Tam Tạng Pháp Số

Như Lai Tạng Cửu Dụ

如來藏九喻 (Bảo tánh luận).

Như lai tạng tức là tâm địa thanh tịnh cội nguồn của chúng sanh, là quả đức của pháp thân chư Phật.

Như lai tạng đầy đủ các pháp, bao hàm vạn tượng, chư Phật chứng được tạng tâm này mới đem đến lợi ích cho mọi loài được và ứng dụng của tâm ấy vô tận. Chúng sanh mê lầm tạng tâm này nên luôn bị vô minh phiền não làm trở ngại, quấy nhiễu và bị hoặc nghiệp trói buộc mới không chứng được tâm ấy. Phật bảo chúng sanh tu hành tất cả pháp lành, dứt trừ phiền não, vô minh để hiển lộ thể của pháp thân thanh tịnh Như lai tạng của chính mình; nên nói chín thứ thí dụ này. (Không hiểu biết rành rẽ gọi là vô minh. Tối tăm, rối rắm đối với các pháp; buồn bực, rối loạn đối với tâm thần, nên gọi là phiền não).

Một, Nuy hoa Phật thân dụ. Nuy là khô héo. Nuy hoa ví dụ vô minh, phiền não. Phật thân ví dụ Như lai tạng.

Vì tất cả phiền não trong thân của chúng sanh là công đức trang nghiêm vốn có của tạng thân Như lai, nhưng bị vô minh tham đắm che khuất nên không thể thấy được.

Luận nói: Công đức trang nghiêm của Phật vốn ở trong đóa hoa khô héo, chính là ý này.

Hai, Nham phong thuần mật dụ.

Nham phong ví dụ phiền não.

Mật ví dụ Như lai tạng.

Vì con Ong khi bị người ta đụng tới, thì nó đốt và nhả nọc độc ra làm cho đau nhứt. Người gặp phải cảnh khó chịu ấy, thì tâm sanh nóng giận và thương tổn.

Bởi vì trong Như lai tạng của tất cả chúng sanh có đầy đủ pháp vị của công đức, nhưng bị vô minh, sân hận ràng buộc, không thể sử dụng pháp vị ấy được, giống như vì tham mật ong ngon ngọt kia mà bị bầy ong vây khốn, không thể nhắm được vị ngon của mật ấy. Luận nói: Vì vị mật ngon ngọt tuyệt hảo mà bị bầy ong vây khốn, chính là ý này.

Ba, Khang lư canh mễ dụ. Khang là cám; lư là trấu, ví dụ phiền não. Canh mễ (gạo lúa) ví dụ thể của pháp thân Như lai tạng. Vì thể của pháp thân Như lai tạng, ẩn trong vô minh, si mê của chúng sanh, không thể sử dụng được. Giống như lúa gạo vì ở trong cám trấu mà không thể ăn nó được.

Luận nói: Hạt gạo ở trong vỏ trấu, không ai có thể sử dụng được, chính lày ý này.

Bốn, Phẩn uế chân kim dụ. Phẩn uế (phân dơ) ví dụ phiền não. Chân kim (vàng ròng) ví dụ Như lai tạng.

Vì pháp thân vốn sạch; giống như vàng ròng bị phiền não (như phân dơ) che phủ và làm cho nhớp nhúa nên không thể sáng trong và sạch sẽ. Bởi tất cả chúng sanh trôi nổi trong ba cõi nên lầm lạc Như lai tạng tánh ở trong phiền não; giống như người rơi mất vàng ròng trong phân dơ.

Luận nói: Như người đi đường xa, bỏ mất vàng ròng trong phân dơ, chính là ý này.

Năm, Bần gia bảo tạng dụ.

Nhà nghèo ví dụ chúng sanh.

Bảo tạng ví dụ Như lai tạng tánh.

Vì vô minh phiền não ở trong thân của tất cả chúng sanh, mà còn có tánh Như lai tạng; giống như trong nhà người nghèo mà có kho chứa châu báo. Người nghèo tuy có kho châu báu mà bị đất vùi lấp nên không thể thấy. Chúng sanh cũng vậy, tuy có đầy đủ pháp thân, bị vô minh, phiền não che khuất, nên không thể hiển lộ.

Luận nói: Ví như nhà người nghèo, trong đất có kho châu báu, chính là ý này.

Sáu, Am la nội thật dụ.

Am la là tiếng Phạn, gọi đủ là Am ma la, tiếng Hoa là Nại, tên một loại trái cây.

Nội thật là cái hạt trong quả.

Quả ví dụ phiền não, mê lầm. Nội thật ví dụ chủng tử (cái hạt) trong Như lai tạng.

Vì chúng sanh ở trong phiền não, mê lầm nhưng có hạt Bồ đề trong Như lai tạng, nằm yên bất động; giống như trong quả Am ma la mà có cái hạt chứa ở trong. Luận nói: Như trong nhiều trái cây có mầm non không mục nát, chính là ý này.

Bảy, Tệ y kim tượng dụ. Tệ y tức là áo cũ rách ví dụ phiền não. Kim tượng tức là tượng Phật ví dụ Như lai tạng.

Vì pháp thân thanh tịnh của Như lai tạng bị vô minh, dơ dáy che khuất, buộc ràng, và rơi vào trong đường sanh tử; ví dụ cái áo rách bẩn che lấp, phủ kín cái tượng bằng vàng ròng, vứt ra ngoài đường.

Luận nói: Áo cũ phủ kín lên tượng bằng vàng vứt ở ngoài đường, chính là ý này.

Tám, Bần nữ quý thai dụ. Bần nữ ví dụ vô minh, phiền não. Quý thai tức là cô gái nghèo có bầu quý nhân ví dụ Như lai tạng. Vì tất cả chúng sanh ở trong vô minh, phiền não, mà có thể của pháp thân thanh tịnh, nhưng không thể thấy được như cô gái nghèo có bầu quý nhân, mà không tự biết. Luận nói: Ví như cô gái cô độc mà có bầu chuyển luân vương, chính là ý này.

Chín, Tiêu mô chú tượng dụ. Tiêu mô là dùng đất nung làm cái khuôn, ví dụ phiền não. Chú tượng là dùng vàng đúc thành tượng, ví dụ Như lai tạng.

Vì Như lai tạng tánh ở trong chúng sanh mờ ám mê lầm, giống như nấu chảy vàng ròng rót vào khuôn đất đúc thành tượng, nhưng dường như không sao thấy rõ (hình dạng của tượng ấy).

Luận nói: Giống như người nấu chảy vàng ròng rót vào khuôn đất để đúc tượng, chính là ý này.

Như Lai Thập Ân

如來十恩 (Hoa nghiêm kinh Tùy sớ diễn nghĩa sao).

Một, Phát tâm phổ bị ân. Vì Như lai ban đầu phát tâm Bồ đề, tu tập hạnh vượt trội, thành tựu công đức, đều vì chúng sanh khắp cả pháp giới, đều được lợi ích, an lạc. Đó là phát tâm vì tất cả chúng sanh.

Hai, Nan hành khổ hạnh ân.

Vì nhân trong kiếp trước của Như lai, xả bỏ đầu, mắt, tủy não, thành quách, quốc gia, vợ con; khoét thân mình 1000 lỗ làm đèn; đem thân mình cho cọp ăn; Tuyết sơn mất mạng. Những việc khó làm, cực khổ như thế đã nhiều kiếp thực hành, đều vì lợi ích, an vui cho chúng sanh. Đó là ân làm việc khó làm và khổ hạnh.

(Khoét thân mình 1000 lỗ làm đèn, trong kinh Bồ tát bổn hạnh nói: Kiếp trước, Phật dùng dao khoét lên thân mình 1000 lỗ, rót dầu vào, đốt lên làm thành 1000 ngọn đèn để cầu được nghe một bài kệ. Lúc ấy, Bà la môn, vì Phật, mà nói bài kệ này: Thường giả giai tận, Cao giả giai đọa, Hội hợp hữu ly, Sanh giả hữu tử. Nghĩa: Còn mãi rồi cũng hết, Cao ngất rồi cũng rơi, Hợp rồi cũng phải tan, Sanh rồi cũng phải chết. Đem mình cho cọp ăn. Kiếp trước, Phật làm thái tử Tát đỏa, đi chơi trên núi thấy con cọp sắp chết đói, liền đi đến trước miệng cọp để cứu nó thoát chết. Mất mạng trên Tuyết sơn là kiếp trước, Phật làm Bà la môn tu hành trên núi Tuyết, có La sát nói lớn rằng: Chư hành vô thường, Thị sanh diệt pháp. Nghĩa: Các hành đều vô thường, Đó là pháp sanh, diệt. Vị Bà la môn ấy nghe được hai câu rồi, cầu xin nghe hết bài kệ. La sát đói khát đòi ăn thịt sống, uống máu tươi, mới chịu nói hai câu còn lại. Vì muốn được nửa sau bài kệ: Sanh diệt diệt dĩ, Tịch diệt vi lạc. Nghĩa: Hết sanh, diệt rồi, Niết bàn là vui. Liền đem bài kệ ấy viết lên cây, lên đá, rồi đem thân thí cho La sát).

Ba, Nhất hướng vị tha ân. Vì Như lai, nhiều kiếp, tu hành các công đức, không cho riêng mình, mà chỉ vì độ thoát tất cả chúng sanh; chưa từng, dù trong một niệm, làm vì mình. Đó là ân một mực làm vì người khác.

Bốn, Thùy hình lục đạo ân. Vì Như lai hóa hiện vào sáu đường trời, người, tu la, địa ngục, súc sanh, ngạ quỷ để cứu giúp bao nhiêu khổ đau, khiến cho chúng được an vui. Đó là ân hóa hiện xuống sáu đường cứu giúp khổ đau.

Năm, Tùy trục chúng sanh ân. Vì Như lai thấy tâm của chúng sanh không muốn xa lìa sanh tử, muôn kiếp không bỏ, nên vận dụng tâm đại từ bình đẳng, theo đuổi cứu giúp, khiến cho chúng lìa khổ được vui. Đó là ân theo đuổi cứu giúp khổ đau.

Sáu, Đại bi thâm trọng ân. Vì Như lai thấy chúng sanh làm ác, đau đớn như tự cắt chân, tay mình, tâm vô cùng thống khổ, không sao an ổn được; lại thấy chúng sanh rơi vào ba đường ác, chịu khổ vô số, tâm rất lo buồn; liền khởi tâm đại bi để cứu giúp chúng. Nếu thấy chúng sanh làm việc lành, Như lai rất vui mừng. Đó là ân sâu nặng của tâm đại bi.

Bảy, Ẩn thắng chương liệt ân. Vì căn cơ Đại thừa và Tiểu thừa mà Như lai có ứng dụng lúc hơn lúc kém cho thích hợp. Như khi nói Hoa nghiêm là vì Phổ hiền và các vị đại Bồ tát mà thị hiện hoa tạng, tướng hảo vi diệu nhiều như vi trần, đức thắng vô tận.

Nếu như nói giáo pháp cho hàng Tam thừa thì tướng vi diệu dấu kín, chỉ còn 32 tướng của ứng thân; như thế hàng Nhị thừa và Tiểu thừa giáo Bồ tát mới mong có lợi ích.

Kinh Pháp hoa nói: Cởi bỏ cẩm bào quý báu, mặc vào áo rách dơ bẩn, tay cầm đồ đựng phân, đi đến chỗ của đứa con. Đó là ân dấu cái tốt, bày cái xấu để thích hợp cứu chúng sanh. (Tam thừa là Thinh văn, Duyên giác, Bồ tát).

Tiểu giáo Bồ tát tức là một trong năm giáo: Tiểu, Thỉ, Chung, Đốn, Viên).

Tám, Ẩn thật thi quyền ân. Vì Như lai quan sát căn cơ nhỏ hẹp của các chúng sanh, che lấp giáo lý Đại thừa thật pháp mà chỉ đưa ra Tam thừa quyền pháp cho người, trời để dẫn dụ chúng sanh đến khi thành thục. Sau đó, Phật mới dùng Đại thừa độ chúng giải thoát. Đó là ân che lấp thật giáo thi hành quyền giáo của Phật. Chín, Thị diệt linh mộ ân. Nếu Như lai sống lâu ở đời, những người phước mỏng không trồng căn lành, nghĩ rằng gặp Phật quá dễ, nên Phật thị hiện Diệt độ, khiến cho chúng sanh biết rằng gặp được Phật ra đời là khó, ôm lòng luyến tiếc, mới trồng căn lành. Đó là ân thị hiện Diệt độ.

(Diệt độ là vĩnh viễn không còn hoạn nạn sanh tử luân hồi; vượt ra ngoài ba cõi).

Mười, Bi niệm vô tận ân.

Vì Như lai bi niệm tất cả chúng sanh, nên để lại phước giáo hóa còn dư của mình để cứu giúp chúng. Như thị hiện sống 100 tuổi, nhưng khi 80 tuổi thì nhập diệt, là để lại phước ấm 20 năm cho đệ tử vào thời mạt pháp cho chúng sanh nương vào đó mà tu hành, đều được thành tựu quả thánh. Với lòng từ bi vô lượng của Phật, đem lại lợi ích vô lượng cho chúng sanh. Đó là ân tâm từ vô tận, luôn nghĩ nhớ về chúng sanh của Phật.

Như Lai Thập Lực

如來十力 (Viên giác lược sao và Đại trí độ luận).

Như lai chứng được trí của thật tướng, thông hiểu tất cả, không có gì có thể làm hư hoại, không có gì có thể hơn; nên gọi là lực.

Một, Tri thị xứ phi xứ trí lực. Vì Như lai, đối với tất cả nhân duyên, quả báo, thật sự có thể phán xét và hiểu biết. Như làm nghiệp ác, mà được quả báo vui không có cái lý ấy. Đó gọi là tri phi xứ (biết cái không đúng lý). Muôn vạn cái như vậy, đều biết hết cả; nên gọi trí lực biết được cái đúng hay cái sai).

Hai, Tri quá hiện vị lai nghiệp báo trí lực.

Như lai, đối với nơi sanh ra, nghiệp duyên, quả báo trong ba đời quá khứ, hiện tại, vị lai của tất cả chúng sanh; đều biết hết thảy; nên gọi là trí lực biết được nghiệp báo ở quá khứ, hiện tại, vị lai.

Ba, Tri chư thiền giải thoát Tam muội trí lực. Tiếng Phạn là Tam muội, tiếng Hoa là Chánh định.

Vì Như lai, đối với các thiền định, tự tại vô ngại, từ cạn đến sâu đều biết hết thảy như thật; nên gọi là trí lực về các thiền, giải thoát Tam muội.

Bốn, Tri chư căn thắng liệt trí lực.

Vì Như lai; đối với căn tánh hơn, kém, quả chứng được lớn, nhỏ của tất cả chúng sanh; thực sự biết đầy đủ; nên gọi là trí lực biết các căn hơn, kém.

Năm, Tri chủng chủng giải trí lực.

Vì Như lai; đối với ham muốn khoái lạc, thiện, ác không giống nhau của các chúng sanh; biết một cách đầy đủ như thật; nên gọi là trí lực biết tất cả.

Sáu, Tri chủng chủng giới trí lực.

Vì Như lai, đối với chúng sanh trong ba cõi không giống nhau, biết đầy đủ như thật; nên gọi là trí lực biết chúng sanh khắp ba cõi.

Bảy, Tri nhất thiết chí xứ đại trí lực.

Vì Như lai; đối với chỗ đến là sáu đường của hữu lậu hạnh, chỗ đến là Niết bàn của vô lậu hạnh; biết đầy đủ như thật; nên gọi là trí lực biết tất cả nơi những con đường dẫn đến.

(Hữu lậu hạnh là các nghiệp thân, miệng, ý của chúng sanh trong sáu đường làm ra và rơi rớt vào đường sống, chết. Vô lậu hạnh là hạnh tu đạo phẩm giới, định, huệ của Nhất thừa và không rơi rớt vào đường sống, chết).

Tám, Tri thiên nhãn vô ngại trí lực.

Vì Như lai chứng được tri thiên nhãn thanh tịnh, thấy nghiệp duyên lành, dữ, tốt, xấu khi sanh, khi chết của các chúng sanh, không có gì trở ngại; nên gọi là trí lực vô ngại của tri thiên nhãn.

Chín, Tri túc mạng vô lậu trí lực.

Vì Như lai, đối với vô số túc mạng, một đời cho đến 100, 1000, vạn đời; một kiếp cho đến 100, 1000, vạn kiếp; chết ở đây, sanh ở kia và ngược lại; họ tên, thức ăn, thức uống; sống đời đau khổ hay vui sướng; biết hết như thật; nên gọi là trí lực vô lậu biết nhiều đời được.

Mười, Tri vĩnh đoạn tập khí trí lực.

Vì Như lai, đối với tất cả tập khí sai lầm còn sót lại, hoàn toàn dứt sạch, không cho sanh lại, biết tất cả như thật; nên gọi là trí lực biết hoàn toàn dứt hết tập khí.

Như Lai Thập Thân

如 來 十 身 (Hoa nghiêm giáo môn chỉ chưởng).

Một, Bồ đề thân. Tiếng Phạn là Bồ đề, tiếng Hoa là Đạo.

Vì Như lai ở dưới cội cây Bồ đề, hàng phục các ma bên ngoài, bừng sáng đại ngộ, thành Đẳng chánh giác (chánh biến tri). Đó gọi là thân Bồ đề.

Hai, Nguyện thân. Vì bổn nguyện của Như lai, rộng khắp pháp giới, thề độ tất cả chúng sanh, nên từ Đâu suất giáng sanh xuống thế gian, nói pháp đem lại lợi ích cho chúng sanh, đáp lại nguyện từ nhiều kiếp trước. Đó gọi là nguyện thân.

Ba, Hóa thân.

Vì Như lai tùy loại chúng sanh mà hóa thân, thích hợp căn cơ của mọi loài, giống như bóng trăng chìm xuống muôn vàn sông rạch.

Đó gọi là hóa thân.

Bốn, Lực trì thân. Vì thần lực của Như lai duy trì một thân hay nhiều thân luôn luôn không hư hoại, làm ruộng phước cho chúng sanh. Đó gọi là thần lực thân.

(Một thân là thân chân thật của Như lai. Nhiều thân là hóa thân của Như lai, sau khi tịch diệt còn lại xá lợi).

Năm, Tướng hảo trang nghiêm thân.

Vì Như lai đã chứng được thân thật báo có vô số tướng tốt trang nghiêm. Đó gọi là thân trang nghiêm bằng tướng tốt.

Sáu, Oai thế thân.

Như lai ở giữa đạo tràng, đại chúng, oai đức của Ngài rất lớn, tất cả trời, ma, ngoại đạo đều quy phục. Giống như ánh sáng mặt trăng che khuất tia sáng lẽ loi của các vì sao. Đó gọi là oai thế thân.

Bảy, Ý sanh thân.

Vì Như lai tùy theo ý mình hay ý của người khác, có thể thọ sanh mọi nơi, độ các loài hữu tình. Ý vừa móng tới thì thân đã đến nơi.

Đó gọi là ý sanh thân.

Tám, Phước đức thân. Vì phước đức của Như lai đầy đủ. Giống như biển cả, nước có khắp mọi nơi. Đó gọi là phước đức thân.

Chín, Pháp thân. Vì pháp tánh của Như lai chân thật, thường còn, vắng lặng, trong veo, bao trùm pháp giới.

Kinh nói: Phật lấy pháp làm thân, thanh tịnh như hư không. Đó gọi là pháp thân.

Mười, Trí thân.

Vì trí huệ của Như lai nhiệm mầu, viên minh, quyết định các pháp, thông suốt không chút chướng ngại. Đó gọi là trí thân.

Ni Bát Khí Giới

尼八棄戒 (Lăng nghiêm kinh nghĩa hải).

Ni phạm tám tội này cho ra ngoài Phật pháp.

Một, Sát.

Giết tức là làm thương tổn mạng sống.

Vì tất cả loài hữu tình đều muốn luyến tiếc mạng sống của mình. Nếu nữ tu không có tâm từ, mà ngược lại còn giết hại chúng; nên bị đuổi ra khỏi ni giới.

Hai, Đạo. Trộm là lén lấy tài vật của người khác.

Vì nữ tu, đối với tài vật của người khác, sanh tâm ham muốn, không cho mà lấy; nên bị đuổi ra khỏi ni giới.

Ba, Dâm. Dâm tức là ham muốn, đắm chìm.

Vì nữ tu không thể dùng lễ nghi tự mình phong ngừa, dùng giới luật tự giữ mình, ham muốn sắc dục, làm dơ bẩn tịnh hạnh, nên bị đuổi ra khỏi ni giới.

Bốn, Vọng.

Vọng là giả dối, không thật.

Vì nữ tu che giấu sự thật, nói lời giả dối, xảo trá với người khác; nên bị đuổi ra khỏi ni giới.

Năm, Xúc.

Xúc tức là vuốt ve, xúc chạm. Vì nữ tu nếu vuốt ve, xúc chạm với thân thể người nam, tâm ham muốn nhiễm ô khởi lên; nên bị đuổi ra khỏi ni giới.

Sáu, Bát.

Bát là tám việc.

Vì nữ tu cùng với người nam có tâm ô nhiễm; nắm tay nhau; hoặc nắm áo nhau; hoặc cùng ở ngồi chỗ khuất; hoặc cùng nói chuyện với nhau; cùng đi với nhau; cùng khiêng, vác chung; hoặc ở chung với nhau một thời gian. Phạm tám việc này, bị đuổi ra khỏi ni giới.

Bảy, Phú.

Phú tức là che đậy. Vì nữ tu, khi cùng đại chúng tụng giới, tác pháp mà che đậy tội của người khác, không dám trình bày trước chúng; nên bị đuổi ra khỏi ni giới.

Tám, Tuỳ.

Tùy là nương theo. Vì nữ tu, ở trong tăng chúng, chưa làm phép cộng trụ mà nương theo ở chung; nên bị đuổi khỏi ni giới.

Ni Bát Kính Giới

尼 八 敬 戒 (Phiên dịch danh nghĩa dẫn hội chánh ký).

Kinh Trung bản khởi nói: Sau khi Phật thành đạo, di mẫu Đại ái đạo xin xuất gia, học đạo. Phật không đồng ý. A nan thưa Phật: Xin cho phép lệnh bà được xuất gia.

Phật nói: đừng, đừng. Chớ để người nữ đi vào giáo pháp của ta, là pháp môn vi diệu. Ví như gia đình một dòng họ nhiều nữ ít nam, thì biết dòng họ ấy suy yếu, không thể phát triển mạnh mẽ.

A nan xin Phật một lần nữa. Phật liền nói bát kính pháp. Nếu ai có thể y cứ vào đây thì cho phép xuất gia.

Đại ái đạo đảnh lễ tuân thuận, như thế là Phật độ cho người nữ làm ni giới.

Một, Ni bách tuế lễ sơ hạ Tỳ kheo túc.

Tỳ kheo ni, tuy mười tuổi, nếu gặp Tỳ kheo vừa thọ giới mới trải qua một hạ, cũng phải lễ dưới chân.

Hai, Bất đắc mạ báng Tỳ kheo. Tỳ kheo ni phải kính trọng Tỳ kheo, không được dựng chuyện gièm pha, nói xấu.

Ba, Bất đắc cử Tỳ kheo quá. Tỳ kheo có lỗi, Tỳ kheo ni không được chỉ trích hay nêu ra. Nếu Tỳ kheo ni có lỗi thì xin Tỳ kheo chỉ cho dùm; tự mình xem xét và tỉnh giác.

Bốn, Tùng tăng thọ cụ túc giới. Tỳ kheo ni thọ trì giới cấm cụ túc, phải đến chỗ Tỳ kheo ở xin thọ.

Năm, Hữu quá tùng tăng sám. Tỳ kheo ni có lỗi lầm, nên ở trong chúng Tỳ kheo sám hối, tự thú, để trừ bỏ tâm kiêu mạn.

Sáu, Bán nguyệt tùng tăng giáo giới.

Mỗi tháng hai lần Tỳ kheo ni phải đến chỗ đại đức Tỳ kheo cầu xin nhắc nhở, dạy bảo giới cấm và giáo pháp để tự mình tiến lên trên đường đạo hạnh.

Bảy, Y tăng tam nguyệt an cư. Tỳ kheo ni kiết hạ ba tháng, cấm túc an cư, phải cùng một nơi với Tỳ kheo để sớm, tối hỏi han nghĩa lý của giáo pháp và kiến giải thêm ích lợi để tu tập.

Tám, Hạ ngật tùng tăng tự tứ.

Tự là tự mình trình bày lỗi lầm của mình.

Tứ là để cho người khác nêu lên tội của mình.

An cư bắt đầu từ mộtnăm tháng bốn đến mộtnăm tháng bảy (Âm lịch) là kết thúc, phải theo chúng Tỳ kheo xin làm pháp tự tứ, có lỗi đứng trước chúng sám hối.

Niết Bàn Bát Vị

涅槃八味 (Phương đẳng bát nê hoàn kinh).

Tiếng Phạn là Niết bàn, gọi đủ là Ma ha bát Niết bàn na, tiếng Hoa là Đại Diệt độ. Đại là pháp thân. Diệt là giải thoát. Độ là Bát nhã. Đây là ba lý tàng bí mật của tam đức.

Lý thể hàm tàng này ở, Phật không tăng, ở chúng sanh không giảm, nhưng có tám thứ pháp vị, nên kinh Nê hoàn lập ra tên của tám vị.

(Pháp vị là ý nghĩa và hương vị của các pháp).

Một, Thường trụ. Lý Niết bàn này còn mãi suốt ba thời, luôn có trong mười phương; nên gọi là thường trụ.

Hai, Tịch diệt.

Lý Niết bàn này vắng lặng vô vi, sanh tử hoàn toàn tiêu diệt; nên gọi là tịch diệt.

Ba, Bất lão.

Lý Niết bàn này không thay đổi, không tăng giảm; nên gọi là bất lão.

Bốn, Bất tử.

Lý Niết bàn này từ trước không sanh đến nay không diệt; nên gọi là bất tử.

Năm, Thanh tịnh.

Lý Niết bàn này an trụ trong suốt, các chướng đều lặng im; nên gọi là thanh tịnh.

Sáu, Hư thông.

Lý Niết bàn này thấu suốt linh thông, viên dung vô ngại; nên gọi là hư thông (thông suốt như hư không).

Bảy, Bất động.

Lý Niết bàn này vắng lặng bất động, mầu nhiêm vô vi, nên gọi là bất động.

Tám, Khoái lạc. Lý Niết bàn này không bị cái khổ sanh tử bức bách, có cái vui chân thường vắng lặng; nên gọi là khoái lạc.

Phàm Tiểu Bát Đảo

凡小八倒 (Niết bàn kinh)

Phàm tức là phàm phu. Tiểu tức là Tiểu thừa. Đảo tức là điên đảo. Vì phàm phu chấp có, đối với pháp vô thường sai lầm cho là thường; khổ cho là vui; vô ngã cho là có ngã; bất tịnh cho là tịnh.

Còn Tiểu thừa lại chấp không: Thường cho là vô thường; vui cho là chẳng vui; có ngã cho là chẳng có ngã; tịnh cho là bất tịnh; vì vậy phàm phu và Tiểu thừa có tám điều điên đảo.

Một, Phi thường kế thường. Vì các việc hữu vi của thế gian đều là vô thường, giả dối, không thật có, há có thể lâu dài. Phàm phu lầm cho những thứ ấy là thường; đó là điên đảo.

Hai, Phi lạc kế lạc. Vì năm thứ dục của thế gian là cái nhân đem đến đau khổ. Phàm phu không hiểu rõ, lầm cho là vui; đó là điên đảo.

Ba, Phi ngã kế ngã. Vì thân này do bốn đại giả hợp mà thành, vốn không có cái ngã. Nếu một đại là ngã thì ba đại còn lại chẳng phải là ngã. Nếu bốn đại đều là ngã thì hóa ra có nhiều ngã. Rốt lại cái gì là ngã? Nên biết ngã không thể có được. Phàm phu không hiểu rõ, ở trong thân mình, cưỡng sanh ra chủ tể, lầm cho đó là ngã. Đó là điên đảo.

Bốn, Bất tịnh kế tịnh. Vì ở thân mình và thân người đều có năm thứ không sạch. Phàm phu không hiểu rõ nên lầm sanh tham đắm, cho đó là sạch. Đó là điên đảo.

(năm thứ không sạch là chủng tử không sạch; thân thể không sạch; tướng bên ngoài không sạch; chỗ ở không sạch; cứu cánh không sạch).

Năm, Thường kế vô thường. Thường có nghĩa là thường trụ của pháp thân.

Vì Thinh văn, Duyên giác, bị vô minh che đậy, đối với pháp thân thường trụ của Như lai, lầm cho rằng là tướng có sanh, có diệt nên thay đổi; đó là điên đảo.

(Vô minh là không có sáng suốt, hiểu biết).

Sáu, Lạc kế phi lạc. Lạc là cái vui của Niết bàn thanh tịnh.

Phi lạc tức là khổ.

Vì bậc Nhị thừa bị vô minh che đậy, đối với Niết bàn thanh tịnh của Như lai, lầm cho là khổ, đó là điên đảo.

Bảy, Ngã kế vô ngã. Ngã tức là cái ngã của tánh

Phật chân thật.

Vô ngã tức là trong tánh Phật không có ngã (hiểu theo nghĩa riêng biệt).

Vì hàng Nhị thừa, bị vô minh che đậy không hiểu rằng trong pháp vô ngã có cái ngã chân thật. Vì vậy, ở trong chân ngã của Phật tánh, lầm cho là vô ngã, đó là điên đảo.

Tám, Tịnh kế bất tịnh.

Tịnh tức là thân thường trụ của Như lai, chẳng phải là cái thân do ăn tạp mà có, chẳng phải là cái thân do máu thịt làm thành, chẳng phải là cái thân ràng buộc trong gân cốt. Hàng Nhị thừa bị vô minh che đậy, chỉ quán sát tất cả các sắc của thế gian, đều cho là bất tịnh, không hiểu pháp thân thường còn thanh tịnh của Như lai, đó là điên đảo.

Pháp Một Thời Thất Uế Hành

法 沒 時 七 穢 行 (Xuất hiện kinh).

Một, Bách tuế trì giới vị ác sở phá.

Vào thời kỳ pháp Phật sắp diệt (mất), có người giữ giới, đã tròn 100 tuổi; chỉ trong chốc lát, đã bị phá hoại bởi kẻ ác tri thức. Đó gọi là việc làm bất tịnh khi Phật pháp mai một.

Hai, Cửu hạnh từ tâm vị sân sở hoại.

Vào thời Phật pháp sắp diệp, có người thực hành bình đẳng, từ bi, nhẫn nhục từ lâu, chưa từng ngừng nghỉ. Sân hận bỗng nổi lên, thiện căn ấy bị tiêu mất. Đó là việc làm bất tịnh khi Phật pháp mai một.

Ba, Bạc tiện bất tuỳ sư giáo. Vào thời pháp Phật sắp diệt, hạnh lành ít ỏi. Vì người đi theo con đường này (đạo nghiệp) đều là hạng khinh bạc, ô uế, đê tiện; không tu tập oai nghi, không chí tiến thủ; không nghe lời dạy bảo của sư trưởng; ham mê theo đám hạ lưu; không hiểu biết gì. Đó là việc làm bất tịnh khi Phật pháp mai một.

Bốn, Hỗ tranh thắng phụ.

Vào thời Phật pháp sắp diệt, chánh pháp không còn lưu hành; nhân, ngã sai lầm nổi lên, đúng đây sai kia và ngược lại, bêu xấu lẫn nhau; mong mình thắng người thua; chỉ so đo tốt xấu, giỏi dở; không suy tư bỏ tà về chánh. Đó là việc làm bất tịnh khi Phật pháp mai một.

Năm, Đấu loạn bỉ thử. Vào thời pháp Phật sắp diệt, người xuất gia, hoặc ở thành phố hay thôn quê, tham cầu lợi dưỡng; ngã mạn cống cao; trái ngược đạo lý; rối loạn luân thường; tranh giành phải trái, tốt xấu; nói xấu lẫn nhau; đấu tranh không thôi. Những người ấy chỉ biết kết bè làm điều sai trái, chẵng nghĩ đến việc hoằng dương, giữ gìn giáo pháp. Đó là việc làm bất tịnh khi Phật pháp mai một.

Sáu, Tham trước lợi dưỡng. Vào thời pháp Phật sắp diệt, người xuất gia, phần nhiều tham lam lợi dưỡng, mở rộng ruộng vườn canh tác, chỉ lo bồi đắp cho thân thể, không để tâm đến lao nhọc, nên bệnh hoạn ùa đến, không thể xiển dương Phật pháp. Đó là việc làm bất tịnh khi Phật pháp mai một.

Bảy, Phàm thánh giai bị huỷ nhục.

Vào thời pháp Phật sắp diệt, việc dạy bảo về đạo lý không rõ ràng; lấy ngụy làm loạn chân; lấy tà làm bẩn chánh; phải, trái không rõ ràng; phàm, thánh không phân biệt. Vì vậy cho nên, từ phàm phu tăng cho đến bậc A la hán đều bị người khinh thường, nhạo báng, làm nhục. Đệ tử đã bị làm nhục thì giáo lý của Phật đà còn gì. Đó là việc làm bất tịnh khi Phật pháp mai một.

Phật Cụ Cửu Não

佛具九惱 (Đại trí độ luận và Hưng khởi hành kinh).

Như lai đã xa lìa tất cả chướng ngại, thành tựu vô lượng công đức tuyệt vời. Há lại có thật các nghiệp báo như vậy sao? Chỉ vì phương tiện khéo léo để cho chúng sanh biết rằng tạo ra nghiệp nhân lành, dữ, ắt phải có quả báo khổ, vui; nên nói chín thứ phiền não.

Một, Lục niên khổ hạnh. Phật nói: Ngày xưa, ở trong thành Ba la nại, có con của một Bà la môn tên là Hỏa man và con của một thợ gốm, tên là Hộ hỷ. hai đứa bé thương mến nhau. Hộ hỷ nói với Hỏa man rằng hãy cùng đến thăm đức Ca diếp Như lai. Hỏa man trả lời: Thăm ông thầy tu đầu trọc ấy có lợi gì? Nói như thế đến ba lần. Ngày sau, Hộ hỷ lại nói: Có thể cùng nhau đến thăm Ca diếp Như lai trong chốc lát không? Đáp:

Thăm ông thầy tu đầu trọc ấy có lợi gì? Đạo Phật có cái gì?

Vì thế, Hộ hỷ nắm lấy đầu Hỏa man rồi nói: Người cùng ta đến thăm Như lai, Hỏa man sợ hãi và nghĩ rằng: Đây chẳng phải là việc nhỏ, chắc có việc hay đây. Liền nói: Giờ, hãy thả đầu tôi ra đi, tôi cùng anh đi.

Khi cả hai đã đến chỗ Phật, lễ dưới chân đức Ca diếp. Hộ hỷ thưa Phật rằng: Hỏa man chẳng biết Tam bảo, xin Phật chỉ dạy cho. Hỏa man thấy tướng hảo của Phật, tâm sanh vui mừng xin xuất gia học đạo.

Hỏa man lúc ấy chính là ta đây. Hộ hỷ, khi ta là thái tử vượt thành xuất gia, là trời Tịnh cư ở cõi sắc dẫn đường cho ta. Ngày xưa ta dùng lời nói ác với Phật Ca diếp, nên chịu các quả báo khổ. Vì tai họa ấy còn sót lại, nay sắp thành Phật, còn chịu sáu năm khổ hạnh. (Tiếng Phạn là Ba la nại, tiếng Hoa là Giang nhiễu thành).

Hai, Tôn đà lợi báng. Phật nói: Ngày xưa, ở thành Ba la nại, có người nghệ sĩ tên là Tịnh nhãn và dâm nữ tên là Lộc tướng. Tịnh nhãn dụ dỗ cô gái này cùng lên xe đi xa khỏi thành, vào trong vườn cây cùng vui thú. Lúc ấy ở trong vườn kia có một vị Bích chi Phật đang tu. Tịnh nhãn chờ vị Bích chi Phật vào thành khất thực, bèn giết Lộc tướng, chôn trong lều của Bích chi Phật.

Sau đó, sự việc liên lụy tới vị Bích chi Phật đưa đến chỗ chết.

Tịnh nhãn thấy vậy, khởi lòng từ và nói rằng: chính tôi làm việc ấy, tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm. Vì vậy tự kể hết tội lỗi ra, nhân đó quốc vương liền giết Tịnh nhãn. Tịnh nhãn, lúc ấy, là chính ta đây; Lộc tướng kia là Tôn đà lợi. Vì lý do ấy trải qua hàng ngàn năm, ta chịu nhiều đau khổ. Nay, tuy ta chứng được quả Phật nhưng do oan trái còn sót lại, nên nhận lấy lời phỉ báng của Tôn đà lợi.

(Bích chi Phật, tiếng Phạn là Bích chi ca la, tiếng Hoa là Duyên giác).

Ba, Mộc thương.

Phật ở tinh xá Trúc viên, thành La duyệt kỳ, vào thành khất thực, bỗng có cây thương bằng gỗ chận trước mặt. Phật tự nghĩ rằng đây là duyên của đời trước, ta phải lãnh lấy. Mọi người thấy đều kinh ngạc, Phật lại nghĩ rằng giờ đền trả duyên đời trước để cho mọi người thấy không dám làm việc ác, bên thân mình vọt lên hư không, cách mặt đấy một nhận (một nhận # 7m), cây thương đuổi theo Phật, đến bảy do tuần, cây thương cũng đuổi theo. Ở trong không trung, Phật hóa thành một tảng đá màu xanh, dày, rộng 12 do tuần. Phật ngồi trên tảng đá, cây thương đâm xuyên qua đá xuất hiện trước mặt Phật.

Phật lại hóa ra đất, nước, gió, lửa, mỗi thứ dày, rộng 12 do tuần, Phật đứng lên trên, cây thương cũng xuyên qua. Phật lại lên tầng trời Tứ thiên vương, lần lượt cho đến trời Phạm thiên, cây thương cũng lần lượt lên đến đó. Trong những cõi trời Phật đi qua đều nói về duyên đời trước. Phật lại từ trời Phạm thiên trở xuống đến thành La duyệt, cây thương cũng lần lượt xuống. Những người dân tùy tùng, thấy nhân duyên như vậy. Phật lo cho mọi người thấy được việc đền trả duyên này, buồn rầu mà chết. Vì vậy, Phật nói với mọi người: Ai trở về nhà nấy và ra lệnh các vị Tỳ kheo: Ai trở về phòng nấy. Phật tâm niệm rằng phải đền trả duyên đời trước, bèn lấy đại y trải lên tòa và ngồi trên đó, rồi giơ chân bên phải, cây thương liền đâm xuyên qua chân ấy. Ngài Xá lợi phất và chúng đều đến chỗ Phật, lễ bái, hỏi han, xin Phật nói cho biết nhân duyên đời trước.

Thuở trước, có hai thương chủ dẫn hai đoàn buôn, vào biển chọn mua châu báu; sau gặp nước thủy triều dâng cao, giành thuyền nhau, hai đoàn đánh xáp lá cà; ông chủ đoàn thuyền thứ hai chặt đứt chân ông chủ đoàn thuyền thứ nhất, chẳng bao lâu ông này chết, vì máu ra quá nhiều.

Phật bảo Xá lợi phất rằng: Lúc ấy, chủ đoàn thuyền thứ hai là ta đây, còn chủ của đoàn thuyền thứ nhất là Đề bà đạt đâu.

Lúc ấy, ta chặt đứt chân của người kia, vì nhân duyên ấy, chịu các quả báo khổ đau. Giờ, tuy chứng được Phật quả, do duyên thừa ấy, nên chịu cây thương đâm vào chân. (Tiếng Phạn là La duyệt thành, tiếng Hoa là Vương xá thành. Tiếng Phạn là Đề bà đạt đâu, cũng gọi là Đề bà đạt đa, còn gọi là Điều đạt, tiếng Hoa là Thiên nhiệt).

Bốn, Mã mạch.

Phật nói: Ở đời quá khứ có Như lai Tỉ bà diệp, ở trong thành Bàn đầu ma bạt cùng chúng đại Tỳ kheo.

Vua Bàn đầu cùng các thần, dân thỉnh Phật và Tỳ kheo tăng cúng dường. Phật mặc nhiên đồng ý. Vua trở về cung, trai soạn đã xong, tay cầm hương thưa rằng: Xin đức Thế tôn đến nhà con thọ cúng dường. Phật dạy đại chúng đi đến vương cung, ăn xong trở về tinh xá.

Lúc ấy, có một vị Tỳ kheo bị bệnh ăn xong trở về; trong thành có một Bà la môn dạy 500 đứa trẻ. Phật theo Bà la môn đi ngang qua chỗ ấy. Bà la môn thấy thức ăn hương vị thơm ngon, bèn khởi tâm đố kỵ và nghĩ rằng: Sa môn đầu trọc này, đáng cho ăn thóc của ngựa ăn, không đáng cho ăn thức ăn thịnh soạn, rồi lại bảo cho các đứa trẻ nói rằng: Các ông thầy này đều ăn thóc cho ngựa ăn. Bà la môn, lúc ấy, tức là ta đây, 500 đứa trẻ tức là 500 La hán đó. Vì ta nói người kia ăn thóc ngựa, nên chịu các quả báo khổ đau. Nay, tuy thành Phật, do duyên kiếp trước còn sót lại, mà ta và đại chúng, ở ấp Tì lan, ăn thóc ngựa ăn 90 ngày.

Năm, Lưu ly vương sát Thích chủng.

Phật ở tại thế thì vua ba tư nặc mới lên ngôi, sai cận thần đến nhà họ Thích, nước Ca tì la, cầu thân.

Lúc ấy thị tì của Ma ha nam sanh một cháu gái, nhan sắc xinh đẹp dung mạo đoan dung, đem tặng cho vua ba tư nặc. Sau đó, vua sanh ra một đứa con trai, đặt tên là Lưu ly, đến năm tám tuổi, cùng con của Phạm chí là Hảo khổ đến nhà Ma ha nam. Lúc ấy, nước Ca tì la mới xây một giảng đường, muốn thỉnh Như lai đến đó cúng dường. Lúc bấy giờ thái tử Lưu ly đến giảng đường, lên tòa sư tử ngồi. Các người trong dòng họ Thích thấy vậy, buông lời mắng nhiếc: Con vật thấp hèn này, dám ngồi vào trong tòa. Với những lời lẽ như thế, con trai của Phạm chí là Hảo khổ nói: Các người dòng họ Thích này làm nhục ta đến thế, sau khi ta lên ngôi, mấy ông phải nói cho ta biết việc này.

Thái tử Lưu ly, sau khi lên ngôi, Hảo khổ lấy việc trước thưa lại. Lưu ly tập trung binh lính đi đến trừng phạt dòng họ Thích. Phật nói với các vị Tỳ kheo rằng ngày xưa ở thành La duyệt này có một thôn chuyên môn bắt cá. Gặp lúc đói khổ, mất mùa, ở thôn ấy có một cái ao rất nhiều cá. Người trong thành, rũ nhau đến ao, bắt cá. Trong ao có hai loại cá: Loại một tên là Phu; loại hai tên là Đa thiệt, cả hai đều nuôi lòng báo oán.

Lúc ấy có một đứa nhỏ, đứng trên bờ thấy cá nhảy mà vui, lấy cây đập đầu cá. Người thành La duyệt lúc ấy, nay là dòng họ Thích. Cá Phu, nay là vua Lưu ly. Cá Đa thiệt, nay là Phạm chí Hảo khổ.

Đứa nhỏ tức là ta đây. Vì nhân duyên ấy nên vua Lưu ly giết dòng họ Thích. (Tiếng Phạn là Ba tư nặc, tiếng Hoa là Thắng quân; Tiếng Phạn là Ca tì la, tiếng Hoa là Hoàng sắc).

Sáu, Khất thực không bát. Phật thường vào các xóm Bà la môn khất thực, không có được gì, ôm bát về không.

Bảy, Chiên đồ nữ báng. Phật nói: Thời xưa có Phật tên là Tận thắng Như lai, trong chúng có hai loại Tỳ kheo: một gọi là Vô thắng; hai là Thường hoan. Lúc ấy, ở thành ba la nại có Bà là môn Đại ái trưởng giả tên là Thiện xảo. hai hạng Tỳ kheo này đến nhà bà đàn việt Thiện xảo. Tỳ kheo Vô thắng, vì đã trừ phiền não nên được cúng dường đầy đủ. Tỳ kheo Thường hoan phiền não chưa trừ, nên được cúng dường sơ sài.

Tỳ kheo Thường hoan nổi lên tâm ganh tức, dèm pha, nói xấu Vô thắng và Thiện xảo thông đồng với nhau, cúng dường không theo pháp mà do ân ái mới có như vậy. Lúc ấy, Thường hoan là ta đây. Bà Thiện xảo, giờ là Chiên đồ (hay Chiên sa). Vì lúc ấy ta nói xấu Vô thắng, nên chịu các quả báo khổ. Nay tuy thành Phật, do oan trái này còn sót lại, nên khi vì ngoại đạo, Tỳ kheo, vua tôi nói pháp, thì bị cô gái tên Đa thiệt cột cái bát vào bụng, đến trước mặt nói xấu rằng: Sa môn, tại sao không nói việc của mình, mà lại nói việc của người khác. Ông thì vui thú, đâu có biết ta khổ. Trước kia, ông cùng ta thông dâm, làm cho ta có mang; nay sắp đến ngày hạ sanh, phải có dầu, sữa để nuôi đứa nhỏ và gắng sức cung cấp cho ta.

Lúc ấy, chúng hội cuối đầu, im lặng. Thích đề hoàn nhân hóa ra con chuột, vào trong áo của cô gái kia, cắn đứt dây, cái bát rơi xuống đất. Mọi người đều thấy vậy, rất đổi vui mừng. (Chiên đồ, tiếng Phạn gọi đủ là Chiên đồ la, tiếng Hoa là Nghiêm xí. Đàn là tiếng Phạn, tiếng Hoa là thí. Đàn việt là hay bố thí thì vượt qua biển nghèo khổ. Tiếng Phạn là Thích đề hoàn nhân, tiếng Hoa là Năng thiên chủ).

Tám, Điều đạt thôi sơn. Thuở xưa, Phật ở thành La duyệt kỳ, có trưởng giả tên Tu đàn, nhà giàu nhiều của, con của ông tên Tu ma đề. Sau khi cha của nó chết, Ma đề có đứa em khác mẹ tên là Tu da xá. Ma đề không muốn chia của cho em.

Một ngày kia, cùng em, nắm tay nhau lên núi Kỳ xà quật, sắp đến bờ cao, xô xuống rồi lấy đá chọi đến chết đứa em ấy.

Phật nói với Xá lợi phất: Trưởng giả Tu đàn là phụ vương Bạch tịnh của ta. Tu ma đề là chính ta. Tu da xá, nay là Đề bà đạt đa. Vì nhân duyên ấy, ta đi kinh hành ở núi Kỳ xà quật, bị Đề bà đạt đa lấy đá ném trúng đầu ta. Sơn thần, thấy vậy, vung tay đón hòn đá. Hòn đá nát ra từng mảnh nhỏ trúng ngón tay cái của ta, trầy da chảy máu.

Tiếng Phạn là Kỳ xà quật, tiếng Hoa là Thứu đầu, tức là Linh thứu sơn).

Chín, Hàn Phong sách y. Phật ở trong rừng A la bà ca, mùa đông đến, trước sau tám đêm, gió lạnh thổi gảy cây tre, làm cho áo ngự hàn cả ba cái đều rách.

Phật Thập Chủng Hóa Bất Thất Thời

佛十種化不失時 (Hoa nghiêm kinh).

Một, Thành đẳng chánh giác hóa bất thất thời.

Vì Như lai xuất hiện ở thế gian, đã thành Phật đạo rồi, tùy theo căn cơ của chúng sanh mà ứng hiện, chọn thời gian thích hợp với chúng mà dạy bảo, hướng dẫn. Đó là hướng dẫn chúng sanh đúng lúc.

Hai, Thành thục hữu duyên hóa bất thất thời.

Vì Như lai biết rõ căn lành của chúng sanh đã chín mùi, tùy thời giáo hóa, cứu giúp đều được giải thoát. Đó là giáo hóa đúng lúc những chúng sanh có duyên đã chín mùi.

Ba, Thọ Bồ tát ký hóa bất thất thời.

Vì Như lai có thể biết Bồ tát tu phạm hạnh rất lâu; khi công nghiệp thành tựu thì được thọ ký Bồ đề. Đó là thọ ký, giáo hóa cho Bồ tát đúng lúc.

Bốn, Thị hiện thần lực hóa bất thất thời.

Vì Như lai tùy theo sự thích hợp của chúng sanh, thị hiện sức oai thần, khiến cho tin tưởng, an vui mà được mở mang trí tuệ và giải thoát khổ đau. Đó gọi là thị hiện thần lực giáo hóa chúng sanh đúng lúc.

Năm, Thị hiện Phật thân hóa bất thất thời.

Vì Như lai tùy theo sự thích hợp của chúng sanh mà hiện ra thân tướng tốt đẹp, khiến cho chúng được nhiều lợi ích. Đó là thị hiện thân Phật đúng lúc giáo hóa chúng sanh.

Sáu, Trụ đại xả hóa bất thất thời.

Vì Như lai tu hạnh không chấp trước, có đủ tâm đại xả (buông bỏ), tùy duyên đúng lúc dạy bảo những điều lợi ích cho tất cả chúng sanh, mà không thấy người giáo hóa và người được giáo hóa. Đó là bằng tâm đại xả (buông bỏ), mà giáo hóa chúng sanh đúng lúc.

Bảy, Nhập chư tụ lạc hóa bất thất thời.

Vì Như lai bằng tâm đại bi, đúng lúc thuận duyên, giáo hóa tất cả chúng sanh, đi vào các thôn xóm, làng mạc, thành thị, làm nhiều việc lợi ích cho mọi người. Đó là vào các tụ lạc giáo hóa đúng lúc.

Tám, Nhiếp chư tịnh tín hóa bất thất thời.

Vì Như lai có đủ trí vô ngại, có thể biết tín tâm của chúng sanh, tùy duyên đúng lúc, dạy bảo hướng dẫn chúng. Đó là giáo hóa chúng sanh có tâm thanh tịnh, chánh tín đúng lúc.

Chín, Điều ác chúng sanh hóa bất thất thời.

Vì Như lai, bằng sức oai thần lớn, uốn nắn và làm cho những chúng sanh cực ác phục tùng, khiến cho chúng bỏ ác làm lành đúng lúc. Đó là giáo hóa chúng sanh bỏ ác làm lành đúng lúc.

Mười, Hiện Phật thần thông hóa bất thất thời.

Vì Như lai, bằng sức không thể nghĩ bàn, thị hiện thần thông, trong một niệm mà làm lợi ích tất cả chúng sanh rất là đúng lúc. Đó là giáo hóa chúng sanh bằng cách hiện sức thần thông đúng lúc.

Phật Thập Túc Duyên

佛十宿緣 (Kinh Phật thuyết hưng khởi hành).

Khi Phật ở trong vườn Trúc, có suối lớn A nậu, tại nước Ma kiệt đề và chúng đại Tỳ kheo. Lúc ấy Xá lợi phất hỏi Phật về các chuyện của Tôn đà lợi và nhân duyên ở kiếp trước về mười việc đã xảy ra. Phật đáp: Tất cả đều do tạo nhiều ác nhân ở kiếp trước, chiêu quả báo khổ hàng ngàn năm mà tàn dư ấy chưa hết. Sau khi thành đạo, Phật còn đền trả những việc của đời trước.

Phật nói với Xá lợi phất: Ông quán sát thấy các việc ác của Như lai làm đều đã dứt hết, muôn việc lành đã đầy đủ, mà còn không khỏi những nhân duyên gây ra từ kiếp trước; đó chỉ vì muốn chỉ cho con người biết rằng hễ đã tạo nghiệp ác, thì khó trốn được quả báo; nên nói về nhân duyên ở kiếp trước. (Tiếng Phạn là Ma kiệt đề, tiếng Hoa là Thiện thắng. Tiếng Phạn là A nậu, nói đủ là A nậu đạt, tiếng Hoa là Vô nhiệt não, tên cái ao. Tiếng Phạn là Xá lợi phất, tiếng Hoa là Thân tử hay Thu tử).

Một, Tôn đà lợi báng Phật duyên.

Kiếp trước ở thành Ba la nại có người đánh bạc, tên là Tịnh nhãn và khi ấy có một dâm nữ, tên là Lộc tượng. Tịnh nhãn dụ cô gái này lên xe, đi vào trong một vườn cây để cùng nhau vui thú. Ở trong vườn đó, lúc ấy có một Bích chi Phật đang đi vào thành khất thực. Tịnh nhãn thấy vậy liền giết Lộc tượng, chôn trong lều của vị Bích chi Phật. Sau đó, vị Bích chi Phật bị liên lụy đến việc ấy mới chỉ chỗ chôn xác dâm nữ. Tịnh nhãn nhìn lại hiện trường, lòng thương xót nổi lên, nhận lấy tất cả tội lỗi mình đã làm, nên bị vua nước ba lai nại giết chết. Tịnh nhãn, lúc ấy, chính là ta đây, còn Lộc tượng là Tôn đà lợi. Vì tội duyên đó, trải qua hàng ngàn năm chịu vô lượng khổ, nay tuy đã chứng được Phật quả, do tai họa ấy còn sót lại, nên phải nhận những lời bêu rếu của Tôn đà lợi.

(Tiếng Phạn là ba la nại, tiếng Hoa là Lộc uyển. Tiếng Phạn là Bích chi, nói đủ là Bích chi ca la, tiếng Hoa là Duyên giác).

Hai, Xa di bạt báng Phật duyên. Phật nói: Kiếp quá khứ xa xôi, có Bà la môn tên là Diên như đạt hay dạy dỗ 500 đứa trẻ; lại có bà vợ của Phạm thiên bà la môn tên là Tịnh âm, vì Diên như đạt mà trở thành đàn việt. Cả hai cúng dường thức ăn, thức uống, y phục cho Phật và chúng hội.

Về sau có một vị Bích chi Phật vào thành khất thực. Tịnh âm gặp vị này và cung thỉnh cúng dương. Từ đó về sau, mỗi ngày Tịnh âm cúng dường đầy đủ thức ăn ngon cho vị Bích chi Phật. Diên như đạt nhận ra với mình thì lơ là, với người kia thì nồng hậu, bèn nỗi lòng ghen ghét; rồi khiến đám trẻ nói xấu đạo sĩ ấy rằng ông ta lén lúc với Tịnh âm, không có tịnh hạnh.

Sau Bích chi Phật thị hiện thần biến nhập diệt, mọi người mới biết Diên như đạt nói láo, không đúng sự thật.

Diên như đạt lúc ấy chính là ta đây, còn Tịnh âm là Xa di bạt. 500 đứa trẻ ấy là 500 vị A la hán đây. Khi ta nổi lên tâm ghen ghét, chịu nhiều quả báo khổ, nên tuy đã thành Phật, do tai họa ấy còn sót lại nên phải nhận những lời bêu rếu của Xa di bạt.

Ba, Phật hoạn đầu thống duyên. Phật nói: Vào đời xa xưa ở quá khứ, có người giàu sang bị đói khát trong thành La duyệt kỳ, phải đào rễ cỏ cây mà ăn để nuôi mạng sống mỏng manh qua ngày. Lúc ấy, ở phía đông của thành là thôn Chi việt dân chúng khá đông. Thôn Đông có nhiều ao cá, nên những người ở thôn kia dẫn vợ con đến bắt cá trong ao để ăn. Khi đó trên bờ ao có con cá nhỏ đang giảy đành đạch, ta (là một đứa nhỏ) cầm gậy đập vào đầu con cá. Trong ao có hai loại cá có tên là Phu ngư và Đa thiệt, chúng nói với nhau rằng: Chúng ta chẳng có tội gì, con người ngang ngược làm khổ chúng ta. Đời sau, chúng ta phải báo thù.

Người thôn Chi việt lúc ấy, nay là dòng họ Thích. Đứa nhỏ ấy là ta đây. Phu ngư là vua Lưu ly đó. Cá Đa thiệt là Bà la môn nói xấu ta bây giờ.

Khi con cá đang giảy trên bờ, ta lấy nhánh cây nhỏ đáng trúng đầu nó, vì nhân duyên ấy mà giờ ta nhận nhiều quả báo khổ đau. Nay tuy thành Phật, do duyên thừa còn sót lại, nên vua Lưu ly xua quân đánh dòng họ Thích, còn ta thì bị nhứt đầu.

(La duyệt kỳ là tiếng Phạn, nói đủ là La duyệt kỳ già la, tiếng Hoa là Vương xá thành.).

Bốn, Phật hoạn cốt tiết phiền đông duyên.

Phật nói: Vào thời quá khứ, ở thành La duyệt kỳ có ông trưởng giả bị bệnh rất nguy khốn, kêu một thầy thuốc giỏi ở trong thành và nói: Hãy trị cho ta hết bệnh đi, ta sẽ tặng ông một số tiền của lớn. Thầy thuốc liền trị bệnh cho và bệnh đã khỏi, nhưng ông trưởng giả không trả tiền công như đã hứa. Ít lâu sau, ông lại bị bệnh nữa, lại mời thầy chữa trị hết bệnh, như vậy đến lần thứ ba cũng chẳng trả công. Sau mắc bệnh trở lại, tiếp tục gọi thầy thuốc ấy chữa cho. Thầy thuốc nói rằng ba lần trước đều chữa khỏi bệnh cả ba mà chẳng thấy báo đền gì hết. Ta bị lừa đến thế, nay ta trị cho hắn, ta sẽ làm cho hắn mất mạng; nên bốc thuốc giả, bệnh tình tăng lên nhanh chóng rồi trưởng giả ấy chết.

Thầy thuốc lúc ấy là ta đây. Người bệnh, nay là Đề bà đạt đâu đó. Khi đó ta bốc thuốc giả cho ông chết, vì nhân duyên ấy, ta chịu nhiều quả báo khổ đau. Nay, tuy đã thành Phật, do duyên thừa còn sót lại, nên gân cốt ta đau nhứt khó chịu.

(Tiếng Phạn là Đề bà đạt đâu, tức là Điều đạt, tiếng Hoa là Thiên nhiệt).

Năm, Phật hoạn bối thống duyên.

Phật nói: Kiếp trước, vào ngày quốc khánh của nước La duyệt thành, mọi người hội họp có hai lực sĩ: một thuộc dòng Sát đế lợi, một thuộc dòng Bà la môn. Trong cả hai đang đánh nhau, người Bà la môn nói với người Sát đế lợi rằng: Anh đừng vật tôi ngã, tôi sẽ cho anh tiền của. Nghe vậy, anh chàng Sát đế lợi không cố sức và cả hai đều được khen và nhận phần thưởng của vua. Sau đó, người Bà la môn không giữ lời hứa; rồi buổi lễ lần sau đến và cùng đấu nhau trở lại. Người Bà la môn yêu cầu như trước, được thưởng như trước, nhưng anh ta không giữ lời. Đến lần thứ ba, lực sĩ người Sát đế lợi thầm nhủ: Người này đã nhiều lần lừa gạt ta, nay phải cho nó chết, rồi dùng tay phải đè đầu, tay trái nắm lấy eo ếch, chân đá lên một cái vào người hắn, xương sống gãy rụng, nằm dài xuống đất chết liền.

Thấy vậy, vua rất vui mừng, tặng cho mười vạn vàng bạc. Sát đế lợi lúc ấy, là ta đây bây giờ; còn Bà la môn là Đề bà đạt đâu đó. Khi ấy ta tham của, nổi giận, đánh chết lực sĩ Bà la môn, vì tội duyên ấy, chịu nhiều quả báo khổ đau. Nay, tuy ta đã thành Phật, do nhân duyên đó còn sót lại, nên mắc chứng đau lưng. (Tiếng Phạn là Sát đế lợi, tiếng Hoa là Điền chủ).

Sáu, Phật bị mộc thương thích cước duyên.

Phật ở trong Trúc viên tinh xá, tại La duyệt kỳ, đi vào thành khất thực, bỗng có cây thương bằng gỗ đến trước mặt Phật. Phật tự nói rằng đây là nhân duyên từ kiếp trước, ta phải nhận lấy. Chúng thấy vậy, kinh ngạc. Phật lại tâm niệm, giờ ta đền lại những gì đã làm ở kiếp trước, để cho mọi người thấy đó mà không dám làm ác. Phật liền vọt lên hư không, cách mặt đất một nhận (tương đương 6m5), cây thương đuổi theo; cho đến bảy do tuần, cây thương cũng theo. Phật hóa ra một tảng đá xanh lớn, mỗi chiều 20 do tuần rồi đứng trên đó.

Cây thương đâm xuyên tảng đá, hiện ra trước mặt Phật.

Phật lại hóa ra nước, lửa, gió tương tự như thế, cây thương vẫn xuyên tất cả và hiện trước mặt Phật.

Phật lại lên đến cung Tứ thiên vương dần dần lên đến Phạm thiên, cây thương cũng lần lượt lên theo. Phật nói cho chư thiên nghe về duyên cớ của việc này.

Phật lại từ Phạm thiên đi xuống đến thành La duyệt kỳ, cây thương cũng lần lần xuống theo. Quốc dân tùy tùng đếu chứng kiến nhân duyên này.

E ngại rằng mọi người thấy như vậy rồi buồn rầu quá mức, Phật nói với đại chúng: Ai về chỗ nấy và bảo các Tỳ kheo trở về Tăng phòng. Phật liền tâm niệm phải đền trả nhân duyên từ kiếp trước, bèn đắp đại y, ngồi lên tòa, rồi đưa chân phải ra, cây thương bằng gỗ đâm xuyên từ lòng bàn chân lên. Ngài Xá lợi phất và một số vị nữa đến chỗ Phật, lễ bái, thăm hỏi, chia xẻ và xin Phật được nghe túc duyên của sự việc. Kiếp trước có hai đoàn khách buôn, vào bể để tìm chân báu. Sau đó gặp sóng to gió lớn tranh giành thuyền, hai ông chủ của hai đoàn đánh nhau kịch liệt. Ông thứ hai đâm ông thứ nhất chết liền tại chỗ.

Phật bảo Xá lợi phất ông chủ thứ hai lúc ấy chính là ta đây, còn ông chủ thứ nhất, nay là Đề bà đạt đâu. Khi đó ta đâm gảy chân ông ấy, do nhân duyên như thế mà ta chịu nhiều quả báo đau khổ. Nay, tuy đã thành Phật, vì duyên thừa ấy còn, nên chịu cây thương đâm vào bàn chân.

Bảy, Phật bị trịch thạch xuất huyết duyên.

Phật nói: Kiếp trước ở thành La duyệt kỳ, có trưởng giả Tu đàn, con của ông tên là Tu ma đề. Sau khi cha mất, Tu ma đề có em trai cùng mẹ khác cha tên Tu da xá. Khi ấy Tu ma đề bày kế, không chia gia sản cho em, nên nói với em trai rằng chúng ta cùng lên núi Kỳ xà quật để bàn việc. hai anh em cùng nắm tay nhau đi, đến một sườn núi cao thì người anh đẩy em mình xuống và lăn đá lấp lại. Tu da xá chết ngay tại chỗ.

Khi ấy Tu ma đề chính là ta đây, còn Tu da xá, nay là Đề bà đạt đâu. Lúc ấy, ta tham của hại em trai mình, vì nhân duyên đó, chịu quả báo nhiều đau khổ. Nay, tuy thành Phật, không tránh khỏi cái duyên xưa còn sót lại ấy nên, khi đi kinh hành ở núi Kỳ xà quật, ta bị Đề bà đạt đâu lấy đá ném vào đầu ta. Thần núi thấy vậy, dùng tay bắt lại, làm cho khối đá bể nát, rớt xuống, vung vãi khắp nơi. Trong đó còn một viên nhỏ trúng ngón chân ta chảy máu. Đây là nguyên nhân của quả báo ấy.

(Tiếng Phạn là Kỳ xà quật, tiếng Hoa là Thứu đầu).

Tám, Phật bị Chiên sa hệ vu báng duyên. Phật nói: Kiếp trước có Phật tên là Tận thắng Như lai, trong tăng đoàn có Tỳ kheo: một tên là Vô thắng, một tên là Thường hoan.

Lúc ấy ở thành ba la nại có bà vợ của trưởng giả Đại ái, tên là Thiện ảo. hai ông Tỳ kheo hay lui tới nhà bà, vì bà là thí chủ. Tỳ kheo Vô thắng đã dứt phiền não, nên cúng dường đầy đủ; còn Tỳ kheo Thường hoan phiền não chưa hết, nên cúng dường đơn sơ, đạm bạc. Tỳ kheo Thường hoan nổi lên lòng ghen ghét, bêu xấu rằng Vô thắng và Thiện ảo làm điều xằng bậy, cúng dường không đúng đạo pháp mà xuất phát từ ân ái nhau. Lúc ấy, Thường hoan là ta đây, còn bà Thiện ảo, giờ Chiên sa đó. Khi ấy ta nói xấu Vô thắng, nên chịu quả báo nhiều khổ đau. Nay, tuy thành Phật, do tai họa đó còn sót lại, nên lúc ta nói pháp cho thần dân, vua chúa, ngoại đạo nghe, lại bị cô gái Đa nhiệt giả có thai đến trước mặt ta bêu rếu rằng: Sa môn vì sao không nói việc nhà của mình, mà lại nói việc của người khác; giờ thì mình ông vui thú, đâu biết tôi đau khổ; trước kia ông cùng tôi chăn gối, khiến cho tôi có thai; nay đến tháng sanh nở, phải lo thức ăn, thuốc thang để nuôi nấng con nhỏ, cung cấp cho ta thật đầy đủ. Lúc ấy, chúng hội cúi đầu im lặng, thì Thích đề hoàn nhân hóa ra con chuột chui vào trong áo, cắn đứt dây buộc cái bát vào bụng cô ta. Bỗng nhiên cái bát rơi xuống đất, mọi người đều thấy rõ sự việc, nên rất vui mừng. (Tiếng Phạn là Chiên sa, tiếng Hoa là Nghiêm xí, tức cô gái tên Đa nhiệt).

Chín, Phật thực mã mạch duyên. Phật nói: Vào đời quá khứ, có Như lai Tỳ bà diệp ở trong thành Hàn đầu ma bạt và đầy đủ các đại Tỳ kheo. Vua Hàn đầu cùng quần thần, nhân dân thỉnh Phật và chư tăng cúng dường.

Lúc ấy, trong thành có Bà la môn dạy cho 500 đứa nhỏ. Vua tổ chức lễ lạc trang nghiêm, trước tiên mời Phật. Phật mặc nhiên chấp nhận.

Vua về hoàng cung, chuẩn bị thức ăn thịnh soạn đã xong. Tay nâng lư hương, vua bạch Phật rằng: Kính xin đức Thế tôn đến cung điện và thọ nhận cúng dường của con.

Phật bảo đại chúng đi đến cung vua, thọ thực xong, trở về tinh xá. Khi ấy các Tỳ kheo trên đường trở về, đi qua chỗ Bà la môn. Ông này thấy vậy, sanh tâm ganh ghét, nói các Sa môn đầu trọc này, đáng cho ăn thóc ngựa, không đáng cho thức ăn thơm ngon; và dạy cho các đứa trẻ cũng nói như thế.

Người Bà la môn lúc ấy chính là ta đây, còn 500 đứa trẻ là 500 vị A la hán. Vì khi ấy ta nói người khác ăn thóc ngựa, nên chịu quả báo khổ đau. Nay, tuy thành Phật, do duyên cũ còn sót lại, nên ta và đại chúng, ở ấp Tì lan, ăn thóc ngựa trong 90 ngày, đền trả quả báo ấy.

Mười, Phật kinh khổ hạnh duyên.

Phật nói: Kiếp trước, bên thành Ba la nại có đứa con của Bà la môn tên là Hỏa man và con của một thợ gốm tên là Hộ hỷ.

Hai đứa trẻ này thân thiết với nhau. Hộ hỷ nói với Hỏa man rằng: Hãy cùng đến yết kiến Ca diếp Như lai. Hỏa man nói: Sao phải mắc công đến thăm ông đạo đầu trọc đó? và nói đến ba lần.

Ngày hôm sau, Hộ hỷ lại nói: Đôi ta có thể thăm Như lai trong chốc lát không? Hỏa man trả lời: Cần gì đến thăm ông đạo đầu trọc, ông ấy có tu theo Phật đạo đâu? Vì thế, Hộ hỷ nắm đầu của Hỏa man nói: Chúng ta hãy cùng đến yết kiến Như lai. Hỏa man hoảng sợ, nghĩ thầm: Đây không phải là chuyện nhỏ, chắc là việc tốt. Hỏa man nói: Hãy bỏ đầu tôi ra, tôi cùng đi với bạn. Cả hai đến nơi, lễ dưới chân đức Ca diếp. Hộ hỷ thưa Phật: Hỏa man thấy tướng tốt của Phật, lòng tràn ngập vui mừng, xin xuất gia học đạo.

Hỏa man lúc ấy chính ta đây. Hộ hỷ tức là Bình thiên nữ dẫn đường khi ta vượt thành xuất gia. Vì khi đó, ta nói xấu Phật Ca diếp, nên chịu quả báo nhiều khổ đau. Do tai họa này còn sót lại, nay dù thành Phật, còn chịu sáu năm khổ hạnh, để đền nghiệp cũ sót lại. (Bình thiên tử tức là Tịnh cư thiên ở cõi Sắc).