Tam Tạng Pháp Số

Thất Bảo

七寶 (Phiên dịch danh nghĩa).

Bảy báu các kinh đề cập không giống nhau. Xưa nêu ra hai thứ; tên của hai thứ báu ấy giống mà tiếng Hoa, tiếng Phạn gọi không giống nhau.

Nay dựa vào Phiên dịch danh nghĩa cũng nêu ra hai thứ, đều có tên bằng tiếng Phạn và dùng tiếng Hoa giải thích.

Một, Tô phạt la. Tiếng Phạn là Tô phạt la, tiếng Hoa là kim (vàng).

Đại trí độ luận nói: Vàng lấy ra từ trong núi, đá, cát, đồng đỏ và có bốn đặc tính: sắc không đổi; không thể nhuộm; làm vật dụng khác dễ dàng; làm cho con người giàu có. Vì ý nghĩa ấy, nên gọi là vàng là bảo.

Hai, A lộ ba. Tiếng Phạn là A lộ ba, tiếng Hoa là ngân (bạc).

Đại trí độ luận nói: bạc ấy lấy ra từ trong đá đốt cháy, người đời gọi là bạch kim, cũng có bốn nghĩa giống như vàng đã nói ở trên; nên gọi là bảo.

Ba, Lưu ly.

Tiếng Phạn là lưu ly, tiếng Hoa là thanh sắc bảo. Quán kinh sớ lại gọi là Phệ lưu ly da, tiếng Hoa là bất viễn. Vì ở Tây vức có ngọn núi cách thành ba la nại không xa (bất viễn). Báu vật này lấy từ núi ấy, nên đặt tên như vậy.

Vật báu này có màu xanh, tất cả báu vật khác không thể làm hư hoại nó. Hình thể và màu sắc của nó rất cứng và trong sáng; ở đời ít ai có, nên gọi là bảo. (Tiếng Phạn là ba la nại, tiếng Hoa là Lộc uyển).

Bốn, Pha lê.

Tiếng Phạn là pha lê, hoặc gọi là Cơ pha chi ca, tiếng Hoa là thuỷ ngọc, tức là ngọc xanh sẫm; hoặc gọi là thủy tinh, hình sắc trong bóng, ở đời ít ai có; nên gọi là bảo.

Năm, Mâu bà lạc yết lạp bà. Tiếng Phạn là Mâu bà lạc yết lạp bà, tiếng Hoa là thanh sắc bảo (ngọc có sắc xanh và trắng), tức là xa cừ. Hình dạng giống như bánh xe, chung quanh màu trắng ngà. Thể của nó cứng, màu của nó sáng, ở đời ít người có; nên gọi là bảo.

Sáu, Ma la ca lệ.

Tiếng Phạn là Ma la ca lệ, tiếng Hoa là mã não, có màu đỏ trắng, giống như mão của ngựa. Loại này có thể mài làm đồ dùng, ít có ở đời; nên gọi là bảo.

Bảy, Bát ma la già.

Tiếng Phạn là Bát ma la già, tiếng Hoa là xích chân châu (châu màu đỏ).

Phật địa luận nói: sâu bọ có màu đỏ được sanh ra từ đây. Đại trí độ luận nói: ngọc này từ trong bụng cá, trong nảo của con rắn. Sắc của nó long lanh trong sáng, rất là đẹp; nên gọi là bảo.

Thất Biện

七辯 (Hoa nghiêm kinh sớ)

Một, Tiệp biện. Vì Bồ tát có đầy đủ trí huệ, thông hiểu danh tự của các pháp, phân biệt nhanh chóng như hình với ảnh, như âm với vang.

Hai, Tấn biện. Vì Bố tát hiểu rõ sự lý, tâm không nghi ngờ, khéo đối phó với từng căn cơ, tuỳ theo câu hỏi trả lời rõ ràng, nói năng nhanh nhạy, giống như thác nước; nên gọi là tấn biện.

Ba, Ứng biện.

Vì Bồ tát dùng tất cả ý nghĩa của văn tự trang nghiêm cho pháp ngữ, đúng thời đúng cơ không chút sai khác, tuỳ theo câu hỏi mà giải đáp; nên gọi là ứng biện.

Bốn, Vô sơ mậu biện. Vì Bồ tát tuỳ theo căn tánh của chúng sanh, thích nghe pháp gì thì nói pháp nấy, đều hợp với chân lý, không hề sai lầm; nên gọi là vô sở mậu biện.

Năm, Vô đoạn tận biện.

Vì Bồ tát trong một một chữ có thể nói tất cả chữ, trong một ngôn ngữ có thể nói tất cả ngôn ngữ, trong một pháp có thể nói tất cả pháp, liên tục không đứt đoạn; nên gọi là vô đoạn tận biện.

Sáu, đa phong nghĩa vị biện. Vì Bồ tát có thể biết sự lý và ý vị của nó, không chút trở ngại và hỏi, đáp, biện thuyết không hạn lượng; nên gọi là đa phong nghĩa vị biện.

Bảy, Tối thượng diệu biện. Vì các pháp do Bồ tát nói, phân biệt rõ ràng, thấu suốt nghĩa lý, vang vọng khắp nơi, âm thinh như tiếng ca lăng tần già, chúng sanh thích nghe, siêu việt không có gì so sánh được; nên gọi là tối thượng diệu biện.

(Tiếng Phạn là Ca lăng tần già, tiếng Hoa là Diệu thinh điểu).

Thất Cấu

七垢 (Du già sư địa luận).

Một, Dục cấu.

Dục tức là mong cầu.

Cấu là bụi bặm, dơ bẩn. Người, những công đức có được, không mong người khác biết; nếu làm cho người khác biết, ta thành tựu công đức như thế, thì đó là dục cấu.

Hai, Kiến cấu.

Kiến là chấp trước (vướng mắc), phân biệt và hay phân biệt làm cho vướng mắc.

Người đối với công đức mình có, không thấy có sự phân biệt, chấp trước; nếu sanh ra chấp trước thì đó là kiến cấu.

Ba, Nghi cấu. Nghi là mê mờ, sai lầm, không hiểu rõ.

Người, đối với công đức mình có, hoặc nghi ngờ, hoặc chấp chặt, hoặc bỏ qua, nghi ngờ như thế, không quyết định được, thì đó là nghi cấu.

Bốn, Mạn cấu.

Mạn là trọng mình khinh người. Người luôn lấy công đức của mình có được đem so với công đức của người khác mà sanh tâm khinh thường; nếu sanh tâm khinh thường người khác thì đó là mạn cấu.

Năm, Kiêu cấu.

Kiêu là khoe khoang, tự cao. Người luôn lấy công đức của mình có được mà sanh ra vui mừng; nếu sanh tâm vui mừng đến cống cao, thì đó là kiêu cấu.

Sáu, Tùy miên cấu. Nương tựa không rời xa là tùy

(theo).

năm tình (năm căn) mờ tối là miên (ngủ).

Người, đối với công đức có được, luôn nhớ nghĩ không để cho ngủ nghỉ, phiền não che khuất; nếu phiền não chưa dứt hết, thì đó là tùy miên cấu.

Bảy, Xan cấu.

Người, đối với công đức mình có, đem bố thí cho tất cả chúng sanh, không có tâm keo kiệt; nếu sanh tâm keo kiệt, thì đó là xan cấu.

Thất Chân Như

七真如 (Du già sư địa luận)

Một, lưu chuyển chân như. Lưu chuyển có nghĩa là vận động.

Chơn như có nghĩa: chơn là không giả dối; như là không thay đổi.

Vì các chúng sanh tạo ra tất cả hành nghiệp, trôi lăn trong sống chết, nhưng thể của chơn như vốn không dao động và cũng không làm trở ngại trong việc tùy duyên chuyển biến. Luận nói: tất cả hành không có tánh trước sau.

(không tánh trước sau là vì đối với tất cả hành nghiệp, không xa lìa lý tánh của chân như).

Hai, Thật tướng chân như. Thật tướng là tướng không hư vọng. Vì trong tất cả pháp không chấp nhân, không chấp pháp.

Chấp nhân là ở trong các pháp, suy lường vướng mắc vào giả danh rồi chấp là ngã. Chấp pháp là, ở trong thân năm ấm, chấp là thật pháp, rồi cho đó là sở hữu của ngã. Nếu hiểu rõ hai chấp này đều không, thì đó là lý của thật tướng chân như.

Luận nói: tất cả pháp bổ đặc già la không có ngã tính và pháp không có ngã tính. (Tiếng Phạn là Bổ đặc già la, tiếng Hoa là Nhân: người hay còn gọi là số thủ thú).

Ba, Duy thức chân như.

Thức tức là tâm.

Vì tất cả hành nghiệp đều do thức tâm khởi lên; nhưng thức tâm này hoàn toàn do sự biến hiện của lý chân như. Đó gọi là duy thức chân như.

Luận nói: Phân biệt rạch ròi tất cả hành, chính là tánh của thức.

Bốn, An lập chân như. An lập có nghĩa là kiến lập (xây dựng lên).

Vì những pháp hữu vi, nghiệp hành, sắc thân của tất cả chúng sanh, Như lai nói ra, đều do mê mờ chân tánh, đuổi theo hư vọng, chịu khổ sanh tử, là nương vào sự kiến lập của thể tánh chân như. Đó gọi là an lập chân như. Luận nói: Đó chính là lý do, ta nói khổ đế.

Năm, Tà hạnh chân như. Vì Như lai nói tất cả các pháp tà hạnh, vọng hoặc, phiền não, tuy hư dối, không xa lìa thể của chân như. Đó gọi là tà hạnh chân như.

Luận nói: Đó chính là lý do, ta nói tập đế.

(Tập là chiêu tập. Vì hoặc nghiệp chiêu tập cái khổ sanh tử).

Sáu, Thanh tịnh chân như. Thanh tịnh là không dơ dáy, không ô nhiễm.

Vì Như lai nói lý Niết bàn thanh tịnh, tịch diệt, vốn không có nhiễm ô. Đó gọi là thanh tịnh chân như. Luận nói: Đó chính là lý do, ta nói diệt đế.

Bảy, Chánh hạnh chân như. Tất cả pháp đạo phẩm chánh hạnh, đều nương vào lý thể của chân như mà lập ra. Đó gọi là chánh hạnh chân như. Luận nói: Đó chính là lý do, ta nói đạo đế.

(Đạo phẩm là 37 phẩm trợ đạo, tóm lại không ra ngoài giới, định, huệ)

Thất Chi

七支 (Pháp giới thứ đệ).

Chi là chi phần (chia ra từng phần).

Thân có ba là sát, đạo, dâm; miệng có bốn là vọng ngôn, ỷ ngữ, lưỡng thiệt, ác khẩu.

Một, Sát sanh.

Nghĩa là cắt dứt mạng sống của tất cả chúng sanh; nên gọi là sát sanh.

Hai, Thâu đạo.

Nghĩa là ác tâm che kín đã nổi lên muốn lấy của cải người khác; nên gọi là thâu đạo.

Ba, Tà dâm.

Nghĩa là không phải vợ của mình mà giao hợp với người khác; nên gọi là tà dâm.

Bốn, Vọng ngôn. Nói lời hư dối, lừa lọc với người khác; nên gọi là vọng ngôn.

Năm, Ỷ ngữ.

Ỷ tức là vẽ vời, văn hoa, che đậy sự thật. Dùng lời nói văn chương bóng bẩy cốt cho vừa lòng người; nên gọi là ỷ ngữ.

Sáu, Ác khẩu.

Dùng lời nói ác đối với người khác, khiến họ đau buồn; nên gọi là ác khẩu.

Bảy, Lưỡng thiệt.

Nói lời phải, trái không rõ ràng; gặp người này nói xấu người kia và ngược lại, làm cho đôi bên bất hòa, cãi cọ; nên gọi là lưỡng thiệt.

Thất Chu Hành Từ

七周行慈 ( Thiên thai tứ giáo tập chú).

Chu là bao trùm.

Phật vì chúng sanh nhiều sân hận dạy cho chúng tu quán duyên từ để trị bệnh sân ấy. Pháp quán này không ra ngoài bảy trường hợp sau: Trước thân mà sau thù, từ dễ đi khó đến; nếu dùng tâm bình đẳng quán sát dựa vào bảy cảnh huống ấy, thì đâu có gì là thân với thù.

Mỗi cảnh huống đem cho ba niềm vui, để cho thân, thù không có khoảng cách, nên ban đầu lập tạm quán này để phá chướng ngại từ sân hận, nhưng đối với chúng sanh, thật ra, chưa được niềm vui đó.

(Nhiều sân hận là đối với cảnh trái ý sanh ra nhiều giận dữ. Chúng sanh duyên từ là nghĩ rằng tất cả chúng sanh như cha mẹ, thương mến và đem cho họ niềm vui. Từ dễ đến khó là đem niềm vui đến người thân thì dễ, nhưng đem đến cho kẻ thù thì khó. Tam lạc: ba niềm vui là niềm vui của Phật; niềm vui của Bồ tát; niềm vui của trời. Sắp theo thứ tự là thượng lạc, trung lạc, hạ lạc).

Một, Thượng phẩm thân. Thượng phẩm thân là cha, mẹ, sư trưởng.

Hai, Trung phẩm thân. Trung phẩm thân anh em trai, chị em gái.

Ba, Hạ phẩm thân. Hạ phẩm là bạn bè hiểu biết.

Bốn, Trung nhân. Trung nhân là người không thù oán với ta, không gần gũi (thân thuộc) với ta.

Năm, Hạ phẩm oan. Hạ phẩm oan là bằng hữu tri thức từng hại ta.

Sáu, Trung phẩm oan.Trung phẩm oan là anh em trai, chị em gái từng hại ta.

Bảy, Thượng phẩm oan. Thượng phẩm oan là cha mẹ, sư trưởng từng hại ta.

Thất Chủng Bất Tịnh

七種不淨 (Thiên thai tứ giáo nghi tập chú).

Người tu hành sợ rằng sẽ khởi lên tâm tham đắm đối với thân phận của mình và người, nên giả lập khái niệm (tưởng) bất tịnh này, để phá bỏ tâm vướng mắc ấy; vì vậy mà có bảy loại:

Một, Chủng tử, có hai: 1) Nội chủng là cái thân của con người, từ nghiệp nhân phiền não xa xưa mà sanh ra. 2) ngoại chủng là cái thân do di thể của cha mẹ mà sanh ra; nên gọi là hạt giống không sạch.

Hai, Thọ sanh bất tịnh. Vì sanh mạng của con người là do tinh cha huyết mẹ giao hợp mà có thân này; nên gọi là thân mạng không sạch.

Ba, Trụ xứ bất tịnh. Vì thân thể của người nữ là nơi tập trung những thứ bất tịnh, ở trong thai mười tháng, giữa hai cơ quan sống và chín; nên gọi là chỗ ở bất tịnh.

(Sanh thục nhi tạng là thức ăn, uống mới vừa ăn vào thì còn sống; thức ăn, uống ấy tiêu hóa là chín).

Bốn, Thực hám bất tịnh. Vì ở trong thai, chỉ uổng (ăn) máu của mẹ để nuôi thân mình; nên gọi là ăn (uống) không sạch.

Năm, Sơ sanh bất tịnh. Khi đủ mười tháng, đầu của thai nhi hướng xuống âm hộ (cửa mình của mẹ), máu chảy dầm dìa, tanh hôi khôn xiết; nên gọi mới sanh bất tịnh.

Sáu, Cử thể bất tịnh. Thân này được bao phủ bởi lớp da mỏng, từ đầu đến chân, toàn là thứ ô uế; nên gọi toàn thân bất tịnh.

Bảy, Cứu cánh bất tịnh. Nghiệp hết quả báo kết thúc, vứt ra bãi tha ma, như cây gỗ mục, đại tiện, tiểu tiện đều dơ dáy, chảy tràn ra ngoài, sình to rệu rã, xương thịt vung vãi khắp nơi; nên gọi cuối cùng (của thân xác này) cũng bất tịnh.

Thất Chủng Đệ Nhất Nghĩa Cảnh Giới

七種第一義境 界 (Nhập Lăng già kinh).

Thất chủng cảnh giới tức là cảnh giới chư Phật và Bồ tát đã chứng được và đều gọi là đệ nhất nghĩa.

Đệ nhất nghĩa chính là muốn nói đến chỗ cứu cánh cùng tột. Bảy cảnh giới này có chung và riêng khác nhau. sáu cảnh giới sau là cảnh giới tự thân Như lai chứng được.

Một, Tâm cảnh giới. Vì lý trung đạo không hai không khác, tức là chỗ cùng cực mà tâm của Phật và Bồ tát tạo ra. Đó gọi là cảnh giới của tâm.

Hai, Huệ cảnh giới.

Vì lý rốt ráo, tâm đã tạo tác, tức là phát sanh tánh trí tuệ thông minh. Dùng tánh trí huệ này để phân biệt rõ ràng. Đó gọi là cảnh giới của huệ.

Ba, Trí cảnh giới. Vì đã phát sanh trí huệ sáng suốt, thì sẽ thành trí dụng, trí lực ngay; đối với tất cả pháp đều hiểu biết. Đó gọi là cảnh giới của trí.

Bốn, Kiến cảnh giới.

Vì trí dụng đã thành tựu, thì sẽ phát sanh chánh kiến. Có chánh kiến thì không có tà vọng. Đó là cảnh giới của kiến.

Năm, Siêu nhị kiến cảnh giới.

Vì chánh kiến hiện có thì có thể vượt lên hai kiến chấp đoạn và thường. Đó gọi là cảnh giới của siêu kiến.

(Chấp đoạn là ngoại đạo sai lầm cho rằng thân này chết rồi, không sanh lại nữa. Chấp thường là ngoại đạo sai lầm cho rằng thân này chết rồi, chắc sẽ sanh lại).

Sáu, Siêu tử địa giới.

Tử địa là lên địa vị Bồ tát, vì Bồ tát xem chúng sanh như con.

Vì chư Phật, Bồ tát hay dùng tâm đệ nhất nghĩa, phát sanh trí huệ sáng suốt, chánh kiến, thì vượt lên Thập địa mà thành chánh giác. Đó gọi là siêu tử địa cảnh giới.

(Bồ tát chứng được Thập địa, thì có thể phát sanh Phật pháp, nên gọi là địa).

Bảy, Chư Như lai tự đáo cảnh giới.

Vì chư Như lai dùng tâm đệ nhất nghĩa tự tánh của tánh mà thành tựu pháp tối thượng của thế gian và xuất thế gian. Đó gọi là cảnh giới Như lai tự đáo . (Như lai tánh tự tánh nghĩa là tánh có nghĩa không thay đổi. Vì Như lai dùng tánh này làm tự tánh. Thành tựu thế gian, xuất thế gian nghĩa là thế gian là thị hiện giống nhân thừa để giáo hóa người khác; xuất thế gian là giống như ba thừa Thinh văn, Duyên giác, Bồ tát. Tối thượng pháp là pháp chỉ có Phật với Phật mới có thể đến được rốt ráo).

Thất Chủng Định Danh

七種定名 (Phiên dịch danh nghĩa)

Định tức là thiền định. Thiền có hai thứ: một thế gian thiền; hai xuất thế gian thiền, nhưng tên định thì không ra ngoài bảy thứ định này. (Thiền thế gian là tứ thiền cõi sắc, bốn định vô thức cõi vô sắc. Thiền xuất thế gian là bát bối xả, bát thắng xứ).

Một, Tam ma tư đa. Tiếng Phạn là Tam ma tư đa, tiếng Hoa là Đẳng dẫn. Xa lìa hôn trầm và trạo cử gọi là đẳng. Phát sanh công đức gọi là dẫn.

Vì tu định này thì xa lìa các phiền não và phát sanh công đức nhiệm mầu cùng cực.

Hai, Tam ma địa.

Tiếng Phạn là Ma địa, tiếng Hoa là Đẳng trì, hay là chánh tâm hành xứ.

Vì tâm hành của chúng sanh, từ xưa đến nay, thường cong không thẳng. Nếu tu định này thì tâm đoan chánh, an trụ ở một cảnh không dao động.

Ba, Tam ma bát để. Tiếng Phạn là Tam ma bát để, tiếng Hoa là Đẳng chỉ. Vì tu định này thì Tam muội hiện tiền, quang minh lớn phát sanh, vui mừng không xiết, ở chỗ nhiễm ô mà không ô nhiễm, tâm không thối chuyển.

Bốn, Đà na diễn na. Tiếng Phạn là Đa na diễn na, tiếng Hoa là Tịnh hư, nghĩa là thanh lọc tinh thần, chận đứng lo nghĩ, chuyên tâm vắng lặng mọi suy tưởng.

Năm, Chất đa ế ca a yết la đa.

Tiếng Phạn là Chất đa ế ca a yết la đa, tiếng Hoa là Tâm nhất cảnh tánh. Nghĩa là nhiếp tâm vào một cảnh, siêng năng gắng sức tu tập.

Sáu, Xa ma tha. Tiếng Phạn là Xa ma tha, tiếng Hoa là Chỉ. Nghĩa là chận đứng các căn ác và pháp bất thiện, diệt trừ tất cả tán loạn, phiền não.

Bảy, Hiện pháp lạc trú. Hiện pháp lạc trú, nghĩa là tu tập thiền định, xa lìa tất cả vọng tưởng, thân tâm vắng lặng, hiện tại hưởng thọ niềm vui của pháp hỷ mà an trú không loạn động. (Pháp hỷ là vì nghe pháp mà được hoan hỷ)

Thất Chủng Lập Đề

七種立題 (Thiên thai trí giáo nghi tập chú).

Đại sư trí giả, ở núi Thiên thai, nhà Tuỳ, cho rằng đầu đề của kinh Phật không ra ngoại ba nội dung là nhân (người), pháp và dụ.

Vì có đẩy đủ đơn, phức không giống nhau, nên lập thành bảy loại.

Một, Đơn nhân lập đề.

Đơn nhân, như Phật thuyết

A di đà kinh. Nghĩa là, ở đề này, Phật Thích Ca là người nói; Phật A di đà là người được nói đến. Kinh này lấy người của hai cõi đặt tên; nên gọi là đơn nhân lập đề.

Hai, Đơn pháp lập đề. Đơn pháp, như Đại bát Niết bàn kinh. Nghĩa là lấy pháp là Đại bát Niết bàn đặt tên; nên gọi là đơn pháp lập đề.

( Tiếng Phạn là Bát Niết bàn, tiếng Hoa là Diệt độ. Vì hoạ lớn đã dứt sạch, vượt qua sanh tử; đó là pháp cứu cánh).

Ba, Đơn thí lập đề. Thí là tỷ dụ, như Phạm võng kinh. Vì lấy Phạm võng làm thí dụ đặt tên; nên gọi là đơn thí lập đề.

(Phạm võng là lưới báu của Phạm thiên, các mắt lưới không giống nhau, lấy để thí dụ những điều mục trong giới luật của Phật cũng không giống nhau).

Bốn, Nhân pháp lập đề.

Nhân pháp, như Văn thù vấn Bát nhã kinh. Nghĩa là Văn thù là người; Bát nhã là pháp. Góp cả hai để nói; nên gọi là nhân pháp lập đề.

(Tiếng Phạn là Văn thù, gọi đủ là Văn thù sư lợi, tiếng Hoa là Diệu đức).

Năm, Pháp thí lập đề. Pháp thí, như Diệu pháp liên hoa kinh. Nghĩa là diệu pháp là pháp, liên hoa là thí. Gọp cả hai để nói; nên gọi là pháp thí lập đề.

Sáu, Nhân thí lập đề. Nhân thí, Như lai sư tử hống kinh. Nghĩa là Như lai là người; sư tử là thí. Gọp cả hai để nói; gọi là nhân thí lập đề.

Bảy, Cụ túc lập đề.

Cụ túc, như Đại phương quảng Phật hoa nghiêm kinh. Nghĩa là Đại phương quảng là pháp. Phật là nhân. Hoa nghiêm là thí. Đủ cả ba nhân, pháp, dụ; nên gọi là cụ tức lập đề.

Thất Chủng Lễ Phật

七種禮佛 ( Pháp uyển châu lâm).

Vì tam tạng Lặc na, người Thiên trúc, thấy phong tục ở xứ này, không biết cách lễ Phật, nên dạy cho dân chúng bảy cách lễ Phật.

Tuy thông thường gọi là lễ Phật, nhưng khi thực hành đúng, sai, cạn, sâu không giống nhau. Bởi muốn cho người ta biết rằng có hai cách lễ Phật sai là ngã mạn và cầu danh và năm cách lễ Phật đúng là đem cả thân tâm mà lễ.

Từ cạn đến sâu, việc tu hành dần dần đem lại lợi ích; nên có bảy cách lễ Phật.

(Tiếng Phạn là Lặc na, gọi đủ là Lặc na ma đề, tiếng Hoa là Bảo ý, người trung Ấn độ).

Một, Ngã mạn lễ.

Người lễ Phật, thân tuy lễ bái, tâm không cung kính; bề ngoài tỏ ra cung kính, bên trong ôm lòng ngã mạn. Đó gọi là ngã mạn lễ.

Hai, Cầu danh lễ. Còn gọi là xướng họa lễ. Vì người lễ Phật, chỉ vì danh dự về việc tu hành của mình, làm bộ tỏ ra có oai nghi, thường thực hành lễ bái, nhưng thật ra không có tâm ân cần đúng mức. Đó gọi là cầu danh lễ, còn gọi là xướng họa lễ. Nghĩa là tuy miệng xưng tụng tên Phật, nhưng tâm chạy theo và mong cầu ngoại cảnh; nên gọi là xướng họa lễ.

Ba, Thân tâm lễ.

Người lễ Phật, miệng xướng tên Phật, tâm nhớ đến tướng tốt của Phật, thân nghiệp siêng năng cung kính cúng dường, nhất tâm bất loạn. Đó gọi là thân tâm lễ.

Bốn, Phát trí thanh tịnh lễ. Người lễ Phật tâm trí huệ sáng suốt lanh lẹ, thấu hiểu cảnh giới Phật, thanh tịnh cả trong lẫn ngoài, thông suốt không trở ngại. Khi lễ một Phật là lễ tất cả Phật và ngược lại. Vì pháp thân của chư Phật vốn dung thông, nên lễ một lạy thông suốt cả pháp giới.

Lễ Phật như thế, lễ pháp, tăng cũng như thế; đó là lễ phát sanh trí huệ thanh tịnh.

Năm, Biến nhập pháp giới lễ. Người lễ Phật, nghĩ rằng thân tâm của mình và các pháp, từ xưa đến nay, không xa lìa pháp giới; chư Phật không lìa tâm ta; tâm ta không xa lìa chư Phật; tánh, tướng bình đắng; không hề tăng, giảm. Nay ta lễ Phật tức là lễ khắp tất cả Phật, tựa như trong một căn nhà có treo trăm ngàn tấm kiếng, một người soi gương, trong tất cả kiếng đều có bóng. Không kiếng nào không soi, không ảnh nào không hiện. Chánh quán như thế thì công lao ấy qui về với pháp giới và đức dụng vô biên; đó gọi là biến nhập pháp giới lễ.

Sáu, Chánh quán tu thành lễ.

Người lễ Phật, nhiếp tâm chánh niệm, tuy đối trước thân Phật tức là tự lễ Phật thân của mình. Bởi tất cả chúng sanh, vốn có tánh giác, bình đẳng với Phật; vì chạy theo các duyên nhiễm ô, mê lầm bản tánh của chính mình, nhận thức sai về nó.

Vì vậy, từ xưa đến nay, chưa từng cúng dường Phật tánh của mình một cây đèn, một nén hương, hay dâng một lễ mọn. Nếu người nào trở về soi sáng bản giác của mình thì giải thoát, chắc chắn, có ngày.

Kinh Duy ma nói: Quán thật tướng của thân mình, quán Phật cũng như vậy; đó gọi là chánh quán tu thành lễ.

Bảy, Thật tướng bình đẳng lễ. Người lễ Phật, trước đã đề cập trong chánh quán vẫn còn có đối tượng lễ và quán; tự, tha khác nhau.

Nay trong một lễ không mình không người; phàm, thánh là một; thể, dụng không hai. Nếu còn thấy Phật đáng tôn kính thấy phàm đáng xem thường, hèn kém; khởi lên tâm này, tức là tà chấp.

Kinh Kim cang nói: Pháp ấy bình đẳng, không có cao hay thấp. Người lễ và đối tượng được lễ, cả hai tánh ấy đều vắng lặng. Đó gọi là thật tướng bình đẳng lễ.

Thất Chủng Mạn

七種慢 (Lăng nghiêm kinh và luận Tỳ bà sa).

Vô minh lầm lạc che khuất, chướng ngại tâm của chúng sanh, mới sanh ra chấp thủ, cậy mình khinh người, tự đại cống cao. Ở trong Phật pháp, tự cho mình đầy đủ. Ước khoảng có bảy thứ không giống nhau:

Một, Mạn.

Mạn là kiêu căng với đồng loại; như ở trong hình thức tương tự thì nhận, mình tương tự, ở trong hình thức kém cỏi lại cho mình là hơn hẳn.

Hai, Quá mạn.

Quá mạn là ở trong đồng loại giống nhau, cho mình là hơn; hoặc rõ ràng người khác hơn mà cho là giống nhau.

Ba, Mạn quá mạn. Mạn quá mạn là người khác hơn mình mà mình đòi hơn người. Người khác vốn đã hơn mình, mà lại cho mình hơn người ấy và khẳng định rằng hơn người ấy.

Bốn, Ngã mạn.

Ngã mạn là cậy mình khinh người. Cậy tài năng của mình, xem thường ngời khác.

Năm, Tăng thượng mạn. Tăng thượng mạn là chưa được mà nói là được. Chưa được pháp của bậc thánh mà tự cho mình được, chưa chứng thánh quả mà tự cho mình đã chứng.

Sáu, Ty liệt mạn. Ty liệt mạn là thấp kém mà còn khoe khoang. Khả năng mình thấp kém lại cho rằng mình hơn người gấp nhiều lần và họ không bằng mình.

Bảy, Tà mạn.

Tà mạn là không có đức độ mà cho mình có đức độ, ôm chặt kiến thức sai lầm, không lễ tháp, miếu, không kính Tam bảo, không trọng kinh điển.

Thất Chủng Nhân

七種人 (Niết bàn kinh).

Bồ tát Sư tử hống thưa Phật rằng: nếu tất cả chúng sanh đã có Phật tánh, thì sao phải tu tập bát chánh đạo?

Phật trả lời: tánh tuy đầy đủ, còn cần phải tu tập thánh đạo, Phật tánh mới hiển lộ. Ví như dọc sông Hằng có bảy loại người: có người xem sông Hằng là chỗ tắm rửa; có người sợ giặc cướp ở bên sông Hằng; có người hái bảy loài tịnh hoa ở hai bên sông; giống như ở trong sanh tử mà cầu mong Niết bàn.

Sông là dụ cho con sông sống chết to lớn.

Tắm là dụ người xuất gia giữ giới thanh tịnh. Giặp cướp dụ cho phiền não.

Hái hoa là dụ cho bảy loại hoa thanh tịnh để làm nhân, cầu quả Niết bàn.

(Sông Hằng, tiếng Phạn còn gọi là Căng già, tiếng Hoa là thiên đường lai. Nghĩa là con sông này chảy từ trên cao xuống. Bảy loài tịnh hoa là giới tịnh hoa, tâm tịnh hoa, kiến tịnh hoa, đoạn nghi tịnh hoa, phân biệt tịnh hoa, hạnh tịnh hoa, Niết bàn tịnh hoa. Lấy bảy loài tịnh hoa làm nhân mà tu hành để cầu quả Niết bàn). Thứ nhất, Nhân nhập thủy tắc một.

Đây là một loại người gầy còm, không có sức khỏe; không tập nổi trên mặt nước.

Lấy loại người này để ví dụ cho nhất xiển đề. Người nhất xiển đề thân cận với bạn ác, nghe nhận tà pháp; vì ác nghiệp chồng chất, lại không tin Phật pháp; ngụp chìm trong sông sống chết, không thể ra khỏi; nên gọi là rơi xuống sông thì chìm.

(Tiếng Phạn là Nhất xiển đề, tiếng Hoa là tín bất cụ, vì quá khứ không có thiện nhân, nên ví dụ là gầy còm, không có sức khỏe; hiện tại không tin Phật pháp, nên không có thiện nhân, không có đức tin Phật pháp thì không thể ra khỏi biển lớn sống chết).

Thứ hai, Nhân tuy một hoàn xuất, xuất dĩ hoàn một.

Đây là một loại người vừa tiến lại thoái, ví dụ như trời, người, vì dứt hết các căn lành nên chìm vào dòng sông sanh tử; lại có thể gần gũi bạn lành, tín tâm này sanh, tuy chìm mà lại được ra khỏi dòng sông ấy. Rồi lại gặp bạn ác, hạng người này, nghe và làm theo tà pháp, lại chìm vào dòng sông này trở lại; nên mới gọi là chìm rồi ra và ra rồi lại chìm vào sanh tử đại hà ấy.

Thứ ba, Nhân một dĩ tức xuất, xuất cánh bất một.

Đây là hạng người, ví dụ người đã vào nhà Phật pháp mà chưa tu chứng, phát tâm muốn vượt qua sông sanh tử, vì trước kia, đã dứt bỏ căn lành nên chìm vào trong đó; nay được gần gũi bạn lành, sanh tín tâm Phật pháp, nên tuy chìm, mà có ngày ra khỏi dòng sông ấy. Hạng người này còn hay giữ gìn tịnh giới, đọc tụng, sao chép kinh điển giải thoát, về sau chứng được đạo quả, nên đã ra rồi không chìm lại dòng sông ấy. Thứ tư, Nhân nhập dĩ tiện một, một dĩ hoàn xuất, xuất dĩ tức trụ, biến quán tứ phương.

Đây là dụ cho hàng tứ quả. Trước dứt bỏ căn lành, nên chìm vào sanh tử; nay gần gũi bạn lành mà được tín tâm, giữ gìn, ghi chép kinh điển giải thoát, tu tập trí huệ; vì căn tánh lanh lợi, hàng tứ quả này, tâm không thoái chuyển, chứng được bốn quả Thinh văn. (Dứt bỏ căn lành nên chìm vào sanh tử: một. Gần gũi bạn lành có được tín tâm: xuất. Tâm không thối chuyển: trụ. Chứng được bốn quả: biến quản tứ phương).

Thứ năm, Nhân nhập dĩ tức một, một dĩ hoàn xuất, xuất dĩ tức trụ, trụ dĩ quán phương, quán dĩ tức khứ.

Đây là hàng Duyên giác. Ý nghĩa một, xuất, trụ… giống như trường hợp thứ bốn, nên chỉ nói ý nghĩa của khứ thôi.

Khứ là vì căn tánh các vị này lanh lẹ, vượt qua bốn quả, tâm mong tiến lên chứng được quả Duyên giác, không có thối chuyển. Duyên giác chỉ tự độ, không thể độ người, sợ sệt sanh tử, nên gọi là một đi không trở lại.

Thứ sáu, Nhân nhập dĩ tức khứ, thiển xứ tắc trú.

Đây là hàng Bồ tát, do căn tánh lanh lẹ, tín tâm kiên cố và dứt các phiền não.

Nói vào rồi thì ra đi là vì Bồ tát độ sanh, tuy vào nơi sanh tử mà không ở trong sanh tử.

Thiển xứ tắc trụ (chỗ cạn thì ở) là tuy vào trong sanh tử mà không bị nhận chìm bởi sống chết. Thứ bảy, Nhân ký chí bỉ ngạn, đăng thượng đại sơn, ly chư oán tặc, thọ đại khoái lạc.

Đây là Phật, do căn tánh lanh lẹ, tín tâm vững chắc, không có thối chuyển và càng tiến lên, vượt qua sanh tử, đến bờ bên kia, thẳng lên núi lớn Niết bàn, xa lìa giặc phiền não, được an vui vô lượng.

Thất Chủng Sám Hối Tâm

七種懺悔心 (Từ bi thủy sám).

Sám là tiếng Phạn, gọi đủ là sám ma, tiếng Hoa là hối quá; gọi chung là sám hối.

Sám là tu sửa những việc sắp tới; hối là thay đổi những việc đã qua.

Nếu người muốn sám hối, trước tiên phải khởi lên bảy thứ tâm.

Một, Sanh đại tàm quý. Tàm tức là thẹn với mình, quý là xấu hổ với người.

Ta tự nghĩ rằng Đức Thích Ca với mình đều là phàm phu, đến giờ thì đức Thế tôn đã thành đạo, trải qua vô số kiếp; mà chúng ta vẫn còn trôi lăn trong sanh tử, chưa có ngày ra khỏi. Đây thật là đáng xấu hổ, phải dùng tâm này mà thực hành sám hối.

Hai, Khủng bố tâm. Chúng ta đã là phàm phu, ba nghiệp thân, miệng, ý thường gây ra tội lỗi. Vì nhân duyên này, sau khi chết, rơi vào địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh chịu vô lượng khổ. Đây thật là đáng sợ vô cùng phải dùng tâm này mà thực hành sám hối.

Ba, Yếm ly tâm.

Chúng ta phải xem xét trong sanh tử hư dối, không thật, giống như bọt nước, lúc hiện lúc tan, trôi lăn qua lại, xoay vòng như bánh xe. Thân này là nơi tu tập các khổ, tất cả đều dơ bẩn, thật đáng chán ghét, xa lìa; phải bằng tâm này thực hành sám hối.

Bốn, Phát Bồ đề tâm. Tiếng Phạn là Bồ đề, tiếng Hoa là đạo.

Người muốn được thân của

Như lai, phải phát tâm Bồ đề cứu khổ chúng sanh. Đối với thân mạng, tiền của không hề tiếc nuối; phải bằng tâm này mà thực hành sám hối.

Năm, Oán thân bình đẳng. Đối với tất cả chúng sanh không thấy có thù oán, không thấy có thương yêu, mở tâm từ bi, không thấy có ta, có người, cứu độ một cách bình đẳng, phải bằng tâm này, vì tất cả mà sám hối.

Sáu, Niệm báo Phật ân.

Trong vô lượng kiếp trước,

Như lai vì tất cả chúng ta, tu tập khổ hạnh, xả bỏ thân thể. Với ân đức này, thật khó đền đáp.

Muốn báo đền ân đức của Như lai phải, ở trong đời này, dũng mãnh, tinh tấn, không tiếc thân mạng, rộng độ chúng sanh, cùng vào chánh giác. Phải bằng tâm này mà thực hành sám hối.

Bảy, Quán tội tánh không tâm. Tội của ta, tánh của nó vốn không có thật thể, chỉ sanh ra từ những nhân duyên điên đảo. Phải biết tánh của tội không trong không ngoài, cũng không ở giữa, từ trước đến giờ vốn không, thì tội dựa vào đâu để có.

Nếu vận dụng tâm này quán sát, tức là chân sám hối.

Thất Chủng Tánh Tự Tánh

七種性自性 (Nhập Lăng già kinh).

Tánh có nghĩa là không thay đổi. Tánh không thay đổi này là tự tánh của Như lai; nên gọi là tánh tự tánh (Tuy có bảy tên, nhưng không ra ngoài tâm của Như lai).

Một, Tập tánh tự tánh. Tập là nhóm hợp. Cái tánh của tự tánh này là do rất nhiều điều lành nhóm họp lại. Đây nương theo bậc thánh mà luận bàn nên kinh nói: chính là tánh tự tánh của ba đời Như lai; hay đệ nhất nghĩa tâm.

Hai, Tánh tự tánh. Vì do trước đệ nhất nghĩa tâm đã được nhóm họp rất nhiều điều lành; bên trong mỗi điều lành đều có tự tánh tồn tại.

Đó gọi là tánh tự tánh (tự tánh của tánh).

Ba, Tướng tự tánh. Xem mà có thể phân biệt gọi là tướng.

Vì do đệ nhất nghĩa tâm, ở trên, đã được nhóm họp rất nhiều điều lành làm nhân; mỗi điều lành đều có hình tướng riêng của nó biểu hiện ra ngoài. Đó gọi là tướng tự tánh (Tự tánh của tướng).

Bốn, Đại chủng tánh tự tánh. Đại chủng là chủng tử của bốn đại: đất, nước, gió, lửa không đâu mà không có; nên gọi là đại.

Nói tự tánh của đại chủng tánh là vì mỗi đại đều có tánh riêng.

Đại chủng vốn thông với cả phàm và thánh. Nay chỉ đề cập đến quả báo của bậc thánh, tức là tự tánh của đại chủng tánh này. Đó là pháp tánh của quả ngũ ấm cũng gọi là tự tánh của đại chủng tánh.

(Pháp tánh ngũ ấm là Như lai chuyển ngũ ấm sanh tử thành pháp tánh ngũ ấm; bởi vì sắc, bấy giờ, là sắc chân thường, cho đến thức cũng là thức chân thường).

Năm, Nhân tánh tự tánh.

Nhân là có khả năng sanh. Vì trước đã chứng được quả đại chủng, thì ắt phải có cái nhân khởi lên, tức đệ nhất nghĩa nhân tâm. Đó gọi là nhân tánh tự tánh; tự tánh của nhân tánh).

Sáu, Duyên tánh tự tánh.

Duyên tức là giúp đỡ. Vì đã chứng được quả đức của tự tánh đệ nhất nghĩa, tuy do nhân tâm, nhưng phải nhờ đến nhiều duyên giúp đỡ mới thành được. Đó gọi là duyên tánh tự tánh (Tự tánh của duyên tánh).

(Nhân tâm là tâm trí tuệ ở trong nhân. Chúng duyên là vạn hạnh).

Bảy, Thành tánh tự tánh.

Thành là thành tựu.

Vì nhân và duyên hợp nhau mà thành kết quả, là do thành tựu tánh đệ nhất nghĩa quả đức. Đó gọi là thành tánh tự tánh (tự tánh của thành tánh).

Thất Chủng Vô Thượng

七種無上 (Bồ tát địa kinh).

Một, Thân vô thượng.

Vì Như lai có 32 tướng tốt, 80 vẽ đẹp trang nghiêm thân mình; Thế, xuất thế gian, không có ai hơn Phật. Đó gọi là thân vô thượng.

Hai, Đạo vô thượng.

Vì Như lai lấy từ bi làm đạo (con đường), tự lợi lợi tha; độ thoát vô lượng vô biên trời, người, thế, xuất thế gian. Không có ai hơn Phật. Đó gọi là đạo vô thượng.

Ba, Kiến vô thượng. Vì Như lai lấy các pháp chánh kiến, chánh giới, chánh oai nghi, chánh mạng để thành tựu thân mình. Với những kiến này thì thế, xuất thế gian, không có ai vượt hơn Phật. Đó là kiến vô thượng.

Bốn, Trí vô thượng. Vì Như lai có đầy đử trí pháp vô ngại, trí nghĩa vô ngại, trí từ vô ngại, trí nhạo thuyết vô ngại; nên có thể biết khắp tất cả pháp, biện thuyết trôi chảy, không có gì ngăn ngại. Thế, xuất thế gian, không có ai vượt hơn Phật. Đó gọi là trí vô thượng.

(Pháp vô ngại là thấu hiểu nghĩa lý của các pháp, thông đạt không vương mắc. Từ vô ngại là đối với nghĩa lý các pháp, tuỳ thuận chúng sanh, diễn thuyết đúng trình độ. Nhạo thuyết vô ngại là tuỳ thuận chúng sanh ưa thích pháp nào, nói pháp ấy)

Năm, Thần lực vô thượng. Vì sức thần thông của Như lai không thể nghĩ bàn. Thần lực mà thế gian và xuất thế gian có được, không thể vượt hơn Phật. Đó gọi là thần lực vô thượng.

Sáu, Đoạn chướng vô thượng.

Như lai có thể đoạn trừ tất cả phiền não, nghiệp chướng, không còn sót một tí nào. Thế gian, xuất thế gian, không có ai vượt hơn Phật. Đó gọi là Đoạn chướng vô thượng.

Bảy, Trụ vô thượng. Vì Như lai vốn ở trong định đại tịch diệt; nhưng còn ở ba nơi nữa; 1) ở địa vị thánh nhân; 2) phần nhiều ở trên đời; 3) ở trong tịnh độ. Thế gian và xuất thế gian, không có ai vượt hơn Phật.

Đó gọi là trụ vô thượng.

Thất Chúng

七 眾 (Nhân vương hộ pháp kinh và Phiên dịch danh nghĩa).

Bảy chúng là xuất gia có năm: Tỳ kheo, Tỳ kheo ni, Sa di, Sa di ni và thức xoa ma na; tại gia có hai: ưu bà tắc, ưu bà di.

Một, Tỳ kheo.

Tiếng Phạn là Tỳ kheo, tiếng Hoa là khất sĩ; nghĩa là trên xin giáo pháp của Phật để nuôi huệ mạng, dưới xin thức ăn của đàn na để nuôi thân mạng; cũng gọi là bậc sô.

Bậc sô là tên một loài cỏ thơm trên Tuyết sơn. Cỏ có năm nghĩa để ví dụ năm đức của Tỳ kheo (năm nghĩa là năm đức).

Thân mềm mại, dụ cho việc Tỳ kheo khuất phục được hành động, ngôn ngữ thô ác của mình.

Bò lan khắp mặt đất, dụ cho việc Tỳ kheo độ người không ngừng nghỉ.

Hương thơm bay xa, dụ cho việc giới hạnh của Tỳ kheo thơm tho.

Chữa hết bệnh khổ, dụ cho việc Tỳ kheo dứt trừ phiền não.

Luôn hướng về ánh sáng mặt trời, dụ cho việc Tỳ kheo thường hướng về đức

Phật.

Hai, Tỳ kheo ni, cũng gọi là

Bậc sô ni.

Tiếng Phạn là ni, tiếng Hoa là nữ.

Đại trí độ luận nói: Ni giữ vô lượng luật nghi, vì thế phải ở sau Tỳ kheo. Nói cách khác, Phật chế định luật nghi đủ cho ni không tiện, vì vậy để ni ở sau Tỳ kheo.

Ba, Sa di.

Tiếng Phạn là Sa di, còn gọi là Thất ma lý lạc ca, tiếng Hoa là tức từ. Nghĩa là dứt trừ tình nhiễm ô của thế gian, từ bi cứu giúp chúng sanh. Khi mới vào Phật pháp, phần lớn còn lại tình cảm của thế tục, nên phải bỏ ác làm lành. Đó gọi là Sa di.

Bốn, Sa di ni.

Tiếng Phạn là Sa di ni, còn gọi là Thất lợi ma lý ca, tiếng Hoa là cần sách nữ. Nghĩa là siêng năng tinh tấn về công hạnh đối với Phật pháp.

Năm, Thức xoa ma na. Tiếng Phạn là Thức xoa ma na, tiếng Hoa là Học pháp nữ.

Hành sự sao nói: Thức xoa ni học đủ ba pháp: 1) học căn bản; 2) học sáu pháp; 3) học hành pháp. Đó gọi là học pháp nữ.

(Căn bản là không sát, không trộm, không dâm, không vọng ngữ. Sáu pháp là không có tâm đắm nhiễm khi tiếp xúc, không trộm của người dù chỉ bốn tiền, không giết súc sanh, không tiểu vọng ngữ, không ăn phi thời, không uống rượu. Hành pháp là giới hạnh của đại ni).

Sáu, Ưu bà tắc.

Tiếng Phạn là Ưu bà tắc, tiếng Hoa là Thanh tịnh sĩ, tiếng Phạn còn gọi là Ổ bà tác ca, tiếng Hoa là Cận sự nam. Nghĩa là tự mình tu hành thanh tịnh, gần gũi gánh vác công việc Phật pháp.

Bảy, Ưu bà di.

Tiếng Phạn là ưu bà di, tiếng hoa là thanh tịnh nữ; tiếng Phạn còn gọi là Ổ bà tư ca, tiếng Hoa là cận sự nữ. Nghĩa là tự mình tu hành thanh tịnh, gần gũi gánh vác công việc Phật pháp.

Thất Đại

七大 (Lăng nghiêm kinh).

Đại tức là thể tánh viên dung, bao trùm khắp cả không có gì ra ngoài.

Vì muôn pháp không rời đất, nước, gió, lửa mà thành, nương vào không thành lập. Nhờ thấy có giác; nhờ thức có biết. Tất cả gồm bảy thứ, mà tự tha, y chánh, sắc tâm, tất cả vạn pháp không ra ngoài vậy. Nhưng do chúng sanh lầm lẫn đánh mất bản tâm; căn và trần đối đãi khởi lên; thấy biết do phân biệt sai lầm; nghe không ra ngoài tiếng; thấy không vượt qua khỏi sắc. Chỉ thấy lửa bốc lên cao ở chỗ gương và ánh nắng mặt trời gặp nhau; chỉ thấy nước sanh ra ở chỗ ánh sáng của mặt trăng và hạt châu gặp nhau. Mỗi thứ ấy không dung hợp nhau. Chỉ vì chấp tướng mà thành ra trở ngại. Đâu có biết rằng, trong Như lại tạng, nước lửa tánh vốn không, bao trùm pháp giới, tùy tâm chúng sanh, theo nghiệp hiện ra. Vì vậy, ở hội Lăng nghiêm, Thế tôn khai ngộ cho A nan và đại chúng: hiểu rằng thất đại hình thành muôn pháp đều trở về Như lai tạng; nên nói tướng của bảy đại.

Một, Địa đại.

Lớn là toàn thế giới, nhỏ là vi trần (hạt bụi); phân tích mãi thành không, tập hợp lại thành đất. Chúng sanh tối tăm, lầm lẫn, chỉ thấy có tướng của nó, không biết tính của đất dung thông, khắp cả pháp giới; tùy tâm của chúng sanh, theo nghiệp hiện ra; vốn hoàn toàn thanh tịnh, nào có phương sở; nên gọi là địa đại.

Hai, Hỏa đại.

Tánh của lửa vô ngã, nhờ vào các duyên; như nhờ vào kiếng, bùi nhùi, ánh nắng mặt trời mà lửa sanh ra. Chúng sanh hôn mê, chỉ thấy tướng của nó, không thấy tánh dung thông của lửa, bao trùm khắp pháp giới, tùy tâm của chúng sanh theo nghiệp hiện ra, đâu có phương sở; nên gọi là hỏa đại.

(Tánh của lửa vô ngã là ý nói tánh của lửa không có hình thể).

Ba, Thủy đại. Tánh của nước bất định, trôi chảy hay đọng lại không thường xuyên. Nhờ có viên ngọc để trên mâm, ánh sáng mặt trăng rọi xuống mà nước xuất hiện. Chúng sanh mê mờ, chỉ thấy tướng của nó, không biết tánh của nước dung thông, bao trùm khắp pháp giới, tùy tâm của chúng sanh theo nghiệp hiện ra, đâu có phương sở, nên gọi là thủy đại.

Bốn, Phong đại.

Tánh của gió không có hình thể, động hay tịnh không thường. Như khi người giũ áo tạo ra chút gió. Chúng sanh hôn mê, chỉ biết chút gió nhẹ nhàng phe phảy, không biết tánh của gió dung thông, bao trùm khắp pháp giới, tùy tâm của chúng sanh theo nghiệp hiện ra, đâu có phương sở; nên gọi là phong đại.

Năm, Không đại. Tánh của hư không không có hình thể, không màu sắc. Như giếng được đào lên, lấy ra một mba đất, thì liền có một khoảng hư không y như vậy lấp đầy. Chúng sanh hôn mê, chỉ thấy khoảng hư không ấy, không biết tánh giác chân không, bao trùm khắp pháp giới, tùy tâm của chúng sanh theo nghiệp hiện ra, đâu có phương sở; nên gọi là không đại.

Sáu, Kiến đại.

Thấy giác tánh không phải là cái biết (tầm thường). Nhờ sắc và không mà có. Như sớm sáng chiều tối, tất cả tướng của sắc nhờ vào cái thấy phân biệt, chúng sanh hôn mê, chỉ thấy được tướng sáng, tối mà không biết tánh thấy sáng tỏ, bao trùm khắp pháp giới, tùy tâm chúng sanh theo nghiệp hiện ra. Vì do sắc và không đã bao quát, nên tánh thấy cũng bao trùm. Công dụng của sáu căn không cố định; nghe, thấy, hay, biết cũng như thế khắp cả mười phương, đâu có phương sở; nên gọi là kiến đại.

Bảy, Thức đại.

Tánh của thức không có nguồn (gốc), nhờ sáu căn, sáu trần mà xuất hiện. Khi căn và trần gặp nhau thì phân biệt sai lầm sanh ra. Chúng sanh mê mờ, chỉ theo phân biệt, mà không biết tánh của thức hiểu biết rõ ràng, khắp cả pháp giới, tùy tâm của chúng sanh theo nghiệp hiện ra. Vì do căn và cảnh không giới hạn, thức cũng không cùng, bao trùm mười phương, đâu có phương sở; nên gọi là thức đại.

Thất Già Tội Cũng Gọi Là Thất Nghịch Tội

` 七遮罪 ( Pham võng kinh).

Già là ngăn che thánh đạo.

Nghịch là không thuận với lý. Làm bảy tội này thì thiện căn không thành tựu trở lại được. Kinh nói: Pháp sư không được cho người phạm tội bảy ngỗ nghịch này thọ giới ngay đời này.

Một, Xuất Phật huyết thân. Phật là cha lành của tất cả chúng sanh, có khả năng làm cho chúng sanh hiểu rõ tự tâm, xa lìa đường khổ. Trải qua nhiều kiếp, chúng sanh cúng dường để báo đền ân đức ấy; sao lại làm cho thân Phật chảy máu.

Kinh Hưng khởi hành nói: Đề bà đạt đa lấy đá ném Phật, một mảnh đá nhỏ trúng chân, chảy máu.

Đề bà đạt đa, sau đó, đọa vào địa ngục.

Hai, Thí phụ.

Thí là kẻ dưới giết người trên. Cha là ông trời của con, phải hết sức nuôi dưỡng hiếu thảo, báo đền ân đức; sao lại làm điều ngược lại, giết hại cha mình?

Kinh Địa tạng nói: nếu có chúng sanh bất hiếu với cha mẹ, hoặc giết hại cha mẹ, sẽ đọa xuống địa ngục vô gián.

Ba, Thí mẫu.

Vì ân đức của mẹ, không khác với cha, thì phải cung kính cúng dường, trông mong được báo đền; sao lại làm điều ngược lại, giết hại mẹ mình. Kinh nói: Kẻ phạm vào tội này bị tội ba la di (tội cực ác).

Bốn, Thí hòa thượng.

Tiếng Phạn là Ô ba già ca, nước Vu điền dịch là hòa thượng, tiếng

Hoa là lực sanh, tức thân giáo sư (thầy gần gũi dạy dỗ).

Vì người xuất gia, nhờ sự giúp đỡ của thầy mà pháp thân sanh ra và lớn lên, có tài sản công đức, nuôi dưỡng thân mạng trí tuệ. Công lao ấy rất là lớn, nên phải cung kính, cúng dường để báo đền ân đó; há lại làm ngược lại giết hại thân giáo sư? Nếu kẻ giết vị ấy vì tâm ác, tâm sân thì mắc vào tội ba la di.

Năm, Thí A xà lê.

Tiếng Phạn là A xà lê, tiếng Hoa là Quỹ phạm, nghĩa là đủ khả năng làm khuôn phép cho kẻ hậu học, tức là bậc thầy dạy bảo, trao truyền cấm giới; nên phải cung phụng, cung kính, cúng dường để đáp đền ân đức ấy. Sao lại làm ngược lại, giết hại thầy dạy bảo mình? Nếu người vì tâm ác, tâm sân mà giết, thì bị tội ba la di.

Sáu, Phá yết ma tăng. Tiếng Phạn là yết ma, tiếng

Hoa là tác pháp.

Vì Tỳ kheo tập trung một chỗ, hòa hợp để bàn bạc, thi hành Phật sự, gọi chung là tác pháp. Nếu kẻ vì tâm ác, tâm sân phá tác pháp ấy, làm cho không hòa hợp được thì bị tội ba la di.

Bảy, Thí A la hán.

Tiếng Phạn là A la hán, tiếng Hoa là vô học, vì không còn pháp để học; còn có tên là ứng cúng, vì thọ sự cúng dường của trời, người. Vì vậy, phải cung kính, cúng dường bậc A la hán để trồng nhân phước đức cho mình; há nào lại làm ngược lại, giết hại các vị ấy? Nếu kẻ giết bậc La hán bằng ác tâm, sân tâm, thì đọa vào vô gián địa ngục, không mong ngày ra khỏi.

Thất Giác Phần

七覺分 (Pháp giới thứ đệ).

Giác là hiểu rõ. Vì hiểu rõ các pháp tu là đúng hay sai. Phần là phân chia ra. Vì bảy pháp này, mỗi thứ đều phân chia như nhau, không lộn xộn; nên gọi là thất giác phần, cũng gọi là thất giác chi.

Ba giác phần: trạch, tiến, hỷ thuộc huệ. ba giác phần trừ, xả, định thuộc định. Niệm giác phần thuộc định và huệ. Vì vậy Ma ha chỉ quán nói: tu bảy giác phần này, chính là để được vào đạo.

Một, Trạch pháp giác phần.

Trạch là kén chọn. Khi dùng trí tuệ quan sát các pháp, giỏi phân biệt thật, giả và không lầm lẫn chọn lấy pháp hư dối; nên gọi là trạch pháp giác phần.

Hai, Tinh tấn giác phần. Không tạp là tinh. Không gián đoạn là tiến.

Khi tu các pháp, phải hiểu rõ, không làm những việc khổ hạnh vô ích; mà ở trong pháp chân chánh; thường dụng tâm chuyên nhất, không để gián đoạn; nên gọi là tinh tấn giác phần.

Ba, Hỉ giác phần.

Hỉ là vui vẻ.

Vì tâm ngộ được chân pháp, là lúc được hoan hỉ và hiểu rõ nhất, niềm vui này không từ các pháp điên đảo sanh ra, mà ở trong niềm vui chân pháp; nên gọi là hỉ giác phần.

Bốn, Trừ giác phần.

Trừ tức là đoạn trừ.

Vì khi đoạn trừ các kiến hoặc, phiền não và hiểu rõ nhất là trừ bỏ các pháp hư dối, tăng trưởng căn lành chân chánh; nên gọi là trừ giác phần.

Năm, Xả giác phần.

Xả tức là xa lìa.

Vì xa lìa cảnh do thấy nghĩ chấp chặt và hiểu rõ rằng chúng hư dối, không thật, vĩnh viễn không thể truy tìm trong trí nhớ; nên gọi là xả giác phần.

Sáu, Định giác phần.

Định tức là thiền định. Vì khi phát sanh thiền định và hiểu rõ các thiền định, không sanh phiền não vọng tưởng; đó gọi là định giác phần.

Bảy, Niệm giác phần. Niệm tức là nghĩ nhớ và hiểu rõ thường sử dụng quân bình định và tuệ.

Nếu lúc tâm mờ tối, phải nhớ sử dụng ba giác phần trạch pháp, tinh tấn, hỉ, để quan sát các pháp, làm cho không còn mờ tối nữa.

Nếu lúc tâm dao động, phải nhớ sử dụng trừ giác phần để trừ sai lầm của thân, miệng; sử dụng xả giác phần để vào thiền định chân chánh, thu nhiếp tâm tán loạn, khiến cho không còn giao động. Đó gọi là niệm giác phần.

Thất Hải

七海 (Pháp tập danh số kinh).

Một, Diêm thủy hải.

Kinh Kim cương Tam muội nói: Biển có bánh xe kim cương, chuyển động theo thời, làm cho nước trong biển có cùng một vị; nên gọi là diêm thủy hải.

Hai, Nhũ hải.

Vì trên đời có một cái biển, vị của nó giống như sữa; nên gọi là nhũ hải.

Ba, Lạc hải.

Vì trên đời có một cái biển, vị của nó giống lạc (chất kết tinh từ sữa: phó mát) nên gọi là lạc hải.

Bốn, Tô hải.

Vì trên đời có một cái biển, vị của nó giống tô (bơ); nên gọi là tô hải.

Năm, Mật thủy hải. Vì ở đời có một cái biển, vị của nó giống mật; nên gọi là mật thủy hải.

Sáu, kiết tường thảo hải. Vì ở đời có một cái biển, mọc ra cỏ kiết tường; nên gọi là kiết tường thảo hải.

Bảy, Tửu hải.

Vì ờ đời có một cái biển, vị của nó giống rượu; nên gọi là tửu hải.

Thất Hữu

七有 (Trường A hàm thập báo pháp kinh).

Nhân, quả không mất gọi là hữu.

Vì do nhân thiện, ác của thân, miệng ý làm ra, hay chiêu cảm quả báo của sáu đường sanh, tử. Nhân, quả liên tục, nên gọi là thất hữu.

Một, Địa ngục hữu. Cũng gọi là bất khả hữu. Địa ngục là ngục này ở dưới đất. Vì nhân, ở đời trước, ác nghịch của chúng sanh; cảm quả, hiện tại là địa ngục. Nhân, quả không mất; nên gọi là địa ngục hữu.

Hai, Súc sanh hữu.

Súc sanh là loài cầm thú. Vì nhân, ở đời trước, ngu si của chúng sanh; cảm quả, hiện tại, là súc sanh. Nhân quả không mất; nên gọi là súc sanh hữu.

Ba, Ngạ quỷ hữu. Ngạ quỷ là loài thường chịu đói khát.

Vì nhân, ở đời trước, keo kiệt của chúng sanh; cảm quả, hiện tại, là đói khát. Nhân, quả không mất; nên gọi là ngạ quỷ hữu.

Bốn, Thiên hữu.

Thiên là thiên nhiên, tự nhiên. Cuộc sống an vui hơn, thân hình đẹp đẽ hơn.

Vì nhân, ở đời trước, tu giới, tu định của chúng sanh; cảm quả, hiện tại, an vui súng sướng. Nhân, quả không mất; nên gọi là thiên hữu.

Năm, Nhân hữu.

Nhân là nhẫn (chịu, nhịn). Đối với cảnh vừa lòng hay trái ý ở đời có thể chấp nhận.

Vì nhân, ở quá khứ, gìn giữ thiên giới của chúng sanh; cảm quả, hiện tại, làm loài người. Nhân, quả không mất; nên gọi là nhân hữu.

Sáu, Nghiệp hữu, cũng gọi là hành hữu.

Nghiệp là nghiệp nhân thiện, ác do thân, miệng, ý làm ra; có khả năng chiêu cảm nghiệp quả thiện, ác ở đời sau. Nhân, quả không mất; nên gọi là nghiệp hữu.

Bảy, Trung hữu. Trung hữu cũng gọi là trung ấm.

Vì các chúng sanh, thân này sau khi chết, thần thức chưa đầu thai, hiện tại làm nghiệp nhân lành, dữ ắt phải nhận lấy quả báo lành, dữ ở đời sau. Nhân, quả không mất; nên gọi là trung hữu.

Thất Không

七空 (Nhập Lăng già kinh).

Do phàm phu chấp trước nên vọng tưởng về tự tánh, Như lai nói pháp không để phá chấp trước đó. Các kinh nói về nghĩa không rất nhiều. Nay chỉ nói bảy nghĩa thôi, để ứng phó với căn cơ trong thời điểm ấy, như tuỳ bệnh cho thuốc.

Một, Tướng không. Vì tất cả tánh của các pháp, tự, tha, cộng, ly đều có tướng là không. Đó là tướng không. (Tất cả tánh là bốn tánh: tự, tha, cộng, ly. Ví như cho rằng một niệm của tâm từ căn sanh ra tức là tự tánh; từ trần sanh ra tức là tha tánh; căn và trần sanh ra tức là cộng tánh; lìa căn và trần sanh ra tức là ly tánh. Đối với tướng của bốn tánh này, đều không chấp trước; đó gọi là không).

Hai, Tánh tự tánh không. Vì đối với đương niệm quán sát tất cả pháp được sanh ra, đều do nhân, duyên hòa hợp mà thành, vốn không có tánh tự sanh ra. Đó tánh của tự tánh là không.

Ba, Hành không. Vì thân năm uẩn, vốn không có ngã, cũng không ngã sở. Chúng sanh không hiểu điều đó, chấp lấy thân năm ấm thành ngã. Từ có ngã khởi lên hành động. Nếu thuận tánh tìm tòi, thì các pháp của năm ấm, cuối cùng không thể tìm được. Đó là hành không.

(Ngã là ở trong năm ấm cưỡng lập ra một chủ tể, rồi chấp nó làm ngã. Ngã sở là thân năm ấm).

Bốn, Vô hành không. Vì không xa lìa những gì đã làm ở trước, mà còn hiểu rõ các ấm duyên khởi với nhau, không thể có tự tánh, cũng không có hành nào được làm. Đó là vô hành không.

Năm, Nhất thiết pháp ly ngôn thuyết không. Vì tất cả pháp đều do vọng tưởng mà thành, vốn không có tự tánh, xa lìa nói năng. Đó là nhất thiết pháp ly ngôn thuyết không.

Sáu, Đệ nhất nghĩa thánh trí đại không.

Vì Phật là bậc tự giác thánh trí, không có tất cả cái thấy sai lầm và tập khí, cái bị không đã không, cái năng không cũng không. Đó là đệ nhất nghĩa thánh trí đại không.

(Tự giác thánh trí là cái tâm đệ nhất nghĩa Phật chứng được. Kiến quá là sự sai lầm của kiến hoặc. Tập khí là khiến hoặc còn sót lại).

Bảy, Bỉ bỉ không. Vì cái không do ngoại đạo suy đoán kia, chỉ có thể không đối với cái kia, mà không thể không đối với cái này. Đó gọi là bỉ bỉ không.

(Không cái kia, không thể không với cái này là chỉ không với cảnh, mà không thể không với tâm).