Tam Tạng Pháp Số

Nhị Thập Chủng Phiền Não Hiện Hành

二十種煩惱現行 (Du già sư địa luận).

một, Tùy sở dục triền hiện hành. Vì người tại gia bị vô số nghiệp trói buộc liên tục không bỏ, nên gọi là hiện hành bị trói buộc do ham muốn.

Hai, Bất tùy sở dục triền hiện hành.

Vì người xuất gia không bị cảnh dục lạc, nên gọi là hiện hành không bị trói buộc do không chạy theo ham muốn.

Ba, Vô sở liễu tri hiện hành. Vì người ở chỗ ác mà nói pháp, đối với các pháp thiện, ác, không có sự phân biệt; đối với tất cả cảnh giới hoàn hoàn không biết rõ. Do tâm mê lầm này liên tục không bỏ, nên gọi là hiện hành cái không hiểu biết.

Bốn, Hữu sở liễu tri hiện hành. Vì người ở chỗ lành nói pháp, đối với tất cả pháp mà sanh ra phân biệt, đối với pháp lành thì theo, đối với pháp ác thì bỏ. Do tâm hiểu rõ này, liên tục không bỏ, nên gọi là hiện hành của sự hiểu biết.

Năm, Thô phiền não hiện hành. Vì các phiền não tham, sân, si, mỗi thứ đều tăng trưởng thô trọng. Hoặc gặp thuận cảnh tham hoặc thô trọng, hoặc gặp nghịch cảnh sân hoặc thô trọng khác nhau, mỗi thứ nổi lên không giống nhau, nên gọi là hiện hành của thô phiền não.

Sáu, Đẳng phiền não hiện hành. Vì các phiền não mê lầm tham, sân, si cùng khởi lên một lúc không có nhẹ, nặng, nên gọi là hiện hành của các phiền não.

Bảy, Vi phiền não hiện hành.

Vì người tu hành cầu xa lìa cõi Dục, tuy chưa chứng quả nhưng phiền não trong ba cõi đã giảm thiểu đi rất nhiều, nên gọi là hiện hành của phiền não nhỏ bé.

Tám, Nội môn phiền não hiện hành.

Vì người tu hành cầu xa lìa cõi Dục, tuy không dính ngoại cảnh sắc, thinh, hương… nhưng tập khí trong tâm nổi lên liên tục không ngừng, nên gọi là hiện hành phiền não bên trong.

Chín, Ngoại môn phiền não hiện hành.

Vì người chưa xa lìa cõi Dục, theo cảnh dục của sáu trần bên ngoài mà vô số phiền não khở lên, liên tục không ngừng, nên gọi là hiện hành của phiền não bên ngoài.

Mười, Thất niệm phiền não hiện hành.

Vì người thấy thánh đạo chứng được quả, bỗng gặp duyên thừa sót lại, nghe pháp bất chánh, tập khí nổi lên làm mất chánh niệm, nên gọi là hiện hành của phiền não làm mất chánh niệm. Mười một, Mãnh lợi phiền não hiện hành.

Vì người chưa chứng được đạo quả, cần phải siêng năng hơn nữa. Khởi lên tác ý bất chánh, thì phát tâm dõng mãnh liên tục không thôi, nên gọi là hiện hành của phiền não dõng mãnh. Mười hai, Phân biệt sở khởi phiền não hiện hành.

Vì người không tin chánh pháp, đối với các tà kiến khởi lên phân biệt, làm sanh ra vô số chấp trước liên tục không thôi, nên gọi là hiện hành của phiền não bởi phân biệt khởi lên.

Mười ba, Nhậm vận sở khởi phiền não hiện hành.

Vì người sanh tâm lười biếng, không cần chánh hạnh, đối với cảnh năm dục, tự nhiên khởi lên các mê lầm liên tục không ngừng, nên gọi là hiện hành của phiên não do nhậm vận (duyên) sanh ra. Mười bốn, Tầm tư phiền não hiện hành.

Vì người đối với pháp quán của thiền định, thường tự suy tư, ghi nhớ, quán sát, hiểu biết, lầm khởi phân biệt liên tục không thôi, nên gọi là hiện hành về tầm tư phiền não.

Mười lăm, Bất tự tại phiền não hiện hành.

Vì khi ngủ, người mộng thấy cảnh tán loạn, ý thức duyên vào đó liên tục không thôi, nên gọi là hiện hành của phiền não không tự tại.

Mười sáu, Tự tại phiền não hiện hành.

Vì người thức tỉnh do hiểu ác huệ khởi lên duyên khắp các cảnh, liên tục không ngừng, nên gọi là hiện hành phiền não tự tại.

Mười bảy, Phi sở y vị phiền não hiện hành.

Giống như một người còn thơ ấu, đối với tất cả cảnh, không biết tốt, xấu nổi lên hiện hành phiền não chẳng có chỗ nương tựa.

Mười tám, Sở y vị phiền não hiện hành.

Người tu hành thành thục nương vào địa vị chánh hạnh dứt các phiền não, nhưng tâm năng đoạn liên tục không dừng, gọi là hiện hành phiền não có chỗ nương tựa.

Mười chín, Khả cứu liệu phiền não hiện hành.

Vì người siêng năng tu đạo hạnh, dứt trừ hoặc nghiệp sanh tử như chữa trị các bệnh. Chỉ biết bệnh sanh tử mà có thể cứu chữa được là không biết đến tâm đắm đuối Niết bàn liên tục không buông bỏ, nên gọi là hiện hành phiền não có thể cứu chữa.

Hai mươi, Bất khả cứu liệu phiền não hiện hành.

Vì người đối với các bệnh do hoặc nghiệp sanh tử nên không thể tu các chánh hạnh để cứu chữa, mà các phiền não ấy liên tục không dứt, nên gọi là hiện hành phiền não không thể cứu chữa.

Nhị Thập Chủng Phiền Não Tùy Miên

二十種煩惱隨眠 (Du già sư địa luận và Hiển dương thánh giáo luận).

Phiền não là các pháp tối tăm, buồn rầu của kiến hoặc, tư hoặc, vô minh hoặc làm não loạn tâm thần. Do phiền não này theo đuổi chúng sanh và ngủ im trong tành thức, nên gọi là tùy miên.

Một, Bất định địa tùy miên. Bất định địa tức là Dục giới. Vì ở cõi dục tán loạn, không tu thiền định. Do tán loạn làm cho các căn phiền não đeo đuổi không buông; nên gọi là tùy miên ở Bất định địa.

Hai, Định địa tùy miên. Định địa tức là sắc giới, vô sắc giới. Vì hai cõi này hay tu thiền định. Tuy tu thiền định lìa bỏ cái khổ ở cõi Dục; nhưng ở định địa, các phiền não về lý như tham, sân, si, ái, mạn còn đeo đuổi không buông; nên gọi là tùy miên ở cõi Sắc và Vô sắc.

Ba, Tùy trục tự cảnh tùy miên.

Vì ở trong ba cõi, mỗi cõi tự chia ra cảnh tượng thu nhiếp các kiến phiền não (phiền não về lý) theo các căn mà khởi lên hay diệt mất, lặng im âm thầm không buông bỏ; nên gọi là tùy miên chạy theo tự cảnh.

Bốn, Tùy trục tha cảnh tùy miên.

Hoặc tại cõi Sắc mà khởi lên phiền não của cõi Dục; hoặc tại cõi Vô sắc mà khởi lên phiền não của cõi Sắc; hoặc ở cõi Dục mà vui mừng thiền định của hai cõi trên, và sanh tâm vướng mắc vào vị (mùi), không biết ra khỏi; nên gọi là tùy miên chạy theo cảnh khác.

Năm, Bị tổn tùy miên. Vì chúng sanh thường bị phiền não ở cõi Dục làm tổn hại, và phiền não này tiềm phục không buông; nên gọi là bị tùy miên làm tổn hại.

Sáu, Bất bị tổn hại tùy miên. Vì đã sanh ở cõi Sắc không bị phiền não của cõi Dục làm tổn hại hoặc chưa xa lìa cõi Dục, tuy không bị phiền não tổn hại nhưng phiền não vẫn theo âm thầm không buông bỏ; nên gọi là không bị tùy miên làm tổn hại.

Bảy, Tùy tăng tùy miên. Vì chúng sanh trong ba cõi, tùy theo cõi của mình ở và khởi lên phiền não, theo thời gian phiền não lớn dần lên nấp kín âm thầm không buông bỏ; nên gọi tùy miên theo thời gian mà tăng trưởng.

Tám, Bất tùy tăng tăng tùy miên.

Vì ở trong thiền định tại cõi Sắc và Vô sắc thì phiền não không theo cảnh khác (cõi khác) mà tăng trưởng, nhưng vẫn chưa dứt phiền não mà còn tiềm phục không buông tha; nên gọi là tùy miên không tăng trưởng theo cảnh.

Chín, Cụ phân tùy miên. Vì các chúng sanh, ở tất cả cảnh giới, khởi lên các phiền não hoặc tham, sân, si... luôn không ít đi hay giảm bớt; nên gọi là tùy miên phân chia đều ở mọi cõi.

Mười, Bất cụ phân tùy miên. Vì Thinh văn, các bậc sơ quả... tuy dứt kiến hoặc ở ba cõi, nhưng tư hoặc chưa thể dứt hết; nên gọi là tùy miên không phân chia đều ở mọi cõi. Mười một, Khả hại tùy miên.

Vì bậc Thinh văn biết pháp khổ, tập, thì có thể làm cho tổn hại, nên tu đạo phẩm dứt kiến hoặc, tư hoặc để chứng được Niết bàn. Tuy dứt kiến, tư nhưng tập khí vô minh còn theo đuổi âm thầm không buông bỏ, nên gọi là tùy miên không thể làm tổn hại.

(Đạo phẩm tức là 37 đạo phẩm. Tập khí là phần còn sót lại của kiến, tư hoặc. 37 đạo phẩm là bốn niệm xứ, bốn chánh cần, bốn như ý túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám chánh đạo. Đây là pháp tu chung của Tam thừa). Mười hai, Bất khả hại tùy miên. Vì phàm phu chúng sanh không thể tu tập đạo phẩm, mà đối với phiền não thì không thể làm suy giảm, dứt trừ. Do vậy, phiền não

theo đuổi không buông; nên gọi là không thể làm tổn hại tùy miên.

Mười ba, Tăng thượng tùy miên.

Vì các phiền não tham, sân, si dần dần tăng lên, theo đuổi không buông; nên gọi là là tùy miên tăng lên.

Mười bốn, Bình đẳng tùy miên. Vì các phiền não tham, sân, si cùng khởi bình đẳng, theo đuổi âm thầm không buông; nên gọi là tùy miên bình đẳng. Mười lăm, Hạ liệt tùy miên. Người tu hành cầu xa lìa Dục giới, đối với sáu trần cảnh, nhớ nghĩ ít dần; nên gọi là tùy miên kém cỏi.

Mười sáu, Giác ngộ tùy miên. Vì khả năng hiểu biết tất cả phiền não và nghiệp quả đồng thời lưu chuyển. Tuy có thể giác ngộ nhưng chưa thể dứt trừ; nên gọi là giác ngộ tùy miên.

Mười bảy, Bất giác ngộ tùy miên.

Vì tất cả phiền não trói buộc, đuổi theo căn thức, không chút buông bỏ mà không hề biết đến; nên gọi là tùy miên không giác ngộ. Mười tám, Năng sanh đa khổ tùy miên.

Vì các phiền não tham, sân... ở cõi Dục hay sanh ra các thứ khổ đau; nên gọi là tùy miên có khả năng sanh ra nhiều đau khổ. Mười chín, Năng sanh thiểu khổ tùy miên. Vì thiền định trong cõi Sắc và Vô sắc, tuy không có cái khổ của cõi Dục, nhưng có tâm ưa hai cõi trên và chán cõi dưới cũng gọi là phiền não; nên gọi là tùy miên có thể sanh ra ít khổ.

Hai mươi, Bất năng sanh khổ tùy miên.

Vì các bậc Bồ tát tuy xa lìa các phiền não không sanh các khổ, nhưng còn thực hành tâm lợi tha cũng là phiền não; nên gọi là tùy miên không thể sanh khổ đau.

Nhị Thập Chủng Tiểu Thừa Ngoại Đạo Niết Bàn

二十空小種乘外道涅槃 (Đề bà Bồ tát thích Lăng già kinh trong ngoại đạo Tiểu thừa Niết bàn).

Một, Tiểu thừa ngoại đạo luận sư.

Thầy ngoại o này nói khi các thọ của ấm (thân) đã hết như ngọn đèn tắt. Chủng tử đã hoại thì gió nghiệp cũng ngừng, gọi là Niết bàn.

Hai, Ngoại đạo phương luận sư. Luận sư ngoại đạo này nói cái sanh ra đầu tiên là các phương (hướng). Từ các phương (hướng) sanh ra người đời. Từ người sanh ra trời, đất. Trời, đất diệt rồi nhập vào chỗ ấy, gọi là Niết bàn.

Ba, ngoại đạo phong tiên luận sư.

Thầy ngoại đạo này nói gió có khả năng sanh trưởng sự sống của vạn vật, có khả năng giết chết sự sống ấy, có khả năng tạo ra vạn vật, có khả năng hủy hoại vạn vật, gọi gió là Niết bàn.

Bốn, Ngoại đạo Vi đà luận sư.

Thầy ngoại đạo này nói từ trời Na la diên sanh ra hoa sen lớn. Từ hoa sen sanh ra ông tổ của Phạm thiên. Tất cả vật có sự sống, hay không có sự sống đều từ miệng của Phạm thiên sanh ra. Tất cả đại địa, tức là giới tràng tu phước đức. Ở trong đó tất cả hoa, cỏ, heo dê, lừa, ngựa... đều bị giết để cúng dường Phạm thiên, được sanh vào chỗ ấy, gọi là Niết bàn.

Năm, Ngoại đạo y xa luận sư. Quyến thuộc của luận sư ngoại đạo này nói tôn giả Y xa na luận sư có hình tướng không thể thấy, bao trùm tất cả mọi nơi. Vì vô hình tướng nên có thể sanh ra tất cả vạn vật có mạng và không mạng (sống), gọi là Niết bàn.

Sáu, Khỏa hình ngoại đạo luận sư.

Ngoại đạo sư này nói về cái thấy phân biệt có các tướng khác nhau, gọi là Niết bàn.

Bảy, Ngoại đạo Tỳ thế sư luận sư.

Thầy ngoại đạo này nói đất, nước, gió, lửa, hư không, vi trần các vật hòa hợp mà sanh ra tất cả vật biết và không biết ở thế gian. Khi không còn hòa hợp thì liền ly tán; rồi cho ly tán gọi là Niết bàn.

Tám, Ngoại đạo khổ hạnh luận sư.

Thầy ngoại đạo này nói thân hết phước đức hết, gọi là Niết bàn.

Chín, Ngoại đạo nữ nhân quyến thuộc luận sư.

Thầy ngoại đạo này nói rằng Ma ê thủ la biến làm người nữ sanh ra rồng, chim, trời, người và tất cả ngũ cốc, rắn, mọt, muỗi, ruồi, nhặng...; đó là những thứ có tri giác, gọi là Niết bàn.

Mười, Ngoại đạo hành khổ hạnh luận sư.

Thầy ngoại đạo này nói tội, phước hết đức cũng hết, gọi là Niết bàn.

Mười một, Ngoại đạo tịnh nhãn luận sư.

Thầy ngoại đạo này nói phiền não hết thì dựa vào trí, gọi là Niết bàn.

Mười hai, Ngoại đạo Ma đà la luận sư.

Thầy ngoại đạo này nói Na la diên luận sự nói rằng: ta tạo ra tất cả vạn vật; ở trong tất cả chúng sanh, ta là tối thắng (hơn hết); ta sanh ra tất cả vật có mạng sống và không mạng sống trong thế gian, từ ta sanh ra, chết trở về nơi ấy, gọi là Niết bàn.

Mười ba, Ngoại đạo Ni kiền tử luận sư.

Thầy ngoại đạo này nói rằng ban đầu sanh ra một nam một nữ. hai người này hòa hợp có khả năng sanh ra tất cả loài vật hữu tình và vô tình. Sau đó ly tán rồi trở lại chỗ ấy, gọi là Niết bàn.

Mười bốn, Ngoại đạo tăng khư luận sư.

Thầy ngoại đạo này nói 25 đế (sự thật) có nguyên nhân từ tánh sanh ra các chúng sanh, gọi là Niết bàn.

(25 đế là: 1) Minh sơ tự tánh; 2) Trí đại; 3) Ngã tâm; 4) Sắc; 5) Thinh; 6) Hương; 7) Vị; 8) Xúc; 9) Địa; 10) Thủy; 11) Hỏa; 12) Phong; 13) Không; 14) Nhãn tri căn; 15) Nhĩ tri căn; 16) Tỵ tri căn; 17)

Thiệt tri căn; 18) Thân tri căn; 19) Khẩu tác nghiệp căn; 20) Thủ tác nghiệp căn; 21) Túc tác nghiệp căn; 22) Tiểu tiện tác nghiệp căn; 23) Đại tiện tác nghiệp căn; 24) Tâm bình đẳng; 25) Thần ngã).

Mười lăm, Ngoại đạo Ma ê thủ la luận sư.

Thầy ngoại đạo này nói kết quả là do Na la diên làm ra, Phạm thiên là nguyên nhân nên gọi là Phạm thiên Na la diên; cho đến trời Tự tại là nguyên nhân của sanh, diệt. Tất cả đều từ trời Tự tại sanh ra và diệt mất, gọi là Niết bàn.

Mười sáu, Ngoại đạo vô nhân luận sư.

Thầy ngoại đạo này nói tất cả sự vật sanh ra không do nhân và duyên, không có nhân dơ, nhân sạch, cho đến cây cỏ, màu sắc chim khổng tước, không có ai mà làm tự nhiên có. Không từ nhân nào sanh ra gọi là Niết bàn.

Mười bảy, Ngoại đạo thời luận sư.

Thầy ngoại đạo này nói thời gian đến khi chín muồi là tất cả sự việc trọng đại sanh ra. Thời gian làm tất cả vật, thời gian phân tán tất cả vật, cho đến trong luận tôi nói rằng như 100 mũi tên bắn ra, thời gian không đến không chết; thời gian đến cọng cỏ đụng vào cũng chết liền. Mọi vật do thời gian sanh, do thời gian làm cho thành thục, do thời gian làm cho tiêu diệt, gọi là Niết bàn.

Mười tám, Ngoại đạo phục thủy luận sư.

Thầy ngoại đạo này nói nước là căn bản của vạn vật. Nước sanh ra trời, đất, tất cả vật hữu tình và vô tình; cho đến nước, có thể sanh vật, có thể hoại vật, gọi là Niết bàn. Mười chín, Ngoại đạo khẩu lực luận sư.

Thầy ngoại đạo này nói hư không là nguyên nhân của vạn vật. Hư không được sanh ra sớm nhất. Từ hư không sanh gió, từ gió sanh lửa, từ lửa sanh ấm, từ ấm sanh nước, nước lạnh đóng băng, cứng thành đất, từ đất sanh ra vô số loài cây cỏ, cho đến từ ngũ cốc sanh ra mạng sống, sau khi ăn xong trở về với hư không, gọi là Niết bàn. Hai mươi, Ngoại đạo bổn sanh an trà luận sư.

Thầy ngoại o này nói không có mặt trời, mặt trăng, tinh tú, hư không, cả đất mà chỉ có nước. Khi Đại an trà sanh, giống như con gà, sắc vàng xung quanh. Đến lúc thời gian chín muồi nứt ra hai đoạn. một đoạn ở trên làm trời; một đoạn ở dưới làm đất; ở giữa hai đoạn sanh ra Phạm thiên. Đó là ông tổ của tất cả chúng sanh, biến ra tất cả vật hữu tình, vô tình. Khi chúng tan rã lại rơi vào chỗ ấy, gọi là Niết bàn.

Nhị Thập Chủng Tùy Phiền Não

二十種隨煩惱 (Hoa nghiêm kinh Tùy sớ diễn nghĩa sao)

Các pháp hôn mê, phiền não loạn tâm thần theo đuổi chúng sanh, tạo ra vô lượng nghiệp, nên gọi là tùy phiền não.

Một, Phẫn tùy phiền não. Tâm giận dữ gọi là phẫn. Vì gặp tất cả cảnh trái lòng trước mắt, liền nỗi lên giận dữ, làm não loạn tâm mình. Đó là tùy phiền não phẫn.

Hai, Hận tùy phiền não.

Hận tức là oán hận (hờn giận). Do phẫn nộ không buông, kết thành hờn giận, não loạn tâm mình. Đó gọi là tùy phiền não hận.

Ba, Phú tùy phiền não.

Phú tức là ẩn phú (che giấu). Tự mình làm tội ác, không thể sám hối mà cố ý che giấu, chỉ sợ người khác biết nên làm cho não loạn tâm mình. Đó gọi là tùy phiền não phú.

Bốn, Não tùy phiền não. Não tức là nhiệt não (đau khổ kịch liệt). Vì bên ngoài gặp cảnh trái ý làm cho tâm đau khổ cùng cực, không sao an ổn được. Đó gọi là tùy phiền não não.

Năm, Tật tùy phiền não. Tật tức là tật đố (ghen ghét). Vì tâm luôn ở trong trạng thái bất bình thường ôm lòng ghen ghét, làm cho tâm bị não loạn. Đó gọi là tùy phiền não tật.

Sáu, Xan tùy phiền não. Dè xẻn gọi là Xan. Đối với tất cả tiền của, chánh pháp, tham lam, tìm kiếm, chứa cất, không biết bố thí, luôn sợ mất mát làm cho tâm bị não loạn. Đó gọi là tùy phiền não san.

Bảy, Cuống tùy phiền não. Giả dối, không thật gọi là cuống. Vì sự giao tiếp ở trong đời nói năng dối tra, lừa lọc mưu mô, tâm không an ổn mà sanh ra não loạn. Đó gọi là tùy phiền não cuống.

Tám, Xiểm tùy phiền não. Nịnh hót, hùa theo để làm vừa ý người khác, tâm luôn hổ thẹn, không sao an ổn được. Đó là tùy phiền não xiểm. Chín, Hại tùy phiền não. Vì ôm ấp, chứa chất oán hận, thường muốn hại người để thỏa ý mình, luôn sợ không thỏa mãn làm cho não loạn tâm mình. Đó gọi là tùy phiền não hại.

Mười, Kiêu tùy phiền não. Khoe mình, xem thường người khác gọi là kiêu. Vì tâm không khiêm nhường, hay muốn hơn người, ngạo mạn khoe tài làm não loạn tâm mình. Đó gọi là tùy phiền não kiêu.

Mười một, Vô tàm tùy phiền não.

Ở chỗ vắng vẻ làm việc sai trái, không biết xấu hổ với mọi người để tự hối cải làm cho tâm mình não loạn. Đó gọi là tùy phiền não vô tàm.

Mười hai, Vô quý tùy phiền não.

Lén làm việc bất thiện không biết thẹn với người để tự ăn năn, sửa lỗi làm cho tâm mình não loạn. Đó gọi là tùy phiền não vô quý.

Mười ba, Trạo cử tùy phiền não.

Vì ngoại cảnh quấy động làm cho thân tâm chao đảo, không thể nhiếp phục nên sanh ra não loạn. Đó gọi là tùy phiền não trạo cử. Mười bốn, Hôn trầm tùy phiền não.

Vì tâm thần tối tăm, chìm đắm, mê mờ, nên đối với các pháp không có hiểu biết gì, làm cho tâm mình não loạn. Đó gọi là tùy phiền não hôn trầm.

Mười lăm, Bất tín tùy phiền não.

Vì tà kiến, đa nghi nên đối chánh pháp không sanh tâm tin tưởng, do đó mà sanh ra não loạn. Đó gọi là tùy phiền não bất tín. Mười sáu, Giải đãi tùy phiền não.

Vì thân tâm lười nhác, đối với đạo nghiệp không thể siêng năng tu tập nên gây ra não loạn. Đó gọi là tùy phiền não giải đãi.

Mười bảy, Phóng dật tùy phiền não.

Buông thả gây ra lầm lỗi, đam mê, đắm chìm vào cảnh dục lạc, không kiểm soát được nên gây ra não loạn. Đó gọi là tùy phiền não phóng dật.

Mười tám, Thất niệm tùy phiền não.

Tâm chạy theo tà vọng, chánh niệm mất mát, cho đến đắm chìm làm cho tâm não loạn. Đó gọi là tùy phiền não thất niệm.

Mười chín, Tán loạn tùy phiền não.

Tâm thường buông lung gọi là tán loạn. Vì vướng vào các cảnh làm duyên làm cho tâm trôi nổi, luôn không vắng lặng nên gây ra não loạn. Đó gọi là tùy phiền não tán loạn. Hai mươi, Bất chánh tri tùy phiền não.

Vì hiểu sai đối với các pháp, lìa xa hiểu biết chân chánh, quay lưng lại với giác ngộ, hợp cùng trần cảnh, lấy vọng làm chân, làm cho tâm mình não loạn. Đó gọi là tùy phiền não bất chánh tri.

Nhị Thập Không

二十空 (Bát nhã kinh).

Một, Nội không.

Vì sáu căn ở trong (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) đều không có tự tánh, nên gọi là nội không.

Hai, Ngoại không. Vì sáu trần bên ngoài (sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp) đều không có tự tướng, nên gọi là ngoại không.

Ba, Nội ngoại không. Vì sáu căn, sáu trần, sáu thức đều không có tự tánh, nên gọi là nội, ngoại không.

Bốn, Không không. Vì tất cả pháp đều không đến cái không cũng không, nên gọi là không không.

Năm, Đại không.

Vì các pháp của Tiểu thừa là Tứ đế và 12 nhân duyên đều không không có, nên gọi là đại không.

Sáu, Tiểu không.

Tiểu không cũng gọi là vô tánh tự tánh không vì Tu đà hoàn, Tư đà hàm, A na hàm, A la hán, tướng của bốn quả đều không không có thật; nên gọi là tiểu không.

Bảy, Thắng nghĩa không. Vì lý của đệ nhất nghĩa giả lập để gọi mà thôi, đồng với chân tánh, xưa nay vốn không tịch, nên gọi là thắng nghĩa không.

Tám, Hữu vi không.

Vì phiền não, hoặc nghiệp trong ba cõi Dục, Sắc và Vô sắc vốn không có tướng hữu vi, nên gọi là hữu vi không.

Chín, Vô vi không. Vì ba tướng, sanh, trụ, diệt đều không, vô vi tịch tĩnh, không kẹt vào các sở tri chướng, nên gọi là vô vi không.

(Sanh, tru, dị, diệt là tất cả vạn vật đều có sanh ra, lớn lên, kéo dài một thời gian ở đời, cuối cùng là hoại diệt).

Mười, Tất cánh không. Vì tất cả các tướng của các pháp hữu vi, vô vi đều không tịch và bất khả đắc (không thể nắm bắt được), nên gọi là tất cánh không.

Mười một, Vô tế không. Vì tất cả pháp diệt mà không có cùng, phát khởi mà không có bắt đầu, không từ đâu có thể được, nên gọi là vô tế không.

Mười hai, Tán không. Vì tất cả các pháp do nhân duyên giả hợp mà thành đều không có tướng hòa hợp (tức có tướng hợp mà không có tướng hòa), nên gọi là tán không.

Mười ba, Vô biến dị không. Vì tất cả pháp chẳng phải thường, chẳng phải diệt, không thay không đổi vì pháp tánh như như, trọn không thể được, nên gọi là vô biến dị không.

Mười bốn, Bổn tánh không. Vì tất cả các pháp chẳng phải thường, chẳng phải diệt, bản tánh thanh tịnh, lìa tánh lìa tướng, nên gọi là bổn tánh không.

Mười lăm, Tự tướng không.

Vì các pháp về năm uẩn hư ảo không thật có, hoàn toàn không có tự tướng, nên gọi là tự tướng không.

Mười sáu, Cộng tướng không.

Vì các tướng này, kia của tất cả pháp chẳng phải thường chẳng phải diệt, xưa nay không tịch, nên gọi là cộng tướng không.

Mười bảy, Nhất thiết pháp không.

Vì bổn tướng của tất cả pháp đều không, chẳng phải thường chẳng phải diệt, trọn không thể nắm bắt được, nên gọi là nhất thiết pháp không. Mười tám, Bất khả đắc không. Tất cả pháp trong ba thời quá khứ, hiện tại, vị lai đều không thật có, trọn không thể tìm cầu được tướng của nó, nên gọi là bất khả đắc không.

Mười chín, Vô tánh không. Vì tất cả pháp thảy đều hư dối nên không có thật tánh, nên gọi là vô tánh không.

Hai mươi, Tự tánh không. Vì tất cả pháp chẳng phải thường (còn) chẳng phải diệt (mất), tánh nó vốn không, nên gọi là tự tánh không.

Nhị Thập Nan

二十難 (Tứ thập nhị chương kinh).

Một, Bần cùng bố thí nan. Từ sự túng thiếu khó khăn mà có thể chia xẻ giúp người; đó là việc làm khó.

Hai, Hào quý học đạo nan. Người ở cảnh giàu sang mà có thể chán ghét cái vui nhục dục, chịu khuất để cầu đạo; đó là việc làm khó.

Ba, Phán mạng tất tử nan. Người quý trọng việc nghĩa, xem thường cái sống, quyết chí hy sinh tánh mạng, hoặc vì pháp bỏ thân, giúp đỡ người đói khổ, hoặc làm bậc trung thần, lấy cai chết để bảo toàn khí tiết; đó là việc khó làm.

Bốn, Đắc đổ Phật kinh nan. Người hoặc sanh nơi heo hút quê mùa, không biết pháp xuất thế, muốn được thấy, nghe, thọ trì giáo pháp của Như lai; đó là việc khó làm.

Năm, Sanh trị Phật thế nan. Người không tạo dựng thắng nhân, không tu các điều thiện mà muốn gặp Phật xuất thế; đó là việc làm khó.

Sáu, Nhẫn sắc ly dục nan. Người bị nhiều tình dục làm mê hoặc, mà muốn chế phục vọng niệm, xa lìa tâm dục; đó là việc làm khó.

Bảy, Kiến hảo bất cầu nan. Người giàu sang, danh vọng và của cải có thể thích lễ nghĩa, quên thế lực không lấn lướt, ăn hiếp người khác; đó là việc khó làm. Chín, Bị nhục bất sân nan. Bị người khác làm nhục mà có thể giữ bình tỉnh, không sanh oán hận; đó là việc khó làm.

Mười, Xúc sự vô tâm nan. Vì tâm vốn thanh tịnh, gặp cảnh thì nổi lên. Nếu gặp việc gặp duyên mà tâm không nhiễm trước; đó là việc khó.

Mười một, Quảng học bác cứu nan.

Vì con người căn tánh chậm chạp mà muốn học rộng nghe nhiều, nghiên cứu kỳ cùng nghĩa lý để mở rộng kiến văn; đó là việc khó.

Mười hai, Bất kinh mạt học văn.

Phần nhiều người ta thích hướng lên trên; nếu mình có học vấn mà đối với người học vấn yếu kém, không sanh tâm khinh thường; đó là việc khó.

Mười ba, Trừ diệt ngã mạn nan. Vì người thường ôm lòng ngã mạn, hoặc xuất thân từ giòng dõi giàu sang mà không có tâm kiên ngạo, xem thường người khác; đó là việc làm khó.

Mười bốn, Hội thiện tri thức nan.

Vì người tu hành, phần nhiều bị lầm lạc bởi bạn xấu. Nếu lúc học đạo mà gặp được thiện tri thức khuyên răn, hướng dẫn làm cho mình mở mang hiểu biết; đó là việc khó.

Mười lăm, Kiến tánh học đạo nan.

Vì người mê lầm với vọng tình, tối tăm với ái dục mà có thể bỏ vọng trở về chân, học đạo thấy tánh; đó là việc khó.

Mười sáu, Đối cảnh bất động nan.

Vì tiền trần vọng cảnh làm mê hoặc chân tánh mà có thể giữ tâm vắng lặng, không bị ngoại vật lôi kéo; đó là việc khó.

Mười bảy, Thiện giải phương tiện nan.

Vì người luôn ôm lòng từ bi lớn, thương mến không quên chúng sanh, bằng vô số phương tiện đem lại ích lợi; đó là việc khó.

Mười tám, Tùy hóa độ chúng sanh nan.

Vì căn tánh của chúng sanh nhanh, chậm không giống nhau, mà có thể tùy cơ dạy dỗ, dìu dắt, cứu độ chúng thoát khỏi khổ đau; đó là việc khó.

Mười chín, Tâm hành bình đẳng nan.

Người ngu si, tăm tối, phần nhiều thấy có ta, người nên chấp chặt. Nếu có khả năng nhận thấy bình đẳng giữa người thân, kẻ oán thì tâm không còn phân biệt; đó là việc khó.

Hai mươi, Bất thuyết thị phi nan.

Vì nói hai lời, nói không đúng sự thật là giới cấm của Phật; nếu có thể giữ gìn khẩu nghiệp, không nói tốt, xấu, hay dỡ của người khác; đó là việc khó.

Nhị Thập Ngũ Chủng Ngoại Đạo Minh Đế

二 十 五 種 外 道 冥 諦 (Hoa nghiêm kinh Tùy sớ diễn nghĩa sao).

Hai mươi lăm thứ Minh đế là kế hoạch của ngoại đạo Ca tỳ la. Vì ngoại đạo này cũng tu thiền định, có thần thông, biết các việc trong tám vạn kiếp và tám vạn kiếp trước thì hoàn toàn không biết nên gọi là Minh đế.

Từ lúc đầu tối tăm về tự tánh, sanh ra trí huệ lớn, cho đến thần ngã, mở ra thành hainăm đế, hợp lại thành chín vị. (Tiếng Phạn là Ca tỳ la, tiếng Hoa là Hoàng sắc).

Một, Minh sơ tự tánh. Vì ngoại đạo này, lấy những việc tám vạn kiếp trước đây, hoàn toàn không biết nơi chốn, mờ tối cho là Tự tánh, nên gọi là Minh tự tánh.

Hai, Trí đại.

Trí đại cũng gọi là Giác đại, có nghĩa tăng trưởng. Vì từ ranh giới Minh sơ, hiểu biết tăng trưởng, nên gọi là từ Minh sơ sanh ra trí đại.

Ba, Ngã tâm. Ngã tâm còn gọi là ngã mạn, tức là ngã chấp. Vì do hiểu biết nên sanh tâm ngã mạn, nên gọi là từ Trí đại sanh ra ngã tâm.

Bốn, Tứ ngũ duy. Duy là vi (nhỏ bé). Ngũ duy cũng gọi là ngũ vi, tức là sắc, thinh, hương, vị, xúc. Vì sắc… có năm thứ, do tâm chấp ngã mới hiện ra, nên gọi là từ ngã tâm sanh ra ngũ duy.

Năm, Ngũ đại.

Ngũ đại tức là đất, nước, lửa, gió, không. Năm thứ tánh này có mặt khắp nơi, nên gọi là đại. Do cực vi mà sanh ra, nên gọi là ngũ duy sanh ra ngũ đại.

Sáu, Ngũ tri căn.

Ngũ tri căn tức là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, vì năm thứ này đều có sự hiểu biết, nhờ năm đại mà thành, nên gọi là từ năm đại sanh ra năm căn hiểu biết.

Bảy, Ngũ tác nghiệp căn. Ngũ căn tức là miệng, tay, chân, tiểu tiện, đại tiện. Gọi là tác nghiệp, năm thứ này, vì chúng có thể tạo ra công dụng của nghiệp, cũng nhờ năm đại mà thành, nên nói từ năm đại sanh ra năm căn tạo ra nghiệp.

Tám, Tâm bình đẳng căn. Tâm là nhục đoàn tâm, tức là ý căn. Gọi là bình đẳng vì căn này có thể bao trùm tất cả căn và cảnh sanh ra phân biệt; cái này cũng được năm đại làm thành, nên gọi là từ năm đại sanh ra căn bình đẳng và ngũ tri, ngũ tác nghiệp, tổng cộng là 11t căn.

Chín, Thần ngã.

Thần ngã tức đệ bát thức. Ngoại đạo lầm cho rằng thần ngã có thể sanh ra các pháp, thường còn không hư hoại, nghĩ đó là Niết bàn. Đó là chúa của 25 đế.

Nhị Thập Ngũ Hộ Giới Thần

二 十 五 護 戒 神 (Pháp uyển châu lâm).

Hộ giới thần là vì ở trong năm giới. Mỗi giới có năm vị thần hộ vệ. Kinh Quán đảnh nói: Nếu người giữ năm giới thì có hainăm vị thần hộ vệ thân mình. Những vị thần này ở hai bên người giữ năm giới; giữ gìn nhà cửa trong ngoài khiến cho mọi việc đều tốt đẹp.

Một, Hộ bất sát giới ngũ thần là: 1) Trà sô tỳ dũ đà ni bảo vệ thân thể người giữ giới, trừ khử tà quỷ; 2) Thâu đa lợi thâu đà ni bảo vệ sáu căn của người giữ giới đều được an toàn; 3) Tỳ lâu giá na thế ba bảo vệ ngũ tạng của người giữ gìn khiến cho an ổn điều hòa; 4) A đà long ma để bảo vệ mạch máu của người giữ giới được lưu thông an toàn; 5) Bà la hoan ni hòa bà bảo vệ móng tay của người giữ không để bị thương tổn.

Hai, Hộ bất đạo giới ngũ thần là:

1) Để ma a tỳ bà đà bảo vệ sự đi lại của người giữ giới cho được an toàn; 2) A tu thâu bà la đà bảo vệ sự ăn uống của người giữ giới để được thơm ngon; 3) Bà la ma đản hùng thư bảo vệ giấc mộng cho người giữ giới được an lành và khi thức dậy vui tươi; 4) Bà la môn địa man đá bảo vệ người giữ giới không bị trúng độc; 5) Tà ma hô đá da xá bảo vệ người giữ giới không bị sương gió làm cho cảm mạo.

Ba, Hộ bất tà dâm giới ngũ thần là:

1) Phật đà tiên đà lâu đá bảo vệ người giữ giới trong những cuộc cãi cọ bất chánh; 2) Man xà da tẩu đà bà bảo vệ người giữ giới không bị bệnh dịch, sốt lây hại; 3) Niết nê ê đà đa da bảo vệ người giữ giới không bị quan cai trị bắt; 4) A la đa lại đô da bảo vệ người giữ giới, tai ương ra khỏi nhà cửa; 5) Bà la na Phật đàm bảo vệ nhà cửa người giữ giới an ổn.

Bốn, Hộ bất vọng ngữ giới ngũ thần là:

1) A đề phạm giả san da bảo vệ người giữ giới không bị quấy phá bởi quỷ ma mồ mả; 2) Nhân đài la nhân đài la bảo vệ người giữ giới, trừ khử tà ác trong nhà cửa; 3) A già phong thi bà đa bảo vệ người giữ giới không bị quỷ thần bên ngoài hại; 4) phật đàm di ma đa đá bảo vệ người giữ giới tránh khỏi hỏa tai. 5) Đa lại xoa tam mật đà bảo vệ người giữ giới không bị trôm cướp xâm hại.

Năm, Hộ bất ẩm tửu giới ngũ thần là:

1) A ma la tư đâu hi bảo vệ người giữ giới, nếu đi vào rừng núi, không bị cọp sói hại đến; 2) Na la môn xà đâu đế bảo vệ người giữ giới tránh khỏi tổn thương mất mạng bởi gái đẹp; 3) Tỳ ni càn na ba bảo vệ người giữ giới, trừ khử chim, cáo độc ác; 4) Trà tỳ đâu tỳ xá la bảo vệ người giữ giới, trừ khử chó, chuột biến thành yêu quái; 5) Già ma tỳ na xà ni khư bảo vệ người giữ giới không bị cảnh hung ác ở âm ty dẫn dắt.

Nhị Thập Ngũ Hữu

二十五有 (Thiên thai tứ giáo nghi).

25 hữu không ra ngoài sáu đường. Có sống có chết, nhân quả không mất, đó là ý nghĩa của hữu. Nhưng trời Phạm vương, trời Vô tưởng và trời Ngũ na hàm đểu ở tại trời Tứ thiền, các trời này còn có cách gọi khác là vì ngoại đạo cho rằng trời Vô tưởng, vì vô tâm, là Niết bàn; trời Ngũ na hàm là nơi giải thoát thật sự. Đó là lý do kinh giáo của Phật gọi ba trời này là ba hữu là để bát bỏ sai lầm của ngoại đạo.

(Trời Ngũ na hàm là trời Ngũ tịnh cư ở tại trời Tứ thiền của sắc giới. Vì là nơi vãng sanh của bậc thánh chứng quả A na hàm, tức quả Bất hoàn, nên gọi là Ngũ na hàm thiên).

Một, Tứ châu vi tứ hữu.

Đó là Đông, Phất vu đãi

(Thắng), Tây, Cù da ni (Ngưu hóa), Nam, Diêm phù đề (Thắng kim châu), Bắc, Uất đơn việt (Thắng xứ).

Hai, Tứ ác thú vi tứ hữu. Tu la, ngạ quỷ, súc sanh, địa ngục bốn hữu trong sáu đường đều do ngu si, tham dục tạo ra các ác nghiệp, nên cảm thọ vào nơi này.

Ba, Lục dục thiên vi lục hữu. Sáu cõi trời ở Dục giới là: 1) trời Tứ thiên vương; 2) trời Đao lợi 3) trời Dạ ma; 4) trời Đâu suất; 5) trời Hóa lạc; 6) trời Tha hóa tự tại. (Tiếng Phạn là Đao lợi, tiếng Hoa là 33. Tiếng Phạn là Dạ ma cũng gọi là Tu diệm ma, tiếng Hoa là Thiện thời phân. Tiếng Phạn là Đâu suất, tiếng Hoa là Tri túc).

Bốn, Phạm thiên vi nhất hữu. Trời Đại phạm vương trong Sơ thiền thiên là chúa của 3000 thế giới.

Năm, Vô tưởng thiên vi nhất hữu.

Trời Vô tưởng trong tứ thiền thiên. Trời này lấy vô tâm tưởng làm quả.

Sáu, Ngũ na hàm thiên vi nhất hữu.

Na hàm là tiếng Phạn, gọi đủ là A na hàm, tiếng Hoa là Bất hoàn. Vì trời Vô phiền, Vô nhiệt, Thiện kiến, Sắc cứu cánh, còn gọi là Ngũ tịnh cư thiên, tên tuy khác nhau đều là chỗ ở của thánh nhân quả thứ ba, nên gọi chung là nhất hữu.

(Quả thứ ba là quả Thinh văn A na hàm).

Bảy, Tứ thiền thiên vi tứ hữu. Sắc giới có trời Sơ thiên, Nhị thiền, Tam thiền, Tứ thiền.

Tám, Tứ không xứ thiên vi tứ hữu.

Vô sắc giới có trời Không xứ, Thức xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ.

Nhị Thập Ngũ Tam Muội Phá Nhị Thập Ngũ Hữu

二十五三昧破二十有 (Pháp hoa huyền nghĩa).

Tiếng Phạn là Tam muội, tiếng Hoa là Chánh định. 25 chánh định phá 25 hữu là so với lý mà đối trị, tùy nghĩa mà đặt tên. Vì ba cõi Dục, Sắc, Vô sắc tuy có vui, khổ không giống nhau, nhưng có thật sanh, tử chấp chặt nên dùng pháp Tam muội vô cấu vân vân này để phá bỏ những điều ấy của ba cõi, làm cho chúng sanh ra khỏi các hữu đó.

Một, Vô cấu Tam muội phá địa ngục hữu.

Vì các nghiệp hoặc của Bồ tát đã thanh tịnh nên chứng được Chánh định vô cấu, thương xót những chúng sanh ấy chịu các khổ ở địa ngục; vì vậy dùng chánh định này dạy chúng tu hành, ra khỏi quả báo địa ngục và ác nghiệp đó.

Hai, Bất thối Tam muội phá súc sanh hữu.

Vì Bồ tát tu giữ giới, thiền định để phá bỏ các ác nghiệp, tự mình được lợi ích, không thối lui, chứng được Chánh định bất thối, thương xót những chúng sanh ấy chịu khổ súc sinh, nên dùng Tam muội này làm cho chúng ta lìa các ác, không còn thối thất thiện đạo.

Ba, Tâm lạc Tam muội phá ngạ quỷ hữu.

Vì Bồ tát tu giới, định, huệ để phá vỡ các nghiệp ác, chứng được Tam muội tâm lạc, thương xót các chúng sanh đó, chịu khổ của quỷ đói, nên dùng Tam muội này làm cho chúng xa lìa các điều ác mà tâm sanh hỷ lạc.

Bốn, Hoan hỷ Tam muội phá A tu la hữu.

Tiếng Phạn là A tu la, tiếng Hoa là Vô đoan chánh. Vì Bồ tát tu giới, định, huệ phá vỡ những nghiệp ác gây ra sợ hãi, chứng được Tam muội hoan hỷ, thương xót những chúng sanh ấy, chịu khổ A tu la, nên dùng Tam muội này, khiến cho chúng xa lìa nghi ngờ, sợ hãi.

Năm, Nhật quang Tam muội phá Phất bà đề hữu. Tiếng Phạn là Phất bà đề, tiếng Hoa là Thắng, tức Đông châu. Vì Bồ tát tu giới, định, huệ được Nhất thiết trí quang, phá vỡ mê mờ các nghiệp ác và vô minh, chứng được Nhật quang Tam muội, thương xót chúng sanh ở Đông châu, chịu nhiều sống, chết, nên dùng Tam muội này làm cho chúng phá vỡ những tối tăm của các nghiệp ác để được ra khỏi.

Sáu, Nguyệt quang Tam muội phá Cù da ni hữu.

Tiếng Phạn là Cù da ni, tiếng Hoa là Ngưu hóa, tức Tây châu. Vì Bồ tát tu giới, định, huệ, chứng được tất cả trí quang, phá vỡ tối tăm của vô minh, nghiệp ác, chứng được Tam muội nguyệt quang, thương xót chúng sanh Tây châu đó, chịu sống, chết, nên dùng Tam muội này khiến chúng phá tan những tối tăm của nghiệp ác.

Bảy, Nhiệt diệm Tam muội phá Uất đơn việt hữu.

Tiếng Phạn là Uất đơn việt, tiếng Hoa là Thắng xứ, tức là Bắc châu. Vì Bồ tát tu giới, định, huệ phá tan chấp ngã, chứng được Tam muội nhiệt diệm, thương xót chúng sanh Bắc châu đó chấp chặt vào ngã, rất khó dạy bảo, nên dùng Tam muội này, làm cho chúng xa lìa cái ngã sai lầm ấy và kể cái chấp ấy cũng không có để được giải thoát.

Tám, Như ảo Tam muội phá

Diêm phù đề hữu.

Tiếng Phạn là Diêm phù đề, tiếng Hoa là Thắng kim châu, tức là Nam châu. Vì Bồ tát tu giới, định, huệ phá tan hoặc nghiệp hư ảo, chứng được Tam muội như ảo, thương xót chúng sanh ở Nam châu này, quả báo phiền tạp, thọ mạng bất định, giống như ảo hóa, nên dùng Tam muội này, khiến cho chúng phá tan các ảo hỏa đó và được xa lìa hoặc nghiệp hư ảo. Chín, Bất động Tam muội phá Tứ thiên vương hữu.

Tứ thiên vương là Trì quốc thiên vương ở phía Đông; Tăng trưởng thiên vương ở phía Nam; Quảng mục thiên vương ở phía Tây; Đa văn thiên vương ở phía Bắc. Bồ tát tu giới, định, huệ phá tan phiền não tán loạn chứng được Tam muội bất động. Vì trời này du hành thế gian biết các hành động tạo ra nghiệp cảm quả báo, nên dùng Tam muội này khiến cho chúng phá tan các nghiệp cảm ấy, cũng để chứng được Tam muội ấy.

Mười, Nan phục Tam muội phá Tam thập tam thiên hữu.

Trời 33 tức là trời Đao lợi. Vì Bồ tát tu giới, định, huệ phá tan tất cả nghiệp cảm, chứng được Tam muội của Địa cư, hoặc nghiệp quả báo rất khó phá bỏ, nên dùng Tam muội này, làm cho chúng phá những khó khăn ấy và cũng chứng được Tam muội ấy.

Mười một, Duyệt ý Tam muội phá Diệm ma thiên hữu. Diệm ma là tiếng Phạn nói đủ là Tu diệm ma, tiếng Hoa là Thiện thời phân. Vì Bồ tát tu giới, định, huệ phá tan các phiền não, chứng được Tam muội duyệt ý này. Trời này lấy việc ở khoảng không làm vui, mà chưa có cái nào ở trên thượng giới bằng, nên dùng Tam muội này, khiến cho chúng lìa bỏ cái vui không xứ ấy, mà chứng được cái vui bất động.

Mười hai, Thanh sắc Tam muội phá Đâu suất đà thiên hữu. Tiếng Phạn là Đâu suất đà, tiếng Hoa là Tri túc. Vì Bồ tát tu giới, định, huệ phá tan phiền não, chứng được Tam muội thanh sắc. Vì quả báo của trời này, cung điện, y phục quý báu đều là màu xanh, nên dùng Tam muội này khiến cho chúng lìa bỏ phiền não và cũng chứng được Tam muội ấy.

Mười ba, Hoàng sắc Tam muội phá Hóa lạc thiên hữu.

Vì Bồ tát tu giới, định, huệ phá tan các phiền não, chứng được Tam muội hoàng sắc, vì quả báo cõi trời này, cung điện, y phục quý báu. Tất cả đều màu vàng, nên dùng Tam muội này khiến cho chúng xa lìa tất cả phiền não mà chứng được Chánh định ấy.

Mười bốn, Xích sắc Tam muội phá Tha hóa tự tại thiên hữu. Vì Bồ tát tu giới, định, huệ phá tan phiền não, chứng được Tam muội xích sắc. Vì quả báo cõi trời này, cung điện, y phục quý báu, tất cả đều màu đỏ; nên dùng Tam muội này làm cho chúng lìa bỏ tất cả phiền não và cũng chứng được chánh định ấy.

Mười lăm, Bạch sắc Tam muội phá Sơ thiền hữu. Sơ thiền tức Sắc giới thiên. Vì Bồ tát tu giới, định, huệ chứng được Tam muội bạch sắc. Vì quả báo trời này, tất cả đều màu trắng, nên dùng Tam muội này, khiến cho chúng lìa bỏ tất cả phiền não và cũng chứng được Chánh định ấy. Mười sáu, Chủng chủng Tam muội phá Phạm vương hữu.

Phạm thiên cũng là trời Sơ thiền ở cõi Sắc. Vì Bồ tát tu giới, định, huệ chứng được nhiều thứ Tam muội. Vì vị thiên chúa ấy lãnh đạo thiên giới, chủng loại nhiều, quả báo chẳng giống nhau nên dùng Tam muội này làm cho chúng xa lìa các thứ quả báo và cũng để chứng được Chánh định ấy.

Mười bảy, Song Tam muội phá

Nhị thiền hữu.

Nhị thiền là trời ở cõi Sắc. Vì Bồ tát tu giới, định, huệ chứng được song Tam muội. Vì trời này bên trong có duy nhất hai loại định tướng là Tịnh chi và Hỷ chi, tức là hai thứ quả báo, nhưng chứa lý song không, song giả, song trung, nên dùng Tam muội này, khiến cho chúng lìa bỏ tịnh, hỷ để chứng song không.

(Song không là hai hoặc kiến, tư đều không. Song giả là kiến giả, tư giả, tức là hoặc kiến, tư. Vì thể của hoặc này, hư dối không thật. Song trung là phá kiến, tư hoặc cùng vào trung đạo).

Mười tám, Lôi âm Tam muội phá Tam thiền hữu.

Tam thiền cũng ở cõi Sắc. Vì Bồ tát tu giới, định, huệ chứng được Tam muội Lôi âm. Vì cái vui rất mực của trời này, như cá ngủ trong băng, trùng ngủ trong đất, vướng vào cái vui của quả báo ấy, nên dùng Tam muội này làm cho chúng kinh hãi, khiến chúng lìa bỏ các thứ vui ấy và cũng là để chứng được Chánh định đó.

Mười chín, Chú vũ Tam muội phá Tứ thiền hữu.

Tứ thiền cũng thuộc Sắc giới. Vì Bồ tát tu giới, định, huệ chứng được Tam muội chú vũ, vì trời này giống như đất bằng có đầy đủ hạt giống. Nếu không gặp mưa thì mầm non không nẩy được, nên dùng mưa của Tam muội này, làm cho chúng nẩy mầm Tam đế và cũng để chứng được Chánh định ấy. (Tam đế là chơn, tục, trung đế). Hai mươi, Như hư không Tam muội phá vô tưởng thiên hữu. Vô tưởng thiên cũng thuộc trời Sắc giới. Vì Bồ tát tu giới, định, huệ chứng được Tam muội như hư không. Trời này từ sanh đến chết tâm tưởng không hoạt động lầm cho là quả báo chẳng không, đó là Niết bàn, nên dùng Tam muội này phá tan cái phi không ấy (chẳng không), khiến chúng tu hạnh không tịnh, cũng là để chứng được Tam muội này.

Hai mươi mốt, Chiếu cảnh

Tam muội phá A na hàm thiên hữu.

Tiếng Phạn là A na hàm, tiếng Hoa là Bất hoàn, tức quả thứ ba, sanh lên trời Sắc giới. Vì Bồ tát tu giới, định, huệ chứng được Tam muội chiếu cảnh. Vì trời này, tuy chứng được vô lậu tịnh sắc, chỉ là quả báo thanh tịnh thôi mà chưa được rốt ráo sắc không, nên dùng Tam muội này để làm cho chúng phá tan cái sắc thanh tịnh của quả báo ấy, mà được lý chân không rốt ráo, cũng là để chứng được Tam muội này.

Hai mươi hai, Vô phá Tam muội phá không xứ hữu. Không xứ tức là trời Vô sắc. Vì Bồ tát tu giới, định, huệ chứng được Tam muội vô ngại. Trời này đã ra khỏi lồng sắc, được quả báo vô ngại, nhưng chưa phải là cái vô ngại của không, giả, trung, nên dùng Tam muội này khiến cho chúng lìa bỏ quả báo ấy, cũng là để chứng được Tam muội ấy.

(Lồng sắc là ở cõi Sắc bị sắc chất ràng buộc như con vật ở trong lồng).

Hai mươi ba, Thường Tam muội phá thức xứ hữu. Thức xứ là thuộc cõi Vô sắc. Vì Bồ tát tu giới, định, huệ chứng được Thường Tam muội. Trời này dùng sự tương tục của thức làm thường (hữu), đây là quả báo của định, tức là chẳng phải cái thường vô vi, nên dùng Tam muội này khiến cho chúng lìa bỏ cái thường quả báo từ định, cũng là để chứng được Tam muội này.

Hai mươi bốn, Lạc Tam muội phá bất dụng xứ hữu.

Bất dụng xứ cũng có tên là Vô sở hữu xứ thuộc trời Vô sắc giới. Bồ tát tu giới, định, huệ chứng được Lạc Tam muội. Vì trời này chán Thức xứ vô biên, muốn vào Sở hữu xứ. Vì chúng sanh ở cõi này như si mê. Si mê là khổ, nên dùng Tam muội này làm cho chúng lìa bỏ si mê, cũng là để chứng được Tam muội ấy. Hai mươi lăm, Ngã Tam muội phá Phi tưởng phi phi tưởng xứ hữu. Phi tưởng phi phi tưởng xứ là thuộc trời Vô sắc giới. Vì Bồ tát tu giới, định, huệ chứng được Ngã Tam muội, vì trời ở trên đỉnh cõi Vô sắc giới cho đó là quả báo của Niết bàn, nhưng vẫn còn những phiền não vi tế chưa được tự tại, nên lấy Tam muội này khiến cho chúng lìa bỏ phiền não, cũng là để chứng được Tam muội ấy.

Nhị Thập Ngũ Viên Thông

二 十 五 圓 通 (Lăng nghiêm kinh).

Thể tánh trùm khắp gọi là viên (tròn); công dụng nhiệm mầu, không trở ngại gọi là thông (suốt). chính vì nguồn tâm vốn có của tất cả chúng sanh là thánh cảnh mà chư Phật và Bồ tát đã chứng được. Có tất cả là 25 thứ. Chư Phật, Bồ tát và đại A la hán, đối với sáu căn, sáu trần, sáu thức, bảy đại, (am hiểu không giống nhau). Do nguyên nhân này, các A la hán ở trong hội Lăng nghiêm, tuy nghe căn trần cùng nguồn gốc, nhưng hai ý nghĩa trói và mở chưa thấu đạt về bổn căn hoàn toàn, xin Phật chỉ bảo. Như lai, vì thế, hỏi các đệ tử: ban đầu phát tâm, các ông hãy tự trình bày cái nguyên nhân do đâu chứng ngộ, để cho A nan hiểu rõ chỗ vào của pháp môn viên thông. Nhưng luận về Viên thông, vốn không có hơn kém. Như lai bảo Văn thù chọn lựa và đã chọn ra chỉ có nhĩ căn của Quan thế âm là đáp ứng được yêu cầu về phương diện này của con người. Vì nhĩ căn thì thông minh và lanh lợi, nghe pháp dễ hiểu, phải lấy việc nghe âm thanh mà làm giáo thể, thì nhĩ căn của Quan âm là đặc biệt, là cửa vào đạo vậy. Nhưng không chọn âm thanh của Trần na, vì âm thanh vốn thuộc trần, còn căn có tánh nghe, nên chọn Trần na ở lúc ban đầu, Quan âm vào lúc cuối cùng để thấy rõ giữ và buông, cũng là ý tương quan trước sau của căn, trần.

Một, Âm thinh.

Âm thinh tức là thinh trần. Vì các ông Kiều trần na, ở trong vườn Nai, nghe Phật nói pháp Tứ đế, thầm hiểu được lý viên thông hiểu thấu tất cả thinh trần vốn là thanh tịnh, không động không tĩnh đều là âm thanh nhiệm mầu, tròn đầy thường còn; nhờ đó mà chứng được viên thông, nên nói như chỗ ta chứng được âm thanh là bậc nhất.

Hai, Sắc nhân.

Sắc nhân tức là sắc trần. Vì Ưu bà ni sa đà do tham dục nhiều, Phật bảo hãy quán bất tịnh. Vì thế khi quán tướng bất tịnh của thân thể sanh tâm chán ghét, muốn xa lìa, hiểu ra các tánh của sắc đều trở về hư không. Không, sắc cả hai quên mất thì hiển nhiên thanh tịnh. Nhờ vậy, chứng được viên thông, nên nói là như chỗ ta chứng được thì sắc là trên hết.

(Ưu ba ni sa đà là tiếng Phạn, tiếng Hoa là Trần tánh).

Ba, Hương nhân.

Hương nhân tức là hương trần. Vì đồng tử Hương nghiêm nghe giáo pháp đức Như lai, ở thất Thanh tịnh, tu tập thiền quán, thấy các tỳ kheo đốt hương trầm thủy bèn quán mùi hương ấy, chẳng phải gỗ chẳng phải hư không, chẳng phải khói, chẳng phải lửa, tức là hương mầu nhiệm thanh tịnh. Nhờ đó mà khai ngộ chứng được viên thông, nên gọi là như chỗ ta chứng được hương là trên hết.

Bốn, Vị nhân.

Vị nhân tức là vị trần. Vì hai pháp vương tử Dược vương, Dược thượng, ở vô lượng kiếp, làm thầy thuốc giỏi ở đời nên tất cả vị của cây, cỏ, kim, thạch đều biết hết, vâng lời dạy bảo của đức Như lai, hiểu rõ tánh của vị chẳng phải không chẳng phái có, chẳng phải là thân tâm, chẳng phải lìa thân tâm mà đều là vị mầu nhiệm thanh tịnh bản nhiên. Từ đó được khai ngộ, chứng được viên thông, nên nói là như chỗ ta chứng vị là trên hết.

Năm, Xúc nhân.

Xúc nhân tức xúc trần. Vì Bạt đà bà la, trước ở chỗ Phật Oai âm vương, nghe pháp xuất gia. Vào lúc chư tăng tắm rửa, theo thứ tự vào nhà tắm, bỗng nhận ra nước đã chẳng phải tẩy trần, cũng chẳng phải tẩy sạch thân thể, an nhiên không vướng vào đâu, chứng được cái vô sở hữu, sự xúc chạm mầu nhiệm thanh tịnh, xưa nay vốn không nhiễm, vào được viên thông, nên nói là như chỗ ta chứng được, xúc là trên hết.

(Tiếng Phạn là Bạt đà bà la, tiếng Hoa là Hiền thủ).

Sáu, Pháp nhân.

Pháp nhân tức là pháp trần. Vì các Ngài Ma ha Ca diếp nhờ quán sáu trần biến hoại ở thế gian mà ngộ được tính không của pháp tánh, rồi tu diệt tận định để diệt ý căn, thọ, tưởng không khởi lên; pháp nhiệm mầu khai tỏ rõ ràng, diệt hết các lậu (phiền não), chứng được vô sanh diệt, nhanh chóng đi vào viên thông; nên nói là như chỗ ta chứng được, pháp trần là trên hết.

(Tiếng Phạn là Ma ha ca diếp, tiếng Hoa là Đại ẩm quang. Diệt tận định là tâm thọ, tưởng hết, hơi thở ra, vào dừng nên chứng được định này).

Bảy, Kiến nguyên.

Kiến nguyên tức là nhãn căn. Vì A na luật đà khi mới xuất gia thường ham ngủ nghỉ, bị Phật quở. Vì vậy, bảy ngày đêm ông không ngủ. hai mắt của ông không còn thấy được nữa. Đức Thế tôn dạy cho Kim cang Tam muội, ông liền chứng được thiên nhãn thanh tịnh. Đó là lý do không nhờ nhãn căn mà có thể thấy 3000 thế giới rõ như cái quả nắm trong bàn tay. Nhờ vậy ngộ nhập viên thông, nên nói như chỗ ta chứng được thì vừa liếc mắt là trở về nguyên thủy. Đây là đệ nhất.

(Tiếng Phạn là A na luật, tiếng Hoa là Vô tham. Toàn kiến tuần nguyên là vừa thấy đại thiên thì đã trở về nguyên thủy của chân tánh. Tam muội là Chánh thọ, cũng là Chánh định).

Tám, Tức không.

Tức không là tỵ căn. Vì Chu lợi bàn đặc ca, ở đời quá khứ, làm đại pháp sư mà keo kiệt Phật pháp, không sẵn sàng dạy dỗ cho người, đời sau bị quả báo ngu độn; nhưng vì kiếp trước có nhân lành, gặp Phật rồi xuất gia. Do căn chậm lụt nên học một câu kệ, hơn 100 ngày cũng không thuộc. Phật bảo ông an cư (ở yên một chỗ) và đếm hơi thở để nhiếp tâm. Nhờ quán sát hơi thở ra, vào, tướng sanh, diệt của nó trong từng sát na, bỗng cảm thấy vô ngại, chứng được viên thông; nên gọi là như chỗ ta chứng được là bỏ vọng căn nương theo chân không. Đây là đệ nhất.

(Tiếng Phạn là Chu lợi bàn đặc ca, tiếng Hoa là Kế đạo. Tiếng Phạn là Ca đà, tiếng Hoa là Phúng tụng. Sổ tức: đếm hơi thở là hơi thở ở trong mũi, đếm từ từ, từ một đến mười. Tiếng Phạn là Sát na, tiếng Hoa là Nhất niệm. Phản tức tuần không là bỏ vọng căn nương theo chân không).

Chín, Vị tri.

Vị tri tức thiệt căn. Vì Kiều phạm bát đề, ở đời quá khứ, khing thường Sa môn. Ông bị bệnh ngưu thi. Phật muốn ngăn ngừa bệnh hủy báng Sa môn đó, mới cho ông xâu chuổi và bảo: hãy luôn niệm Phật. Khi tâm địa được thanh tịnh, lại quán về thiệt căn, nhận ra tánh của thiệt căn, chẳng phải thể chẳng phải vật, nên niệm thì vượt ra khỏi phiền não của thế gian, ngộ được viên thông; nên nói là không vướng vào vị trần, không theo tri kiến sai lầm. Đây là đệ nhất.

(Tiếng Phạm là Kiều phạm bát đề, tiếng Hoa là Ngưu thi. Vì đời trước đã từng làm ngưu vương, tập khí chưa hết, nên sau khi ăn hay nhai lại).

Mười, Thân giác.

Thân giác tức là thân căn. Vì Tất lăng già bà sa nghe Phật nói các việc chẳng vui ở thế gian. Do đi khất thực nên chân bị thương vì đạp phải gai nhọn làm cho đau đớn toàn thân; ông liền quán sát tâm nhận ra đau đớn thì tâm ấy không đau đớn chút nào. Nó vốn thanh tịnh. Tư duy như thế, nhiếp niệm chẳng bao lâu, bỗng nhận ra thân, tâm là không, các phiền não dứt hết, chứng được viên dung, nên nói là chỗ ta chứng được là thuần giác quên mất vọng, chân. Đây là đệ nhất.

(Tiếng Phạn là Tất lăng già bà sa, tiếng Hoa là Dư tập).

Mười một, Pháp không.

Pháp không tức là ý căn. Vì Tu Bồ đề, từ nhiều kiếp trở lại đây, tâm được vô ngại, nhờ Phật chỉ bảo tánh giác vốn không. Nhờ đó, đi thẳng vào cảnh giới viên thông bảo minh không hải của Như lai, nên nói là như chỗ ta chứng được là tâm năng phi, tướng sở phi đều dứt sạch không còn và chuyển các pháp trần trở về tịch diệt. Đó là đệ nhất. (Tiếng Phạn là Tu Bồ đề, tiếng Hoa là Không sanh).

Bản minh không hải tức là chỗ chứng được của Như lai là lý sáng suốt, nhiệm mầu, rộng sâu vô ngại. Từ A na luật đến Tu Bồ đề là từ năm căn mà ngộ nhập viên thông). Mười hai, Tâm kiến.

Tâm kiến tức là nhãn thức. Vì Xá lợi phất, từ nhiều kiếp trở lại đây, chứng được cái thấy của tâm thanh tịnh. Sau ở giữa đường, gặp A thấp bệ nói về nhân duyên theo Phật, xuất gia, đối với tất cả pháp thấu suốt không ngại, ngộ nhập viên dung, nên nói là như chỗ ta chứng là cái thấy của tâm phát ra ánh sáng, ánh sáng cùng cực của tri kiến. Đó là đệ nhất.

(Tiếng Phạn là Xá lợi phất, tiếng Hoa là Thân tử. Tâm kiến phát quang, quang cực trí kiến là do tâm kiến phát ra ánh sáng mà chiếu soi khắp vạn pháp).

Mười ba, Tâm văn. Tâm văn tức là nhĩ thức. Vì Bồ tát đã từng làm pháp vương tử của vô số đức Như lai, thường nghe bằng tâm phân biệt tri kiến mà chúng sanh có được. Nếu có chúng sanh tu hạnh Phổ hiền, phân thân trăm ngàn đều đến nơi này, rờ đầu gia hộ, khiến cho chúng thành tựu tâm văn, viên thông cảnh giới Phổ hiền, nên nói ta nói về bổn nhân, tâm văn phát minh, tự tại phân biệt.

Đó là đệ nhất.

Mười bốn, Tỵ tức. Tỵ tức là tỵ thức. Vì Tô đà la nan đà, xuất gia theo Phật, tuy đã thọ cụ túc giới mà tâm còn nhiều loạn động. Thế tôn dạy ông quán sát cái chót mũi màu trắng, rồi quán sát hơi trong mũi ra, vào như khói, thân, tâm sáng rực, hoàn toàn vắng vẻ. Tướng khói dần dần mất, hơi thở ở mũi thành màu trắng, mở tâm ra, phiền não hết. Hơi thở ra, vào hóa thành ánh sáng chiếu khắp mười phương, tức là chứng được viên thông; nên nói ta dùng sự tuần hoàn của hơi thở, hơi thở lâu phát ra ánh sáng. Ánh sáng hoàn toàn tiêu diệt phiền não. Đó là đệ nhất. (Tiếng Phạn là Tôn đà la nan đà, tiếng Hoa là Hải ái hoan hỷ. Lậu tận là phiền não gây ra sanh, tử dứt hết. Minh viên diệt lậu là chân tánh viên dung sáng tỏ diệt trừ các phiền não).

Mười lăm, Pháp âm. Pháp âm tức thiệt thức. Vì Phú lâu na di đa la ni tử, từ nhiều kiếp trở lại đây, biện luận vô ngại. Thế tôn biết tài biên luận của ông, dùng bánh xe âm thanh dạy ông phát huy tài ấy để giúp Phật chuyên bánh xe pháp, biến thành tiếng gầm của sư tử, chứng ngộ vào viên thông; nên nói là ta dùng pháp âm hàng phục ma oán, tiêu diệt các phiền não. Đó là đệ nhất.

(Tiếng Phạn là Phú lâu na di đa la ni, tiếng Hoa là Mãn từ, đó là mượn tên cha mẹ của ông để gọi ông).

Mười sáu, Thân giới. Thân giới tức thân thức. Vì Ưu ba ly ban đầu theo Phật, vượt thành xuất gia. chính ông quan sát sáu năm Như lai tu khổ hạnh, vâng theo sự dạy bảo của Phật cho đến 3000 oai nghi tám vạn tế hạnh thảy đều chấp tâm, tâm được thông suốt. Sau đó thân, tâm của ông đều được thông lợi. (Tiếng Phạn là Ưu ba ly, tiếng Hoa là Thượng thủ).

Mười bảy, Tâm đạt.

Tâm đạt tức là ý thức. Vì Mục kiền liên nghe A thấp bệ nói về ý nghĩa sâu xa về nhân duyên của Như lai, thì liền phát tâm nên được thấu hiểu rộng lớn. Như lai lại ban cho ông áo Ca sa, râu tóc tự nhiên rơi rụng, chu du khắp mười phương không chút chướng ngại. Nhờ đó, ông có thần thông tự tại, sáng suốt, thanh tịnh, nên nói là ta dùng sự trong sạch, vắng lặng của tâm sáng suốt để diễn giải chánh pháp như lọc nước đục thành nước trong. Đó là đệ nhất.

(Tiếng Phạn là Mục kiền liên, tiếng Hoa là Thái thục thị. Từ Xá lợi phất đến Mục kiền liên là từ sáu thức mà ngộ nhập viên dung).

Mười tám, Hỏa tánh. Hỏa tánh tức hỏa đại. Vì Ô sô sắc ma, nhiều kiếp về trước, tánh tham dục nhiều, gặp Phật ra đời tên là Không vương nói rằng người đa dâm, chứa chất lửa dữ và dạy ông quán sát xương cốt, tứ chi trong thân người, cùng các thứ hơi nóng, lạnh. Nhờ quán sát kỹ, tâm thân lắng xuống, biến tâm đa dâm thành lửa trí huệ. Từ ánh sáng chánh định của lửa này, chứng được viên thông; nên nói ta bằng quán sát kỹ lưỡng thân, tâm và các thứ cảm xúc nóng, lạnh lưu thông vô ngại mà các phiền não đã tiêu diệt, sanh ra lửa bảo diệm, chứng được vô thượng giác. Đây là đệ nhất. (Tiếng Phạn là Ô sắc na, tiếng Hoa là Hỏa đầu).

Mười chín, Địa tánh. Địa tánh tức là địa đại. Vì Bồ tát Trì địa, ở đời quá khứ, Phổ quang Như lai xuất hiện ở đời, từng làm Tỳ kheo sửa sang đường xá, cầu cống, tu tập khổ hạnh. Đời sau, Bồ tát này lại gặp Phật Tỳ xá phù ra đời. Nhà vua mời Phật thọ thai. Lúc bấy giờ, Trì địa chờ Phật đến. Tỳ xá Như lai rờ đầu, dạy rằng nếu tâm địa an bình thì tất cả đất đai của thế giới đều bình. Nhờ đó mà tâm được khai mở, thấy thân như vi trần và tất cả vi trần của thế giới đều không khác nhau, liền ngộ được tính viên thông, nên nói là ta bằng pháp quán hai loại vi trần của thân và thế giới đều không sai biệt, vốn từ Như lai tạng vì hư vọng mà phát sanh vi trần. Khi trần tiêu diệt thì trí sáng tròn đầy, thành đạo vô thượng. Đó là đệ nhất. (Tiếng Phạn là Tỳ xá phù, tiếng Hoa là Biến nhất thiết tự tại. Như lai tạng là chỗ chứa lý chân như đầy đủ vốn có của tất cả chúng sanh).

Hai mươi, Thủy tánh. Thủy tánh tức là thủy đại. Vì đồng tử Nguyệt quang, trong kiếp quá khứ, ở chỗ Phật Thủy thiên, tu quán về nước. Quán các thứ nước ở trong thân đờm dãi, máu mủ v.v… cho đến nước biển Hương thủy ở ngoài, tánh nước đều giống nhau. Lúc vừa thành tựu quán này. Chỉ thấy toàn là nước mà chưa chứng được không thân. Trải qua vô lượng Phật, mới chứng được không thân cùng với tánh nước của biển Hương thủy hòa hợp thành chân không, không hai không khác, chứng ngộ viên thông, nên nói là ta, bằng tánh nước, một vị lưu thông, chứng được vô sanh nhẫn, đạo Bồ đề được tròn đầy. Đó là đệ nhất. (Vô sanh nhẫn là vì tất cả pháp xưa nay không sanh. Ở trong pháp này mà có khả năng chịu đựng được thì có thể ấn chứng). Hai mươi mốt, Phong tánh. Phong tánh tức là phong đại. Vì pháp vương tử Lưu ly, trong kiếp trước, ở rất nhiều chỗ của Phật để nghe pháp, mong Phật chỉ bày tâm thể sáng suốt, nhiệm mầu và nói về thế giới chúng sanh đều bị chuyển đổi bởi sức gió của vọng duyên. Ngay vào lúc ấy, Ngài Lưu ly quán sát thế giới này cùng với thân, tâm đều bị giao động, liền nhận ra rằng những tánh đồng này đều không từ đâu đến, cũng không đi về đâu, thì thân tâm phát ra ánh sáng thông suốt không ngại và đi vào viên thông, nên nói là ta bằng pháp quán sát sức gió không nương vào đâu mà ngộ được tâm Bồ đề, đi vào Tam ma địa. Đó là đệ nhất. (Tiếng Phạn là Tam ma địa, tiếng Hoa là Đẳng trì, Chánh định). Hai mươi hai, Không tánh.

Không tánh tức là không đại.

Vì Bồ tát Hư không tạng, ở chỗ Phật Định quang, chứng được vô biên thân. Lúc bấy giờ, tay cầm tứ đại bảo châu chiếu sáng mười phương cõi Phật nhiều như vi trần hóa thành hư không và thân bằng như hư không, không có tướng nào làm chướng ngại được, có thể đi vào quốc độ nhiều như vi trần, rộng làm Phật sự. Do quán sát kỹ này mới nhận ra bốn đại không chỗ nương tựa, nước Phật rộng lớn như hư không chỉ là hư vọng, trong phát minh ấy, chứng được viên thông, nên nói bằng quán sát hư không vô biên mà đi vào Tam ma địa. Đây là đệ nhất.

Hai mươi ba, Thức tánh.

Thức tánh tức là thức đại. Vì Bồ tát Di lặc, ở trong kiếp xa xưa, ở chỗ Phật Nhật nguyệt đăng minh mà được xuất gia, tu tập định duy tâm thức, cho đến Phật Nhiên đăng xuất thế mới thành được Tam muội vô thượng diệu viên thức tâm, thấu rõ tất cả quốc độ của Như lai, sạch nhơ, có không đều do tâm ta biến hóa hiện ra mà thôi mà ngộ được viên thông, nên nói, bằng quán sát kỹ lưỡng mười phương duy thức, biết rằng tâm sáng suốt tròn đầy mà chứng được vô sanh nhẫn. Đây là đệ nhất.

Hai mươi bốn, Tịnh niệm. Tịnh niệm tức là căn đại. Vì Bồ tát Đại thế chí, ở trong kiếp xa xưa, ở chỗ Phật Siêu nhật nguyệt quang, tu tập niệm Phật Tam muội, thu nhiếp sáu căn, định tâm niệm Phật. Nhờ đây, không nhờ phương tiện mà tự mình khai thông được tâm tánh, ngộ được viên thông, nên nói ta không chọn lựa gì cả, chỉ giữ gìn sáu căn, tịnh niệm liên tục, chứng được Tam ma địa. Đây là đệ nhất. (Từ Ô sô sắc na đến Thế chí là từ bảy đại đi vào viên thông).

Hai mươi lăm, Nhĩ căn. Nhĩ căn là Bồ tát Quán thế âm, ở trong kiếp xa xưa, ở chỗ Phật Quán thế âm, phát tâm Bồ đề. Đức Phật ấy dạy Bồ tát Quán thế âm phải từ văn, tư, tu mà đi vào Tam ma địa. Từ đó, Bồ tát liền từ nghe mà nhập lưu vong sở. Sở nhập đã vắng lặng thì hai tướng động, tĩnh hoàn toàn không sanh một niệm. Chợt từ không nhận ra tánh nghe và đi vào viên thông. Trải qua trong sanh, diệt đã diệt thì tịch diệt hiện ra trước mắt, tức là thể của viên thông. Trên hợp tâm nhiệm mầu của chư Phật, dưới đồng lòng bi ngưỡng của chúng sanh mà hiện ra 32 ứng thân, bố thí 14 vô úy, đó là dụng của viên thông; nên nói ta từ cửa nghe mà soi khắp Tam muội, tâm duyên tự tại, thành tựu Bồ đề. Đây là đệ nhất.

(Văn, tư, tu tức là tam huệ. Tiếng Phạn là Tam ma đề tức là Tam ma địa. Nhập lưu vong sở: vào dòng quên chỗ bắt đầu. Nghĩa là không theo thinh trần mà liền đi vào dòng Phật pháp và quên chỗ đi vào. 32 ứng thân là Phật; Độc giác; Duyên giác; Thinh văn; Phạm vương; Đế thích; Tự tại thiên; Đại tự tại thiên; Thiên đại tướng quân; Thiên vương; Tứ thiên vương thái tử; Nhân vương; Trưởng giả; Cư sĩ; Tể quan; Bà la môn; Tỳ kheo; Tỳ kheo ni; Ư bà tắc; Ưu bà di; Nữ chúa; Đồng nam; Đồng nữ; Chư thiên; Long; Dược xoa; Càn thát bà; A tu la; Khẩn na la; Ma hô la già; nhân; Phi nhân. 14 vô úy: 1) Không tự mình nhìn thấy Quán âm dùng quán thấy được; 2) Biết và thấy đắp đổi nhau; 3) Thấy và nghe đắp đổi nhau; 4) Dứt hết tâm vọng tưởng không sát hại; 5) Huân tập cái nghe thành cái nghe của sáu căn; 6) Huân tập tinh minh của cái nghe sáng soi khắp pháp giới; 7) Tính của âm thinh còn hay mất hãy quán sát tính nghe ngược vào trong; 8) Âm thinh đã diệt, tính nghe đã viên mãn thì từ lực sanh ra khắp nơi; 9) Huân tập tính nghe, xa lìa sắc trần không thể coi thường bên nào; 10) Thuần âm không có trần là sự viên dung của căn và cảnh; 11) Trần hết thì ánh sáng chiếu rọi; 12) Mất hình thì trở lại thành tính nghe; 13) sáu căn viên thông sáng soi không hai; 14) một tên của ta cùng 62 hằng hà tên không khác).