức con tò vò, lấy con trùng xanh mà cho là con của mình; đó là nghĩa lộng giả thành chân, chuyển đổi cho nhau. Phi hữu tưởng tướng thành tưởng là như con trùng xanh không phải loài tò vò, nên gọi là phi hữu tưởng tướng mà có thể trở thành con của mình, nên gọi là thành tưởng).

Mười hai, Phi vô tưởng. Phi vô tưởng là tuy là người thân thuộc mà trở thành kẻ thù giết hại lẫn nhau. Vì loài hữu tình này sai lầm do oán hận điên đảo, khởi lên nghiệp sát hại vọng tưởng. Hoặc và nghiệp hòa hợp mà cảm quả báo phi vô tưởng tướng vô tưởng, tức là loài chim thổ kiêu…dựa vào cục đất mà làm thành con của mình, và chim phá kính lấy trái độc ấp thành con của mình. Khi con lớn lên thì cha mẹ đều bị con ăn.

(Phi vô tưởng tướng vô tưởng là cha mẹ có tình thương nên gọi là phi vô tưởng tướng, về sau lớn lên, cha mẹ bị ăn, nên gọi là vô tưởng. Thổ kiêu là loài chim ăn thịt cha. Hình thù của nó giống chồn còn mắt thì giống cọp; nay gọi là chim).

Thập Nhị Nhân Duyên

十二因緣 (Thiên thai tứ giáo nghi).

Vì vô minh, hành, thức, … xoay chuyển đến cảm quả gọi là nhân, nương tựa vào nhau là duyên, ba đời liên tục, không gián đoạn. (Ba đời liên tục không gián đoạn là do quá khứ có vô minh, hành làm nhân cảm quả đời hiện tại là thức, danh sắc, lục nhập: sáu căn và sáu trần tiếp xúc. Do quả hiện tại này, khởi lên thọ, ái, thủ, hữu làm nhân hiện tại. Do nhân hiện tại cảm quả đời vị lai là sanh, lão, tử. Cứ xoay vòng như thế không gián đoạn).

Một, Vô minh.

Vì phiền não (hoặc ở đời quá khứ che lấp bổn tánh, không còn sáng suốt, nên gọi là vô minh.

Hai, Hành. Ở đời quá khứ thân, miệng, tạo tác nghiệp lành và không lành, nên gọi là hành.

Ba, Thức. Do hoặc và nghiệp ở quá khứ dẫn dắt khiến cho thức này đến đầu thai vào bụng mẹ. Trong khoảng một sát na nhiễm ái làm giống, nạp tưởng thành thai, nên gọi là thức. (Tiếng Phạn là Sát na, tiếng Hoa là một niệm).

Bốn, Danh sắc.

Danh tức là tâm, vì chỉ có tên mà không có hình chất. Sắc tức là sắc chất, là cái thân này.

Vì từ khi thác thai về sau đến bảy ngày lần thứ năm (35 ngày) thì gọi là hình vị, sanh ra các căn hình, bốn chi rõ ràng. Đó gọi là sắc.

Năm, Lục nhập. Từ danh sắc về sau đến bảy ngày lần thứ sáu (42 ngày) gọi là phát mao trảo xỉ vị, bảy ngày lần thứ bảy (49 ngày) gọi là cụ căn vị. sáu căn khai triển có công năng thu nhập sáu trần. Đó gọi là sáu nhập.

Sáu, Xúc.

Từ lúc sanh ra về sau, cho đến ba, bốn tuổi, sáu căn tuy tiếp xúc sáu trần chưa thể hiểu rõ khái niệm khổ và vui. Đó gọi là xúc.

Bảy, Thọ.

Từ năm, sáu tuổi đến 12, 13 tuổi, nhân sáu trần tiếp xúc sáu căn liền nạp thọ tốt, xấu; ưa, ghét của cảnh đối tượng, tuy có khả năng phân biệt nhưng chưa có thể khởi động lòng tham quá mức. Đó gọi là thọ.

Tám, Ái.

Từ 14, 15 tuổi đến 18, 19 tuổi tham lam của cải và dâm dục, nhưng vì chưa thể tìm tòi rộng khắp cho bằng được. Đó gọi là ái.

Chín, Thủ.

Từ 20 tuổi về sau tham dục lớn mạnh, đối với năm trần, tìm kiếm khắp nơi cho bằng được. Đó gọi là thủ.

Mười, Hữu.

Vì dong ruổi tìm kiếm các cảnh nên khởi lên nghiệp thiện, ác tích tụ dẫn dắt sẽ sanh ra quả của ba hữu. Đó gọi là hữu.

(Nhân quả không mất là hữu. ba hữu là Dục hữu, sắc hữu, vô sắc hữu tức là ba cõi).

Mười một, Sanh.

Từ nghiệp lành, dữ đời này, đời sau trở lại thọ sanh trong lục đạo, tứ sanh. Đó gọi là sanh.

Mười hai, Lão tử. Từ đời sau thọ sanh về sau, thân năm ấm già rồi đến hoại. Đó gọi là lão tử.

Thập Nhị Nhập

十二入 (Pháp giới thứ đệ).

Nhập có nghĩa thấm vào. sáu căn, sáu trần lần lược thâm nhập vào nhau, nên gọi là 12 nhập.

Một, Nhãn nhập.

Nhãn căn đối với sắc, liền thấy được sắc. Đó gọi là nhãn nhập.

Hai, Nhĩ nhập. Nhĩ căn đối với tiếng, liền nghe được tiếng. Đó gọi là nhĩ nhập.

Ba, Tị nhập. Tị căn đối với hương liền ngửi được hương. Đó là tị nhập.

Bốn, Thiệt nhập. Thiệt căn đối với vị liền nếm được mùi. Đó là thiệt nhập.

Năm, Thân nhập.

Thân căn đối với xúc liền cảm giác được xúc (chạm vào). Đó gọi là thân nhập.

Sáu, Ý nhập. Ý căn đối với pháp liền phân biệt được pháp. Đó gọi là ý nhập.

Bảy, Sắc nhập. Tất cả sắc có thể thấy được đối với mắt. Đó gọi là sắc nhập.

Tám, Thinh nhập. Tất cả tiếng có thể nghe được đối với tai. Đó gọi là thinh nhập.

Chín, Hương nhập.

Tất cả hương có thể ngửi được đối với mũi. Đó là hương nhập.

Mười, Vị nhập. Tất cả mùi có thể nếm được đối với lưỡi. Đó gọi là vị nhập.

Mười một, Xúc nhập. Tất cả xúc có thể cảm giác được đối với thân. Đó gọi là xúc nhập.

Mười hai, Pháp nhập. Tất cả pháp có thể phân biệt được đối với ý. Đó gọi là pháp nhập.

Thập Nhị Tùy Miên

十二隨眠 (Chúng sự phần A tỳ đàm luận).

Vì các phiền não dục vân vân luôn luôn đeo đuổi con người, nằm sâu trong tàng thức, nên gọi là tùy miên.

Một, Dục tham. Đối với cảnh vừa ý sanh tâm ái nhiễm chấp trước và ham thích.

Hai, Sân khuể.

Đối với cảnh không vừa ý không có gì thích thú thì tâm sanh giận giổi, tức tối.

Ba, Sắc tham. Ở cõi sắc mà yêu thích tịnh pháp, vướng mắc thiền vị.

Bốn, Vô sắc tham. Đối với các định thức và định xứ ở cõi vô sắc, yêu thích vừa ý, tâm vướng mắc vào thiền vị.

Năm, Vô minh. Đối với các pháp sự và lý không hiểu rõ được, chướng ngại, che đậy chân tánh.

Sáu, thân kiến.

Ở trong các pháp năm ấm cưỡng lập ra chủ tể lầm cho là thân.

Bảy, Biên kiến.

Đối với thân kiến đã đề cập, cho là ngã hoặc đoạn hoặc thường rồi chấp chặt một bên.

(Đoạn kiến là ngoại đạo cho rằng thân này chết rồi không sanh lại. Thường kiến là ngoại đạo cho rằng thân này chết rồi sanh trở lại).

Tám, Tà kiến.

Do cho rằng hoặc đoạn hoặc thường, không tin nhân quả, cho là không làm không được, nổi lên chê bai.

Chín, Kiến thủ. Do cái kiến này mà có thể lên đến trời Phi phi tưởng. Tin điều này là đúng còn những điều khác là sai, chấp lấy cái kém cho là hơn.

Mười, Giới thủ.

Chấp chặt sự sai trái cho là đường đúng, chẳng phải nguyên nhân cho là nguyên nhân. Như giữ giới gà, giới chó v.v… mà cho là có thể được thanh tịnh, giải thoát.

Mười một, Mạn.

Cống cao tự khoe mình, xem thường người khác.

Mười hai, Nghi.

Đối với đế lý không thể hiểu nỗi, nên sanh tâm do dự, không quyết được phải, trái.

(Đế lý là lý Tứ đế).

Thập Nhị Vọng Tưởng

十二妄想 (Lăng nghiêm kinh).

Kinh nói: Phải nói tự tánh của vọng tưởng là phân biệt, tùy theo cảnh có khác nhau. Tất cả kẻ ngu đều chấp chặt có, không, nên mới có 12 loại.

Một, Ngôn thuyết vọng tưởng. Vì chấp chặt âm thinh của các ngôn ngữ ca vịnh tuyệt vời, cho là nó có tính chất. Đó gọi là vọng tưởng về ngôn thuyết.

Hai, Sở thuyết sự vọng tưởng. Phàm sự việc được nói đến kỳ cùng tự tánh của nó thì có thánh trí mới biết được, còn những kẻ ngu không hiểu thấu mà chỉ dựa vào sự việc ấy nói năng bàn luận thôi. Đó gọi là vọng tưởng về những gì được nói đến.

Ba, Tướng vọng tưởng. Cái thấy khởi lên tùy theo sự việc, giống như con hươu khát nước chạy đuổi theo bóng dương diệm, vì tưởng đó là nước. Cũng vậy, đối với đất, nước, gió, lửa chấp cho là có tánh cứng, thấm, động, ấm; nhưng đâu biết tánh vốn dung thông. Đối với tướng của tất cả pháp lầm lạc chấp trước. Đó gọi là vọng tưởng về tướng.

Bốn, Lợi vọng tưởng. Ham muốn vàng, bạc, châu báu vô kể ở thế gian mà không biết những vật ấy vốn là hư ảo. Phàm phu không thấu mới khởi tâm tham đắm. Đó là vọng tưởng về lợi.

Năm, Tự tánh vọng tưởng. Cố giữ các pháp nên khởi lên cái thấy có tự tánh, chính mình cho là đúng, những gì còn lại là sai. Đó gọi là vọng tưởng về tự tánh.

Sáu, Nhân vọng tưởng.

Đối với các pháp do nhân duyên sinh khởi lên bao nhiêu cái thấy có không, rồi vọng tưởng phân biệt thành cái nhân của sinh tử. Đó là vọng tưởng về nhân.

Bảy, Kiến vọng tưởng. Đối với các pháp năm ấm v.v… lầm cho là có, không, một, khác rồi khởi lên các tà kiến, chấp trước phân biệt. Đó gọi là vọng tưởng về kiến (thấy).

Tám, Thành vọng tưởng. Đối với giả danh và thật pháp cho là có ngã và ngã sở rồi nói lên rằng quyết định là thật có (thành). Đó gọi là vọng tưởng về thành. (Giả danh là danh tự hư dối, vay mượn. Thật pháp là pháp năm ấm có thật. Ngã, ngã sở là Ngã tức là giả danh; ngã sở tức là sắc thân năm ấm…). Chín, Sanh vọng tưởng. Vì cho rằng tất cả pháp, hoặc có hoặc không, đều từ duyên khởi sanh ra có khác nhau. Đó gọi là vọng tưởng về sanh.

Mười, Bất sanh vọng tưởng. Vì cho rằng tất cả pháp có hữu thể từ ban đầu, không nhờ nhân duyên mà sanh. Đó gọi là vọng tưởng về sanh.

Mười một, Tương tục về vọng tưởng.

Đối với tất cả pháp nắm giữ cái này cho đi cái kia, bó buộc, lệ thuộc lẫn nhau, chấp trước phân biệt, không có đoạn tuyệt. Đó gọi là vọng tưởng về tương tục.

Mười hai, Phược bất phược vọng tưởng.

Vì đối với tất cả pháp vướng mắc vì tình nên thành ràng buộc, nếu lìa vọng tưởng thì không còn ràng buộc. Phàm phu không thấu, ở trong cái không ràng buộc này mà sanh ra vướng mắc. Đó gọi là vọng tưởng về vướng mắc và không vướng mắc.

Thập Nhị Phần Kinh Cũng Gọi Là Thập Nhị Bộ Kinh

十二分經 (Đại trí độ luận).

Một, Tu đa la.

Tiếng Phạn là Tu đa la, tiếng Hoa là Khế kinh. Khế là trên hợp với lý của chư Phật, dưới hợp với căn cơ của chúng sanh. Pháp là thường. mười cõi noi theo gọi là pháp; ba đời không thay đổi gọi là thường. Đây là tên chung của Phật giáo. Lại nữa, Tu đa la chính là trường hàng, nói thẳng pháp tướng, tùy theo nghĩa lý dài hay ngắn, không ràng buộc vào số chữ.

Hai, Kỳ dạ.

Tiếng Phạn là Kỳ dạ, tiếng Hoa là Ưng tụng, còn gọi là Trùng tụng, vì tương ưng với văn trường hàng ở trước, nói lại nghĩa của đoạn trường hàng ấy bằng sáu, bốn, ba, hai câu đều gọi là tụng.

Ba, Ca đà.

Tiếng Phạn là Ca đà, tiếng Hoa là Phúng tụng, vì không qua văn trường hàng mà nói thẳng kệ cú, như phẩm không ở trong kinh Kim quang minh.

Bốn, Ni đà la.

Tiếng Phạn là Ni đà la, tiếng Hoa là Nhân duyên, như trong kinh có người hỏi nên mới nói việc ấy, như trong luật có người phạm việc ấy mới chế ra giới ấy. Như lai nói tất cả duyên khởi đầu đuôi của mọi việc, đều gọi là nhân duyên. Trong kinh Pháp hoa nói về phẩm Hóa thành dụ, đó là nhân duyên đời trước.

Năm, Y đế mục đa. Tiếng Phạn là Y đế mục đa, tiếng Hoa là Bổn sự. Nói về nhân địa của các đệ tử là Bồ tát và việc mà những vị ấy đã làm, như phẩm Bổn sự trong kinh Pháp hoa nói Bồ tát Dược vương ở chỗ Phật Nhật nguyệt tịnh minh đức, được pháp vui mừng, liền đốt cánh tay cúng dường, tu các khổ hạnh, cầu đạo Bồ đề v.v…

Sáu, Xà đa ca.

Tiếng Phạn là Xà (đồ) đa ca, tiếng Hoa là Bổn sanh. Nói về viêc thọ sanh, bổn địa của Phật, Bồ tát; như kinh Niết bàn nói: Tỳ kheo nên biết, ở quá khứ, ta đã từng làm nai, gấu, thỏ, rồng… và kim xí điểu, Túc tán vương, Chuyển luân thánh vương.

Bảy, A phù đạt ma. Tiếng Phạn là A phù đạt ma, tiếng Hoa là Vị tằng hữu, cũng gọi là Hy hữu. Như khi Phật vừa sanh ra, liền đi bảy bước, mỗi bước đi có một hoa sen đỡ chân, phóng ra ánh sáng lớn, soi khắp mười phương thế giới và nói ra lời này: Ta là người độ tất cả chúng sanh vượt qua sanh, già, bệnh, chết. Khi ấy đại địa chấn động, trời mưa các loại hoa, cây cối reo mừng làm thành nhạc trời. bao nhiêu việc ít có như vậy.

Tám, ba đà. Tiếng Phạn là ba đà, nói đủ là A ba đà na, tiếng Hoa là Thí dụ. Như lai nói pháp, vì những kẻ căn tánh chậm lụt, mượn thí dụ để chỉ bày cho chúng dễ hiểu. Như trong kinh Pháp hoa có các thí dụ Hỏa trạch, Dược thảo.

Chín, Ưu bà đề xá. Tiếng Phạn là Ưu ba đề xá, tiếng Hoa là Luận nghị. Đó là các việc vấn đáp, biện luận về các pháp trong các kinh. Như phẩm Đề bà đạt đa trong kinh Pháp hoa, Bồ tát Trí tích cùng Văn thù sư lợi luận thuyết về diệu pháp v.v…

Mười, Ưu đà na.

Tiếng Phạn là Ưu đà na, tiếng Hoa là Tự thuyết. Không có người hỏi mà Như lai có tha tâm thông, quán sát căn cơ của chúng sanh rồi tự tuyên thuyết. Như ở trên hội Lăng nghiêm nói 50 thứ ma sự, không chờ Ngài A nan hỏi. Như kinh Di đà không có duyên khởi, tự Phật bảo xá lợi Phất v.v… rồi tuyên thuyết.

(50 loại ma là năm ấm sắc, thọ, tưởng, hành, thức, mỗi ấm có mười loại).

Mười một, Tỳ Phật lược. Tiếng Phạn là Tỳ Phật lược, tiếng Hoa là Phương quảng. Phương là pháp vậy. Quảng là lớn vậy. Còn nói chánh lý gọi là phương. Phong phú bao hàm gọi là quảng.

Các kinh điển Đại thừa phương quảng có ý nghĩa rộng rãi, tựa như hư không. Mười hai, Hòa ca la.

Tiếng Phạn là Hòa ca la, tiếng Hoa là Thọ ký. Như lai vì các vị Bồ tát, Bích chi, Duyên giác thọ ký làm Phật cho các vị này. Như kinh Pháp hoa nói: ông A dật đa, đời sau ông sẽ thành Phật hiệu là Di lặc. (Tiếng Phạn là Di lặc, tiếng Hoa là Từ thị).

Thập Tam Sự Pháp

十三事法

Một, Trụ chánh giới. Vì người xuất gia vào làng xóm xin ăn phải thu nhiếp thân tâm, an trụ trong chánh giới, chớ có phá giới.

Hai, Trụ chánh oai nghi. Người xuất gia, khi xin ăn, dung mạo phải đoan chánh, oai nghi phải nghiêm túc, làm cho mọi người sanh tâm kính, tín.

Ba, Trụ chánh mạng. Người xuất gia phải nương vào theo lời Phật dạy, xin ăn để nuôi sống thân mạng mà tu hành tinh tấn trên đường đạo, xa lìa năm thứ thức ăn tà mạng.

(năm thứ thức ăn tà mạng là lừa người hiện ra tướng kỳ lạ; khoe khoang tài năng của mình; xem ngày tốt xấu, xem tướng xem bói; lên giọng tỏ ra oai quyền; nói điều lợi mình bằng cách làm động tâm người).

Bốn, Trụ chánh giác. Người xuất gia phải biết rõ ràng thân là gốc khổ, rất nên ghét giận, vì chánh đạo mà xin ăn để giữ gìn thân này chống đỡ đói khát, chớ có tham nhiều làm hại đến đạo nghiệp. (bốn việc trên là đề cập đến khất thực).

Năm, Y pháp.

Người xuất gia, hoặc kinh hành trong đạo tràng hoặc khất thực ở trong thôn xóm, nên đi chậm rãi, tuân theo phép tắc.

Sáu, Y thời.

Người xuất gia phải nhớ vô thường nhanh chóng, ngày đêm tự lo nhắc nhở, chớ có ngủ vùi làm tổn thương đạo nghiệp. kinh Di giáo nói ban ngày thì siêng năng tu tập thiện pháp, chớ để mất thời gian, đầu hôm sớm mai cũng chớ bỏ phế.

Bảy, Y xứ.

Người xuất gia mong cầu niềm vui tịch tĩnh vô vi, phải xa lìa chỗ ồn ào, ở một mình thanh thản, suy nghĩ diệt trù gốc khổ.

Tám, Y thứ.

Người xuất gia, ở trong đại chúng, phải nương theo giới, lạp mà ngồi đúng chỗ, chớ có ngồi lộn vượt bực. Kinh Pham võng nói: Người thọ giới trước ngồi ở trước, người thọ giới sau ngồi sau. (bốn việc trên là đề cập oai nghi).

Chín, Ly tham.

Người xuất gia đã ở trong chánh giới, phải ngăn chặn năm căn chớ có buông lung, nguy hại của năm dục còn hơn cả rắn độc, không nên tham lam.

Mười, Ly sân.

Người xuất gia nên lấy từ bi làm gốc, nhịn chịu những độc hại về chửi mắng xấu xa, như uống nước cam lồ, không để cho sân hận nỗi lên. Nguy hại của sân hận còn hơn cả lửa dữ, luôn phải phòng ngừa, chớ có đi vào đó.

Mười một, Lý thủ trước. Người xuất gia nên dùng trí huệ quán sát thân mình và vạn vật bên ngoài đều là hư ảo, không nên lầm lạc ôm giữ. Kinh Di giáo nói: Người giữ tịnh giới không được buôn bán, trao đổi, mua nhà sắm vườn ruộng và những của báu đều phải xa lìa.

Mười hai, Ly thô khuếch. Người xuất gia phải dịu dàng hòa thuận để trở thành đức thanh nhã, chớ có thô bạo, ngang ngược, làm mất oai nghi hòa kính. (Hòa kính là bên ngoài tốt đẹp với mọi người; bên trong khiêm tốn, nhún nhường). Mười ba, Ly kiêu mạn. Người xuất gia phải khiêm nhường, kính trọng, không dơ cao cây cờ ngã mạn mà phải siêng năng tu tập, không nên tự cho mình có đức, kiêu ngạo xấc láo, xem thường người khác. (trên là năm việc xa lìa phiền não).

Thập Tứ Vô Úy

十四無畏 (Lăng nghiêm kinh).

Đức Bồ tát Quán âm dùng chánh định Kim cang và vô tác diệu lực cùng với tất cả chúng sanh trong mười phương ba đời sáu nẻo đồng một bi ngưỡng khiến cho các chúng sanh có được mộtbốn thứ công đức vô úy.

(Vô tác diệu lực là sức mầu nhiệm của không tác ý).

Một, Bất tự Quán âm dĩ quán quán giả.

Bất tự Quán âm là không theo thinh trần khởi lên mà thấy biết. Dĩ quán quán giả là phản chiếu tự tánh không khởi lên thấy biết thì không sai lầm. Phản chiếu tự tánh thì tất cả vắng lặng, phiền não không trở lại. Vì vậy làm cho chúng sanh chịu khổ, mong được chân quán này thì liền được giải thoát. Đó là vô úy. Kinh nói: Quán sát âm thinh ấy liền được giải thoát, là vậy.

Hai, Tri kiến toàn phú. Tại tâm gọi là tri. Tại mắt gọi là kiến. Tánh của tri kiến nóng lên thuộc hỏa. Vì Bồ tát có thể làm cho chúng sanh, nếu bị hỏa hoạn thì không bị cháy. Đó là vô úy.

Ba, Quán thanh toàn phú. Tánh của quán thanh là động nên thuộc nước. Vì Bồ tát có thể xoay chuyển quán thanh trở về chân không, có thể làm cho chúng sanh, nếu bị nước lớn cuốn đi, thì không thể chìm được.

Bốn, Đoạn diệt vọng tưởng tâm vô sát hại.

Vọng tưởng làm ra nghiệp, đứng đầu là sát. Vì Bồ tát chứng ngộ thật tánh, dứt trừ hết vọng tưởng, phát tâm đại từ nên không có niệm sát hại, có thể làm cho chúng sanh vào nước của quỷ La sát mà quỷ không hãm hại được. Đó là vô úy.

Kinh nói: Vào trong nước của quỷ mà quỷ không thể hại, là vậy.

Năm, Huân văn thành văn lục căn tỏa phục đồng ư Thinh văn. Huân (tập) thuộc về tư (suy nghĩ). Suy nghĩ những gì đã nghe không có tánh có thể được thì thành chân văn (nghe thật). sáu căn hại người không khác binh đao. sáu căn của Bồ tát đã đóng kín hoàn toàn để trở lại với chân không. Tất cả cảnh trần giống như âm thinh, có thể khiến cho chúng sanh đang bị dao búa xâm hại, liền gãy từng khúc. Đó là vô úy. Kinh nói: Người sắp bị xâm hại thì dao búa gãy từng khúc, là vậy.

Sáu, Văn huân tinh minh, minh biến pháp giới.

Bồ tát từ nghe mà huân tập để thành huệ tánh; đã được sáng suốt, ánh sáng chiếu khắp mười phương, tròn cả pháp giới. Tối tăm liền tiêu hết có thể làm cho chúng sanh, tuy bị Dược xoa và các thứ tối tăm đến gần một bên, cướp mất ánh sáng của mắt, cũng không thể thấy được. Đó là vô úy.

Kinh nói: Dược xoa la sát, Cưu bàn trà quỷ, tuy ở gần kế trên, mắt không thể thấy được, là vậy. (Tiếng Phạn là Dược xoa, cũng nói là Dạ xoa, tiếng Hoa là Dũng kiện. Tiếng Phạn là Cưu bàn trà, tiếng Hoa là Ung hình: hình cái vò).

Bảy, Âm tính viên tiêu quán thính phản nhập.

Chịu sự ràng buộc của thinh trần hư vọng không khác gì bị gông cùm trói buộc. Bồ tát, vì thấy tính động, tịnh đều diệt nên khi quán sát âm thinh, bỏ vọng về chân, giải thoát được thinh trần và có thể làm cho chúng sanh, các việc ràng buộc, không thể trói vào thân. Đó là vô úy.

Kinh nói: Gông cùm trói buộc không thể vướng mắc, là vậy.

Tám, Diệt âm viên văn biến sanh tử lực.

Bồ tát tiêu diệt âm thinh, hoàn thành văn huệ thì biến thành từ lực, có thể làm những lợi ích to lớn, làm cho người khác được vui. Vì thế chúng sanh đi qua những con đường nguy hiểm mà giống như đi trên đường bằng phẳng, hoặc gặp phải cướp giựt gian ác cũng không thể lấy mất của cải, là vậy.

Chín, Huân văn ly trần sắc không năng kiếp.

Bồ tát lấy tư huệ huân tập nghe thành tánh, xa lìa các vọng trần, không bị sắc trần cướp mất, có thể làm cho những người có tánh đa dâm, lòng tham dục không sanh được. Đó là vô úy.

Kinh nói: Có khả năng làm tất cả chúng sanh nhiều dâm dục, xa lìa tham dục, là vậy.

Mười, Thuần âm vô trần căn cảnh viên dung.

Tính âm thanh của Bồ tát thuần tịnh, xa lìa các vọng trần, căn và cảnh đi vào nhau, viên dung không trở ngại; có thể khiến cho người ta nuôi lòng giận hờn sự nóng nảy không sanh ra được. Đó là vô úy. Kinh nói: Có thể khiến cho tất cả chúng sanh giận dữ, xa lìa nóng nảy, là vậy.

Mười một, Tỏa trần toàn minh. Bồ tát trừ bỏ bụi trần vây phủ tối tăm trở về với tánh sáng suốt, có thể khiến cho tâm hồn những người đen tối, chậm chạp, bất thiện, ngu si xa lìa. Đó là vô úy.

Kinh nói: Có thể khiến cho tất cả những người có tánh chậm lụt, chướng ngại và tâm bất thiện vĩnh viễn xa lìa si mê, ám chướng, là vậy.

(Tiếng Phạn là A điên ca, tiếng Hoa là vô thiện tâm).

Mười hai, Dung hình phục văn. Dung hình là tiêu diệt chướng ngại. Phục văn là chân tánh. Vì vậy hòa nhập vào thế gian mà không làm hư hoại tướng thế gian, có thể trùm khắp mười phương, cúng dường số Phật nhiều như vi trần, nhận lãnh chánh pháp và làm pháp tử của Phật. Bằng tâm vô úy này, bố thí cho những chúng sanh không con, muốn cầu con trai thì được con trai.

Kinh nói: Có thể khiến cho chúng sanh không có con, ai muốn cầu con trai thì sanh được con trai phước đức, trí huệ.

Mười ba, Lục căn viên thông minh chiếu nhị.

Bồ tát sáu căn viên thông, thông đạt vô ngại bao hàm pháp giới, giống như kính lớn, ảnh soi trung thật. Do vậy mà có thể nhận lãnh pháp môn, giữ gìn không thể mất. Bằng sự vô úy này bố thí cho những chúng sanh không có con, ai muốn con gái thì sanh được con gái.

Kinh nói: Có thể khiến cho chúng sanh không có con ở trong pháp giới, ai muốn cầu con gái thì sanh con gái đầy đủ phước đức, diệu hiền và xinh đẹp, là vậy.

Mười bốn, Ngã nhất danh dữ lục thập nhị hằng sa danh đẳng vô hữu dị.

Bồ tát chứng được viên thông chân thật có thể khiến cho chúng sanh cầu phước, chỉ cần niệm danh hiệu của ta là niệm danh hiệu của vô số Bồ tát. So sánh hai trường hợp trên phước đức không khác nhau.

Kinh nói: Có thể khiến cho chúng sanh niệm danh hiệu của ta và người khác niệm 62 hằng sa các pháp vương tử, thì phước đức của hai trường hợp này hoàn toàn không khác nhau, là vậy.

Thiên Nhị Bách Ngũ Thập Nhân

千二百五十人 (Nhân quả kinh).

Trưởng giả Da xá có 50 người.

Ưu lâu tần loa ca diếp có 500 người. Na đề ca diếp có 250 người. Già da ca diếp có 250 người. Xá lợi phất có 100 người. Đại Mục kiền liên có 100 người. Tổng cộng thầy trò của năm vị này là 1250 người. (Tiếng Phạn Ưu lâu tần loa ca diếp, tiếng Hoa là Mộc qua lâm. Tiếng Phạn là Na đề ca diếp, tiếng Hoa là Hà. Tiếng Phạn là Già na ca diếp, tiếng Hoa là Thành. Tiếng Phạn là Xá lợi phất, tiếng Hoa là Thu tử. Tiếng Phạn là Đại mục kiền liên, tiếng Hoa là Thái thục thị).

Những vị này trước kia theo ngoại đạo, siêng năng cực khổ nhiều kiếp mà không chứng ngộ được gì. Nhờ Phật hướng dẫn, dạy bảo, tu tập theo thì chứng quả giả thoát. Do vậy cảm ân đức của Phật, theo Phật đến tất cả pháp hội để học hỏi, thật hành theo lời Phật hướng dẫn; nên ở đầu các kinh đều có đề cập đến 1250 người là vậy.

Thiện Tài Ngũ Thập Tam Tham

善才五十三參 (Hoa nghiêm kinh).

Kinh nói: Thiện tài đồng tử khi vừa vào thai thì nhà cửa tự nhiên xuất hiện lầu các bằng bảy báu. Ở dưới lâu đài có kho báu ẩn giấu. Đất tự mở ra, mọc lên cái răng bằng bảy báu. Đồng tử ở trong thai mười tháng rồi mới sanh ra, thân thể, tay chân đầy đủ và tuyệt hảo. Tất cả trân bảo tự nhiên xuất hiện, chứa đầy trong các kho tàng. Vì lý do này, cha, mẹ, thân thuộc và thầy tướng giỏi đều đặt tên đức bé là Thiện tài.

Về sau, nhân Bồ tát Văn thù sư lợi đến phía đông Phước thành, ở trong rừng Trang nghiêm tràng Bà la, nói pháp cho mọi người. Thiện tài cùng 500 đồng tử đến chỗ Ngài Văn thù, đảnh lễ dưới chân và thưa rằng xin bậc thánh giả, vì con, rộng nói: Bồ tát làm sao học đạo Bồ tát cho đến làm sao hạnh Phổ hiền mau được viên mãn?

Bồ tát Văn thù trả lời: Thiện nam tử con đã phát tâm A nậu đa la tam miệu tam Bồ đề (tâm vô thượng chánh đẳng cháng giác), muốn thành tựu nhất thiết trí (Phật trí), phải quyết định cầu thiện tri thức, chớ có lười biếng. Gặp thiện tri thức rồi chớ có sớm chán. Đối với sự dạy dỗ của thiện tri thức phải biết nghe theo. Đối với phương tiện thiện xảo của thiện tri thức chớ để lầm lỗi. Đức Văn thù bèn bảo Thiện tài đi về phương Nam, trước tham vấn với Tỳ kheo Đức vân. Lần lược theo hướng dẫn, đến cuối cùng tham vấn Bồ tát Phổ hiền học được Tam muội môn nhiều như số vi trần của tất cả cõi Phật. Như thế, Thiện tài trải qua mộtmười thành, tham vấn nămba thiện tri thức. Đó là ngũ thập tam tham.

Tham 1. Trước hết, Thiện tài nhận sự dạy bảo của Bồ tát Văn thù là đi đến núi Diệu phong, nước Thắng lạc, tham vấn Tỳ kheo Đức vân. Trải qua bảy ngày, Thiện tài đến nước ấy tìm kiếm, thấy Tỳ kheo Đức vân đang đi kinh hành trên một ngọn núi khác. Vì thế Thiện tài đến đó, đảnh lễ, thưa rằng:

Trước con đã phát tâm Bồ đề, nhưng chưa biết Bồ tát làm thế nào học được hạnh của Bồ tát, cho đến làm thế nào học hạnh Phổ hiền cho mau viên mãn?

Lúc ấy, Tỳ kheo Đức vân đã nói rằng, nhớ lại Pháp môn trí huệ quang minh phổ kiến (trí tuệ sáng suốt thấy khắp) tất cả cảnh giới của chư Phật, lại giống như Hạnh môn trí huệ thanh tịnh vô biên của Bồ tát; nhưng con làm sao có thể biết, có thể nói? Lại bảo đến tham vân Tỳ kheo Hải vân.

Tham 2. Thiện tài vâng theo lời dạy, đến nước Hải môn để tham vấn với Tỳ kheo Hải vân. Tỳ kheo Hải vân đã nói cho nghe về Pháp môn quan minh phổ nhãn mà chư Phật và Bồ tát thật hành, lại nói giống như chư Bồ tát đi vào hạnh rộng lớn như biển của tất cả Bồ tát; nhưng con làm sao có thể biết, có thể nói? Lại bảo đến tham vấn Tỳ kheo Thiện trụ.

Tham 3. Thiện tài vâng theo lời dạy, đến bên đường Lăng già, làng Hải ngạn để tham vấn với Tỳ kheo Thiện trụ; thấy Tỳ kheo này, ở trong không trung, đi kinh hành qua lại, đã nói cho nghe về Vô ngại giải thoát môn của việc cúng dường nhanh chóng, rộng lớn chư Phật của chúng sanh thành tựu; lại nói giống như chư Bồ tát giữ giới đại bi, cho đến các giới ly cấu, công đức cũng như thế; nhưng con làm sao có thể biết, có thể nói? Lại bảo đến tham vấn Đại sĩ Di già. (Tiếng Phạn là Lăng già, tiếng Hoa là Bất khả trụ).

Tham 4. Thiện tài vâng lời, đến nước Đạt lý tỵ trà, thành Tự tại, tham vấn Đại sĩ Di già, đã nói cho nghe về Pháp môn Diệu âm đà la ni quang minh; lại nói giống như các Bồ tát đi vào công đức và tư tưởng rộng sâu như biển của tất cả chúng sanh; nhưng nay, con làm sao có thể biết, có thể nói? Lại bảo đến tham vấn Trưởng giả Giải thoát. (Tiếng Phạn là Đạt lý tỵ trà, tiếng Hoa là Tiêu dung).

Tham 5. Thiện tài du hành, theo thứ tự trong 12 năm, đến thành Trụ lâm, tham vấn Trưởng giả Giải thoát, đã nói cho nghe Vô ngại giải thoát môn của Như lai, lại nói giống như chư Bồ tát được trí vô ngại, cho đến đối với thân của ta và thế giới không nên sanh hai ý tưởng khác nhau. Hạnh nhiệm mầu như thế; nhưng con làm sao có thể biết, có thể nói được? Lại bảo đến tham vấn Tỳ kheo Hải tràng. Tham 6. Thiện tài vâng lời đến nước Bạn lợi già là ở Diêm phù đề, tham vấn với Tỳ kheo Hải tràng, đã nói cho nghe Quang minh Tam muội Bát nhã ba la mật, lại nói giống như chư Bồ tát đi vào cảnh pháp giới của biển trí huệ thanh tịnh; nhưng con làm sao có thể biết hạnh nhiệm mầu ấy, công đức biện luận ấy? Lại bảo đến tham vấn Ưu bà di Hưu xá.

Tham 7. Thiện tài vâng lời đến xứ Hải triều, nước Phổ trang nghiêm, tham vấn Ưu bà di Hưu xá, đã nói cho nghe về an ổn tràng giải thoát môn. Xa lìa sầu não, lại nói giống như các vị Bồ tát tâm như biển, nên chấp nhận được tất cả Phật pháp v.v…; nhưng con làm sao có thể biết, có thể nói? Lại bảo đến tham vấn tiên nhân Tỳ mục cù sa.

(Tỳ mục cù sa là tiếng Phạn, gọi đủ là Tỳ đa la niết cù sa, tiếng Hoa là Tối thượng vô khủng bố thinh).

Tham 8. Thiện tài vâng lời đi đến nước Na la tố, tham vấn tiên nhân Tỳ mục cù sa, đã nói cho nghe về sự giải thoát của Bồ tát Vô thắng tràng, lại nói giống như chư Bồ tát đã thành tựu tất cả các pháp Tam muội; nhưng con làm sao có thể nói? Lại bảo đến tham vấn Bà la môn Thắng nhiệt.

(Tiếng Phạn là Na la tố, tiếng Hoa là Bất lại nọa).

Tham 9. Thiện tài vâng lời đến làng Y sa na, tham vấn Bà la môn Thắng nhiệt, thấy Thắng nhiệt đang tu khổ hạnh, cầu nhất thiết trí. bốn mặt lửa nhóm lại, giống như quả núi lớn, ở chính giữa có núi dao vươn lên rất cao. Lên trên núi ấy, nhảy xuống lửa dữ. Thắng nhiệt nói với Thiện tài rằng nay nhà ngươi nếu có thể lên núi dao này, rồi nhảy xuống lửa dữ, thì các hạnh Bồ tát đều được thanh tịnh.

Lúc bấy giờ, Thiện tài liền lên núi dao, tự nhảy xuống đống lửa, chưa đến chính giữa thì liền chứng được Tam muội của Bồ tát Thiện trụ, mới chạm vào ngọn lửa lại chứng được thần thông Tam muội tịch tĩnh an lạc của Bồ tát. Khi Bà la môn Thắng nhiệt nói với Thiện tài rằng ta chỉ có được Vô tận luân giải thoát này của Bồ tát, giống như pháp diệm đẳng công đức lớn của các Bồ tát; nhưng con làm sao có thể biết có thể nói? Lại bảo đến tham vấn đồng nữ Từ hạnh. (Tiếng Phạn là Y sa na, tiếng Hoa là Trường thực).

Tham 10. Thiện tài vâng lời đến thành Sư tử phấn tấn, tham vấn đồng nữ Từ hạnh, nói cho nghe Phổ trang nghiêm môn của Bát nhã ba la mật, lại nói giống như tâm to lớn của các vị Bồ tát, bằng với hư không, đi vào pháp giới, các pháp đều đầy đủ, thành tựu phước đức; nhưng con làm sao có thể biết, có thể nói? Lại bảo tham vấn Tỳ kheo Thiện kiến.

Tham 11. Thiện tài vâng lời, đến nước Tam nhãn, tham vấn Tỳ kheo Thiện kiến, nói cho nghe về Giải thoát môn của Bồ tát Tùy thuận đăng, lại nói giống như Bồ tát ở trong nhà Như lai chân thật nhận lấy và sống với các pháp; nhưng con làm sao có thể biết, có thể nói? Lại bảo đến tham vấn đồng tử Tự tại chủ.

Tham 12. Thiện tài vâng lời, đến nước Danh quốc ở trong bãi sông, tham vấn đồng tử Tự tại chủ, nói cho nghe Pháp môn trí quang minh của tất cả khéo léo của đại thần thông, lại nói giống như các Bồ tát có thể biết được số lượng chúng sanh và có thể biết được tất cả các pháp sai biệt; nhưng con làm sao có thể nói được công đức ấy, biểu thị những việc làm của các vị ấy nữa? Lại bảo đến tham vấn Ưu bà di Cụ túc.

Tham 13. Thiện tài vâng lời, đến đại thành Hải trụ, tham vấn Ưu bà di Cụ túc, nói cho nghe Vô tận phước đức tạng của giải thoát môn của Bồ tát, lại nói tất cả công đức của các Bồ tát, giống như biển lớn, sâu thẳm không cùng; nhưng con làm sao có thể biết có thể nói? Lại bảo đến tham vấn cư sĩ Minh trí. Tham 14. Thiện tài vâng lời, đến thành Đại hưng, tham vấn cư sĩ Minh trí, nói cho nghe Phước đức tạng giải thoát môn tùy ý sanh ra, lại nói giống như các vị Bồ tát thành tựu cánh tay báu, che khắp mười phương cõi nước, bằng sức tự tại, mưa khắp tất cả nuôi sống đầy đủ; nhưng con làm sao có thể biết, có thể nói? Lại bảo tham vấn trưởng giả Pháp bảo kế.

Tham 15. Thiện tài vâng lời, đến thành lớn Sư tử, tham vấn trưởng giả Pháp bảo kế, nói cho nghe Vô lượng phước đức bảo tạng giải thoát môn của Bồ tát, lại nói giống như các pháp không thể nghĩ bàn về công đức bảo tạng của các vị Bồ tát; nhưng con làm sao có thể biết, có thể nói? Lại bảo tham vấn trưởng giả Phổ nhãn.

Tham 16. Thiện tài vâng lời, đến thành Phổ môn, nước Đằng căn tham vấn trưởng giả Phổ nhãn, nói cho nghe Pháp môn làm cho tất cả chúng sanh khắp thấy chư Phật hoan hỷ, lại nói giống như các vị Bồ tát như đại dược vương, hoặc thấy chư Phật hoan hỷ, cho đến niềm vui tịch diệt, bình đẳng an trụ; nhưng con làm sao có thể biết có thể nói? Lại bảo tham vấn vua Vô yếm túc.

Tham 17: Thiện tài vâng lời, đến thành Đa la tràng, tham vấn vua Vô yếm túc. Khi Thiện tài đến thành ấy rồi, hỏi chỗ vua Vô yếm túc ở? Mọi người trả lời rằng: Lúc này vua đang ở chánh điện, ngồi trên tòa sư tử, nói pháp dạy dỗ, điều phục chúng sanh. Kẻ nào đáng trị thì trị, kẻ nào đáng thu phục thì thu phục, kẻ nào đáng trừng phạt tội ác thì trừng phạt; quyết định những vấn đề đang cãi vả, an ủi cho những cô độc, yếu đuối. Tất cả đều dứt hẳn sát sanh, trộm cắp, tà dâm. Lúc ấy, Thiện tài theo lời mọi người nói, liền đi đến đó, gặp nhà vua, dắt các tội nhân, hoặc có người bị chặt tay, chân hoặc có người bị bỏ trong nước sôi, lửa dữ. Thiện tài nhủ thầm rằng ta vì tất cả chúng sanh mà làm lợi ích, cầu hạnh Bồ đề. Bây giờ, vị vua này tiêu diệt các pháp lành, làm các nghiệp ác, làm sao, đối với ông vua này, mà cầu pháp cứu giúp chúng sanh? Khi nảy ra ý niệm ấy, trong không trung có vị trời nói rằng thiện nam tử, người chớ chán ghét mà lìa bỏ. Thiện tài liền lễ dưới chân vị ấy. Vua ra lệnh cho vào trong cung, xem khắp cung điện, to lớn không gì sánh bằng, đều do châu ngọc làm nên. Vua lại bảo rằng: Nếu ta thật làm nghiệp ác như thế thì làm sao được quả báo như thế, sắc thân như thế, quyến thuộc như thế, phong phú, tự tại như thế. Bèn vì Thiện tài nói Bồ tát như ảo giải thoát, lại nói giống như Bồ tát được vô sanh nhẫn, cho đến vào khắp tất cả Tam muội bình đẳng; nhưng con làm sao có thể biết, có thể nói? Lại bảo tham vấn vua Đại quang.

(Vô sanh pháp nhẫn là tất cả pháp từ xưa đến nay không sanh, ở trong pháp ấy, có khả năng nhẫn được và ấn chứng).

Tham 18: Thiện tài vâng lời dạy, đến thành Diệu quang, tham vấn vua Đại quang, nói cho nghe Bồ tát lấy đại từ làm đầu, Tam muội môn tùy thuận chúng sanh, lại nói giống như các Bồ tát tâm từ trùm khắp tất cả chúng sanh; nhưng con làm sao có thể biết, có thể nghe, có thể nói được đức độ ấy? Lại bảo tham vấn Ưu bà di Bất động.

Tham 19: Thiện tài vâng lời, đến nước An trụ, tham vấn Ưu bà di Bất động, nói cho nghe Cầu nhất thiết pháp vô yếm túc Tam muội quang minh, lại nói giống như các Bồ tát; như chim Kim xí bay lượn trong hư không, không hề chướng ngại, có thể vào biển lớn chúng sanh, thấy ai thiện căn đã thành thục thì giữ lấy đặt lên bờ Bồ đề; nhưng con làm sao có thể biết có thể nói? Lại bảo tham vấn Biến hành ngoại đạo.

Tham 20: Thiện tài vâng lời, đến thành Đô tát la, tham vấn ngoại đạo Biến hành, nói cho nghe Hạnh tột cùng của tất cả Bồ tát, lại nói giống như thân của Bồ tát cùng số lượng của tất cả chúng sanh, cho đến dùng trí vô ngã chiếu rọi khắp nơi; nhưng con làm sao có thể biết có thể nói? Lại bảo tham vấn trưởng giả Dục hương. Tham 21: Thiện tài vâng lời, đến nước Quảng đại, tham vấn trưởng giả Dục hương, gọi là Ưu bát la hoa, nói cho nghe Phương pháp điều hòa tất cả mùi hương, lại nói giống như các Bồ tát xa lìa tất cả tập khí ác, không nhiễm thế dục, dứt trừ các phiền não; nhưng con làm sao có thể biết diệu hạnh ấy, có thế nói được công đức ấy? Lại bảo tham vấn thuyền sư Bà thi la. (Tiếng Phạn là Ưu bát la, tiếng Hoa là Thanh liên hoa. Tiếng Phạn là Bà thi la, tiếng Hoa là Tự tại).

Tham 22: Thiện tài vâng lời đến thành lớn Lâu các, tham vấn thuyền sư Bà thi la, nói cho nghe Hạnh đại bi tràng, lại nói giống như các Bồ tát giỏi dạo chơi trên biển lớn sanh tử, còn có khả năng dùng thần thông độ chúng sanh trong biển sanh tử; nhưng con làm sao có thể biết, có thể nói? Lại bảo tham vấn trưởng giả Vô thượng thắng. Tham 23: Thiện tài vâng lời, đến thành Khả lạc, tham vấn trưởng giả Vô thượng thắng, nói cho nghe về Pháp môn thanh tịnh hạnh tu của Bồ tát, lại còn nói giống như các Bồ tát đầy đủ thần thông tự tại, đi khắp tất cả cõi Phật; nhưng con làm sao có thể biết có thể nói? Lại bảo tham vấn Tỳ kheo ni Sư tử tần thân. (Sát là tiếng Phạn, gọi đủ là Sát ma, tiếng Hoa là thổ điền).

Tham 24: Thiện tài vâng lời, đến nước Thâu na, thành Ca lăng ca lâm, tham vấn về sự thành tựu Nhất thiết trí giải thoát, lại nói giống như các Bồ tát tâm không phân biệt, biết hết các pháp; nhưng con làm sao có thể biết có thể nói? Lại bảo tham vấn người nữ Bà tu mật đa.

(Tiếng Phạn là Thâu na, tiếng Hoa là Dũng mãnh. Tiếng Phạn là Ca lăng ca, tiếng Hoa là Tương đấu chiến).

Tham 25. Thiện tài vâng lời, đến nước Hiểm nạn, thành Bảo trang nghiêm, tham vấn người con gái Bà tu mật đa, nói cho nghe Bồ tát xa lìa tham lam, được giải thoát, lại nói giống như các Bồ tát thành tựu trí xảo phương tiện không giới hạn; nhưng con làm sao có thể biết, có thể nói? Lại bảo tham vấn Bệ sắc chỉ la cư sĩ.

(Tiếng Phạn là Bệ sắc chỉ la, tiếng Hoa là Triền lý).

Tham haisáu. Thiện tài vâng lời, đến thành Thiện độ, tham vấn cư sĩ Bệ sắc chỉ la, nói cho nghe sở đắc của Bồ tát là giải thoát không vào Niết bàn, lại nói giống như các Bồ tát dùng trí nhất niệm biết khắp ba đời, nhất niệm đi vào khắp tất cả Tam muội; nhưng con làm sao có thể biết, có thể nói? Lại bảo tham vấn Bồ tát Quán tự tại.

Tham 27: Thiện tài vâng lời, đến núi Bổ đát lạc ca, tham vấn Bồ tát Quán tự tại. Khi đến núi ấy, Thiện tài tìm kiếm khắp nơi, thấy xung quanh toàn núi non hang hốc, nước chảy xoay vòng trong vắt, rừng cây rậm rạp, um tùm, hương cỏ thơm tho, mềm mại, đá sắp xoay tròn đầy mặt đất. Khi thấy Bồ tát Tự tại ngồi trên bảo tọa Kim cang bằng thế kiết già, có vô lượng Bồ tát cung kính đi nhiễu chung quanh, nói cho nghe đại bi hạnh môn, còn nói giống như các Bồ tát đả thực hành xong tất cả nguyện của Ngài Phổ hiền, đã ở trong tất cả hạnh của Phổ hiền; nhưng con làm sao có thể nói, có thể biết? Lại bảo tham vấn Bồ tát Chánh thú.

(Tiếng Phạn là Bổ đát la ca, tiếng Hoa là Hải điểu, còn gọi là Tiểu bạch liên).

Tham 28: Thiện tài vâng lời, lúc ấy, phương Đông có một vị Bồ tát tên là Chánh thú, từ không trung tới, thân phóng ra ánh sáng làm mờ cả trăng, sao. Bồ tát Quán tự tại bèn bảo Thiện tài đảnh lễ, Bồ tát Chánh thú nói cho nghe hạnh giải thoát của Bồ tát Phổ tật, lại nói giống như các Bồ tát khắp mười phương, không đâu không tới, trí huệ, cảnh giới thảy đều không sai khác; nhưng con làm sao có thể biết, có thể nói? Lại bảo tham vấn Đại thiên thần.

Tham 29. Thiện tài vâng lời, đến thành Nọa la bát để, tham vấn Đại thiên thần, nói cho nghe Hạnh giải thoát của Bồ tát Vân cương, lại nói giống như các Bồ tát, chẳng hạn Đế thích đã tùng phục tất cả phiền não, quân A tu la; nhưng con làm sao có thể biết, có thể nói? Lại bảo tham vấn An trụ địa thần. (Tiếng Phạn là Nọa bát la để, tiếng Hoa là Hữu môn).

Tham 30. Thiện tài vâng lời, đến nước Ma kiệt đề, ở đạo tràng Bồ đề, tham vấn An trụ địa thần, nói cho nghe Pháp môn không thể hư hoại của trí huệ tạng, lại nói giống như các Bồ tát thường theo chư Phật, có thể giữ gìn tất cả những gì Phật nói; nhưng con làm sao có thể biết, có thể nói? Lại bảo tham vấn Bà san bà diễn để chư dạ thần.

(Tiếng Phạn là Ma kiệt đề, tiếng Hoa là Thiện thắng. Tiếng Phạn là Bà san bà diễn để, tiếng Hoa là Xuân chủ).

Tham 31. Thiện tài vâng lời, đến nước Ma kiệt đề, thành Ca tỳ la, tham vấn thần chủ về ban đêm Bà san bà diễn để, nói cho nghe Pháp quang minh giải thoát của Bồ tát phá tan tất cả mờ ám của chúng sanh, lại nói giống như các Bồ tát thành tựu hạnh nguyện vô biên của Phổ hiền; nhưng con làm sao biết hạnh nhiệm mầu ấy, nói được công đức nhiệm mầu ấy? Lại bảo tham vấn chủ dạ thần Phổ đức tịnh quang. (Tiếng Phạn là Ca tỳ la, tiếng Hoa là Hoàng sắc).

Tham 32. Thiện tài vâng lời, đếu nước Ma kiệt đề, trong đạo tràng Bồ đề, tham vấn chủ dạ thần Phổ đức tịnh quang nói cho nghe về Thiền định vắng lặng của Bồ tát thích dạo chơi khắp nơi một cách giải thoát, lại nói giống như các Bồ tát sở hữu đầy đủ hạnh nguyện, thấu rõ tất cả pháp giới vô biên; nhưng con làm sao có thể nghe có thể nói? Lại bảo tham vấn của dạ thần Hỷ mục quán tế chúng sanh.

Tham 33. Thiện tài vâng lời, liền ở bên hữu đạo tràng Bồ đề, tham vấn chủ dạ thần Hỷ mục quán tế chúng sanh, nói cho nghe về Giải thoát môn đại thế lực phổ hỷ tràng, lại nói giống như các Bồ tát, trong từng niệm, đến chỗ tất cả các đức Như lai, nhanh chóng đi vào tất cả biển trí huệ; nhưng con làm sao có thể biết, có thể nói? Lại bảo tham vấn dạ thần Phổ cứu chúng sanh diệu đức.

Tham 34. Thiện tài vâng lời, liền ở trong pháp hội tham vấn dạ thần Phổ cứu chúng sanh diệu đức, nói cho nghe Giải thoát môn điều phục tất cả chúng sanh của cả thế gian, lại nói giống như các Bồ tát thành tựu vô số hạnh, phát sanh vô số sự hiểu biết; nhưng con làm sao có thể biết, có thể nói? Lại bảo tham vấn chủ dạ thần Tịch tĩnh âm hải.

Tham 35. Thiện tài vâng lời, tham vấn chủ dạ thần Tịch tĩnh âm hải, nói cho nghe Giải thoát môn từ từng niệm xuất ra niềm vui to lớn, trang nghiêm, lại nói giống như các Bồ tát đi sâu vào tất cả biển pháp giới; nhưng con làm sao có thể biết, có thể nói? Lại bảo tham vấn chủ dạ thần Thủ hộ nhất thiết chúng sanh.

Tham 36. Thiện tài vâng lời, liền ở trong hội Như lai, đạo tràng Bồ đề, tham vấn chủ dạ thần Thủ hộ nhất thiết chúng sanh, nói cho nghe Giải thoát môn tự tại diệu âm rất sâu xa, lại nói giống như các Bồ tát có thể biết, có thể nói tất cả tự tánh của ngôn ngữ, ở trong từng niệm khai ngộ tất cả chúng sanh một cách tự tại; nhưng con làm sao có thể biết, có thể nói? Lại bảo tham vấn chủ dạ thần Khai phu nhất thiết thọ hoa.

Tham 37. Thiện tài vâng lời, ở trong pháp hội của Phật ấy, tham vấn chủ dạ thần Khai phu nhất thiết thọ hoa, rồi nói cho nghe Giải thoát môn sanh ra ánh sáng to lớn, lại nói giống như các Bồ tát gần gũi cúng dường tất cả chư Phật, đi vào biển đại nguyện của nhất thiết trí; nhưng con làm sao có thể biết, có thể nói? Lại bảo tham vấn dạ thần Đại nguyện tinh tấn lực cứu hộ nhất thiết chúng sanh.

Tham 38. Thiện tài vâng lời, liền ở trong pháp hội, tham vấn dạ thần Đại nguyện tinh tấn lực cứu hộ chúng sanh, rồi nói cho nghe Giải thoát môn giáo hóa chúng sanh làm cho căn lành sanh trưởng, lại nói giống như Bồ tát vượt qua các thế gian, hiện thân trong các loài; nhưng con làm sao có thể biết, có thể nói? Lại bảo tham vấn thần Diệu đức viên mãn.

Tham 39. Thiện tài vâng lời, đến vườn Lam tỳ ni, tham vấn thần Diệu đức viên mãn, nói cho nghe Giải thoát môn của Bồ tát, ở trong vô lượng kiếp, khắp tất cả nơi, thị hiện thọ sanh tự tại, lại nói giống như các Bồ tát dùng một niệm làm thành nhiều kiếp; nhưng con làm sao có thể biết, có thể nói? Lại bào tham vấn Thích ca cù ba nữ. (Tiếng Phạn là Lam tỳ ni, tiếng Hoa là Lạc thắng viên quang. Tiếng Phạn là Cù ba, tiếng Hoa là nữ). Tham 40. Thiện tài vâng lời, đến thành Ca tỳ la, tham vấn Thích ca cù ba nữ, nói cho nghe Biển Tam muội giải thoát môn Bồ tát; nhưng con làm sao có thể biết, có thể nói? Lại bảo tham vấn Ma da phu nhân.

(Ma da, gọi đủ là Ma ha Ma da là tiếng Phạn, tiếng Hoa là Đại thuật).

Tham 41. Thiện tài vâng lời, một lòng đến chỗ ở của Ma da phu nhân, tâm nghĩ như vầy: đây là bậc thiện tri thức, xa lìa thế gian, trụ chỗ không trụ. Người như thế, con làm sao có thể gần gũi được? Lúc ấy, có thần Bửu nhãn và các thần Liên hoa, Pháp đức v.v… ở trong hư không, khen ngợi vô cùng phu nhân Ma da, lại có quỷ vương La sát nói với Thiện tài rằng ông nên lễ khắp mười phương, cầu thiện tri thức. Thiện tài lãnh thọ lời dạy bảo, liền thấy trước mắt Đại bảo liên hoa từ đất vọt lên, Ma da phu nhân ngồi ở trên tòa, ở trước tất cả chúng sanh hiện sắc thân thanh tịnh, rồi vì Thiện tài mà nói Giải thoát môn đại nguyện trí ảo của Bồ tát, lại nói giống như các Bồ tát đầy đủ kho tàng đại bi giáo hóa chúng sanh; con nay làm sao có thể biết, có thể nói? Lại bảo đển tham vấn vương nữ Thiên chủ quang. (Tiếng Phạn là La sát, tiếng Hoa là Tốc tật quỷ).

Tham 42. Thiện tài vâng lời, liền đến Thiên cung, tham vấn vương nữ Thiên chủ quang, nói cho nghe Niệm vô ngại, thanh tịnh, trang nghiêm, giải thoát, lại nói giống như các Bồ tát sanh trong đêm dài sanh tử mà sáng tỏ tận cùng; nhưng con làm sao có thể biết, có thể nói? Lạo bảo tham vấn Biến hữu đồng nữ sư.

Tham 43. Thiện tài vâng lời, từ thiên cung xuống, đến thành Ca tỳ la, tham vấn Biến hữu đồng tử sư, chẳng chỉ bảo gì, mà chỉ nói có thể hỏi đồng tử Thiện tri chúng nghệ, vì ông mà nói.

Tham 44. Thiện tài vâng lời, liền ở trong pháp hội, tham vấn Thiện tri chúng nghệ, nói cho nghe pháp môn bốnhai tự mẫu, lại nói giống như các Bồ tát rất giỏi đối với tất cả pháp thế và xuất thế gian; nhưng con làm sao có thể biết, có thể nói? Lại bảo tham vấn Ưu bà di Hiền thắng.

(42 tự mẫu là: 1) 阿 A； 2) 哆: Đa; 3) 波：ba；4) 者: Giả; 5) 那: Na； 6) 羅: La; 7) 柁: Đả; 8) 婆: Bà; 9) 茶: Trà; 10) 沙: Sa; 11) 縛: Phược; 12) 哆: Đá; 13) 也: Dã; 14) 瑟吒: Sắt trá; 15) 迦: Ca; 16) 麼: Ma; 18) 伽: Già; 19) 他: Tha; 20) 社: Xã; 21) 鎖: Tỏa; 22) 馱: Đà; 23) 奢: Xa; 24) 佉: Khư; 25) 叉: Xoa; 26) 娑多: Sa đa; 27) 壤: Nhưỡng; 28) 曷擺多: Hạt bãi đa; 29) 婆: Bà; 30) 車: Xa; 31) 娑麼: Sa ma; 32) 訶婆: Ha bà; 33) 瘥: Sai; 34) 伽: Già; 35) 吒: Trá; 36) 拏: Noa; 37) 娑頗: Sa phả; 38) 娑迦: Sa ca; 39) 也娑: Dã sa; 40) 室者: Thất giả; 41) 侘: Sá; 42)陀: Đà).

Tham 45. Thiện tài vâng lời, đến nước Ma kiệt đề, thành Bà đát na, tham vấn Ưu bà di Hiền thắng, nói cho nghe Giải thoát môn không nương dựa vào đạo tràng, lại nói giống như tất cả hạnh công đức vô trước của Bồ tát; nhưng con làm sao có thể nói và biết hết? Lại bảo tham vấn trưởng giả Kiên cố giải thoát.

Tham 46. Thiện tài vâng lời, đến thành Ốc điền, tham vấn trưởng giả Kiên cố giải thoát, nói cho nghe Niệm thanh tịnh, trang nghiêm, giải thoát, không vướng mắc, lại nói giống như các Bồ tát có được tiếng gầm sư tử không chút sợ sệt, an trụ nơi phước trí to lớn; nhưng con làm sao có thể biết, có thể nói? Lại bảo tham vấn trưởng giả Diệu nguyệt.

Tham 47. Thiện tài vâng lời, liền đến Bổn thành, tham vấn trưởng giả Diệu nguyệt, nói cho nghe về Giải thoát môn tịnh trí quang minh, lại nói giống như các Bồ tát chứng được giải thoát môn vô úy; nhưng con làm sao có thể biết, có thể nói? Lại bảo tham vấn trưởng giả Vô thắng quân.

Tham 48. Thiện tài vâng lời, đến thành Xuất sanh, tham vấn trưởng giả Vô thắng quân, nói cho nghe Tướng giải thoát vô tận của Bồ tát, lại nói giống như các Bồ tát chứng được trí vô hạn, biện tài vô ngại; nhưng con làm sao có thể biết, có thể nói? Lại bảo tham vấn Bà la môn Tối tịch tĩnh.

Tham 49. Thiện tài vâng lời, đến phía nam thành, thôn Pháp, tham vấn Bà la môn Tối tịch tĩnh, nói cho nghe về Sự giải thoát ngôn ngữ của Bồ tát, lại nói Bồ tát so với tâm thành, ước muốn, ngôn ngữ và hành động không trái nhau; nhưng con làm sao có thể biết, có thể nói? Lại bảo tham vấn đồng nữ Sanh đức và nữ đồng tử Hữu đức. Tham 50. Thiện tài vâng lời, đến thành Diệu ý hoa môn, tham vấn đồng tử Sanh đức và đồng nữ Hữu đức, nói cho nghe về Giải thoát ảo trụ của Bồ tát, và nói về các Bồ tát khéo đi vào các ảo vọng của vô cùng sự việc. Công đức hạnh ấy, chúng con làm sao có thể biết, có thể nói? Lại bảo tham vấn Bồ tát Di lặc.

Tham 51. Thiện tài vâng lời, đến nước Hải ngạn, vườn Đại trang nghiêm; trong vườn này có một lâu đài lớn tên là Tỳ lô giá na trang nghiêm tạng. Thiện tài ở trước lâu đài, cung kính đảnh lễ, khen ngợi, một lòng xin được gặp Bồ tát Di lặc từ nơi khác đến, nói cho nghe Vô lượng yếu chỉ của Phật pháp. Thiện tài thưa rằng kính xin Đại thánh mở cửa lâu đài để con được vào. Đức Di lặc gảy móng tay ra hiệu, cửa ấy tự mở ra, cho phép Thiện tài vào xem lâu đài rộng lớn vô cùng ấy bằng với hư không và nghe pháp âm vi diệu không thể nghĩ bàn. Thiện tài liền được vô lượng tổng trì, ở ngôi vị Bồ tát tự tại giải thoát không thể nghĩ bàn; lại bảo tham vấn Bồ tát Văn thù. (Tiếng Phạn là Tỳ lô giá na, tiếng Hoa là Biến nhất thiết xứ). Tham 52. Thiện tài vâng lời, đến nước Phổ môn, thành Tô ma na, suy nghĩ, xem xét, ước mong được thấy Văn thù sư lợi. Ngay lúc ấy, Văn thù sư lợi, từ xa, đưa cánh tay phải, hơn 110 do tuần, rờ đỉnh đầu Thiện tài, nói cho nghe Pháp nhiệm mầu, làm cho chứng được vô số pháp môn, đầy đủ ánh sáng vô lượng; lại bảo nên vào đạo tràng hạnh Phổ hiền, và Văn thù sư lợi vẫn tiếp xúc với Thiện tài từ chỗ ở của ông, mà không xuất hiện. Vì thế, Thiện tài ao ước thấy Bồ tát Phổ hiền.

Tham 53. Thiện tài từ chỗ Văn thù sư lợi, đã chứng được Tam muội, làm chủ các căn, một lòng tìm gặp Bồ tát Phổ hiền, phát tâm tinh tấn lớn lao, không thối lui, thì thấy Bồ tát Phổ hiền đang ở trước Như lai trong pháp hội, ngồi trên tòa sư tử hoa sen báu. Trong từng lỗ chân lông, phóng ra ánh sáng rợp trời như mây, khiến cho chúng sanh sanh tâm vui mừng, Thiện tài thấy Văn thù như vậy rồi, vui mừng đến nhảy cửng. Bồ tát Phổ hiền liền đưa tay phải xoa đầu, nói pháp cho nghe, Thiện tài liền được tất cả Tam muội số nhiều như vi trần.