Tam Tạng Pháp Số

Bát Chủng Ngôn

八種言 (Du già sự địa luận).

Ngôn tức là giọng nói, ngôn âm.

Luận du già nói: Làm pháp sư, nói năng ở giữa mọi người, nên có đủ tám thứ ngôn phong.

Một, khả hỉ lạc ngôn. Vì pháp sư nói pháp, phải căn cứ vào kinh văn. Nếu chúng chưa hiểu nên dùng ví dụ mà nói. Câu văn thanh nhã, ngôn từ rõ ràng, thấu đáo. Người nghe rồi, ai ai cũng vui mừng, thích thú; nên gọi là lời nói có thể làm cho vui mừng.

Hai, khai phát ngôn. Vì pháp sư nói pháp, phải mở ra nghĩa sâu xa còn ẩn dấu trong kinh văn, khiến cho nghĩa ấy rõ ràng; lại mở bày nghĩa nông cạn ở bề mặt để hiểu được sự mầu nhiệm bên trong làm cho căn cơ nhỏ, lớn đều có lợi ích; nên gọi là lời nói mở bày chân lý.

Ba, thiện thích nan ngôn.

Thích tức là giải thích.

Nan tức là nghi nạn (bị nghi vấn).

Vì pháp sư nói pháp, nếu có người muốn hỏi vì nghi ngờ thì phải khéo giải thích, khiến cho sự nghi ngờ ấy được giải tỏa và rõ ràng, dễ dàng nhận ra nghĩa lý; nên gọi là lời nói khéo léo giải thích những nghi nạn.

Bốn, Thiện phân tích ngôn. Vì pháp sư nói pháp, biện tài vô ngại, hay dùng ngôn từ khéo léo, ở trong một pháp mà phân tích ra vô lượng nghĩa lý; nên gọi là lời nói phân tích khéo léo.

Năm, Thiện thuận nhập ngôn. Vì pháp sư nói pháp, phải tuỳ thuận kinh Phật, trình bày, giải thích, làm cho người nghe, ai nấy đều tin theo và vào chánh đạo, không bị dư luận của tà đạo dẫn dụ, làm mê hoặc; nên gọi là lời nói khéo léo, tuỳ thuận đưa vào chánh đạo.

Sáu, Dẫn dư chứng ngôn. Vì pháp sư nói pháp, nghĩa lý trong kinh có thể chưa thông suốt, phải dẫn thêm các kinh khác để chứng minh điều mình nói, làm cho người nghe tín thọ; nên gọi là dẫn dư chứng ngôn.

Bảy, Thắng biện tài ngôn. Vì pháp sư thuyết pháp dùng tài biện luận sắc sảo để phân biệt tất cả nghĩa lý một cách dễ dàng; nên gọi là thắng biện tài ngôn.

Tám, Tuỳ tông thú ngôn.

Tông tức là chủ yếu.

Thú tức là lý thú.

Vì pháp sư nói pháp, phải tuỳ theo tông chỉ và nghĩa lý để giải thích đúng đắn, làm cho chúng sanh ngộ được pháp yếu; nên gọi là tuỳ tông thú ngôn.

Bát Chủng Nhân Khởi Tháp

八種因起塔 (Phiên dịch danh nghĩa).

Một, Như lai tháp. Như lai có ba nghĩa: Không từ đâu đến, cũng không đi về đâu; đây là nghĩa pháp thân.

Nghĩa đế thứ nhất gọi là như, chánh giác gọi là lai; đây là nghĩa báo thân.

Nương theo đạo chân thật, đi đến thành tựu chánh giác; đây là nghĩa ứng thân.

Vì Như lai đầy đủ muôn đức; ba giác ngộ tròn đầy; trời, người đều tôn kính, ngưỡng mộ; nên sau khi nhập diệt đáng được dựng tháp cúng dường.

(Nghĩa đế thứ nhất là lý thật tướng trung đạo, không hai không khác. Muôn đức là công đức vạn hạnh tròn đầy. Ba giác là tự giác, giác tha, giác hạnh viên mãn).

Hai, Bồ tát tháp.

Tiếng Phạn là Bồ tát, gọi đủ là Bồ đề tát đỏa, tiếng Hoa là Giác chúng sanh, hay còn gọi là Giác hữu tình.

Vì Bồ tát trên cầu Phật đạo, dưới giáo hóa chúng sanh, thương yêu muôn vật, tùy loại hiện thân, độ thoát chúng sanh khổ đau vô lượng vô biên; nên sau khi nhập diệt đáng được dựng tháp cúng dường.

Ba, Duyên giác tháp. Vì quán sát 12 nhân duyên, hiểu rõ lý chân đế; nên gọi là Duyên giác.

Duyên giác đã dứt sống, chết trong ba cõi, hay vì trời, người mà làm ruộng phước, nên đáng dựng tháp cúng dường.

Bốn, A la hán tháp.

Tiếng Phạn là A la hán, tiếng Hoa là Vô sanh, lại gọi là Vô học, Ứng cúng.

Vì đã dứt hẳn sống, chết trong ba cõi, nên gọi là Vô sanh; vì phiền não của các vị ấy đã hết, không có pháp nào đáng học, nên gọi là Vô học; vì xứng đáng cho trời, người cúng dường, làm ruộng phước cho đời, nên gọi là Ứng cúng; nên sau khi nhập diệt đáng được dựng tháp cúng dường.

Năm, A na hàm tháp. Tiếng Phạn là A na hàm, tiếng

Hoa là Bất lai.

Vì các vị này đã dứt hết phiền não ở cõi dục, không còn sanh vào cõi này; nên gọi là Bất lai (không trở lại). Các vị xứng đáng được trời, người cúng dường, làm ruộng phước cho nhân gian, nên sau khi nhập diệt đáng được dựng tháp cúng dường.

Sáu, Tư đà hàm tháp. Tiếng Phạn là Tư đà hàm, tiếng Hoa là Nhất lai.

Vì các vị này, chín phẩm tư hoặc ở cõi dục, đã dứt trừ trước sáu phẩm, còn lại ba phẩm, nên phải thọ sanh ở cõi dục một lần nữa nên gọi là Nhất lai.

Các vị này đáng được trời, người cúng dường và làm ruộng phước cho nhân gian; nên sau khi nhập diệt đáng được dựng tháp cúng dường.

Bảy, Tu đà hoàn tháp. Tiếng Phạn là Tu đà hoàn, tiếng Hoa là Dự lưu.

Vì các vị này đã dứt hết kiến hoặc trong ba cõi, được dự vào dòng thánh, nên gọi là Dư lưu. Các vị này đáng được trời, người cúng dường và làm ruộng phước cho nhân gian, nên sau khi nhập diệt đáng được dựng tháp cúng dường.

Tám, Chuyển luân vương tháp. Vì Chuyển luân thánh vương, tuy chưa dứt phiền não (hoặc), chưa ra khỏi ba cõi. Nhưng phước và đức rất lớn, cai trị bốn châu thiên hạ, lại dùng thập thiện dạy dỗ quần chúng, nhân dân, nên được đời tôn kính. Do đó sau khi nhập diệt đáng được dựng tháp cúng dường.

(bốn thiên hạ là phía đông: Phất vu đãi; phía nam: Diêm phù đề; phía tây: Cù da ni; phía bắc: Uất đơn việt).

Bát Công Đức Thủy

八功德水 (Xưng tán tịnh độ kinh).

Nước tám công đức là nước trong ao ở cõi rất vui tịnh độ của Phật A di đà. Nước này có tám công đức.

Một, Trừng tịnh. Nước này sạch sẽ trong veo, đó là công đức trong sạch.

Hai, Thanh lãnh. Nước này trong trẽo, mát mẻ, đó là công đức trong mát.

Ba, Cam mỹ.

Nước này ngọt ngào ngon lành, đó là công đức ngọt ngào.

Bốn, Khinh nhuyến. Nước này nhẹ nhàng, mềm mại, đó là công đức mềm nhẹ.

Năm, nhuận trạch. Nước này thấm nhuần nuôi lớn vạn vật, đó là công đức thấm nhuần.

Sáu, An hòa. Nước này, khi người ta uống vào, cảm thấy thân, tâm được an ổn, điều hòa, đó là công đức an hòa.

Bảy, Trừ hoạn.

Nước này, khi người uống vào, trừ được tai nạn đói khát, đó là công đức trừ tai nạn.

Tám, Tăng ích.

Nước này, khi người uống vào, thì hay nuôi lớn căn lành, tứ đại khỏe mạnh, đó là công đức tăng ích.

Bát Đại Linh Tháp

八大靈塔 (Bát đại linh tháp kinh).

Linh tháp của Phật có tám. Kinh nói: Nếu người phát khởi tín tâm to lớn, xây dựng tháp, miếu, đúng mực cúng dường, thì được lợi ích rất nhiều, được quả báo lớn, tiếng tăm vang lừng, ai cũng khen ngợi. Người này khi chết thì được sanh lên trời.

Nhưng xá lợi của Phật, ở cõi người và trên cõi trời, xây tháp rất nhiều. Kinh này còn ghi những tháp được xây dựng ấy là những nơi Phật đã giáng sanh.

Một, Ca tỳ la thành Long di nễ viên.

Tiếng Phạn là Ca tỳ la, tiếng Hoa là Hoàng sắc.

Tiếng Phạn là Long di nễ, còn gọi là Lâm tì ni, tiếng Hoa là Giải thoát xứ. Phật giáng sinh ở vườn này, thì phải xây tháp để biểu tượng di tích linh thiêng.

Hai, Ma già đà viên Ni liên hà viên.

Tiếng Phạn là là Ma già đà, tiếng Hoa là Thiện thắng. Phật ngồi dưới cây Bồ đề, bên bờ sông này mà thành chánh giác, nên xây tháp ở đây cúng dường.

Ba, Ba la nại thành.

Tiếng Phạn là ba la nại, tiếng Hoa là Lộc uyển. Phật, vì Thinh văn, Duyên giác, nói pháp Tứ đế, nên xây tháp cúng dường.

Bốn, Xá vệ quốc kỳ đà viên. Tiếng Phạn là Xá vệ, tiếng Hoa là Phong đức.

Tiếng Phạn là Kỳ đà, tiếng Hoa là Chiến thắng. Phật nói pháp độ chúng sanh ở tại vườn này, nên xây tháp để cúng dường.

Năm, Khúc nữ thành. Ngày xưa, ở thành này có tiên nhân tên là Đại thọ nguyền rũa chínchín cô gái bằng một yêu khúc, nên gọi là khúc nữ.

Phật nói pháp từ trời Đao lợi, giáng xuống cõi này, nên xây tháp để cúng dường.

Sáu, Vương xá thành. Ngày xưa có 1000 vị vua đã từng ở đây, nên gọi là Vương xá.

Phật ở đây nói pháp độ chúng sanh, nên xây tháp để cùng dường.

Bảy, Quảng nghiêm thành. Thành này rộng rãi thanh tịnh, trang nghiêm, nên có tên là Quảng nghiêm. Phật suy niệm về thọ lượng ở nơi này, nên xây tháp để cúng dường.

Tám, Câu thi na thành.

Giữa hai cây Song thọ, ở thành Sa la, Phật đi vào Niết bàn, nên xây tháp để cúng dường.

Bát Đại Nhân Giác

八大人覺 (Phật di giáo kinh luận).

Giác tức là giác ngộ. Vì tám pháp này chính là nội dụng các vị Bồ tát, Duyên giác, Thinh văn đã giác ngộ được, nên gọi là tám điều giác ngộ của bậc đại nhân.

Một, Thiểu dục giác. Vì người ít ham muốn thì tâm được an ổn. Đó là nằm chỉ cần một cái giường nhỏ; mặc chỉ cái chăn đủ ấm; ăn chỉ cần một bữa đủ no; ở chỉ cần một nơi nhỏ gọn vừa đủ. Tâm không mong muốn nhiều. Đó gọi là biết đủ ít muốn.

Hai, Tri túc giác.

Vì người, tuy nghèo thiếu, thường biết dừng lại, vừa đủ, thì tuy mặc y phục thô sơ mà vẫn ấm như mặc áo hồ cừu; tuy ăn dưa muối mà vẫn có hương vị của cao lương; tuy ở nhà tranh vách lá mà vẫn an nhàn như ở nhà cửa cao sang. Đó gọi là biết tri túc.

Ba, Tịch tĩnh giác.

Vì người xa lánh nơi đông đúc, ồn ào, sống thanh thản một mình, chán cuộc đời trói buộc, lo dứt trừ gốc khổ là tham dục, thì có thể cắt đứt phiền não, vắng lặng tâm hồn.

Đó gọi là biết vắng lặng.

Bốn, Chánh niệm giác. Vì người suy nghĩ nhớ đến chánh đạo, một lòng chuyên chú, không để gián đoạn, không khởi lên ý tưởng tà vạy. Đó gọi là biết chánh niệm.

Năm, Chánh định giác. Vì người tu tập thiền định, thu phục các loạn tưởng, nên thân tâm được vắng lặng, Tam muội hiện ra trước mặt. Đó gọi là biết chánh định.

Sáu, Tinh tấn giác.

Vì người siêng năng dũng mãnh, tu tập pháp lành, không để cho gián đoạn, nên đạo nghiệp mỗi ngày một tiến bộ, không hề thoái lui. Đó là biết siêng năng.

Bảy, Chánh huệ giác. Vì người muốn vào đạo, ắt phải từ văn đến tư (từ học đến suy nghĩ), từ tư đến tu (từ suy nghĩ đến tu tập). Bằng ba điều này, từ từ tăng trưởng lợi ích, trí huệ chân chánh, xa lìa tà kiến, dứt trừ hoặc nghiệp, chứng được chánh quả. Đó gọi là biết chánh huệ.

Tám, Vô hí luận giác. Dùng lời nói để bông đùa cười cợt, gọi là hí luận.

Vì người muốn được an vui Niết bàn tịch tĩnh, nên tu khẩu nghiệp thanh tịnh, bỏ xa các hí luận, một mực nói năng chân chánh. Đó gọi là biết không hí luận).

Bát Đại Tự Tại Ngã

八大自在我 ( Niết bàn kinh) Ngã có nghĩa là tự tại. Vì Phật có thần lực lớn, có trí huệ lớn, nên có thể tuỳ cơ thị hiện, tự tại khéo léo mầu nhiệm. Trong kinh nói ngã của Phật là thường, lạc, ngã, tịnh.

Lạc là không có cái khổ của sống, chết.

Ngã là tám tự tại. Tịnh là phiền não, nghiệp quả hoàn toàn hết.

Thường là không thay đổi. Đầy đủ tám tự tại này, nên gọi là ngã đức.

Một, Có thể hiện một thân thành nhiều thân.

Một thân nhiều thân là ở trong một thân hiện ra vô số thân.

Kinh nói: Thân của Như lai nhiều như vi trần, đầy cả mười phương thế giới không thể tính hết. Bởi vì cái thể của pháp thân mà Như lai chứng được, khắp tất cả mọi nơi. Toàn bộ cái thể này, đem ra ứng dụng, cho nên có khả năng một và nhiều đều tự tại.

Hai, Thị nhất trần thân mãn đại thiên giới.

Thân nhỏ như hại bụi mà đầy cả đại thiên giới là vì thể pháp tánh của Như lai bao hàm tất cả hai mặt không gian và thời gian. Vì vậy một thân nhỏ như vi trần cùng với cái lượng của pháp thân to lớn như nhau, cho nên đầy khắp cả đại thiên thê giới và tự tại vô ngại.

Ba, Đại thân khinh cử viễn đáo. Vì thân to lớn của Như lai, bay, đi, cử động nhẹ nhàng bay lên không trung và đi qua thế giới chư Phật bằng hai mươi lần số cát sông Hằng mà không thấy có chướng ngại.

Bốn, Hiện vô lượng loại thường cư nhất độ.

Như lai, tuy là vì chúng sanh, hiện thân chúng sanh, mà vẫn ở một cõi nước, tự tại vô ngại. Kinh nói: Tâm của Như lai an trụ bất động mà có thể tuỳ theo chúng sanh hiện ra vô lượng hình thể. Lại nói thân của Như lai thường ở trong một cõi, mà chúng sanh tất cả cõi khác đều thấy được.

Năm, Chư căn hỗ dụng. Vì các căn của Như lai, xử dụng lẫn nhau, tự tại vô ngại. Kinh nói: một căn của Như lai có thể thấy sắc, nghe tiếng, ngửi mùi, phân biệt các vị, hiểu rõ xúc giác và biết được pháp trần. một căn đã vậy, các căn khác cũng vậy.

Sáu, Nhất thiết pháp như vô pháp tưởng.

Vì Như lai biết tánh của tất cả pháp vốn vắng lặng; nếu nói có pháp có thể chứng đắc là hư vọng (giả dối không thật). chính vì vậy, tuy là có sở chứng, nhưng chớ tưởng có cái năng chứng; đối với các pháp dung thông, tự tại vô ngại. Kinh nói: Nếu có thì mới gọi là được; thật sự không có, sao gọi là được; vì tự tại nên chẳng được mà gọi là được.

Bảy, Thuyết nhất kệ nghĩa kinh vô lượng kiếp.

Vì trí huệ biện tài của Như lai, diễn nói ý nghĩa của một bài kệ, dù trải quả nhiều kiếp cũng không hết được; tự tại vô ngại, nói năng hợp lý tánh.

Kinh nói: Như lai nói ý nghĩa của bài kệ, trãi qua vô lượng kiếp, nghĩa ấy cũng không hết.

Tám, Thân biến chư xứ du như hư không.

Bởi Như lai, vì các chúng sanh, hiện thân ra mọi nơi, nói pháp, giống như hư không; không có hình tướng cố định, tuỳ duyên giáo hóa, tự tại vô ngại.

Kinh nói: Tánh của hư không không thể thấy được, Như lai cũng như thế, không thể thấy được; vì tự tại mà làm cho tất cả thấy được.

Bát Định

八定 (Thiền ba la mật)

Thiền tức là thu tâm tán loạn về tĩnh lặng.

Sắc giới và vô sắc giới, mỗi giới có bốn loại định.

Một, Định trời sơ thiền.

Vì người, ở trong cõi dục, khi tu tập thiền định, bỗng nhận ra thân tâm ngưng đọng, chuyển động êm đềm, đồng bộ như mây trên không và bóng soi dưới nước; lại nhận ra khắp lỗ chân lông trên thân thể hơi thở ra vào. Vào không tích tụ, ra không phân tán. Đó là định ở cõi trời sơ thiền.

Hai, Định trời nhị thiền. Vì đã được định sơ thiền thiên, tâm chán sơ thiền, giác quán lúc động lúc tán, nhờ nhiếp tâm tại định một cách bình thản, trong suốt, vắng lặng. Giác quán liền diệt thì phát sanh niềm vui thắng định. Giống như người đi từ nhà tối ra thấy ánh sáng mặt trời, mặt trăng bàng bạc khắp mọi nơi. Đó gọi là định ở cõi trời nhị thiền.

(Giác quán: Sơ tâm tại duyên gọi là giác; tế tâm phân biệt thiền vị gọi là quán).

Ba, Định trời tam thiền. Vì đã được định nhị thiền thiên, lại chán nhị thiền. Vui làm cho tâm động, nên định không vững chắc. Nhờ nhiếp tâm quán sát kỷ, hỉ tâm liền ngừng, bây giờ nhập định một cách hoàn toàn. một niềm vui nhè nhẹ, từ trong tâm phát ra. So với cái vui ở đời, niềm vui ấy là số một. Đó gọi là định của trời tam thiền.

Bốn, Định trời tứ thiền. Vì đã được định trời tam thiền, lại biết niềm vui của tam thiền làm quấy động tâm, làm cho tâm không thanh tịnh nên quyết tâm xa lìa không luyến tiếc, rồi gắng sức không ngừng liền được an ổn. Hơi thở ra, vào im bặc, một bầu trời trong sáng, vắng lặng hiện ra, giống như tấm gương sáng không gợn tí sóng. Vắng lặng và chiếu soi, muôn vật ở trong đó. Vọng tưởng không còn, chỉ còn chánh niệm vững vàng. Đó gọi là định trời tứ thiền.

Năm, Định trời không vô biên xứ.

Không tức là hư không. Vì đã được định trời tứ thiền, còn chán sắc thân ràng buộc, không được tự tại, càng thêm ra công quán sát thân thể của mình, trong ngoài thấu suốt, chuyên tâm niệm không, chỉ thấy có hư không, sắc tướng không còn nữa. Lúc ấy, tâm được sáng suốt, trong veo, tự tại vô ngại; giống như chim bay ra khỏi lồng, bay liệng tùy thích. Đó gọi là định trời không xứ.

Sáu, Định trời thức xứ.

Thức tức là tâm.

Vì đã được định trời không xứ, tức là tâm thức duyên khắp hư không, nhưng hư không không có giới hạn. Vì vô biên nên định tâm lại tán loạn, nên mới bỏ hư không, quay tâm về duyên thức. Cùng tương ưng với thức, định tâm không động. Thức của quá khứ, hiện tại, vị lai đều hiện ra trong định. Cùng định tương ứng, tâm không phân tán. Định này an ổn, thanh tịnh, vắng lặng; đó gọi là định trời thức xứ.

Bảy, Định trời vô sở hữu xứ. Vì xa lìa thức xứ của không xứ ở trên, nên gọi là không có chỗ nào hết. Đã được định trời thức xứ, dùng tâm duyên thức hiện tại, quá khứ, vị lai rộng lớn vô cùng hay làm hư hỏng định lực, chỉ cho thức xứ vô tâm là không chỗ nương tựa, nên được an ổn; vì thế, liền bỏ thức xứ, chỉ cột tâm vào chỗ không chỗ, siêng năng không lười biếng, trong tâm trong veo, vui vẻ vắng lặng, các tưởng không nổi lên. Đó gọi là định trời vô sở hữu xứ.

Tám, Định trời phi tưởng phi phi tưởng.

Vì ở trước thức xứ có tưởng, vô sở hữu xứ thì không có tưởng; đến đây, bỏ có tưởng ở trước nên gọi là phi phi tưởng. Bởi ở tầng trời này đã được định trời vô sở hữu xứ, lại còn biết xứ này như mê, như say, như ngủ, như tối tăm bởi vô minh che lấp, không hiểu rõ gì hết, không thể yêu thích sự an lạc. Vì thế nhất tâm tinh ròng, đối với phi hữu phi vô, luôn nhớ không bỏ, thì định vô sở hữu xứ tự nó biến mất. Nỗ lực không ngừng, bỗng nhiên định chân thật phát ra mà không thấy tướng mạo có hay không, vắng lặng hoàn toàn, thanh tịnh vô vi. Tướng định trong ba cõi, không ngoài những tướng định này; đó gọi là định trời phi tưởng phi phi tưởng xứ.

Bát Giác

八覺 (Hoa nghiêm kinh sớ)

Giác giống như niệm. Có thứ giác hướng dẫn, phát sanh tất cả phiền não, tứclà ác giác.

Một, Dục giác.

Dục tức là tham dục. Tâm khởi lên tham dục, thường nhớ đến những việc thích ý; nên gọi là dục giác.

Hai, Sân giác.

Sân tức sân hận. Tâm khởi lên sân hận thường nghĩ nhớ tức giận đến người khác, nên gọi là sân giác.

Ba, Não giác.

Não tức là não hại (tức giận, buồn phiền làm cho hao tổn). Tâm khởi lên ghen ghét thường nghĩ nhớ đến làm tổn hại, buồn bực cho người khác; nên gọi là não giác.

Bốn, Thân lý giác. Thường nghĩ nhớ bà con thân thích, xóm làng, nên gọi là thân lý giác.

Năm, Quốc độ giác. Thường nghĩ nhớ an nguy của đất nước, nên gọi là quốc độ giác.

Sáu, Bất tử giác.

Vì có nhiều tiền của cung cấp, nuôi dưỡng, nên gọi là bất tử giác (nhớ nghĩ đến việc sống mãi).

Bảy, Tộc tánh giác. Tộc tức là dòng họ. Tánh tức là họ hàng, dòng dõi. Tâm khởi lên khoe khoang, thường nhớ nhĩ đến dòng họ ở đời từ cao đến thấp, nên gọi là tộc tánh giác.

Tám, khinh vũ giác. Vũ tức là kiêu ngạo. Ỷ mình có tài đức thường nghĩ đến xem thường người, nên gọi là khinh vũ giác.

Bát Hàn Địa Ngục

八 寒 地 獄 (Phiên dịch danh nghĩa).

Một, Át phù đà địa ngục. Phạn ngữ là Át phù đà hoặc là Át bộ đà, tiếng hoa là Pháo. Vì chúng sanh chịu tội, do lạnh lẽo làm khổ sở, khó chịu nên da thịt dộp phồng lên.

Hai, Nê lại phù đà địa ngục. Tiếng Phạn là Nê lại phù đà hoặc Nê thích phù đà, tiếng Hoa là Pháo liệt.

Vì chúng sanh chịu tội, do lạnh lẽo bức bách, khổ sở, những mụt vỡ máu mủ ra.

Ba, A trá trá địa ngục. Vì chúng sanh chịu tội, do khí lạnh cực độ, môi không thể cử động được, chỉ nhờ lưỡi khua nên tạo ra âm thinh như vậy.

Bốn, A ba ba địa ngục. Vì chúng sanh chịu khổ, do khí lạnh cực độ, lưỡi không thể cử động, chỉ nhờ môi mấp máy nên tạo ra âm thinh như vậy.

Năm, Ẩu hầu địa ngục. Vì chúng sanh chịu khổ, do khí lạnh cực độ, môi và lưỡi không thể cử động, chỉ nhờ yết hầu tạo ra âm thinh như vậy.

Sáu, Uất ba la địa ngục.

Tiếng Phạn là Uất ba la hay Xướng bát la, tiếng Hoa là Thanh liên hoa.

Chúng sanh chịu tội, do khí lạnh cực độ, da thịt nức nẻ từng mảng giống như những cánh hoa sen xanh.

Bảy, Ba đầu ma địa ngục.

Tiếng Phạn là Ba đầu ma hay Bát đặc ma, tiếng Hoa là Hồng liên hoa.

Chúng sanh chịu tội, do khí lạnh cực độ, thịt nứt ra tựa những cánh hoa sen hồng.

Tám, Phân đà lợi địa ngục. Tiếng Phạn là Phân đà lợi, tiếng Hoa là Bạch liên hoa.

Chúng sanh chịu khổ, do khí lạnh cực độ, da thịt bóc ra, màu sắc của xương lộ ra giống như cánh hoa sen trắng.

Hoặc gọi là Ma ha bát đặc ma địa ngục, tiếng Hoa là Đại hồng liên hoa, vì da, thịt của tội nhân đông cứng, nứt ra giống như cánh hoa sen hồng lớn.

Bát Hoàn Biện Kiến

八還辯見 (Lăng nghiêm kinh).

Hoàn là trả về. Biện là phân biệt.

Kiến tức là tánh thấy. Bát hoàn biện kiến là dùng tám trường hợp cảnh có thể trả về, mà tánh thấy phân biệt không thể trả về.

Nguyên do này là vì Ngài A nan không biết trần thì có sanh có diệt; thấy thì không giao động, mà lầm nhận vướng vào trần và theo trần phân biêt. Vì vậy Phật dùng hai tâm và cảnh, phân biệt đúng và sai.

Đề cập về tâm thì nói, nay sẽ chỉ cho ông biết, không có chỗ trả về.

Đề cập đến cảnh thì nói mỗi cảnh trả về chỗ bắt đầu của nó. Việc làm rõ cảnh bị thấy này có thể trả về mà tánh thấy không thể trả về, hoàn toàn dựa vào tám thứ tướng biến hóa để phân biệt chúng.

Một, Minh hoàn nhật luân. Kinh nói: Giảng đường lớn này các cửa mở toang, mặt trời mọc lên từ phương đông, thì có ánh sáng. Nay nói trả về: nghĩa là giảng đường có mặt trời mọc lên thì sáng, không có mặt trời thì tối. Điều ấy cho ta biết sáng là nhờ ở mặt trời; nên trả ánh sáng về với mặt trời thì tối. Nhưng ánh sáng là trần cảnh thì có sanh có diệt, còn tánh thấy vốn không sanh, không diệt. Vì vậy ánh sáng bị thấy có thể trả về, còn tánh thấy không trả về.

Nếu tánh thấy cũng có thể trả về, thì khi không ánh sáng, sẽ không thấy tối; cho nên nói là ánh sáng trả về mặt trời.

Hai, Ám hoàn hắc ngoạt. Kinh nói: Giữa đêm tối cuối tháng, mây mờ u ám, đó là trả về cho bóng tối. Vì rằng nửa tháng đầu thì sáng, nửa tháng sau thì tối; thế là tối là do nửa tháng sau, nên biết rằng bóng tối bị thấy thì có thể trả về, còn tánh thấy thì không thể trả về.

Nếu tánh thấy cũng có thể trả về, thì lúc không có bóng tối, cũng sẽ không thấy ánh sáng; nên gọi là ám hoàn hắc ngoạt.

Ba, Thông hoàn hộ dũ. Kinh nói: Cửa mở ra thì lại thấy thông nên nói là trả về. Cửa có mở thì thấy thông; nếu không mở thì không thấy thông. Đó là thông thuộc về cửa mở, nên trả về cho cửa mở. Phải biết rằng khoảng thông được thấy thì có thể trả về; còn tánh thấy thì không thể trả về. Nếu tánh thấy cũng có thể trở về, thì không có chỗ thông, cũng chẳng thấy chỗ lập lại (chặn lại); nên mới gọi là thông trả về cho cửa mở.

Bốn, Ủng hoàn tường vũ. Kinh nói: Trong khoảng tường nhà thì tầm nhìn bị ngăn chặn, nên nói là trả về. Vì có tường nhà nên nhìn thấy bị chặn lại. Nếu không tường thì cái thấy không bị chặn lại . Như vậy sự chặn lại là thuộc về tường nhà; nên trả lại tường vách, thì nhận ra chặn lại cái bị thấy có thể trả về, còn tánh thấy không thể trả về.

Nếu tánh thấy cũng có thể trả về thì chỗ chặn lại không có và lại không thấy có chỗ không chặn. Vì vậy, gọi là chặn lại trả về cho tường nhà.

Năm, Duyên hoàn phân biệt. Kinh nói: Ở chỗ phân biệt, thì thấy duyên. Nói trả duyên về, nghĩa là có đối tượng phân biệt thì có tướng bị phân biệt.

Nếu không có cảnh năm trần làm đối tượng, thì không có tướng của duyên để có thể phân biệt. Đó chính là duyên thuộc về phân biệt, cho nên trả duyên về cho phân biệt. Phải biết rằng cái tướng phân biệt của sở duyên thì có thể trả về, nhưng tánh năng phân biệt thì không thể trả về.

Nếu tánh năng phân biệt mà cũng có thể trả về, thì khi không duyên cảnh, thì cũng không thể biết được là vô phân biệt; nên nói duyên trả về cho phân biệt.

(Duyên tức là nói buộc, nghĩa là tâm bị trói buộc vào năm trần. Đối tượng là năm trần).

Sáu, Ngoan hư hoàn không. Ngoan là không biết gì (mà làm càn)

Ngoan hư là không có hình tướng gì, hoàn toàn không có tri giác.

Kinh nói: Trong khoảng không có hình tướng, tánh không bao trùm tất cả, nên nói là trả về. Vì không có trở ngại của hình tướng, thì hư không bao trùm tất cả.

Nếu có hình tướng, thì không thấy hư không, cho nên không hình tướng là hư không, nên trả lại cho hư không. Phải biết rằng hư không bị thấy, thì có thể trả về; còn tánh thấy thì không thể trả về.

Nếu tánh thấy cũng có thể trả về, khi không có hư không, thì không thấy hình tướng; nên gọi là không có hình tướng (ngoan hư) trả về hư không.

Bảy, Uất bột hoàn trần. Uất là đọng. Bột là hơi bốc lên thành hình dáng.

Kinh nói: hiện tượng mù mịt bốc lên là bụi trần mờ tối đang xoay vầng; nói trả nó về là vì có bụi trần, mới thấy mù mịt. Không có bụi trần thì không thấy tối tăm; do đó mù mịt là thuộc về bụi trần, cho nên nói trả về cho bụi trần. Phải biết rằng cái đối tượng mù mịt ấy thì có thể trả về, còn tánh thấy thì không thể trả về.

Nếu tánh thấy cũng trả về cho bụi bặm, thì khi không có bụi bặm, không thấy trong sáng được nữa; nên nói mù mịt trả về cho bụi bặm.

Tám, Thanh minh hoàn tễ. Kinh nói: Mưa tạnh trời trong thì lại thấy trong trẻo yên tĩnh, nên nói trong trẻo trả về cho mưa tạnh trời trong. Vì mưa tạnh thì thấy trong trẻo yên tỉnh, tối tăm không thấy được sự trong sáng đó. Đó là trong sáng thuộc về mưa tạnh, nên nó lại trả về cho mưa tạnh. Phải biết rằng hiện tượng trong sáng được thấy có thể trả về, nhưng tánh thấy thì không thể trả về. Nếu tánh thấy cũng có thể trả về, thì khi không sáng, không thấy tối tăm được; nên gọi là trong sáng trả về cho mưa tạnh.

Bát Khổ

八苦 (Niết bàn kinh).

Một, Sanh khổ. Sanh khổ có năm thứ: 1) thọ thai: Khi thức nương vào thai mẹ, ở trong bụng mẹ chật hẹp, bất tịnh; 2) chủng tử: Thức nương vào di thể của cha mẹ, chủng tử của thức ấy theo hơi thở của mẹ mà thở ra hay hít vào, không được tự tại; 3) tăng trưởng: Ở trong bụng me, trải qua chín tháng mười ngày, bên trong nóng bức, thân hình từ từ lớn lên (ở dưới cơ quan chứa thức ăn sống, ở trên cơ quan chứa thức ăn chín) trong một khoảng trống nhỏ hẹp như ngục tù; 4) xuất thai: Khi vừa sanh ra có gió lạnh, nóng thổi vào thân, áo quần và các vật đụng vào cơ thể, da thịt mềm mại, yếu ớt, tươi non như bị nhiều vật đâm, chích vào thân thể; 5) chủng loại:

Nhân phẩm có sang, giàu, nghèo, hèn; tướng mạo có tàn tật, đẹp, xấu. năm thứ trên nói gần hết về sanh khổ.

Hai, Lão khổ.

Già khổ có hai thứ: 1) tăng trưởng: Từ tuổi trẻ đến trai tráng, từ trai tráng đến suy đồi, sức khoẻ hao mòn, đi đứng không an toàn; 2) diệt hoại: Thời cường tráng đã qua, thời già yếu kéo đến, tinh thần mòn mỏi, mạng sống bị thúc bách từng ngày, từ từ đi đến tàn tạ; đó gọi là lão khổ.

Ba, Bệnh khổ.

Bệnh khổ có hai thứ: 1) thân bệnh: bốn đại chống nhau, bệnh hoạn giằn xé. Nếu địa đại không hòa hợp thì thân thể nặng nề; thủy đại không hòa hợp thì toàn thân phù thủng; hỏa đại không hòa hợp thì cả người nóng bừng; phong đại không hòa hợp thì thân mình cứng đơ. 2) tâm bệnh: tâm ôm mối khổ sầu, rầu rỉ buồn bực; đó gọi là bệnh khổ.

Bốn, Tử khổ.

Chết khổ có hai thứ: 1) chết vì bênh: vì bệnh hoạn, tuổi thọ hết mà chết; 2) chết vì ngoại duyên: hoặc gặp tai nạn: Nước, lửa mà chết; đó gọi là tử khổ.

Năm, Ái biệt ly khổ. Những người mình thương yêu mà lại hay xa cách, không thể ở chung; đó là ái biệt ly khổ.

Sáu, Oán tắng hội khổ. Những người mình thù oán mà lại gặp nhau, vốn muốn xa cách mà lại tụ họp; đó gọi là oán tắng hội khổ.

Bảy, Cầu bất đắc khổ.

Tất cả những vật mình ham muốn ở đời mà không thể được; đó gọi là cầu bất đắc khổ.

Tám, Ngũ ấm thạnh khổ. năm ấm là sắc, thọ, tưởng, hành, thức.

Ấm có nghĩa là che đậy, vì năm thứ này hay che đậy chân tánh, không cho hiển lộ.

Thạnh có nghĩa là lớn mạnh; vì các khổ sanh, già, bệnh, chết ở trên tụ tập, nên gọi là ngũ ấm thạnh khổ.

Bát Kiền Độ

八犍度 (Bát kiền độ luận)

Tiếng Phạn là Kiền độ, tiếng Hoa là Pháp tụ; vì đệ tử của Phật là Ngài Ca chiên diên dùng các pháp môn, chia ra từng loại, phân ra làm tám nhóm; nên gọi là Bát kiền độ luận.

(Tiếng Phạn là Ca chiên diên, tiếng Hoa là Bất định là một trong mười đệ tử lớn của Phật).

Một, Tạp kiền độ. Như kinh vì Thinh văn nói về tứ thiện căn, tứ thánh quả, hữu dư Niết bàn, vô dư Niết bàn v.v… các pháp không cố định; nên gọi là tạp kiền độ.

(Tứ thiện căn là noãn, đảnh, nhẫn, thế đệ nhất vị, tức là tứ gia hạnh. Tứ thánh quả là sơ quả Tu đà hoàn, nhị quả Tư đà hàm, tam quả A na hàm, tứ quả A la hán. Hữu dư Niết bàn là quả A la hán thứ tư, tuy phiền não, hoặc đã hết, còn lại thân, trí chưa diệt. Vô dư Niết bàn là hoặc chướng đã hết; thân, trí cũng diệt, không còn sót lại gì cả).

Hai, Kết sử kiền độ.

Kết tức là bó buộc.

Sử tức là sai khiến.

Vì tam kết, ngũ cái, năm phần ở trên, năm phần ở dưới các hoặc. Nói tóm lại, không ra ngoài 18 phiền não trói buộc, sai khiến tâm thần người tu hành trôi lăn trong ba cõi; nên gọi là kết sử kiền độ. (Tam kết là thân kiến, giới thủ, nghi kết. Ngũ cái là tham, sân, thụy miên, trạo hối, nghi cái. Năm phần ở trên là hoặc nghiệp của sắc giới và vô sắc giới: Sắc ái, vô sắc ái, trạo, mạn, vô minh. Năm phần ở dưới là hoặc nghiệp của cõi dục: tham, sân, thân kiến, giới thủ, nghi. 18 phiền não là 6 căn đối với 6 trần. Trong 6 trần, mỗi trần chia ra tốt, xấu, trung bình, nên 3 x 6 = 18. Tương tự sự thọ nhận của 6 căn cũng vậy, nên 3 x 6 = 18. Sáu căn, sáu trần cộng thành 18+18=36. Lạy lấy ba đời hiện tại, quá khứ, vị lai nhân ba thành mườitám phiền não).

Ba, Trí kiền độ.

Trí tức là trí huệ.

Vì bốn bậc bốn quả Thinh văn tu giới, định, huệ, đoạn trừ chướng ngại do mê lầm gây ra, chứng được trí huệ vô lậu.

Bốn, Hành kiền độ. Hành tức là ba nghiệp thân, miệng, ý khởi lên các hành thiện, ác.

Thiện hành thân không sát sanh, trộm cắp, tà dâm; miệng không nói dối, lời thêu dệt, hai lưỡi, nói ác; ý không tham, sân, si. Ác hành là ngược lại ở trên; nên gọi là hành kiền độ.

Năm, tứ đại kiền độ.

Bốn đại là đất, nước, gió, lửa. Vì không nơi nào mà không có bốn thứ này, nên gọi là đại. Trong ba cõi quá khứ, hiện tại, vị lai đều luận bàn thiện sắc và ác sắc do tứ đại tạo ra, nên gọi là tứ đại kiền độ.

Sáu, Căn kiền độ.

Căn tức là sáu căn, năm căn các pháp, căn cứ vào tứ quả và tam thế mà nói, nên gọi là căn kiền độ. (sáu căn là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý. năm căn là tín, tấn, niệm, định, huệ tức là pháp môn tu tập của Thinh văn).

Bảy, Định kiền độ.

Định tức là các định ở cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc và các định của Thinh văn, Duyên giác tu tập có rất nhiều không giống nhau; nên gọi là định kiền độ.

Tám, Kiến kiền độ. Kiến tức là nhị kiến của phàm phu và ngoại đạo, cho đến sáuhai kiến rất nhiều không giống nhau; nên gọi là kiến kiền độ.

(Đoạn kiến là ngoại đạo sai lầm cho rằng thân này chết rồi không tái sanh nữa. Thường kiến là sai lầm cho rằng thân này tuy chết, sau sống lại. 62 kiến là, ở trong năm ấm, mỗi ấm khởi lên bốn thứ tà kiến. Như vậy là thành 20 tà kiến và trong ba đời thì được 60 cộng với hai tà kiến căn bản là thường và đoạn là 62 tà kiến).

Bát Kiêu Phối Bát Điểu

八憍 配八鳥 (Pháp hoa văn cú).

Kiêu là khoe khoang.

Vì người khoe khoang rằng mình hơn người khác, như con chim bay lên nhìn xuống những gì đã đi qua, nên mới dẫn ra kinh Văn thù vấn so tám thứ kiêu căng với tám loài chim.

Một, Thạnh tráng kiêu như si

(chim cắt).

Vì ỷ mình cường tráng khoẻ mạnh, ăn hiếp kẻ yếu đuối, giống như loài diều; nên gọi là thạnh tráng kiêu như si.

Hai, Tánh kiêu như kiêu (chim vọ).

Người dựa vào thanh thế của dòng họ mình, xúc phạm, xem thường người khác, giống như chim kiêu bất hiếu, ăn thịt mẹ; nên gọi là tánh kiêu như chim kiêu.

Ba, Phú kiêu như điêu (chim diều).

Người dựa vào sự giàu có tiền của, xúc phạm, xem thường người khác, giống như con điêu dựa vào sức khoẻ, mạnh mẽ của nó, bắt các giống chim khác tùng phục; nên gọi là phú kiêu như điêu.

Bốn, Tự tại kiêu như thứu

(chim ó).

Người dựa vào thân thể to lớn, làm theo ý mình, không kiêng dè gì, xúc phạm, xem thường người khác, giống như con chim thứu ăn ở trong rừng sâu, đi lại tự do; nên gọi tự tại kiêu như thứu.

Năm, Thọ mạng kiêu như ô

(chim quạ).

Người dựa vào tuổi thọ cao của mình, xúc phạm, khinh thường người khác, giống như con quạ sống lâu; nên gọi là thọ mạng kiêu như ô.

Sáu, Thông minh kiêu như thước (chim khách).

Người dựa vào sự thông minh, lanh lợi của mình, xúc phạm, khinh thường người khác, giống như con thước rất thông minh, có thể cho người biết trước lành, dữ; nên gọi là thông minh kiêu như thước.

Bảy, Hành thiện kiêu như cưu

(chim tu hú).

Người dựa vào khả năng làm chút ít việc lành, bèn xúc phạm, khinh thường người có đức độ, giống như con cưu, tánh nó tuy thuần nhưng không biết khiêm nhường; nên gọi là hành thiện kiêu như cưu.

Tám, Sắc kiêu như cáp (chim bồ câu)

Người dựa vào nhan sắc, hình dung đẹp đẻ của mình, xúc phạm, khinh thường người khác, giống như bồ câu (có nhiều loại) có sắc đẹp hơn các loài chim khác, lại còn đa dâm; nên gọi sắc kiêu như cáp.

Bát Nạn

八難 (Duy ma sở thuyết kinh).

Tám nạn là tám chỗ gây khó khăn, chướng ngại.

Tám chỗ này, tuy quả báo khổ, vui khác nhau, đều không gặp được Phật, không nghe chánh pháp; nên gọi là chung là nạn.

Một, Tại địa ngục nạn. Dưới cõi Nam thiệm bộ châu, hơn 500 do tuần, có tám địa ngục lạnh, tám địa ngục nóng. Do ác nghiệp của chúng sanh cảm thọ quả báo mà đọa vào đây. Đêm dài tăm tối, chịu khổ không ngừng, trở ngại không thấy Phật, nghe pháp; nên gọi là địa ngục nạn.

Hai, Tại súc sanh nạn. Chủng loại của súc sanh nhiều lắm. chúng tùy nhân mà nhận quả báo; hoặc được người nuôi dưỡng; hoặc ở trong núi, dưới biển, thường bị đánh đạp, giết hại; hoặc ăn lẫn nhau, chịu khổ vô cùng; trở ngại không gặp Phật, nghe pháp; nên gọi là súc sanh nạn.

Ba, Tại ngạ quỷ nạn. Ngạ quỷ có ba loại: 1) loại nghiệp quá nặng, già, trẻ đều không nghe tên nước để uống; 2) loài nghiệp vừa, chỉ ở cõi người, tìm cầu canh thừa, cơm cặn, máu mủ, cức đái nhơ uế cho sự sống; 3) loài này nghiệp nhẹ, thỉnh thoảng mới có bửa no bụng, đổi lại phải chịu dao, gậy đánh đập, bức bách, làm việc cực nhọc, chịu khổ vô lượng; trở ngại không gặp Phật, nghe pháp; nên gọi là ngạ quỷ nạn.

Bốn, Tại trường thọ thiên nạn.

Những vị trời này sống lâu đến 500 kiếp, tức là trời Vô tưởng đệ tứ thiền của cõi Vô sắc.

Nói vô tưởng là tưởng tâm của các vị này không hiện hành, như cá trong nước, sâu trong đất. Đây là kết quả tu tập của ngoại đạo, phần nhiều sanh ở cõi này; trở ngại không gặp Phật, nghe pháp; nên gọi là Trường thọ thiên nạn.

Năm, Tại bắc Uất đơn việt nạn. Tiếng Phạn là Uất đơn việt, tiếng Hoa là Thắng xứ, vì quả báo của xứ này hơn ba châu ở phía đông, tây, nam.

Người ở châu này sống đến

1000 tuổi, không chết yểu; vì ham mê vui sướng, không chịu giáo hóa, cho nên thánh nhân (Phật) không xuất hiện trong cõi này, vì vậy không gặp Phật, nghe pháp; nên gọi là bắc Uất đơn việt nạn.

Sáu, Manh lung ám á nạn. Những người này, tuy sanh sống ở nơi phồn hoa đô hội, nghiệp chướng sâu nặng, đui, mù, câm, ngọng các căn không đầy đủ; gặp Phật ra đời mà không thể thấy Phật; tuy có nói pháp cũng khô thể nghe; nên gọi là manh, lung, ám, á nạn.

Bảy, Thế trí biện thông nạn.

Những người thế gian, tài trí thông minh tuy có ham mê kinh sách ngoại đạo, không tin chánh pháp xuất thế; nên gọi là thế trí biện thông nạn.

Tám, Sanh tại Phật tiền Phật hậu nạn.

Phật xuất hiện ở đời, làm bậc đạo sư, dẫn dắt chúng sanh lìa xa khổ sanh, tử, được an vui Niết bàn. Người có duyên thì gặp được Phật. Còn những người sanh trước khi Phật ra đời hay sau khi Phật nhập diệt, đều do nghiệp nặng, duyên mỏng, đã không gặp Phật, cũng không nghe được pháp; nên gọi là sanh tại Phật tiền Phật hậu nạn.

Bát Nghĩa Chứng Hữu Bản Thức

八義証有本識 (Du già sư địa luận)

Vì thức thứ tám là nơi phát sanh tất cả căn bản các pháp thiện, ác; nên gọi là bản thức.

Nay luận dùng tám nghĩa này chứng minh tướng của thức thứ tám.

Một, Y chỉ chấp thọ. Vì thức này là chỗ nương tựa của các nhiễm tịnh, giữ gìn không để cho mất; nên gọi là ý chỉ chấp thọ.

Hai, Tối sơ sanh khởi. Vì thức này đầu thai vào bụng mẹ đầu tiên, giống như đá nam châm hút sắt, nên gọi là đầu tiên sanh khởi.

(Từ thạch dụ cho thức. Sắt dụ cho tinh huyết của cha mẹ).

Ba, Hữu minh liễu tánh. Vì thức này đối với ba tánh thiện, ác, vô ký của các pháp đều phân biệt rõ ràng, không chút mờ tối. Đó gọi là tánh sáng suốt rõ ràng.

(Tánh vô ký là tánh không thiện, không ác).

Bốn, hữu chủng tử tánh. Vì thức này có khả năng duy trì các chủng tử thế gian, xuất thế gian, làm cho không mất; nên gọi là có tánh chứa đựng các chủng tử.

Năm, nghiệp dụng sai biệt. Vì thức này theo nhiễm duyên thì tạo ra nghiệp ác; theo tịnh duyên thì tạo ra nghiệp lành, sai khác không giống nhau; nên gọi là nghiệp dụng sai biệt.

Sáu, Thân thọ sai biệt.

Thân có nghĩa là chứa nhóm. Vì thức này chứa đựng tất cả pháp, nên gọi là thân; do có khả năng lãnh thọ duyên nhiễm, tịnh được thức thứ bảy huân tập, nên đối với các pháp thiện, ác không lộn xộn quá mức. Vì vậy gọi là thân thọ (nhận, lãnh) khác nhau.

Bảy, xứ vô tâm định. Vì vào định vô tưởng hoặc định diệt tận, tuy tâm thọ tưởng không còn, hơi thở ra vào đều dứt, nhưng thức thứ tám vẫn còn; vì vậy gọi là ở định vô tâm.

(Định vô tâm là định vô tưởng thiên. Diệt tận định là diệt hết tâm thọ, tưởng; thân chứng định này tức là định mà các vị A la hán chứng được).

Tám, mạng chung thời thức. Vì khi sắp chết, cảm giác lạnh từ từ khởi lên; chỉ khi thức này rời bỏ cái thân thì bốn đại rã rời; nên gọi là thức lúc mạng chung.

Bát Nhẫn

八忍 (Tứ khoa nghi tập chú)

Một, khổ pháp nhẫn. Khổ tức là cái khổ sống, chết ở cõi dục.

Pháp tức là lý chân như. Nhẫn tức là có thể nhịn, cũng có nghĩa là ấn chứng.

Vì ở trong ngôi vị tứ thiện căn, do quán cái khổ sống, chết của cõi dục cho đến sau tâm thế đệ nhất thì lý chân như mới hiển bày, sanh ra pháp nhẫn vô lậu. Đó gọi là khổ pháp nhẫn. (Tứ thiện căn tức là tứ gia hạnh: noãn, nhẫn, đảnh, thế đệ nhất).

Hai, Khổ loại nhẫn. Khổ tức là cái khổ sống, chết ở sắc giới và vô sắc giới. Loại tức là dòng (hay phái).

Vì sau khi quán khổ để ở cõi dục, lại quán khổ đế ở sắc giới và vô sắc giới, cũng sanh ra pháp nhẫn vô lậu. Đó là phân phái của khổ pháp nhẫn ở cõi dục, nên gọi là khổ loại nhẫn.

Ba, Khổ tập pháp nhẫn. Tập có nghĩa là chiêu tập. Vì quán các hoặc kiến, tư của Tập đế ở cõi dục mà lý chơn như được hiển hiện, sanh pháp nhẫn vô lậu. Đó gọi là tập pháp nhẫn. ( kiến hoặc là ý căn đối với pháp trần khởi lên các phân biệt. Tư hoặc là năm căn đối với năm trần khởi lên các tham ái)

Bốn, Tập loại nhẫn. Sau khi quán tập đế ở cõi dục, lại quán tập đế ở cõi sắc và vô sắc, sanh ra pháp nhẫn vô lậu. Đó là phân phái tập pháp nhẫn ở cõi dục, nên gọi là tập loại nhẫn.

Năm, Diệt pháp nhẫn.

Diệt có nghĩa là tắt ngúm. Vì quán diệt đế trong cõi dục, trước đã diệt khổ và tập, nên lý chân như hiển bày, sanh ra pháp nhẫn vô lậu. Đó gọi là diệt pháp nhẫn.

Sáu, Diệt loại nhẫn. Vì sau khi quán diệt đế ở cõi dục, lại quán diệt đế ở cõi sắc và vô sắc, nên sanh ra pháp nhẫn vô lậu. Đó là một loại khác của diệt pháp nhẫn ở cõi dục, nên gọi là diệt loại nhẫn.

Bảy, Đạo pháp nhẫn.

Đạo tức là 37 đạo phẩm. Vì quán đạo đế ở cõi dục, tu tập theo những đạo phẩm này, nên lý chân như hiển bày, sanh ra pháp nhẫn vô lậu. Đó gọi là đạo pháp nhẫn.

Tám, Đạo loại nhẫn. Vì sau khi quán đạo đế ở cõi dục, lại quán đạo đế ở cõi sắc và vô sắc, sanh ra pháp nhẫn vô lậu. Đó là loại khác của đạo pháp nhẫn ở cõi dục, nên gọi là đạo loại nhẫn.

Bát Nhiệt Địa Ngục

八熱地獄 (Hiển tông luận).

Ở dưới đất nên gọi là địa ngục.

Luận Bà sa nói: Ở dưới cõi Nam thiệm bộ châu hơn 500 do tuần có địa ngục. Địa ngục này có lớn, có nhỏ. Địa ngục lớn có tám cái lạnh, tám cái nóng.

Mỗi địa ngục lớn có bốn cửa. Mỗi cửa có bốn địa ngục nhỏ. Tổng cộng mộtsáu địa ngục nhỏ, gọi là địa ngục Du tăng, vì chúng sanh chịu tội, khi đến ngục ấy, tội khổ tăng lên.

(Tiếng Phạn là Thiệm bộ châu, còn gọi là Diêm phù đề, tiếng Hoa là Thắng kim châu. Tiếng Phạn là Du thiện na, còn gọi là Do tuần, tiếng Hoa là Hạn lượng).

Một, Tưởng địa ngục. Ngục này trong luận Câu xá có tên là địa ngục Đẳng hoạt.

Luận Hiển tông nói: Chúng sanh ở trong địa ngục này, tay mọc ra móng sắt dài và bén nhọn, giận dữ nhau, trong lòng nuôi hận thù hại nhau, dùng móng vuốt ấy vồ nhau đến thịt rơi máu đổ, hoặc bị đâm chém nghiền giã tưởng là đã chết. Luồng gió lạnh thổi tới, da thịt những tội nhân ấy trở lại như trước và sống lại; nên gọi là tưởng địa ngục.

Hai, Hắc thằng địa ngục. Vì ngục tốt trong ngục này dùng dây sắt nóng cột chặt tội nhân kéo đi, sau đó đem chém, cưa những tội nhân ấy. Rồi luồng gió dữ thổi bùng những dây sắc nóng ấy và buộc chặt thân thể tội nhân đốt cháy đến thịt, xương tủy sống sôi lên. Đau khổ không kể xiết, nên gọi là địa ngục Hắc thằng.

Ba, Đôi áp địa ngục.

Ngục này cũng gọi là địa ngục Chúng họp. Trong ngục có núi đá lớn, tội nhân đi vào bên trong, núi ấy tự nhiên khép lại, ép vào thân thể, thịt xương nát tan; nên gọi là địa ngục Đôi áp.

Bốn, Khiếu hoán địa ngục. Vì chúng sanh chịu tội đã đến ngục này, ngục tốt dích tội nhân bỏ vào cái vạc lớn nước đang sôi sùng sục, chịu biết bao đau đớn, khổ sở, kêu gào khóc lóc; nên gọi là địa ngục Khiếu hoán.

Năm, Đại khiếu hoán địa ngục. Vì sau khi ngục tốt đã bỏ tội nhân vào nước sôi nấu nhừ, thì gió nghiệp thổi tới làm tội nhân ấy sống lại.

Ngục tốt tiếp tục bắt tội nhân bỏ vào chảo sắt lớn, rang khô, lửa đốt, thống khổ không thể nói hết, la lớn kêu cứu, hoàn toàn vô ích; nên gọi là địa ngục Đại khiếu hoán.

Sáu, Thiêu chích địa ngục. Vì địa ngục này lấy sắt làm thành, lửa dữ hừng hực, thiêu đốt cả trong lẫn ngoài, da thịt tội nhân cháy rụi, thống khổ vô cùng; nên gọi là Thiêu chích địa ngục.

Bảy, Đại thiêu chích địa ngục.

Vì ngục tốt đem bỏ tội nhân trong thành bằng sắt, thì lửa dữ đốt thành, trong ngoài đỏ rực, đốt cháy tội nhân. Lại có hầm lửa đang cháy phừng phực. hai bờ trong hầm lại có núi lửa, ngục tốt bắt lấy tội nhân, dùng cây sắt xuyên ngang thân mình rồi treo lên ngọn lửa, da thịt cháy tan nát, thống khổ không cùng; nên gọi là địa ngục Đại thiêu chích.

Tám, Vô gián địa ngục. Vì chúng sanh có tội, đến đây chịu khổ không chút gián đoạn, nên gọi là Vô gián.

Luận Thành thật nói rõ năm loại địa ngục Vô giác: 1) thú quả vô gián: Người phạm tội quá nặng (sau khi chết) liền đến ngục ấy chịu quả báo, không có khoảng cách; 2) thọ khổ vô gián: Đến ngục ấy (sau khi chết) chịu khổ sở, không có khoảng cách; 3) thời vô gián: Thời gian chịu khổ trong địa ngục ấy không có khoảng cách; 4) mạng vô gián: Ở trong địa ngục ấy sống 20 tiểu kiếp trong đau khổ không ngừng nghỉ trong giây lát; 5) hình vô gián: Chúng sanh chịu tội trong ngục ấy, sống chết liên tục, không gián đoạn. Đó là nói về tám địa ngục nóng.

Bát Niệm

八念 (Đại trí độ luận).

Niệm là trong tâm còn nhớ. Luận nói: Các đệ tử của Phật ở nơi vắng vẻ, cho đến trong rừng sâu, đồng rộng, giỏi tu các quán bất tịnh…, chán ghét thân này, bỗng sanh sợ hãi; đến bị ác ma gây ra nhiều việc ác, làm cho tâm mình buồn phiền, rối loạn, lo lắng, sợ sệt từ từ tăng lên. Đó là lý do Như lai nói tám niệm pháp. Nếu giữ ở pháp này ở trong tâm, thì sợ sệt liền trừ sạch.

Một, Niệm Phật.

Vì người tu thiền quán, nếu gặp sợ hãi, chướng nạn, nên niệm chư Phật từ bi, cứu giúp chúng sanh, công đức vô lượng. Nhất tâm như thế, niệm niệm không rời thì sợ hãi, chướng ngại liền trừ hết.

Hai, Niệm pháp.

Vì người tu thiền quán, nếu gặp sợ hãi, chướng nạn, nên niệm pháp. Pháp lực to lớn, thấu suốt không trở ngại, hay diệt trừ phiền não. Nhất tâm như thế, niệm niệm không rời thì sợ hãi, chướng ngại liền trừ hết.

Ba, Niệm tăng.

Vì người tu thiền quán, nếu gặp sợ hãi, chướng nạn, nên niệm tăng. Tăng là đệ tử của Phật, có khả năng tu tập chánh đạo và chứng được quả thánh, là ruộng phước của đời. Nhất tâm như thế, niệm niệm không rời thì sợ hãi, chướng ngại liền trừ hết.

Bốn, Niệm giới.

Vì người tu thiền quán, nếu gặp sợ hãi, chướng nạn, nên niệm giới. Giới là gốc của vô thượng Bồ đề, có thể ngăn chặn các việc ác, được nơi an ổn. Nhất tâm như thế, niệm niệm không rời thì sợ hãi, chướng ngại liền trừ hết.

Năm, Niệm xả.

Người tu thiền quán, nếu gặp sợ hãi, chướng nạn, nên niệm xả. Xả có hai thứ: 1) xả thí hay sanh công đức lớn; 2) xả phiền não là nhân được trí huệ lớn. Nhất tâm như thế, niệm niệm không thôi thì sợ hãi và chướng ngại liền dứt trừ.

Sáu, Niệm thiên.

Người tu thiền quán, nếu gặp sợ hãi và chướng nạn, nên niệm trời Tứ thiên vương, cho đến trời Tha hóa tự tại. Các trời như thế, quả báo thanh tịnh, đem lại lợi ích, an ổn cho tất cả. Nhất tâm như thế, niệm niệm không rời thì sợ hãi, chướng ngại liền trừ.

(Tứ thiên vương là: Đông là Trì quốc thiên vương, nam là Tăng trưởng thiên vương, tây là Quảng mục thiên vương, bắc là Đa văn thiên vương. Trời Tha hóa tự tại tức là tầng trời thứ sáu ở cõi dục).

Bảy, Niệm xuất nhập tức.

Tức là hơi thở ra vào trong mũi. Niệm xuất nhập tức là người tu thiền quán, nếu gặp sợ hãi, nên nhớ đến hơi thở, là loại thuốc hay nhất trị bệnh tán loạn, là đường tắt vào thiền định. Niệm niệm như thế không ngưng, tâm không còn dong ruỗi, tán loạn, sợ hãi, chướng ngại liền trừ được.

Tám, Niệm tử.

Người tu thiền quán, nếu gặp sợ hãi, chướng nạn, nên nhớ đến chết. Chết có hai thứ: 1) Tự tử: quả báo hết thì chết; 2) chết vì duyên khác: gặp duyên ác mà chết.

Từ khi sanh ra đến giờ, thường cùng với sắc thân này, không trốn nơi nào được. Nhất tâm như thế, niệm niệm không dừng, thì sợ hãi, chướng ngại liền trừ được.

Bát Phần Phân Như Lai Xá Lợi

八分分如來舍利 (Niết bàn kinh luận phần).

Đức Thích Ca, sau khi trà tì ở thành Câu thi na, thì các nước đem binh đến để giành xá lợi. Lúc ấy, có người Bà la môn để chấm dứt việc tranh giành ấy và phân xá lợi Phật làm tám phần cho tám nước xây tháp cúng dường. (Tiếng Phạn là trà tì, tiếng Hoa là phần thiêu. Tiếng Phạn là Xá lợi, tiếng Hoa là Cốt thân.

Một, Câu thi thành. Các lực sĩ ở thành Câu thi nhận một phần xá lợi, đó là nước ở chính giữa, để xây tháp cúng dường.

Hai, Ba kiên la bà quốc. Lực sĩ của nước nầy nhận một phần xá lợi, đem về nước dựng tháp cúng dường xá lợi Phật.

Ba, Sư già na bà quốc. Chúng Câu lâu la của nước này nhận một phần xá lợi, đem về nước dựng tháp cúng dường.

Bốn, A lặc già quốc. Các vị Sát đế lợi của nước này nhận một phần xá lợi, đem về nước xây tháp cúng dường. (Tiếng Phạn là Sát đế lợi, tiếng Hoa là Điền chủ).

Năm, Tỳ nậu quốc. Các vị Bà la môn của nước Tỳ nậu nhận một phần xá lợi, đem về nước xây tháp cúng dường.

Sáu, Tỳ ly quốc. Các Lê xa của nước Tỳ ly nhận một phần xá lợi, đem về nước xây tháp cúng dường.

Bảy, Già la ca la quốc. Các vị Thích tử của nước này nhận một phần xá lợi, đem về nước xây tháp cúng dường.

Tám, Ma già đà quốc. Vua A xà thế nhận một phần xá lợi, đem về nước xây tháp cúng dường.

(Tiếng Phạn là Ma già đà, tiếng Hoa là Thiện thắng. Tiếng Phạn là A xà thế, tiếng Hoa là Vị sanh oán)