Tam Tạng Pháp Số

Nhị Thật Bát Thiên

二十八天 (Thiên thai tứ giáo nghi).

Một, Dục giới lục thiên.

1)Trời Tứ thiên vương có: phía Đông: Trì quốc thiên vương, phia Nam: Tăng trưởng thiên vương, phía Tây: Quảng mục thiên vương, phía Bắc: Đa văn thiên vương; 2) Đao lợi thiên, tiếng Phạn là Đao lợi, tiếng Hoa là 33. Vì 33 người ở đời cùng tu nghiệp lành nên cùng sanh lên cõi trời này; 3) Tu dạ ma thiên. Tiếng Phạn là Tu dạ ma, tiếng Hoa là Thiện thời phân, vì trời lúc nào cũng thích ca nhạc, lại còn gọi là hưởng thọ cảnh năm dục, nên biết phân chia thời gian; 4) Đâu suất đà thiên. Tiếng Phạn là Đâu suất đà, tiếng Hoa là Tri túc. Vì trời này, đối với năm cảnh dục biết dừng biết đủ; 5) Hóa lạc thiên. Vì trời này tự biến hóa năm trần mà vui thú; 6) Tha hóa tự tại thiên. Vì trời này nhờ kẻ khác biến hóa thú vui rồi lấy làm thú vui của mình, tức là chúa của cõi Dục.

Hai, Sắc giới thập bát thiên. Sơ thiền có ba trời: 1) Phạm chúng thiên. Phạm là tịnh vậy, vì không nhiễm dục. Chúng giống như dân chúng. Vì trời này là dân chúng của chúa trời Sơ thiền; 2) Phạm phụ thiên. Phụ là giúp đỡ. Vì trời này là quan phụ tá của chúa trời Sơ thiền; 3) Đại phạm thiên. Vì trời này là chúa của trời Sơ thiên, có tên là Thi khí, sanh ra đầu tiên trong kiếp sơ, diệt sau cùng trong kiếp tận, thống lãnh ba ngàn đại thiên thế giới.

(Tiếng Phạn là Thi khí, tiếng Hoa là Ba ngàn là đại thiên, trung thiên, tiểu thiên).

Nhị thiền có ba trời: 1) Thiểu quang thiên. Vì trời này có ánh sáng ít; 2) Vô lượng quang thiên. Vì trời này ánh sáng tăng trưởng không có hạn lượng; 3) Quang âm thiên. Vì trời này lấy ánh sáng làm ngôn ngữ.

Tam thiền có ba trời: 1) Thiểu tịnh thiên. Vì ý thức, lạc thọ của trời này thanh tịnh ít. 2) Vô lượng tịnh thiên. Vì trời này thanh tịnh hơn trời trên, không thể lường được. 3) Biến tịnh thiên. Vì trời này lạc thọ vượt bậc, thanh tịnh bao trùm. Tứ thiền có chín trời: 1) Vô vân thiên. Vì các trời ở trên và trong không gian, nương vào mây mà ở, còn trời này ở trên mây, trên đầu không có mây, nên gọi là vô vân; 2) Phước sanh thiên. Vì trời này nhờ tu mà phước đức nhiều hơn nên sanh trong cõi trời này. Dựa theo nguyên nhân ấy mà đặt tên; 3) Quảng quả thiên. Vì quả báo của trời này to lớn, không có gì hơn; 4) Vô tưởng thiên. Vì trời này quả báo trong một đời là tâm tưởng không hành động; 5) Vô phiền thiên. Vì trời xa lìa khổ ở cõi Dục và cái vui ở cõi Sắc. Khổ, vui cả hai đều diệt mất nên không còn phiền não; 6) Vô nhiệt thiên. Vì trời này, cùng cực của tâm, cảnh không nơi nương tựa, lắng trong tự tại, không bị phiền não thiêu đốt; 7) Thiện kiến thiên. Vì trời này thấy mười phương thế giới trong suốt tròn đầy một cách mầu nhiệm, không chút bợn nhơ; 8) Thiện hiện thiên. Vì trời này không có chướng ngại, thấy rõ ràng hiện cảnh ngay trước mắt; 9) Sắc cứu cánh thiên. Vì trời này, đối với các xứ nhiều như vi trần, thấu suốt tận cùng.

Ba, Vô sắc giới có bốn trời. 1) Không xứ thiên. Vì trời này chán sắc thân ràng buộc, không được tự tại nên tâm duyên hư không cùng tương ưng với vô sắc, ở trong định không xứ; 2) Thức xứ thiên. Vì trời này chán hư không rộng lớn nên liền bỏ hư không, chuyên tâm sanh duyên thức, lấy thức làm nơi chốn; 3) Vô sở hữu xứ thiên. Vì trời này chán thức xứ vô biên nên bỏ thức, vào vô sở hữu xứ cũng gọi là bất dụng xứ, vì không dùng không xứ, thức xứ ở trước; 4) Phi tưởng phi phi tưởng xứ thiên. Vì trời này ở chỗ cao nhất của Vô sắc giới, không phải là tưởng của Vô sở hữu xứ (ở trên), chẳng phải là cõi của thức.

Như Lai Tam Thập Nhị Tướng

如來三十二相 (Pháp giới thứ đệ).

Ứng (hóa) thân của Như lai có đầy đủ 32 tướng để biểu hiện đầy đủ đức tối thắng của pháp thân, là bậc tôn kính trong cõi trời và người, là vua của các bậc thánh.

1t) Túc an bình tướng là lòng bàn chân bằng phẳng; 2) Thiên bức luân tướng là những đường vân ở lòng bàn chân chụm lại như căm bánh xe; 3) Thủ chỉ tiềm trường là ngón tay thon dài trắng mịn; 4) Thủ túc nhu nhuyến tướng là tay, chân rất mềm mại; 5) Thủ túc mạn võng là tay và chân có màn mỏng giữa các ngón giống như chân của thiên nga; 6) Túc ngân mãn túc tướng là gót chân tròn đầy; 7) Túc phu cao hảo tướng là mu bàn chân cao đẹp màu hồng và lông mịn xanh màu lưu ly; 8) Thoái như lộc vương tướng là (thoái là bắp đùi) đùi thon dài rắn chắc, lông măng tuyệt hảo; 9) Thủ quá tất tướng là hai tay thẳng dài quá gối; 10) Mã âm tàng tướng là dương vật giấu kín, giống như con ngực không thấy được; 11) Thân tung hoành tướng là thân thể cao lớn đều đặn; 12) Mao khổng sanh thanh sắc tướng là lông trên thân mình mềm mại, màu xanh và xoay về bên phải; 13) Thân ma thượng mỵ tướng là những lông trên thân đều hướng về bên phải và nằm sát da; 14) Thân kim sắc tướng là thân sắc hồng hào, tươi sáng, trang nghiêm; 15) Thân quang diện các nhất trượng tướng là ánh hào quang từ thân tỏa ra bốn phía một trượng; 16) Bì phu tế hoạt tướng là làn da tươi sáng, mịn màng; 17) Thất xứ bình mãn tướng là dưới hai chân, hai tay, hai cánh tay và ở cổ đều bằng phẳng đoan chánh; 18) Lưỡng dịch mãn là hai nách tròn đầy; 19) Thân như sư tử tướng là thân thể ngay thẳng, oai nghi, nghiêm túc như sư tứ chúa; 20) Thân đoan trực tướng là lưng thẳng không còng; 21) Kiên viên mãn tướng là hai vai tròn đẹp; 22) Tứ thập xỉ tướng là có 40 cái răng (người thường có 36 cái); 23) Xỉ bạch tề mật tướng là răng trắng đều và khít; 24) Tứ nha bạch tịnh tướng là bốn răng cửa lớn và trắng bóng; 25) Giáp xa như sư tử tướng là hai má tròn cân đối; 26) Yết trung tân dịch đắc thượng vị tướng là nước miếng trong cổ có vị thơm ngon; 27) Quảng trường thiệt tướng là lưởi rộng và dài; 28) Phạm âm thâm viễn tướng là âm thanh hòa nhã, xa gần đều nghe được; 29) Nhãn sắc như kim tinh tướng là mắt sáng tỏ, dịu dàng; 30) Nhãn tiệp như ngưu vương tướng là lông mày cong vút xanh mượt trông rất đẹp; 31) My gian bạch hào tướng là giửa hai lông mày có sợi lông màu trắng mềm mại như tơ ròng (đâu la miên: tế hương: mùi thơm thoang thoảng); 32) Đỉnh nhục kế thành tướng là trên đỉnh đầu có khối thịt nổi lên, cũng gọi là Vô kiến đỉnh tướng vì tất cả trời, người, Nhị thừa, Bồ tát đều không thể thấy.

Niệm Tụng Kỵ Thập Ngũ Địa

念誦忌十五地 (Nhất tự Phật đỉnh luân vương kinh).

Niệm tụng là tưởng niệm, trì tụng thần chú. Kỵ là không thích hợp.

Kinh nói: Như lai bảo Bồ tát Kim cang mật tích vương, nếu có các loài hữu tình, vì chúng mà dạy dỗ cho tâm oán trách, ác độc quay lại, muốn diệt trừ tất cả tai nạn, khó khăn, hoặc là cầu đầy đủ như ý, muốn thì nên tìm chỗ yên lặng, vắng vẻ kết giới kiến đàn để thanh tịnh thân, miệng, ý, cúng dường thánh tượng, trì tụng chú Phật đỉnh luân vương gia hộ việc tu tập. Nếu được thành tựu thì mọi mong muốn được đầy đủ. Không thể dùng nơi Long thần, Dạ xoa, La sát mà kết giới tác pháp. Nếu dùng những nơi bất thiện này thì quỷ thần có cơ hội đến phá hoại, làm cho việc tu tập không thành tựu. Vì vậy phải kiêng 15 chỗ.

Một, Thần long sở hộ địa. Chỗ có thần long hộ trì (bảo vệ) thì không được kết giới, kiến đàn, tụng chú, e sẽ có khó khăn, phiền não, làm cho việc tác pháp không thể thành tựu.

Hai, Dạ xoa, La sát trụ địa. Chổ có Dạ xoa và quỷ thần ở thì không được kết giới, kiến đàn, tụng chú, e rằng thừa cơ hội ấy nhiễu loạn việc tu hành, làm cho không thành tựu.

Ba, Thi đà lâm địa. Tiếng Phạn là Thi đà lâm địa, tiếng Hoa là Hàn lâm là nơi bỏ tử thi, kiêng kết giới, kiến đàn, tụng chú, tác pháp. Vì nơi đây hôi thúi không sạch, phương hại đến tịnh hạnh nên tác pháp khó thành.

Bốn, Vô Phật pháp địa. Chỗ chánh pháp Như lai không có, kiêng kết giới, kiến đàn, tụng chú, tác pháp. Vì không có Phật pháp thì thiện thần không đến ủng hộ, thực hành giáo pháp khó thành.

Năm, Hổ lang trú địa. Chỗ có hổ, lang thú dữ, kiêng kết giới, kiến đàn, tác pháp. Vì đó là chỗ độc hại, hung tợn, khó ở yên làm việc Phật pháp.

Sáu, Đa văn trùng địa. Nơi tụ tập nhiều muỗi mòng, kiêng kết giới, kiến đàn, tụng chú, tác pháp. Vì nơi ấy ồn ào hay hút máu người không được yên tĩnh nên tác pháp khó thành.

Bảy, Vô vũ địa.

Chỗ nhiều năm không mưa, hạn hán, kiêng kết giới, kiến đàn, tụng chú, tác pháp. Vì ở đó nước sông, suối khô kiệt, phần nhiều người khát và thiếu nước uống, trợ duyên chấm hết, tu tập khó thành.

Tám, Nhiêu phong địa.

Chỗ gió hay nổi lên, kiêng kết giới, kiến đàn, tụng chú, tác pháp. Vì ở đó gió lộng lạnh lùng, làm tổn hại việc hành đạo, tu tập khó thành. Chín, Tặc trụ địa.

Chỗ có trộm cướp, giặc dã, kiêng kết giới, kiến đàn, tụng chú, tác pháp. Vì ở đó phần nhiều làm cho tâm bị tổn thương và làm phương hại đến đạo hạnh, khó ở yên làm việc Phật sự.

Mười, Đồ sát trú địa. Chỗ có kẻ đồ tể ở, kiêng kết giới, kiến đàn, tụng chú, tác pháp. Vì ở đó không có tâm từ bi, chẳng phải chỗ tốt đẹp và yên tĩnh, thực hành Phật pháp khó thành. Mười một, Cô tửu trú địa. Chỗ bán rượu, kiêng kết giới, kiến đàn, tụng chú, tác pháp sợ làm tổn thương đạo hạnh, làm việc Phật pháp khó thành. Mười hai, Mại kinh tượng địa. Chỗ bán kinh điển, Phật tượng, kiêng kết giới, kiến đàn, tụng chú, tác pháp. Vì ở chỗ này không tin nhân quả, không có tâm lành, chẳng phải là chỗ tốt đẹp, yên tĩnh, khó ở yên làm Phật sự.

Mười ba, Mại hung cụ địa. Chỗ bán dao, gậy, cung tên, dụng cụ giết hại sự sống, kiêng kết giới, kiến đàn, tụng chú, tác pháp. Vì ở đó tâm sát hại rất nhiều, chẳng phải là chỗ tốt đẹp, yên tĩnh, khó ở yên làm Phật sự.

Mười bốn, Mại nữ địa. Chỗ bán buôn, khoe khoang sắc đẹp của nữ giới, kiêng kết giới, kiến đàn, tụng chú, tác pháp. Vì chỗ này dơ dáy, không sạch sẽ, làm tổn thương đạo hạnh, Phật sự khó thành.

Mười lăm, Chúng nạn địa. Chỗ có nhiều lụt lội, hỏa tai, đao binh hiểm nguy, kiêng kết giới, kiến đàn, tụng chú, tác pháp. Vì chỗ có nhiều nguy hiểm và tai nạn, chẳng phải là chỗ tốt đẹp, yên tĩnh, khó ở yên làm Phật sự.

Phật Lục Thập Tứ Chủng Phạm Âm

佛六十四種梵音 (Bất tư nghì bí mật Đại thừa kinh).

Phật gọi Bồ tát Tịch huệ và nói rằng Như lai không phải bằng môi, răng, lưỡi họng và miệng mà các âm thinh được nói ra; phải biết âm thinh của Như lai từ hư không mà ra, có đủ 64 tướng kỳ đặc, nhiệm mầu.

Một, Lưu trạch thinh. Âm thinh của Như lai trôi chảy như dòng nước và đượm nhuần tất cả mọi vật.

Hai, Nhu nhuyến thinh. Âm thinh của Như lai ôn hòa, mềm mại.

Ba, Duyệt ý thinh. Âm thinh của Như lai làm vui lòng tất cả chúng sanh.

Bốn, Khả lạc thinh. Âm thinh của Như lai khéo léo, mầu nhiệm và có thể làm vui vẻ cho mọi người.

Năm, Thanh tịnh thinh. Âm thinh của Như lai trong vắc, không có khàn đục.

Sáu, Ly cấu thinh. Âm thinh của Như lai hoàn toàn mầu nhiệm, xa lìa các dơ bẩn.

Bảy, Minh lượng thinh. Âm thinh của Như lai rõ ràng, trong sáng.

Tám, Cam mỹ thinh. Âm thinh nói pháp của Như lai ngọt ngào, tươi đẹp, có thể khiến người nghe được vị pháp hỷ.

Chín, Nhạo văn thinh. Âm thinh nói pháp của Như lai hợp với căn cơ sâu hay cạn, khiến cho chúng sinh thích nghe, không bỏ.

Mười, Vô liệt thinh. Âm thinh của Như lai hơn hết mọi âm thinh và không thấp kém. Mười một, Viên cụ thinh.

Như lai nói pháp bằng một âm thinh mà có đầy đủ tất cả âm thinh.

Mười hai, Điều thuận thinh. Âm thinh của Như lai tùy căn cơ nói pháp, điều phục chúng sanh, làm cho chúng tin và làm theo.

Mười ba, Vô sáp thinh. Âm thinh của Như lai thông suốt chan hòa, không trúc trắc khó hiểu.

Mười bốn, Vô ố thinh.

Âm thinh nói pháp của Như lai tươi đẹp, không thô lổ, hung tợn.

Mười lăm, Thiện nhu thinh. Âm thinh nói pháp của Như lai nhu hòa dễ chấp thuận và không thô bạo.

Mười sáu, Duyệt nhĩ thinh. Âm thinh nói pháp của Như lai có thể làm vui lòng người nên thích nghe không chán. Mười bảy, Thích thân thinh. Âm thinh nói pháp của Như lai có thể làm cho thân thể của người nghe điều hòa thoải mái và được nhẹ nhàng.

Mười tám, Tâm sanh dũng nhuệ thinh.

Âm thinh nói pháp của Như lai làm cho người nghe pháp tâm dũng mãnh và tiến tu.

Mười chín, Tâm hỷ thinh. Pháp âm của Như lai nhiệm mầu, trong trẻo, có thể làm cho người nghe sanh tâm vui mừng. Hai mươi, Duyệt nhạo thinh. Âm thinh nói pháp của Như lai, có thể khiến người nghe hoan hỷ và vui mừng.

Hai mươi mốt, Vô nhiệt não thinh.

lai khiến cho những người nghe tiêu trừ ưu phiền khổ sở và được mát mẻ.

Hai mươi hai, Như giáo lệnh thinh.

Như lai diễn thuyết giống như mệnh lệnh dạy bảo, có khả năng sửa đổi những kẻ tối tăm.

Hai mươi ba, Thiện liễu tri thinh.

Pháp âm của Như lai khéo léo, rõ ràng, quyết định, biết hết tất cả các pháp.

Hai mươi bốn, Phân minh thinh.

Pháp âm của Như lai, đối với pháp sự, như lý phân tích rõ ràng. Hai mươi lăm, Thiện ái thinh. Như lai dùng pháp âm thánh thiện khai hóa cho tất cả chúng sanh, khiến chúng dễ thương, an lạc.

Hai mươi sáu, Linh sanh hoan hỷ thinh.

Âm thinh nói pháp của Như lai khiến cho người sanh tâm hoan hỷ. Hai mươi bảy, Sử tha như giáo lệnh thinh.

Pháp âm của Như lai có thể làm cho người nghe chuyển biến, mở mang giống như giáo lệnh. Hai mươi tám, Lệnh tha thiện liểu tri thinh.

Pháp âm của Như lai có thể giúp người hiểu rõ tất cả các pháp. Hai mươi chín, Như lý thinh. Âm thinh mà Như lai phát ra đều hợp với lý chân như.

Ba mươi, Lợi ích thinh.

Âm thinh Như lai nói pháp có thể đem lại lợi ích cho tất cả hữu tình.

Ba mươi mốt, Ly trùng phục quá thất thinh.

Âm thinh được Như lai nói ra khế hợp với lý thú, từ đầu đến cuối, không mắc lỗi trùng lập, sai sót.

Ba mươi hai, Như sư tử âm thinh.

Âm thinh của Như lai, tất cả người nghe tự nhiên tín phục, như tiếng kêu của sư tử muôn thú đều sợ hãi, tuân phục.

Ba mươi ba, Như long âm thinh.

Pháp âm của Như lai trong suốt sâu xa như âm vang tiếng Rồng kêu.

Ba mươi bốn, Như vân lôi khổng thinh.

Như lai nói pháp chỉ dùng một âm, xa gần đều nghe như tiếng sấm vang.

Ba mươi lăm, Như long vương thinh.

Như lai nói pháp, âm thinh tao nhã, trong sáng, vang xa như tiếng rồng chúa kêu to.

Ba mươi sáu, Như khẩn na la diệu ca thinh.

Tiếng Phạn là Khẩn na la, tiếng Hoa là Ca thần. Phạm âm mà Như lai nói ra, giống như tiếng ca tuyệt vời, mầu nhiệm của vị nhạc thần ấy, thích ý vừa lòng tất cả.

Ba mươi bảy, Như Ca lăng tầng già thinh.

Tiếng Phạn là Ca lăng tầng già, tiếng Hoa là Diệu thinh điểu.

lai hay, đẹp giống như tiếng chim Ca lăng tầng già.

Ba mươi tám, Như Phạm vương thinh.

Pháp âm mà Như lai nói ra như tiếng nói thanh tịnh của Phạm vương.

Ba mươi chín, Như Cộng mạng điểu thinh.

Công mạng điểu là chim có chung một thân hai đầu.

Pháp âm mà Như lai nói ra tốt đẹp (kiết tường) giống như tiếng kêu của loài chim này.

Bốn mươi, Như Đế thích mỹ diệu thinh.

Âm thinh Như lai nói pháp giống như tiếng nói tuyệt hay của trời Đế thích.

Bốn mươi mốt, Như chấn cổ thinh.

Âm thinh của Như lai giống như tiếng vang của trống, xa gần đều nghe. Bốn mươi hai, Bất cao thinh. Âm thinh diễn thuyết của Như lai không cao không to, chỉ vừa phải.

Bốn mươi ba, Bất hạ thinh. Âm thinh diễn thuyết của Như lai không thấp kém, chỉ ở mức vừa phải.

Bốn mươi bốn, Tùy nhập nhất thiết âm thinh.

Âm thinh Như lai nói pháp, thẩm thấu vào mọi căn cơ của chúng sanh, hòa vào với mọi âm thinh khác.

Bốn mươi lăm, Vô thuyết giảm thinh.

Pháp âm của Như lai đầy đủ viên mãn.

Bốn mươi sáu, Vô phá hoại thinh.

Khi Như lai diễn thuyết chân thật không hư dối, không tạo ra sự đổ vỡ.

Bốn mươi bảy, Vô nhiễm ô thinh.

Pháp âm Như lai nói ra hoàn toàn nhiệm mầu, xa lìa phiền não, không vướng nhiễm.

Bốn mươi tám, Vô hy thủ thinh.

Như lai nói pháp đem đến lợi lạc cho tất cả chúng sanh, không còn mong muốn và nắm bắt cái gì. Bốn mươi chín, Cụ túc thinh. Pháp âm Như lai nói ra, hợp với tánh mới nói, đầy đủ lý mầu nhiệm.

Năm mươi, Trang nghiêm thinh.

Như lai diễn thuyết giáo lý với nghĩa lý chân thật đúng đắn và nghiêm túc.

Năm mươi mốt, Hiển thị thinh. Như lai nói pháp nhiệm mầu để làm rõ lý mầu nhiệm, chỉ bày cho chúng sanh không che giấu điều gì. Năm mươi hai, Viên mãn nhất thiết âm thinh.

Như lai nói pháp đầy đủ tất cả âm thinh.

Năm mươi ba, Chư căn thích duyệt thinh.

Âm thinh dùng nói diệu pháp của Như lai, chúng sanh nghe một lần các căn đều thoải mái, an vui.

Năm mươi bốn, Vô ky hủy thinh.

lai không chê bai một chúng sanh nào. Tất cả những lời nói ra đều được tín thuận.

Năm mươi lăm, Vô khinh chuyển thinh.

Viên âm của Như lai thu nhiếp tất cả, không hời hợt, qua loa.

Năm mươi sáu, Vô động dao thinh.

Pháp âm của Như lai nói ra được vô sở úy, và ngoại đạo, thiên ma không thể làm cho lung lay niềm tin vào chánh pháp.

Năm mươi bảy, Tùy nhập nhất thiết chúng hội thinh.

Pháp âm của Như lai mọi người ở trong các cuộc họp đều có thể nghe được.

Năm mươi tám, Chư tướng cụ túc thinh.

Âm thinh Như lai nói pháp đầy đủ tất cả tướng.

Năm mươi chín, Linh chúng sanh tâm ý hoan hỷ thinh.

Ngôn ngữ Như lai nói ra, bao trùm mười phương thế giới, tâm ý của chúng sanh đều được vui mừng. Nghĩa là những lời từ miệng Phật nói ra không có lặp lại và rắc rối chúng hội, nhờ đó, mà hiểu được các pháp; nhưng thật ra những âm thinh ấy chẳng phải từ miệng Như lai nói ra.

Sáu mươi, Thuyết chúng sanh tâm hành thinh.

Số lượng chúng sanh rất nhiều, hành cũng vô lượng. Như lai nói về tâm hành của chúng sanh, sơ lược có tám vạn bốn ngàn chủng loại. Chỉ vì chúng sanh có căn tánh thấp hèn, mới làm cho chúng dễ hiểu được các tâm hành ấy.

Sáu mươi mốt, Nhập chúng sanh tâm ý thinh.

Như lai có đủ trí bí mật, nói ra lời nào đều đi vào tâm ý của chúng sanh; nhưng chẳng phải từ miệng Như lai nói ra mà là từ hư không nói ra vậy.

Sáu mươi hai, Tùy chúng sanh tín giải thinh.

Ngôn ngữ Như lai nói ra, chúng sanh tin, hiểu theo trình độ, nếu tâm, ý đã thành thục thì biết rõ tất cả.

Sáu mươi ba, Văn giả vô phân lượng thinh.

Âm thinh của Như lai không có giới hạn; ở thế gian, tất cả trời, người, ma, phạm, Sa môn, bà la môn… đều có thể nghe được, nhưng không biết giới hạn tận cùng. (Ma tức là Ma vương. Phạm tức là Phạm thiên. Tiếng Phạn là Sa môn, tiếng Hoa là Cần tức). Sáu mươi bốn, Chúng sanh bất năng tư duy xứng lượng thinh. Sự luân chuyển nhiệm mầu của âm thinh Như lai, làm xuất phát ra nhiều loại âm thinh, tuyên thuyết cháng pháp. Giả sử trùm khắp ba ngàn đại thiên thế giới tất cả chúng sanh đều ở địa vị Duyên giác cũng không thể suy nghĩ tận cùng được âm thinh ấy.

(Tam thiên là tiểu thiên, trung thiên, đại thiên. Nói tam thiên đại thiên là nói cả chung và riêng).

Sư Tử Hống Dụ Thập Nhất Sự

師子吼喻十一事 (Niết bàn kinh).

Như lai nói pháp, mỗi lần lấy tiếng sư tử gầm làm ví dụ để nói lên rằng Như lai ở trong đại chúng nói mà không sợ.

Một, Phá hoại trá sư tử. Như lai tuyên thuyết chánh pháp mà không sợ, những lời nói của tà ma ngoại đạo tư nhiên sụp đổ. Giống như tiếng gầm của con sư tử chúa vang dội và lấn át tiếng gầm của con sư tử giả dối.

Hai, Thí tự thân lực. Như lai nói pháp mà không sợ, để biểu thị công dụng của trí như thật, thông đạt tất cả, phân minh rõ ràng, không gì có thể làm hư, không có gì có thể hơn. Giống như tiếng rống vang rền của sư tử, muốn thử sức của chính mình.

Ba, Linh trụ tịnh xứ. Như lai nói pháp mà không sợ, chỉ vì chỉ rõ tất cả tà kiến cho chúng sanh, để bỏ tà về chánh và có nơi nương tựa. Giống như sư tử gầm vang, cũng là làm cho các con vật khác biết nơi nó đang ở.

Bốn, Linh chư tử chi sở xứ sở. Vì Như lai nói pháp không chút sợ hãi mà chỉ vì muốn mở bày, dạy bảo tất cả tà kiến của chúng sanh để bỏ tà trở về chánh pháp. Đó là nơi trở về nương tựa giống như sư tử gầm vang cho các con của nó biết chỗ trở về.

Năm, Linh quần bối vô úy.

Như lai nói pháp mà không sợ, chỉ làm cho tất cả chúng sanh ra khỏi sanh tử mà không sợ hãi. Giống như sư tử gầm vang thì cả bầy của nó cũng không lo sợ gì.

Sáu, Miên giả đắc giác ngộ. Như lai thuyết pháp mà không sợ, là làm cho tất cả chúng sanh, bị che lấp, chướng ngại bởi vô minh lầm lạc, đều được hiểu rõ. Giống như sư tử gầm vang, làm cho cả bầy của nó đang say ngủ, đều thức dậy.

Bảy, Linh chư thú bất phóng dật.

Như lai nói pháp mà không sợ là để khiến cho tất cả chúng sanh giữ gìn hành động và ngôn ngữ, tâm không buông lung. Nếu có người làm các việc ác, đều biết xấu hổ mà sanh tâm sám hối. Giống như sư tử gầm vang làm cho tất cả những con thú khác không dám chạy lung tung.

Tám, Linh chư thú y phụ. Như lai dùng sức vô úy, tuyên thuyết cháng pháp, vì muốn chỉ bày tất cả tà kiến cho chúng sanh, để được chánh tín, không bị ngoại đạo lừa bịp. Giống như sư tử gầm vang, có thể làm cho các con thú khác xa lìa hang ổ, trở về nương tựa. Chín, Điều đại hương tượng. Như lai nói pháp mà không sợ, là để phá tan tâm kiêu mạn của bọn Phú lan na, điều phục để chúng có chánh tín. Giống như sư tử gầm vang, điều phục đại hương tượng.

Mười, Giáo cáo tử tức. Như lai nói pháp mà không sợ để khiến cho Thinh văn, Duyên giác tự thấy xấu hổ đã chứng quả Tiểu thừa mà hướng lòng ưa thích về Đại thừa. Giống như sư tử gầm vang, dạy bảo con cái nhảy nhót làm cho chúng khỏe mạnh.

Mười một, Trang nghiêm quyến thuộc.

Như lai nói pháp mà không sợ, dạy các Bồ tát phát tâm to lớn, đầy đủ mười lực và làm cho bốn chúng xa lìa tà kiến, không sanh lo sợ. Giống như sư tử gầm vang là tự trang nghiêm quyến thuộc mình. (mười lực là: 1) Thị xứ phi xứ trí lực, 2) Quá hiện vị lai nghiệp báo trí lực, 3) Chư thiền giải thoát Tam muội trí lực, 4) Chư căn thắng liệt trí lực, 5) Chủng chủng giải trí lực, 6) Chủng chủng giới trí lực, 7) Nhất thiết chí xứ đạo trí lực, 8) Thiên nhãn vô ngại trí lực, 9) Túc mạng vô ngại trí lực, 10) Vĩnh đoạn tập khí trí lực).

Tam Thập Lục Vật

三十六物 (Hoa nghiêm kinh Tùy sớ diễn nghĩa sao).

Một, Ngoại tướng thập nhị. Tướng bên ngoài có 12 thứ là tóc, lông, móng, răng, ghèn, nước mắt, nưới dãi, nướt bọt, phân, nước tiểu, cáu (bẩn), mồ hôi.

Hai, Thân khí thập nhị. Thân khí là thành phần làm nên thân thể gồm 12 thứ: da (ở bề mặt), da (ở bên trong liền với thịt), máu, thịt, gân, mạch, xương, tủy, mỡ, cao (béo), não, mô (màng).

Ba, Nội hàm thập nhị. Chứa trong thân có 12 thứ là gan; mật, ruột, bao tử, lá lách, thận, tim, phổi, sanh tạng, thục tạng, đàm đỏ, đàm trắng.

Tam Thập Nhất Sắc

三 十 一 色 (Phiên dịch dang nghĩa)/

Ba mươi mốt sắc gồm: 1) Hiển sắc có mộtba là thanh, hoàng, xích, bạch, quang, ảnh, minh, ám, yêu, vân, trần, vụ, không. 2) Hình sắc có mười là trường, đoản, phương, viên, thô, tế, cao, hạ, chánh, bất chánh.

3) Biểu sắc có tám là thủ, xả, khuất, thân, hành, trụ, tọa, ngọa.

Tam Thập Nhị Ứng

三十二應 (Lăng nghiêm kinh).

Vô số hằng hà sa kiếp về trước, có Phật tên là Quán thế âm, Bồ tát Quán thế âm mong cầu đức Phật ấy trao truyền cho Tam muội như ảo văn huân văn tu kim cang, cùng với Phật từ bi cứu khổ ban vui, biến ra 32 ứng thân đi vào các cõi nước, giáo hóa tất cả chúng sanh.

(Văn huân là nghe lời dạy bảo thấm nhuần, tu tập; nghe rồi lại thực hành những gì đã nghe gọi là văn tu. Kim cang là chất có tính bền vững, sắc bén, dùng để dụ sức Tam muội).

Một, Phật thân ứng.

Phật là tiếng Phạn, gọi đủ là Phật đà, tiếng Hoa là Giác. Nếu Bồ tát đi vào tam ma địa, tu tập và thẳng tiến hoàn toàn vào vô lậu thắng giải thì Bồ tát Quán thế âm liền ứng hiện thân Phật nói pháp cho người ấy và khiến cho được giải thoát.

(Tiếng Phạn là Tam ma địa, tiếng Hoa là Đẳng trì hay Chánh định. Thẳng tiến hoàn toàn vào vô lậu thắng giải là tu pháp vô vi, thẳng vào chánh định, chứng được thắng giải vô lậu, thành tựu hoàn toàn).

Hai, Độc giác ứng. Ra đời không có Phật, không thầy mà tự giác ngộ, gọi là Độc giác. Nếu các người hữu học mà vắng lặng sáng suốt nhiệm mầu, có khả năng thấy được sự nhiệm mầu của vạn vật để soi tỏ tự tánh của mình và thành tựu hoàn toàn, thì Bồ tát liền hiện ra trước mặt người ấy, ứng hiện thân Độc giác, nói pháp và khiến cho người ấy được giải thoát.

Ba, Duyên giác ứng. Nhờ quán 12 nhân duyên, hiểu được lý chân đế một cách chắc chắn, dứt trừ phiền não và chứng được tánh nhiệm mầu tối thượng, thì Bồ tát liền hiện ra trước người ấy, ứng hiện thân Duyên giác nói pháp và khiến cho người ấy được giải thoát.

Bốn, Thinh văn ứng.

Nghe giáo lý của Phật, gọi là Thinh văn.

Nếu có người hữu học, chứng được lý chân không của Tứ đế và từ ba quả đi vào Diệt độ, lần lượt lên tứ quả vô học, tánh nhiệm mầu hơn hết, thành tựu tròn đầy trước mắt, thì Bồ tát liền hiện ra trước mặt, ứng hiện thân Thinh văn nói pháp và khiến cho người ấy được giải thoát.

Năm, Phạm vương ứng. Phạm vương là chủ của Sơ thiền thiên thuộc cõi Sắc. Nếu các chúng sanh muốn tâm sáng suốt, giác ngộ, không phạm dục trần, muốn thân thanh tịnh thì Bồ tát liền ở trước người ấy, hiện ra thân Phạm vương nói pháp để cho người ấy được giải thoát.

Sáu, Đế thích ứng.

Đế thích tức là chủ cõi trời Đao lợi. Tiếng Phạn là Thích đề hoàn nhân, tiếng Hoa là Năng thiên chủ. Đế thích là nói cả Hoa và Phạn. Nếu các chúng sanh muốn làm thiên chủ thống lãnh các cõi trời, Bồ tát liền ở trước mặt, hiện thân Đế thích nói pháp để cho người ấy được thành tựu.

Bảy, Tự tại thiên ứng.

Trời Tự tại là trời thứ năm cõi Dục. Nếu các chúng sanh muốn thân tự tại, đi khắp mười phương, Bồ tát liền ở trước mặt hiện thân trời Tự tại nói pháp và làm cho người ấy được thành tựu.

Tám, Đại tự tại thiên ứng. Trời Đại tự tại tức là chủ trời thứ sáu ở cõi Dục. Nếu các chúng sanh muốn thân thể tự tại bay trong hư không thì Bồ tát liền hiện ra trước mặt người ấy, hiện thân trời Đại tự tại nói pháp và khiến cho người ấy được thành tựu.

Chín, Thiên đại tướng quân ứng.

Thiên đại tướng quân là đại tướng quân của Đế thích thiên chủ. Nếu các chúng sanh thích thống lãnh quỷ thần cứu giúp quốc gia, thì Bồ tát liền ở trước mặt, hiện thân đại tướng quân nói pháp và khiến cho được thành tựu.

Mười, Tứ thiên vương ứng.

Tứ thiên vương là phương Đông có Trì quốc thiên vương; phương Nam có Tăng trưởng thiên vương; phương Tây có Quảng mục thiên vương; phương Bắc có Đa văn thiên vương. Nếu chúng sanh thích thống lãnh thế giới, bảo hộ chúng sanh thì Bồ tát liền hiện trước người ấy thân Tứ thiên vương nói pháp và khiến cho được thành tựu.

Mười một, Tứ thiên vương thái tử ứng.

Nếu có chúng sanh lên thiên cung sai khiến quỷ thần thì Bồ tát liền có mặt trước người ấy, hiện thân thái tử của Tứ thiên vương nói pháp và khiến cho họ được thành tựu.

Mười hai, Nhân vương ứng. Nếu các chúng sanh thích làm vua loài ngoài thì Bồ tát liền hiện ra trước mặt, hiện thân nhân vương nói pháp giúp cho người ấy thành tựu.

Mười ba, Trưởng giả ứng.

Nếu có chúng sanh thích làm chủ giòng họ người đời nể vì thì Bồ tát liền hiện ra thân trưởng giả trước người ấy nói pháp và làm cho được thành tựu.

Mười bốn, Cư sĩ ứng. Nếu chúng sanh thích dùng ngôn ngữ đàm luận, ẩn cư thanh tịnh thì Bồ tát liền có mặt trước người ấy, hiện thân cư sĩ nói pháp và khiến cho người ấy được thành tựu.

Mười lăm, Tể quan ứng. Nếu chúng sanh thích cai trị quốc gia, sửa đổi thành ấp thì Bồ tát liền có trước mặt người ấy, hiện ra thân Tể quan nói pháp và khiến họ được thành tựu.

Mười sáu, Bà la môn ứng.

Tiếng Phạn là Bà la môn, tiếng Hoa là Tịnh hạnh. Nếu chúng sanh thích số thuật, thu nhiếp tâm, gìn giữ thân, miệng ở một mình thì Bồ tát liền đến trước mặt hiện ra thân Bà la môn nói pháp và khiến cho người ấy được thành tựu.

Mười bảy, Tỳ kheo ứng.

Tiếng Phạn là Tỳ kheo, tiếng Hoa là Khất sĩ. Nếu nam tử hiếu học xuất gia, giữ gìn giới luật thì Bồ tát đến trước người ấy, hiện ra thân Tỳ kheo nói pháp và làm cho người ấy thành tựu.

Mười tám, Tỳ kheo ni ứng. Tiếng Phạn là ni, tiếng Hoa là nữ. Nếu có người nữ, hiếu học xuất gia, gìn giữ cấm giới thì Bồ tát hiện thân Tỳ kheo ni trước mặt nói pháp và khiến cho người ấy được thành tựu.

Mười chín, Ưu bà tắc ứng.

Tiếng Phạn là Ưu bà tắc, tiếng Hoa là Thanh tịnh sĩ. Nếu có người nam thích giữ năm giới, Bồ tát liền ở trước mặt, hiện thân Ưu bà tắc nói pháp và khiến cho người ấy được thành tựu.

Hai mươi, Ưu bà di ứng.

Tiếng Phạn là Ưu bà di, tiếng Hoa là Thanh tịnh nữ. Nếu có người nữ, giữ năm giới sống một mình thì Bồ tát liền ở trước mặt, hiện thân Ưu bà di nói pháp và khiến cho người ấy được thành tựu. Hai mươi mốt, Nữ chúa ứng.

Nữ chúa là hoàng hậu của

Thiên tử. Nếu có người nữ lấy việc sửa san quốc gia, chỉnh đốn nhà cửa làm công việc của chính mình thì Bồ tát liền ở trước mặt hiện thân nữ chúa và phu nhân của nước đó nói pháp, khiến cho người ấy được thành tựu.

Hai mươi hai, Đồng nam ứng. Nếu có chứng sanh nam căn không bị hỏng thì Bồ tát liền đến trước mặt người ấy, hiện ra thân đồng tử nói pháp và khiến cho họ được thành tựu.

Hai mươi ba, Đồng nữ ứng. Nếu có người nữ còn trinh vui thích ở một mình, không muốn bị xâm phạm thì Bồ tát liền có trước mặt, hiện thân đồng nữ nói pháp và khiến cho người ấy được thành tựu. Hai mươi bốn, Thiên ứng. Nếu có các vị trời thích ra khỏi loài trời thì Bồ tát liền hiện thân trời nói pháp và khiến cho người ấy thành tựu.

Hai mươi lăm, Long ứng.

Nếu có loài rồng muốn ra khỏi loài rồng thì Bồ tát liền hiện thân rồng nói pháp và khiến cho loài ấy thành tựu.

Hai mươi sáu, Dược xoa ứng. Tiếng Phạn là Dược xoa cũng gọi là Dạ xoa, tiếng Hoa là Dũng kiện. Nếu có loài Dược xoa muốn ra khỏi loài của mình thì Bồ tát liền có ở trước mặt vị ấy, hiện thân Dạ xoa nói pháp và khiến cho vị ấy thành tựu.

Hai mươi bảy, Càn thát bà ứng.

Tiếng Phạn là Càn thát bà, tiếng Hoa là Hương âm tức là nhạc thần của Đế thích. Nếu Càn thát bà thích ra khỏi loài mình, thì Bồ tát liền ở trước mặt vị ấy, hiện thân Càn thát bà nói pháp và khiến cho vị ấy được thành tựu.

Hai mươi tám, A tu la ứng.

Tiếng Phạn là A tu la, tiếng Hoa là Vô đoan chánh vì hình thể xấu xí. Nếu có A tu la muốn thoát ra khỏi loài của mình thì Bồ tát liền có mặt trước nó, hiện thân A tu la nói pháp và khiến cho nó được thành tựu.

Hai mươi chín, Khẩn na la ứng.

Tiếng Phạn là Khẩn na la, tiếng Hoa là Nghi thần, còn gọi là Nhân phi nhân vì trên đầu có sừng, giống người mà không phải người. Nếu loài Khẩn na la muốn thoát khỏi loài mình thì Bồ tát liền ở trước mặt hiện thân Khẩn na la nói pháp và khiến cho vị ấy thành tựu. Ba mươi, Ma hô la già ứng. Tiếng Phạn là Ma hô la già, tiếng Hoa là Đại phúc hành, tức là một loại trăn lớn. Nếu Ma hô la già muốn thoát khỏi loài của mình thì Bồ tát liền ở trước mặt, hiện thân Ma hô la già nói pháp và khiến cho loài này được thành tựu.

Ba mươi mốt, Nhân ứng. Nếu các chúng sanh muốn làm người và tu để làm người thì Bồ tát liền ở trước mặt người ấy, hiện ra thân người nói pháp và khiến người ấy thành tựu.

Ba mươi hai, Phi nhân ứng.

Phi nhân tức là quỷ, súc sanh. Nếu các loài phi nhân, có hình hay không hình có tưởng hay không tưởng, muốn thoát ra ngoài loài ấy thì Bồ tát liền có ở trước mặt và hiện hình những loài ấy nói pháp và khiến cho chúng được thành tựu.

Tam Thập Thất Đạo Phẩm

三十七道品 (Pháp giới thứ đệ).

Đạo nghĩa là có thể lưu thông.

Phẩm giống như loại.

Một, Tứ niệm xứ.

Niệm tức là tưởng niệm. Xứ tức là tâm pháp mà thân nhận (lãnh), gồm có bốn: 1) Thân niệm xứ: Quán sắc thân này đều là không sạch (bất tịnh); 2) Thọ niệm xứ: Quán các việc tốt, xấu lãnh thọ đều là khổ; 3) Tâm niệm xứ: Quán tâm thức này vô thường vì luôn sanh và diệt; 4) Pháp niệm xứ: Quán các pháp nhờ nhân duyên sanh đều không có ngã.

Hai, Tứ chánh cần.

Chánh là không tà. Cần nghĩa là không lười biếng. Gồm có bốn: 1) Dĩ sanh ác linh vĩnh đoạn: Tất cả ác pháp, nếu chúng đã sanh thì phải siêng năng một lòng quyết bỏ, làm cho chúng vĩnh viễn không còn; 2) Vị sanh ác linh bất sanh: Tất cả ác pháp, nếu chúng chưa sanh, phải siêng năng một lòng ngăn chặn, làm cho chúng không manh nha trở lại được; 3) Vị sanh thiện linh sanh: Các pháp lành, nếu chúng chưa sanh, thì phải siêng năng một lòng dũng mãnh, làm cho chúng phát sanh; 4) Dĩ sanh thiện linh tăng trưởng: Các pháp lành, nếu đã sanh rồi, thì phải siêng năng một lòng tu tập, khiến cho chúng tăng trưởng.

Ba, Tứ như ý túc. Pháp mình đang tu tập được đầy đủ như ý nguyện. 1) Dục như ý túc: Pháp mình đang thích thú tu tập được đầy đủ như ý nguyện; 2) Tinh tấn như ý túc: Đối với pháp mình đang tu chuyên chú một lòng, không chút gián đoạn, đầy đủ như ý nguyện; 3) Niệm như ý túc: Đối với pháp mình đang tu ghi nhớ không quên, đầy đủ như như ý nguyện; 4) Tư duy như ý túc: Tâm suy nghĩ pháp mình đang tu, không thể quên mất, đầy đủ như ý nguyện.

Bốn, Ngũ căn.

Căn có nghĩa là năng sanh. Vì năm căn này hay sanh tất cả pháp lành. 1) Tín căn: Tin vào chánh đạo; 2) Tinh tấn căn: Tu tập theo chánh pháp tinh ròng và không gián đoạn; 3) Niệm căn: Đối với pháp, ghi nhớ không quên; 4) Định căn: Giữ tâm không thể tán loạn; 5) Huệ căn: Đối với các pháp quán sát rõ ràng.

Năm, Ngũ lực.

Lực tức là công dụng của sức mạnh, có thể phá việc ác, thành tựu việc lành: 1) Tín lực: Tín căn lớn mạnh có khả năng phá tan những nghi ngờ; 2) Tinh tấn lực: Căn siêng năng lớn mạnh có khả năng phá tan sự lười biếng của thân, tâm, thành tựu sự nghiệp xuất thế; 3) Niệm lực: Niệm căn lớn mạnh có khả năng phá tan các tà niệm, thành tựu công đức của chánh niệm xuất thế; 4) Định lực: Định căn lớn mạnh có khả năng phá tan loạn tưởng, phát sinh ra các thiền định; 5) Huệ lực: Huệ căn tăng tưởng có khả năng ngăn chặn kiến, tư hoặc của ba cõi, phát sanh ra vô lậu chân thật. (Vô lậu chân thật là bậc A la hán dứt hết kiến, tư hoặc không còn rơi vào sống, chết trong ba cõi, khác với Sơ quả vân vân, nên gọi là chân thật. Phân biệt gọi là kiến hoặc. Tham ái là Tư hoặc).

Sáu, Thất giác phần. Giác tức là hiểu rõ. Phần tức thành phần. Vì bảy pháp này, mỗi thứ đều có phân thành phần giống nhau: 1) Trạch giác phần: Chọn lựa các pháp chân hay ngụy; 2) Tinh tấn giác phần: Tu tập đạo pháp không gián đoạn; 3) Hỷ giác phần: Liễu ngộ pháp chân thật nhận được niềm vui sướng; 4) Trừ giác Phần: Dứt trừ các tà kiến, phiền não; 5) Xả giác phần: Lìa bỏ cảnh nhớ nghĩ chấp trước và những hiểu biết sai lầm; 6) Định giác phần: Hiểu rõ chỗ phát sanh của thiền định; 7) Niệm giác phần: Tư duy về đạo pháp đang tu tập.

Bảy, Bát chánh đạo. Không tà gọi là chánh. Có khả năng thông suốt gọi là đạo: 1) Chánh kiến: Có khả năng thấy được chân lý; 2) Chánh tư duy: Tâm không dối trá; 3) Chánh ngữ: Lời nói không dối trá; 4) Chánh nghiệp: Nghiệp lành, trong sạch; 5) Chánh mạng: Theo pháp xin ăn nuôi mạng sống; 6) Chánh tinh tấn: Tu tập các đạo hạnh không chút gián đạo; 7) Chánh niệm: Chuyên tâm ghi nhớ pháp lành; 8) Chánh định: Nhất tâm ở trong lý chân không.

Tam Thập Tứ Tâm Đoạn Kết

三十四心斷結 (Thiên thai tứ giáo nghi tập chú).

Vì Tam tạng giáo thuộc Bồ tát dạy Bồ tát rằng tuy đã xa lìa hai hoặc kiến, tư nhưng muốn hóa độ chúng sanh nên các hoặc ẩn nấp không dứt để thị hiện sống, chết giống như chúng sanh trong ba cõi. Trải qua nhiều kiếp, Bồ tát tu lục độ, phạm hạnh, đem lại lợi ích cho hữu tình, sau cùng đến cội cây Bồ đề, nhất niệm tương ưng là lúc trí huệ chân thật vô lậu phát khởi thì dùng tám nhẫn, tám trí là 16 tâm; chín vô ngại, chín giải thoát là 18 tâm dứt hết tập khí của kiến, tư mà thành chánh giác; nên gọi là 34 tâm dứt trừ kết (phiền não).

Một, Bát nhẫn.

Nhẫn có nghĩa là nhận lãnh thật sự: 1) Khổ pháp nhẫn. Vì quán pháp khổ đế ở cõi Dục mà có thể nhận chịu; 2) Khổ loại nhẫn. Dùng pháp khổ đế ở cõi Sắc, Vô sắc so sánh khổ đế ở cõi Dục mà quán và có thể nhận chịu; 3) Tập đế nhẫn: Quán pháp tập đế phiền não ở cõi Dục mà có thể nhận chịu; 4) Tập loại nhẫn: Dùng pháp tập đế phiền não ở cõi Sắc, Vô sắc so sánh với tập đế ở cõi Dục mà quán và có thể nhận chịu; 5) Diệt pháp nhẫn: Quán pháp diệt đế ở cõi Dục mà có thể nhận chịu; 6) Diệt loại nhẫn: Dùng pháp diệt đế ở Sắc giới và Vô sắc giới so sánh với diệt đế ở Dục giới mà quán pháp và có thể nhận chịu; 7) Đạo pháp nhẫn: Quán pháp đạo đế ở cõi Dục mà có thể nhận chịu; 8) Đạo loại nhẫn: Lấy pháp đạo đế ở cõi Sắc và Vô sắc so sánh đạo đế ở cõi Dục mà quán và có thể nhận chịu.

Hai, Bát trí.

Trí có nghĩa là hiểu biết rõ ràng. 1) Khổ pháp trí: Nhờ quán khổ đế ở cõi Dục mà trí huệ phát sáng dứt được kiến hoặc; 2) Khổ loại trí: Lấy khổ đế ở cõi Sắc và Vô sắc so sánh khổ đế ở cõi Dục mà quán và trí huệ phát sáng dứt được kiến hoặc của hai cõi trên; 3) Tập pháp trí: Nhờ quán tập đế ở cõi Dục mà trí phát sáng dứt được kiến hoặc; 4) Tập loại trí: Lấy tập để ở cõi Sắc và Vô sắc so sánh tập đế ở cõi Dục mà quán và trí huệ phát sáng dứt được kiến hoặc hai cõi trên; 5) Diệt pháp trí: Nhờ quán diệt đế ở cõi Dục mà trí phát sáng dứt được kiến hoặc; 6) Diệt loại trí: Lấy diệt đế ở cõi Dục mà quán và trí huệ phát sáng dứt được kiến hoặc hai cõi trên; 7) Đạo pháp trí: Nhờ quán đạo đế ở cõi Dục mà trí phát sáng dứt trừ được hoặc; 8) Đạo loại trí: Lấy đạo đế của cõi Sắc và Vô sắc so sánh với đạo đế ở cõi Dục mà quán thì trí huệ phát sáng dứt trừ kiến hoặc hai cõi ở trên.

Ba, Cửu vô ngại đạo. Vô ngại là từng niệm tu quán đoạn hoặc (phiền não), không bị hoặc làm trở ngại. Bởi vì ở cõi Dục là một địa; Sơ thiền, Nhị thiền, Tam thiền, Tứ thiền ở cõi Sắc là bốn địa (Địa còn gọi là hữu); Không xứ, Thức xứ, Vô sở hữu xú, Phi tưởng phi phi tưởng xứ ở cõi Vô sắc là bốn địa. Tổng cộng ba cõi có chín địa. Mỗi địa có chín phẩm tư hoặc, ở trong mỗi địa tu vô ngại đạo này để đoạn trừ tư hoặc ấy. (Nói tư hoặc có chín phẩm là vì hoặc này khó dứt trừ nên chia ba phẩm thượng, trung, hạ. Ở trong mỗi phẩm ấy lại phân chia ra ba phẩm nữa nên tổng cộng có chín phẩm).

Bốn, Cửu giải thoát đạo. Giải thoát có nghĩa là tự tại. Vì hoặc nghiệp lìa xa, không bị trói buộc là được tự tại. Dục giới có một địa; Sắc giới có bốn địa; Vô sắc giới có bốn địa, tổng cộng chín địa. Mỗi địa đều có chín phẩm tư hoặc. Các hoặc này đã dứt trừ tức là chứng được giải thoát đạo.

Thập Bát Bất Cộng Pháp

十八不共法 (Pháp giới thứ đệ).

Bất cộng pháp là trí của chư Phật, ở trong thời sung mãn, biểu hiện ở ngoài là vô úy. Tất cả công đức, trí huệ của Phật vượt xa mọi tiêu biểu, không cùng chung với phàm phu, Nhị thừa và Bồ tát.

Một, Thân vô thất. Vì Phật từ vô lượng kiếp đến giờ thường bằng giới, định, trí huệ, từ bi để tu thân. Các công đức này đầy đủ nên tất cả phiền não đều dứt hết. Đó gọi là thân vô thất.

Hai, Khẩu vô thất. Vì Phật có đủ trí huệ vô lượng và biện tài, nên pháp nói ra, tùy theo căn cơ của chúng sanh, đều được chứng ngộ. Đó gọi là khẩu vô thất.

Ba, Niệm vô thất. Vì Phật tu các thiền định sâu thẳm, tâm không tán loạn, ở trong các pháp mà tâm không vướng mắc, đạt đến chỗ an ổn bậc nhất; nên gọi là Niệm vô thất.

Bốn, Vô dị tưởng

Vì Phật, đối với tất cả chúng sanh, cứu độ bình đắng, không có tâm lựa chọn. Đó gọi là Vô dị tưởng.

Năm, Vô bất định tâm.

Vì Phật, đi đứng, năm ngồi; luôn không rời thắng định sâu thẳm.

Đó gọi là tâm luôn luôn định.

Sáu, Vô bất tri dĩ xả. Vì Phật, đối với tất cả pháp, hiểu biết thấu suốt rồi mới xả; không có một pháp nào không thấu hiểu mà xả. Đó gọi là vô bất tri dĩ xả.

Bảy, Dục vô giảm. Vì Phật có đầy đủ các điều thiện, thường muốn độ các chúng sanh, tâm không biết đủ. Đó gọi là dục vô giảm.

Vì thân tâm của Phật tinh tấn đầy đủ, thường độ tất cả chúng sanh, không chút nghỉ ngơi. Đó gọi là tinh tấn vô giảm.

Chín, Niệm vô giảm. Vì Phật, đối với pháp của ba đời chư Phật có tất cả trí huệ tương ứng với pháp ấy một cách đầy đủ, không hề thoái lui. Đó gọi là niệm vô giảm.

Mười, Huệ vô giảm. Vì Phật có đầy đủ trí huệ rộng lớn vô cùng, không thể cùng tận; tùy theo trí huệ mà thuyết pháp, nên nói pháp cũng vô tận. Đó gọi là huệ vô giảm. Mười một, Giải thoát vô giảm. Vì Phật xa lìa tất cả vướng mắc, có đầy đủ hai thứ giải thoát: 1) Hữu vi giải thoát nghĩa là vô lậu trí huệ, tương ứng với giải thoát; 2) Vô vi giải thoát nghĩa là tất cả phiền não hết sạch không còn. Đó gọi là giải thoát vô giảm. Mười hai, Giải thoát trí kiến vô giảm.

Vì Phật, ở trong tất cả giải thoát, thấy biết rõ ràng, phân biệt không trở ngại. Đó gọi là giải thoát tri kiến vô giảm.

Mười ba, Nhất thiết thân nghiệp tùy trí huệ hành. Vì Phật hiện ra các tướng tuyệt vời, điều phục chúng sanh, diễn thuyết các pháp xứng hợp với trí huệ khiến mỗi chúng sanh ấy giải, ngộ, chứng, nhập. Đó gọi là thân nghiệp tùy trí huệ hành.

Mười bốn, Nhất thiết khẩu nghiệp tùy trí huệ sanh.

Vì Phật dùng ngôn ngữ vi diệu thanh tịnh, tùy theo trí huệ của người nghe mà diễn đạt giáo hóa, hướng dẫn, làm lợi ích cho tất cả chúng sanh. Đó gọi là nhất thiết khẩu nghiệp tùy trí huệ hành. Mười lăm, Nhất thiết ý nghiệp tùy trí huệ hành.

Vì Phật dùng ý nghiệp thanh tịnh, tùy theo trí huệ của chúng sanh mà diễn đạt đi vào trong tâm chúng sanh mà nói pháp cho chúng để trừ diệt màng vô minh tăm tối. Đó gọi là ý nghiệp tùy trí huệ hành. Mười sáu, Trí huệ tri quá khứ thế vô ngại.

Vì Phật dùng trí huệ biết rõ tất cả những gì ở đời quá khứ, hoặc là pháp thuộc chúng sanh, hoặc là pháp không thuộc chúng sanh, đều biết hết không trở ngại. Đó là trí huệ tri quá khứ thế vô ngại. Mười bảy, Trí huệ tri vị lai thế vô ngại.

Vì Phật dùng trí huệ biết rõ tất cả những gì có ở đời vị lai, hoặc pháp thuộc chúng sanh hoặc pháp không thuộc chúng sanh đều biết hết không trở ngại. Đó gọi là tri vị lai thế vô ngại.

Mười tám, Trí huệ tri hiện tại thế vô ngại.

Vì Phật dùng trí huệ biết rõ tất cả những gì có ở đời hiện tại, hoặc là pháp thuộc chúng sanh, hoặc không thuộc chúng sanh đều biết hết không trở ngại. Đó gọi là trí huệ hiện thế vô ngại.

Thập Bát Chi

十八支 (Pháp giới thứ đệ).

Chi là chia chẻ ra. Như cây, rễ, thân là một mà cành, nhánh có khác nhau; nghĩa chi phái trong thiền cũng vậy.

Vì sơ thiền ở cõi Sắc có năm nhánh; Nhị thiền có bốn nhánh; Tam thiền có năm nhánh; Tứ thiền có bốn nhánh. Tất cả 18 nhánh. Sơ thiền ở cõi Sắc có năm nhánh:

Một, Giác chi.

Sơ tâm gặp duyên gọi là giác. Vì hành giả ở cõi Dục nương vị đáo địa (ở cõi Dục mà tu định ở cõi Sắc, nên gọi cõi Sắc là vị đáo địa: nơi chưa đến), phát ra sắc pháp thanh tịnh của sơ thiền cõi Sắc, xúc động thân căn ở cõi Dục, tâm quá sợ hãi mà giác ngộ thì sanh ra thân thức, hiểu được sự xúc động của thân căn ấy.

Hai, Quán chi.

Tế tâm phân biệt gọi là quán. Vì hành giả đã chứng công đức sơ thiền, tức là dùng tế tâm phân biệt sắc pháp ở trong thiền định này. Các công đức nhiệm mầu, cảnh giới rõ ràng; đó là cái ở cõi Dục chưa có bao giờ.

Ba, Hỷ chi.

Tâm vui vẻ gọi là hỷ. Vì hành giả, khi sơ thiền vừa phát hiện, thì sự vui vẻ phát sanh theo, bỏ sự vui vẻ quá nhỏ bé ở cõi Dục. Nay được sơ thiền lợi ích rất nhiều, tư duy như vậy hoan hỷ vô lượng.

Bốn, Lạc chi.

Tâm thoải mái, vừa lòng gọi là lạc. Vì hành giả, khi sơ thiền vừa phát hiện, tâm vui vẻ, hào hứng đã dừng thì suy tư một cách im lặng mà hưởng thọ thoải mái, vừa lòng.

Năm, Nhất tâm chi. Tâm và định đều gọi là tâm. Vì hành giả, khi vừa chứng được thiền định, nương vào pháp giác, quán, hỷ, lạc nên có sự chia chẻ rất nhỏ nhiệm. Nếu tâm hỷ, lạc dừng thì tâm và định là một.

Định ở nhị thiền có bốn nhánh:

Một, Nội tịnh chỉ.

Sự vẩn đục của tâm không có giác, quán gọi là nội tịnh. Vì hành giả sắp lìa bỏ sơ thiền, không ưa giác, quán. Khi giác, quán đã hết thì tâm nội tịnh (yên lặng bên trong).

Hai, Hỷ chi.

Tâm vui vẻ gọi là hỷ. Vì hành giả vừa được nội tịnh thì không còn vướng vào giác, quán, mà được thắng định, bên trong chứng được sự an vui vô lượng.

Ba, Lạc chi.

Tâm thư thái, vui vẻ gọi là lạc. Vì cái tình vui bồng bột của hành giả đã hết thì sự suy tư yên lặng, vui vẻ, nhẹ nhàng mà thọ hưởng cái vui an ổn, nhẹ nhàng, vừa ý.

Bốn, Nhất tâm chi. Tâm và định đều gọi là tâm. Vì tâm hỷ, lạc của hành giả đã dứt thì tâm và định là một lặng trong không động.

Định ở tam thiền có năm nhánh:

Một, Xả chi.

Xa lìa hỷ mà không tiếc là xả. Vì khi hành giả sắp lìa đệ nhị thiền rất là không ưa cái hỷ của nhị thiền. Hỷ đã hết thì cái lạc của tam thiền phát sanh. Nếu chứng được cái vui của tam thiền thì bỏ cái hỷ của nhị thiền mà tâm không hối tiếc.

Hai, Niệm chi. Niệm tức là ái niệm. Vì hành giả đã phát sanh được niềm vui ở đệ tam thiền thì niềm vui từ trong khởi lên nên ái niệm sẽ dứt, và niềm vui tăng trưởng.

Ba, Huệ chi.

Tâm hiểu biết gọi là huệ. Vì hành giả đã phát sanh niệm vui ở đệ tam thiền. Niềm vui này rất mầu nhiệm khó tăng trưởng được. Nếu chẳng phải là giải huệ thiện xảo thì không có cách nào trưởng dưỡng được.

Bốn, Lạc chi.

Tâm thảnh thơi, vui sướng là lạc. Vì hành giả đã phát sanh sự vui sướng của đệ tam thiền; nếu dùng khéo ba chi xả, niệm, huệ thì sẽ giúp đỡ được sự vui sướng này, Lúc ấy sự vui sướng lan khắp toàn thân; nếu lìa tam thiền thì những nơi còn lại càng không có niềm vui (lạc) toàn thân.

Năm, Nhất tâm chi.

Tâm cùng định đều gọi là tâm. Vì tâm hưởng thọ niềm vui sướng đã dứt thì tâm từ định pháp là một, trong trẻo không xao động.

Định ở Tứ thiền thiên có bốn chi:

Một, Bất khổ bất lạc chi. Chẳng khổ chẳng lạc là tâm trung dung (tâm bình thường). Vì hành giả khi sắp lìa đệ tam thiền rất nhiều phiền phức về lạc (vui sướng), lạc đã hết sạch thì định bất động và xả (buông) cũng phát ra, nên nội tâm vắng lặng, chẳng khổ chẳng lạc.

Hai, Xả chi.

Bỏ (buông) tâm trạng vui sướng (lạc) mà không tiếc gọi là xả. Vì hành giả đã được chân định bất động của đệ tứ thiền thì buông bỏ khó khăn trạng thái vui sướng ở đệ tam thiền mà không sanh tâm tiếc nuối.

Ba, Niệm thanh tịnh chi. Niệm tức là ái niệm. Vì hành giả đã được chân định đệ tứ thiền, vẫn còn nhớ lỗi lầm ở hạ địa (Tam thiền), lại nhớ công đức của chính mình để di dưỡng, làm cho mình không thối lui, tiến lên phẩm vị tốt đẹp hơn.

Bốn, Nhất tâm chi. Tâm và định đều gọi là tâm. Vì hành giả đã được định ở đệ tứ thiền; dùng hai chi xả và niệm ở trước che chở thì tâm không nơi vướng mắc nên tịch tĩnh hoàn toàn, nhất tâm tại định, giống như kiếng sáng im lìm (cảnh có xôn xao cũng mặc kệ), như nước yên không sóng vạn tượng chiếu soi mặc tình.

Thập Bát Giới

十八界 (Pháp giới thứ đệ).

Giới tức là giới hạn. Vì chúng sanh đối với sắc và tâm đều mê, nên sắc khai triển mười phần, tâm mở ra tám phần, để cho chúng quán sát hai pháp sắc và tâm này đều từ nhân duyên hư vọng mà sanh ra, rồi khởi hoặc (mê lầm), tạo ra nghiệp xoay vần trong sống chết.

Nếu thấu rõ nguồn gốc của sai lầm này không có thật thể, dứt danh lìa tướng thì không bị lầm lạc bởi tiêm nhiễm sự mê hoặc này.

(Sắc khai triển mười phần là năm căn: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân; năm trần: Sắc, thanh, hương, vị, xúc đều thuộc về sắc. Tâm mở ra tám phần là nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức, ý căn và pháp trần đều thuộc về tâm).

Một, Nhãn giới. Vì căn có khả năng thấy nên gọi là nhãn giới (giới hạn của mắt).

Hai, Nhĩ giới. Vì căn có khả năng nghe nên gọi là nhĩ giới (giới hạn của tai).

Ba, Tỵ giới. Vì căn có khả năng ngửi nên gọi là tỵ giới. (giới hạn của mũi).

Bốn, Thiệt giới. Vì căn có khả năng nếm vị nên gọi là thiệt giới (giới hạn của lưỡi).

Năm, Thân giới.

Vì căn có khả năng biết khi xúc chạm nên gọi là thân giới (giới hạn của thân).

Sáu, Ý giới. Vì căn có khả năng hiểu biết nên gọi là ý giới (giới hạn của ý).

Bảy, Sắc giới.

Vì cái mà mắt có khả năng thấy được là tất cả cảnh sắc nên gọi là sắc giới.

Tám, thinh giới. Vì cái mà tai có khả năng nghe được là tất cả âm thanh, nên gọi là thinh giới.

Chín, Hương giới. Vì cái mà mũi có khả năng ngửi được là mùi, nên gọi là hương giới.

Mười, Vị giới. Vì cái mà lưỡi có khả năng nếm được là vị, nên gọi là vị giới.

Mười một, Xúc giới.

Xúc tức là xúc chạm (đụng vào). Vì cái mà thân biết được là xúc chạm vào lạnh, ấm, trơn, mịn..., gọi là xúc giới.

Mười hai, Pháp giới. Vì cái mà ý biết được là tất cả pháp, nên gọi là pháp giới. Mười ba, Nhãn thức giới. Vì thức nương vào nhãn căn mà có thể thấy được sắc, gọi là nhãn thức giới.

Mười bốn, Nhĩ thức giới. Vì thức nương vào nhĩ căn có thể nghe được các thứ tiếng, gọi là nhĩ thức giới.

Mười lăm, Tỵ thức giới. Vì thức nương vào tỵ căn có thể ngửi được các thứ mùi, gọi là tỵ thức giới.

Mười sáu, Thiệt thức giới. Vì thức nương vào thiệt căn có thể nếm được các thứ vị, gọi là thiệt thức giới.

Mười bảy, Thân thức giới. Vì thức nương vào thân căn có thể biết được các xúc chạm, gọi là thân thức giới.

Mười tám, Ý thức giới. Vì thức nương vào ý căn (mạt na thức) mà có thể phân biệt tướng của tất cả pháp, gọi là ý thức giới.