Tam Tạng Pháp Số

Đại Hải Thập Tướng

大海十相 (Hoa nghiêm kinh sớ).

Vì sâu và rộng mà gọi là biển để ví dụ trí của Như lai cũng sâu và rộng không có bờ bến, nên trong kinh lấy mười tướng của biển để ví dụ mười hạnh tu của Bồ tát Thập địa, đi vào được biển trí huệ của Phật.

Một, Thứ đệ tiệm thâm. Vì dụ này cho hạnh tu của Bồ tát Hoan hỉ địa, đi vào biển trí, tuần tự mà tiến và có khả năng thành tựu đại nguyện.

Hai, Bất thọ tử thi.

Vì dụ này cho hạnh tu của Bồ tát Ly cấu địa, đi vào biển trí của Phật, thu hoạch công đức thanh tịnh, xa lìa các nhiễm ô, dơ bẩn.

Ba, Dư thủy nhập thất bổn hạnh.

Ví dụ này cho hạnh tu của Bồ tát Phát quang địa, đi vào biển trí huệ của Phật, thu hoạch công đức bình đẳng, lìa bỏ giả danh ở thế gian.

Bốn, Phổ đồng nhất vị. Ví dụ này cho hạnh tu của Bồ tát diệm huệ địa, đi vào biển trí huệ của Phật, thu hoạch công đức vô sai biệt, cùng thể tướng với Phật.

Năm, Vô lượng trân bảo. Ví dụ này cho hạnh tu của Bồ tát Nan thắng địa, đi vào biển trí huệ của Phật, thu hoạch phương tiện to lớn vô lượng, đem đến lợi ích cho chúng sanh.

Sáu, Vô năng chí để. Ví dụ này cho hạnh tu của Bồ tát Hiện tiền địa, đi vào biển trí huệ của Phật, thu hoạch được công đức thâm sâu, làm lợi ích vô cùng, tận cho chúng sanh.

Bảy, Quảng đại vô lượng. Ví dụ này cho hạnh tu của Bồ tát Viễn hành địa, đi vào biển trí huệ của Phật, thu hoạch được công đức vô lượng, bằng trí huệ giác ngộ to lớn quán sát các pháp không có cùng tận.

Tám, Đại thân sở cư. Đại thân tức là loại cá to. Ví dụ này cho Bồ tát Bất động địa, tu vô công dụng hạnh, đi vào biển trí huệ của Phật, thu hoạch tất cả công đức, bằng thân vô lượng, biểu hiện trang nghiêm to lớn.

(Vô công dụng hạnh là tuy gắng sức tu hành, nhưng vì thuận tánh mà tu, nên tướng tu dường như không thấy). Chín, Triều bất quá hạn. Ví dụ này cho hạnh tu của Bồ tát Thiện huệ địa, đi vào biển trí huệ của Phật, thu hoạch công đức do cứu độ thế gian, đem lợi ích cho thế gian, tùy căn cơ trao truyền chánh pháp một cách đúng đắn.

Mười, Phổ thọ đại vũ. Ví dụ này cho hạnh tu của Bồ tát Pháp vân địa, đi vào biển trí huệ của Phật, thu hoạch và giúp đỡ thế gian bằng công đức, có khả năng lãnh thọ đại pháp vũ của Như lai mà không biết chán.

Đại Luận Thập Chủng Giới

大論十種戒 (Đại trí độ luận).

Một, Bất khuyết giới.

Vì người tu hành xâm phạm giới luật như vật dụng đã bị sứt mẻ, không còn dùng được nữa; nếu luôn tự mình giữ gìn giới cấm, như yêu quý minh châu, thì có thể nhiếp trì được tất cả giới. Đó gọi là bất khuyết giới.

Hai, Bất phá giới.

Vì người tu hành xâm phạm cấm giới như vật dụng bị vỡ, rách, không còn dùng được nữa; nếu hay giữ gìn không phạm, không bị hư hao, rách nát. Đó gọi là bất phá giới.

Ba, Bất xuyên giới.

Vì người tu hành xâm phạm giới cấm như vật dụng thủng lỗ, làm rơi rớt ra ngoài, không thể giữ gìn những thứ đựng bên trong; nếu đủ sức giữ gìn, không xâm phạm giới cấm. Đó là bất xuyên giới.

Bốn, Bất tạp giới.

Vì người tu hành mà phá định cộng giới và nhớ việc phá giới ấy thì gọi là tạp; nếu hay hộ trì không phạm, ý niệm cũng không nổi lên. Đó gọi là bất tạp giới.

(Định cộng giới là thiền định và giới pháp tương ưng).

Năm, Tùy đạo giới. Vì bậc sơ quả Thinh văn Tu đà hoàn tùy thuận lý Tứ đế, có khả năng phá kiến hoặc không còn phân biệt. Đó gọi là tùy đạo giới.

Sáu, Vô trước giới. Vì bậc Nhị thừa thấy được lý chân đế, có khả năng thành thánh đạo, đối với các tư hoặc, không còn nhiễm trước (dính vào). Đó gọi là vô trước giới.

Bảy, Tự tại giới.

Vì Bồ tát có vô số diệu dụng giáo hóa chúng sanh, đối với thế gian mà được tự tại vô ngại. Đó gọi là tự tại giới.

Tám, Trí sở tán giới. Đối với việc giáo hóa, hướng dẫn chúng sanh trong thế giới của các vị Bồ tát, được chư Phật khen ngợi. Đó gọi là trí sở tán giới.

Chín, Tùy định giới. Vì Bồ tát theo định Thủ lăng nghiêm, hiện ra các oai nghi, hướng dẫn chúng sanh được lợi lạc; tuy bề ngoài oai nghi có thay đổi, nhưng luôn thường vắng lặng một cách tự nhiên. Đó gọi là tùy định giới.

(Tiếng Phạn là Thủ lăng nghiêm, tiếng Hoa là Kiện tướng phân biệt.

Mười, Cụ túc giới. Vì Bồ tát giữ gìn giới đệ nhất nghĩa đế trung đạo, dùng trí huệ trung đạo, vào tất cả pháp, đầy đủ các giới. Đó gọi là cụ túc giới. (Đệ nhất nghĩa đế là lý thật tướng trung đạo, không hai không khác, hoàn toàn không hư dối).

Đại Thừa Thập Dụ

大乘十喻 (Pháp giới thứ đệ).

Một, Như ảo dụ.

Như nhà ảo thuật biến hóa vô số vật kể cả tướng người nam, người nữ. Tuy không thật thể, nhưng nhờ ảo sắc có thể thấy được. Tất cả các pháp cũng giống như thế, do vô minh ảo hóa, mê tâm không biết, lầm chấp là thật. Người tu không quán, đối với các pháp ảo, tâm không bị vướng, nên được không tịch; nên nói là như ảo. (Không quán là quán tất cả pháp đều không).

Hai, Như diệm dụ.

Vì người không có trí, vừa thấy sóng nắng lầm cho là nước. Các pháp phiền não cũng giống như vậy. Kẻ vô trí không hiểu ở trong kiết sử lầm cho là ngã tướng. Người trí hiểu rõ thứ ấy, giả dối không thật, đều là vọng tưởng; nên nói như diệm.

(Kết sử là phiền não, vì do phiền não ràng buộc, sai sử chúng sanh rơi vào sanh tử).

Ba, Như thủy trung nguyệt dụ. Trăng ở trên bầu trời mà bóng hiện ở trong nước. Những đứa trẻ ngu si thấy trăng trong nước, vui mừng muốn bắt lấy. Người trí thấy vậy mắc cười. Để dụ cho người không có trí, ở trong năm ấm, lầm khởi lên thấy có ngã và ngã sở, rồi chấp là có thật. Ở trong pháp khổ mà sanh tâm vui mừng; nhưng với người đắc đạo, thấy vậy, thương xót và cười chê; nên nói là giống như trăng trong nước.

Bốn, Như hư không dụ. Vì hư không chỉ có tên mà không có thật thể. Người ngu không biết, chấp là hư không thật có. Tất cả các pháp cũng đều như thế không có sở hữu. Nếu người vô trí, ở trong hư không, cho là thật có, khởi lên ngã chấp đều có sở hữu; nên nói như hư không.

Năm, Như hưởng dụ. Trong rừng sâu, hố thẳm, nhà trống, nếu có tiếng nói hay tiếng va chạm, tùy theo tiếng ấy mà có tiếng vang tương ứng phát sanh. Người ngu không biết việc ấy cho là có thật. Tất cả âm thinh, ngữ ngôn cũng giống như thế. Nếu người trí thì biết ngôn ngữ, âm thinh không thật, tâm không vướng mắc; nên nói là như hưởng.

Sáu, Như càn thành dụ. Càn thành tức là Càn thát bà thành. Tiếng Phạn là Càn thát bà, tiếng Hoa là Hương ấm. Vì khi mặt trời mới mọc thấy thành quách, cung điện, người vào người ra; khi mặt trời lên cao thì biến mất dần. Chỉ có mắt thấy mà không thật có. Tất cả các pháp cũng giống như vậy. Nếu người trí thì mới có thể hiểu rõ các pháp đều là hư dối, không sanh tâm chấp trước; nên nói Như càn thành.

Bảy, Như mộng dụ. Vì người trong mộng thấy những việc vốn không có thật mà lại cho là thật. Đến khi thức dậy, tự cười lấy mình về những việc ấy. Tất cả các pháp cũng giống như thế. Tất cả kết sử, phiền não đều là hư vọng, mà người không biết, cho đó là thật. Nếu chứng được đạo giác ngộ mới biết là giả dối rồi tự cười mình; nên nói như mộng.

Tám, Như ảnh dụ. Vì ảnh chỉ có thể thấy mà không thể nắm bắt được. Tất cả các pháp cũng giống như thế; mắt, tai… các căn, tuy có thấy, nghe, hay biết, tìm thật thể của nó thì không thể được nên nói là như ảnh. Chín, Như kính trung tượng dụ. Vì bóng trong kính chẳng phải kính làm, chẳng phải mặt (người) làm, chẳng phải kinh, mặt hòa hợp làm, cũng chẳng phải không có nhân duyên làm; tuy là chẳng thật có nhưng có thể thấy được. Vì vậy kể vô trí không hiểu cho là có thật, mà sanh tâm phân biệt. Tất cả các pháp cũng đều như vậy, từ nhân duyên sanh, không có thật thể, chỉ có tên gọi thôi, mà khởi tâm phân biệt, lừa dối kẻ phàm phu, sanh các phiền não. Nếu người có trí huệ, tuy có thấy, nghe nhưng biết rõ không thật mà không chấp trước; nên nói là bóng trong gương.

Mười, Như hóa dụ. Nếu các bậc tiên thiên chứng được thần thông, biến hóa ra các vật, tuy có tướng nam, nữ nhưng không có khổ, vui, sanh, già, bệnh, chết thật sự. Tất cả các pháp cũng lại như thế, không có sanh, diệt như biến hóa mà có cũng không có thật. Như con người sanh ra chỉ từ nhân ở kiếp trước mà có cái thân ở đời này, đều là giả dối, có gì là thật đâu? Nên nói như hóa.

Diệu Cao Thập Nghĩa Dụ Thập Trụ Bồ Tát Hạnh

妙高十義喻十住菩薩 (Hoa nghiêm kinh sớ).

Diệu cao tức là núi Tu di, do bốn loại báu vật làm nên, vượt lên trên Thất kim sơn, nên gọi là Diệu cao.

Khi Như lai nói kinh Hoa nghiêm dùng thần lực tự tại, lên đỉnh núi này, gia bị cho Bồ tát Pháp huệ, nói pháp hạnh của mười trụ Bồ tát, nên mới có mười ví dụ này. (bốn loại báu vật là kim, ngân, lưu ly, thủy tinh. Thất kim sơn là Song trì, Trì trục, Thiềm mộc, Thiện kiến, Mã nhĩ, Chướng ngại, Trì địa; đều gọi là Kim, vì bảy núi này có ánh sáng màu vàng).

Một, Thể diệu.

Vì núi này do bốn báu vật làm nên, hình thể của nó rất tốt đẹp; dùng để ví dụ diệu thể được làm bởi bốn pháp văn, tư, tu, giải của Bồ tát.

Hai, Tướng diệu.

Vì núi này có tám phương, bốn tầng, hình tướng của nó rất đẹp; dùng để ví dụ diệu tướng đầy đủ bát chánh, tứ đức của Bồ tát. (Bát phương là đông, tây, nam, bắc và tứ duy. Tứ đức là thường, lạc, ngã, tịnh. Bát chánh là bát chánh đạo).

Ba, Sắc diệu. Vì núi này phía bắc màu vàng, phía đông màu bạc, phía nam màu lưu ly, phía tây màu thủy tinh. Tất cả cây cỏ, thú vật tùy theo màu sắc mà đến đúng chỗ ở của nó, không bao giờ thay đổi; dùng để ví dụ bốn biện tài của Bồ tát. Vì màu sắc sai khiến cây cỏ và thú vật, nhưng sự hiểu biết của chúng thì không giống nhau mà bản tính trí huệ thì không thay đổi.

(bốn biện tài là nghĩa biện, pháp biện, từ biện, thuyết biện).

Bốn, Đức diệu.

Vì núi này tám hướng có gió dữ thổi mạnh mà không thể lay động; dùng để ví dụ tám pháp đối với Bồ tát không thể nào làm cho lay động được.

(tám pháp là lợi, suy, hủy, dự, xưng, cơ, khổ, lạc).

Năm, Quyến thuộc diệu. Vì thất Kim sơn có bảy lớp vây quanh và bảy biển Hương thủy. Nước biển Hải ấn chảy vòng quanh, giống như quyến thuộc quây quần; dùng để ví dụ sự phụng trì bảy chi giới của Bồ tát và ý thức lưu chuyển như nước xoay vòng trong Hải ấn.

Bảy chi giới là không sát sanh, không thâu đạo, không tà dâm, không vọng ngữ, không ỷ ngữ, không ác khẩu, không lưỡng thiệt).

Sáu, Y trì diệu.

Vì núi này chỉ có các trời và chúng sanh có thần thông nương tựa vào đây mà ở, dùng để ví dụ Bồ tát đã đạt được lý này mà an trụ, chỉ có thể bằng thần lực đến được, chẳng có loài hữu tình nào lên tới.

Bảy, Tác nghiệp diệu. Vì núi này không lìa vị trí của mình mà giữ vững được bốn châu, che khuất ánh sáng mặt trời, mặt trăng làm thành ngày và đêm; dùng để ví dụ Bồ tát không lìa bổn xứ mà ứng biến mười phương, che khuất, ánh sáng Phật nhật và ánh trăng Bồ tát mà biến đêm sanh tử thành ngày Niết bàn.

Mặt trời, mặt trăng ở lưng chừng và xoay quanh núi Tu di làm thành ngày đêm, nên nói là che khuất ánh sáng mặt trời, mặt trăng. (Ngày, đêm là Niết bàn, sanh tử).

Tám, Sanh quả diệu. Vì núi này có cây ba lợi chất đa la có thể đem đến lợi ích cho thiên chúng và có quả rất nhiệm mầu; dùng để ví dụ về đời sống, giáo hóa, công hạnh, kết quả của Bồ tát, giống như cây huyền diệu này. Ba lợi chất đa la là tiếng Phạn, tiếng Hoa là Viên sanh. Vì cành lá của cây sum suê bốn hướng, hương thơm ngào ngạt đến 50 do tuần, ở phía đông bắc Thiện pháp đường cõi trời 33, trên đỉnh núi Tu di. Chư thiên hay vui chơi ở dưới cây này, nên gọi là làm lợi ích cho chư thiên.

Chín, Vi thủ diệu. Vì vào thời kỳ thế giới hình thành thì núi này hình thành trước tiên trong bốn châu. Đó gọi là Thủ diệu (Khởi đầu mầu nhiệm); dùng để ví dụ Bồ tát ở thời kỳ mới hình thành của thế giới. Đầu tiên, các Ngài xuất hiện ở thế gian, vì chúng sanh thị hiện vô số sự giúp đỡ.

Mười, Kiên cố diệu. Vì núi này, vào thời kỳ thế giới tiêu hoại, núi Thiết vi và các núi khác đều không còn, , mà nó thì tiêu hoại sau cùng, gọi là kiên cố; dùng để ví dụ Bồ tát, nếu như thế giới sắp tiêu hoại, Bồ tát Diệt độ sau cùng, vì chúng sanh mà trở lại để nói Thượng định, khiến chúng tránh khỏi tam tai.

(Thượng định là Vô sắc giới định. Tam tai là phong tai, thủy tai, hỏa tai).

Duyên Khởi Thập Nghĩa

緣起十義 (Hoa nghiêm kinh sớ).

Duyên khởi là nhân duyên khởi lên của các pháp, tuần tự nhiếp trì lẫn nhau, thấm sâu vào nhau không trở ngại. Chia ra mười thứ để giải thích nghĩa của mười huyền môn ở trên.

Một, Chư duyên các dị nghĩa. Chư duyên các dị là duyên khởi ra các pháp không giống nhau. Vì các pháp tuần tự nương tựa vào nhau, cần phải phân biệt thể và dụng, không hề lộn xộn, duyên khởi mới thành được.

Kinh nói: Trong nhiều không có tánh một, trong một cũng không có tánh nhiều.

Hai, Hỗ biến tương tư nghĩa. Hỗ biến tương tư là sự khởi lên của các pháp bao quát, hỗ tương, giúp đỡ lẫn nhau thì duyên khởi mới thành. Đây chính là trong một duyên có đầy đủ nhiều duyên. Nếu trong một mà không có nhiều, thì một không thể biến khắp và duyên khởi không thành. Phải biết trong pháp giới này, từ một duyên có đủ nhiều duyên. Mọi pháp đều như thế, đều biến khắp, trợ giúp lẫn nhau.

Kinh nói: Biết có một vì có nhiều, có nhiều vì có một.

Ba, Câu tồn vô ngại nghĩa. Câu tồn vô ngại là hễ có một duyên thì chắc chắn trước đó phải có hai nghĩa, mới thành duyên khởi vô ngại. Nhưng vì mỗi nghĩa khác nhau, nên phải chờ duyên; vì ứng hiện trùm khắp, nên phải tự có đủ công đức. Vì vậy từ một trong nhiều và nhiều trong một, tự tại vô ngại.

Kinh nói: Các pháp không có chỗ nương, chỉ do hòa hợp mà khởi lên.

Bốn, Dị thể tương nhập nghĩa. Dị thể tương nhập là thể của các pháp khác nhau, tuần tự thẩm thấu vào nhau. Bởi lực dụng của các pháp, duy trì, nương tựa lẫn nhau mới thành được duyên khởi.

Năm, dị thể tương tức nghĩa Dị thể tương tức là thể của các pháp khác nhau, lại càng hướng về nhau, để có hình thể quyết định; song vừa có thể, vừa không thể, thì mới thành được duyên khởi. Nếu một duyên có hình thể thì có khả năng khởi lên các duyên, đó là một duyên. Nếu một duyên không hình thể, thì duyên khởi lên là nhiều duyên. một duyên vừa có hình thể vừa không có hình thể đã như thế, thì nhiều duyên có hình thể và không có hình thể cũng như thế. Kinh nói: một tức là nhiều, nhiều tức là một

Sáu, Thể dụng song dung nghĩa.

Thể, dụng song dung là hai thứ tương nhập, tương tức của khác thể vừa đề cập ở trên, đều dung thông cả hai. Bởi vì thể, dụng của các pháp có liên quan mật thiết vô ngại, mới thành duyên khởi. Vì không thể nào mà không có dụng, nên tất cả thể là dụng. Vì không dụng nào là là không có thể, nên tất cả dụng là thể, hỗ tương vô ngại, quan hệ với nhau hoàn toàn.

Bảy, Đồng thể tương nhập nghĩa.

Đồng thể tương nhập là dù một duyên hay nhiều duyên cũng không có thể khác, nên gọi là đồng thể. Nếu một duyên có đủ sức mạnh, thì có thể duy trì được những duyên còn lại. Nếu những duyên còn lại không có đủ lực thì phải nương vào một duyên kia. Đó là một có thể thu nhiếp nhiều, nhiều có thể nhập vào một và ngược lại.

Tám, Đồng thể tương tức nghĩa.

Đồng thể tương tức là một hay nhiều đều cùng một thể, nên gọi là tương tức.

Chín, Câu dung vô ngại nghĩa. Câu dung vô ngại là hòa hợp hoàn toàn hai thứ tương tức tương nhập của thể giống nhau đã đề cập ở trên, đều không có trở ngại. Vì thể không thể không có dụng thì không có nghĩa tương tức mà chỉ có nghĩa tương nhập. Nay toàn thể đã là toàn dụng thì tương nhập cũng là tương tức.

Mười, Đồng dị viên mãn nghĩa. Nghĩa của chín trường hợp trên có khác, đến đây tổng hợp lại thành một, thành đại duyên khởi, làm cho nhiều nghĩa đồng thời đầy đủ, viên mãn.

Giáo Bị Thập Cơ

教被十機 (Hoa nghiêm kinh sớ).

Giáo là giáo pháp viên đốn Nhất thừa của kinh Hoa nghiêm. Vì Như lai Tì lô giá na diễn thuyết kinh này là dạy bảo cho mọi căn cơ của chúng sanh. Thông thường có mười loại, nên gọi là dạy bảo khắp mười căn cơ của chúng sanh.

Một, Bị vô tín cơ.

Vì chúng sanh có tà kiến, không có căn lành, không thể tin và nhận giáo pháp của Phật; hoặc được nghe rồi mà lại sanh tâm dèm pha, nên rơi vào các đường ác. Dù rơi vào đường ác, nhưng do nghe được tên kinh, huân tập thành chủng tử. Đó gọi là bị vô tín cơ.

Hai, Bị vi chân cơ.

Vì người làm trái với chân pháp Viên giáo mà còn dựa vào kinh này để cầu danh lợi; nói pháp như vậy là bất tịnh. Tu tập nhân lành mà không đúng cách, nên tuy sai trái với giáo lý chân chánh, Phật vẫn cho được có ích lợi, còn hơn để cho hạng người ấy chán bỏ pháp Phật.

Đó gọi là bị vi nhân cơ.

Ba, Bị quai thật cơ. Vì người mắc chặt vào văn từ, ngôn ngữ là sai trái với thật lý, nên nghĩa lý viên diệu không vào được tâm của họ. Dù sai với thật lý, nhưng nhờ nghe được giáo pháp mà huân tập thành chủng tử. Đó gọi là bị quai thật cơ.

Bốn, Bị hiệp liệt cơ. Vì hạng Nhị thừa, căn cơ, nhận thức nhỏ bé; tuy ở trong pháp hội mà như câm, như điếc không nghe được kinh này. Căn tuy nhỏ hẹp, nhưng chủng tử đã huân tập từ kiếp trước. Đó gọi là bị hiệp liệt cơ.

Năm, Bị thủ quyền cơ. Quyền tức là phương tiện khéo léo tạm thời.

Cơ tức là động cơ thị hiện ra giáo hóa.

Vì người tu theo Quyền giáo, chấp chặt giáo pháp của ba thừa, tu và chứng theo thứ tự, không tin vào giáo lý viên dung. Tuy chấp vào giáo pháp nhỏ hẹp, tạm thời, nhưng vẫn mong cầu sự lợi ích của Phật, cuối cùng có thể tỉnh ngộ. Đó gọi là thủ quyền cơ.

Sáu, Bị chánh vi cơ.

Phật, thực sự, chỉ vì căn cơ Viên đốn Nhất thừa, mới nói giáo lý đầy đủ công đức này để cho những chúng sanh ấy nghe rồi tin hiểu, tu hành giác ngộ sâu vào kinh tạng; tức là vận dụng Đại thừa mầu nhiệm, không thể nghĩ bàn, đưa chúng sanh ngao du vào biển liên hoa tạng. Đó gọi là bị chánh vi cơ. (Ngao du vào biển liên hoa tạng là ví dụ đã chứng được lý tính của pháp giới, bao hàm tất cả, chẳng sót một cái gì).

Bảy, Bị kiêm bị cơ. Người nghe kinh, dù chưa ngộ nhập, nhưng có thể tin tưởng, thọ trì thành chủng tử vững chắc. Kinh nói: Giống như người ăn một ít kim cương, rốt cuộc không tiêu mất. Đây là so sánh với người chưa chứng ngộ được lý tính của kinh này, thì gọi người ấy là kiêm (gồm cả). Đó gọi là bị kiêm vi cơ.

Tám, Bị dẫn vi cơ. Vì Bồ tát Quyền giáo nói trên, không tin giáo pháp Viên dung đầy đủ công đức, nên ở trong Thập địa, dùng nghĩa của sáu tướng Viên dung, mượn tên của Tam thừa hành bố, gởi gắm ngôi vị để được tăng trưởng tốt đẹp, giảng giải để khuyên răn, khiến cho chúng tin và nhận, tức là vào được viên dung. (Hành bố là thứ tự tu tập của Bồ tát viên dung tức là vô ngại, phi nhất phi dị. Sáu tướng là tổng, biệt, đồng, dị, thành, hoại).

Chín, Bị quyền vi cơ.

Hàng Nhị thừa bị mù, điếc không nghe hiểu được kinh này, vì thế các vị đại Bồ tát thị hiện hạnh Thinh văn, ở trong pháp hội, làm bộ nói không nghe, không hiểu; cho đến trong rừng Thệ đa, từ chối đốn ngộ pháp giới, thị hiện căn cơ Tiểu thừa, cũng có thể hiểu được, vào thâm lý Đại thừa được. Đó gọi là bị quyền vi cơ. (Tiếng Phạn là Thệ đa, tiếng Hoa là Thắng lâm).

Mười, Bị viễn vi cơ. Vì căn cơ của chúng sanh xa cách quá lâu Phật pháp, khiến cho chúng được thành thục. Bởi phàm phu, ngoại đạo không có tánh xiển đề, cho đến tất cả chúng sanh đời sau, đều có tánh Phật, nhưng đều bị vô minh che lấp. Nay, tuy không tin, sau, ắt sẽ vào được Phật đạo, vì huân tập lâu xa thành chủng tử. Đó gọi là bị viễn vi cơ.

Hải Ấn Tam Muội Hữu Thập Nghĩa

海印三昧有十義 (Tông kính lục).

Hải ấn là ví dụ. Tiếng Phạn Tam muội, tiếng Hoa là Chánh định. Theo dụ đặt tên, nên gọi là Hải ấn Tam muội.

Vì biển lớn nước trong veo đứng yên, vạn tượng đều hiện bóng vào đấy, như con dấu in lên tờ giấy. Trí huệ như biển của Như lai thanh tịnh vắng lặng, tất cả tâm niệm, dục tình của chúng sanh đều ở trong trí Tam muội của Như lai, giống như hình bóng của vạn tượng hiện trong biển cả.

Một, Vô tâm năng hiện. Vì Tam muội của Như lai, pháp tánh bình đẳng, xa lìa mọi danh, tướng, không cần gắng sức, mà có thể hiện rõ tất cả các tướng. Đó gọi là vô tâm năng hiện.

Hai, Hiện vô sở hiện. Vì Tam muội của Như lai tùy tâm của chúng sanh hiện ra vô số tướng, như ánh sáng, như bóng hoàn toàn không thể có được. Đó gọi là hiện cái không thể hiện.

Ba, Năng hiện sở hiện phi nhất. Vì Tam muội của Như lai, có trí năng hiện và có cảnh sở hiện, tròn đầy trong một niệm, mười phương đều ứng. Đó gọi là năng hiện sở hiện phi nhất.

Bốn, Năng hiện sở hiện phi dị. Vì Tam muội của Như lai có trí năng hiện và cảnh sở hiện, tuy mười phương đều cảm ứng không giống nhau, như không gì ra ngoài một niệm. Đó gọi là năng hiện sở hiện phi dị.

Năm, Vô khứ lai.

Vì Tam muội của Như lai, muôn pháp hiện ở tự tâm; kẻ kia không lại, thân tướng bao trùm pháp giới, ta cũng không đi. Đó gọi là vô khứ lai.

Sáu, Quảng đại.

Vì Tam muội của Như lai bao hàm tất cả, đầy đủ muông pháp, chúng sanh và thế giới không lìa một tâm. Đó gọi là quảng đại.

Bảy, Phổ hiện.

Vì Tam muội của Như lai, tất cả thế giới ở trong nhất tâm, không có khoảng cách lớn, nhỏ đều có thể hiện hữu được. Đó gọi là phổ hiện.

Tám, Đốn hiện.

Vì Tam muội của Như lai, tất cả thế giới hiện hữu trong đương niệm, không trước không sau, sắc và tướng rõ ràng. Đó gọi là đốn hiện.

Chín, Thường hiện. Vì Tam muội của Như lai, đối với các pháp tướng, không một lúc nào không hiện hữu; chẳng khác như gương sáng, hình tượng đối diện hiện ra, không có đối tượng thì không thể hiện. Đó gọi là thường hiện.

Mười, Phi hiện hiện. Vì Tam muội của Như lai vắng lặng bất động, vì chúng sanh, tùy cảm có ứng; giống như gương sáng vô tâm hiện vật, có đối tượng là có hiện. Đó gọi là phi hiện hiện.

Hải Đạo Sư Dụ Bồ Tát Thập Chủng Thiện Pháp

海導師喻菩薩十種善法 (Trừ chướng Bồ tát sở vấn kinh).

Biển cả mênh mông không biết đâu là bờ, phải nhờ người hướng dẫn, mới có thể đi qua được. Nhưng đám người buôn không một lòng tin tưởng nghe theo lời nói của người hướng dẫn mà làm theo ý riêng thì làm sao sự an ổn và lợi ích có được. Bồ tát, ở trong biển cả sanh tử, làm người hướng dẫn tài giỏi, làm cho các loài hữu tình đều được xa lìa hiểm nguy, tai nạn và ác thú, chứng được Niết bàn chân không, nên lấy hải đạo sư làm dụ.

Một, Đắc tha tín hứa. Đối với tất cả pháp lành, Bồ tát đều có khả năng thấu hiểu, siêng năng tu tập; được chư Phật, Duyên giác, Thinh văn và các đệ tử đều tin tưởng, chấp nhận và làm theo; giống như ông thầy hướng dẫn thuyền bè qua lại trên biển cả đã được quốc vương, tể tướng và tất cả nhân dân tin tưởng, giao phó trọng trách.

Hai, Vi tha sở kính.

Đạo hạnh của Bồ tát đầy đủ mới được tất cả Thinh văn, Duyên giác, trời, người, rồng, quỷ, dạ xoa, Càn thát bà v.v… cung kính, cúng dường. Giống như người thầy hướng dẫn trên biển cả được vua, tể tướng và tất cả nhân dân cung kính, cúng dường.

Ba, Thiện tác chỉ dẫn. Bồ tát có thể, ở trong sanh tử nguy hiểm, gian nan, vì loài hữu tình phương tiện hướng dẫn, dạy bảo, làm cho ra khỏi tất cả phiền não, đường ác để được an ổn. Giống như người thầy dẫn đường trên biển cả, ở trong nguy nan, có thể hướng dẫn chúng ta thoát khỏi và được an ổn.

Bốn, Vi tha y chỉ. Bồ tát có phương tiện khéo léo, có thể làm nơi nương tựa cho trời, người khiến cho họ ra ngoài biển lớn sanh tử và đường ác, hiểm nguy. Giống như người thầy dẫn đường trên biển cả, làm nơi nương tựa cho những thương buôn lâm vào cảnh khốn khổ, lạc đường, trên biển cả.

Năm, Năng vi tế mạng. Bồ tát có khả năng, vì những loài hữu tình đắm chìm trong sanh tử, bằng phương tiện, làm cho chúng khởi phát tâm Bồ đề, tiếp tục huệ mạng. Giống như người thấy dẫn đường trên biển, có thể vì những người phàm phu ở đời có nhu cầu cần kiếp đều giúp đỡ, cứu với mạng sống của họ.

Sáu, Thiện bị tư lương. Bồ tát chuẩn bị phước, trí, các hành tư lương, vì muốn nhiếp thọ nhiều loài hữu tình phát tâm Bồ đề, tích tụ hạnh lành, ra khỏi đường ác sanh tử, đến được thành nhất thiết trí. Giống như người thầy dẫn đường trên biển cả, giỏi chuẩn bị đầy đủ lương thực, làm cho những người thương buôn ra khỏi đường ác, nguy hiểm, đến được đất liền, hoàn toàn an ổn.

Bảy, Phú hữu tài bảo. Bồ tát muốn dừng lại tất cả trí thành (thành trì trí tuệ), tập hợp rộng rãi pháp bảo tối thắng vô thượng của chư Phật, làm cho loài hữu tình tùy nguyện đều được giàu có to lớn. Giống như ông thầy hướng dẫn trên biển, tùy theo chỗ dừng nghỉ có nhiều của báu và các thứ nuôi sống hằng ngày. Tất cả những gì thiếu thốn, đều được cung cấp đầy đủ.

Tám, hy thủ vô túc.

Bồ tát, đối với pháp tài của Phật, có khả năng chứa nhóm to lớn, mong mỏi tiến lên, tâm không biết đủ. Giống như người thầy hướng dẫn trên biển cả, đối với tất cả của báu, luôn sanh tâm mong cầu, chưa bao giờ biết đủ.

Chín, Vi tác tiên đạo. Bồ tát, đối với tất cả pháp lành công đức tự làm cho tăng trưởng và bằng lời nói chân thật tướng dẫn tất cả loài hữu tình ra khỏi biển khổ sanh tử, qua bên kia bờ Niết bàn. Giống như ông thầy hướng dẫn trên biển, tinh tường đường biển, bằng lời nhu nhuyến, dạy bảo đoàn thương buôn trở lại làm người dẫn đường và tất cả những gì hướng dẫn đều đem lại lợi ích.

Mười, Thiện đáo nhất thiết trí thành.

Bồ tát đối với tất cả pháp, đều hiểu biết hết, gọi là đến thành nhất thiết trí. Vì trí có thể phá mê lầm, hiển lộ lý lẽ; thành có thể ngăn ác, người thù, nên Bồ tát chứa nhóm vô lượng công đức, năng lực thù thắng để đến được thành nhất thiết trí. Giống như người hướng dẫn trên biển, đầy đủ năng lực, nên đến được thành ấp kia.

Hỏa Dụ Bồ Tát Thập Chủng Thiện Pháp

火喻菩薩十種善法 (Trừ cái chướng Bồ tát sở vấn kinh).

Nung nấu, tôi luyện phải nhờ đến sức khởi lên, tiêu diệt, biến hóa không sao lường được nguyên do, cho đến mọi hiện hữu không còn, trở về với khoảng không, phá tan bóng tối, soi rõ vạn tượng đều là bản chất của lửa.

Bồ tát tu hành dùng lửa trí huệ, dứt vọng là chân, trui rèn phàm phu thành bậc thánh, phá tan chấp hữu trở về không, soi chỗ tối tăm thành nơi sáng tỏ, nên lấy lửa làm ví dụ.

Một, Thiêu phiền não tận. Trí huệ như lửa. Phiền não như củi. Bồ tát dùng trí huệ quán sát, diệt trừ hết các phiền não tham, sân, si. Ví dụ như lửa lớn có thể đốt cháy hết cây cối, thảo mộc các loại mọc lên từ mặt đất.

Hai, Thành thục Phật pháp. Bồ tát tu hành dùng trí huệ quán sát thành thục tất cả Phật pháp. Đã thành thục rồi thì trải qua muôn kiếp không hư hoại. Ví dụ như tánh nóng của lửa có thể làm cho tất cả cây cỏ, thảo dược mọc lên từ mặt đất đều được thành thục.

Ba, Càn phiền não ứ nê. Nếu tâm vướng mắc bởi phiền não thì tánh tối tăm không sáng suốt, giống như thân mình dính đầy bùn nhơ thì thân thể dơ bẩn không sạch sẽ được; nên gọi là phiền não ứ nê.

Bồ tát tu hành hay dùng trí huệ quán sát dứt trừ phiền não dơ bẩn, hồi phục tánh vốn trong sáng. Ví dụ như lửa lớn có thể làm khô cạn tất cả vật ẩm thấp và bùn nhơ.

Bốn, Như đại hỏa dụ. Các loài hữu tình bị phiền não làm đau khổ, nếu bị bệnh lạnh bức bách, Bồ tát dùng sức trí huệ chỉ bày cho tất cả, làm cho lìa khổ được vui. Giống như đống lửa lớn, nếu ai đến gần thì thoát khỏi khổ sở của giá rét bức bách và có được niềm vui của ấm áp.

Năm, Tác quang minh chiếu. Bồ tát tu hành dùng ánh sáng trí huệ chiếu khắp mọi nơi, làm cho các loài hữu tình ở nơi tối tăm, chưa từng giác ngộ, đều được giác ngộ. Ví như có người ở trên đỉnh núi Tuyết sơn, đốt lên đống lửa lớn, ánh sáng chiếu khắp mọi nơi, không chỗ tối tăm nào mà không được soi tới.

Sáu, Năng sử kinh bố. Bồ tát có oai đức của trí huệ lớn, ánh sáng rạng ngời bao phủ, hay làm cho thiên ma, ngoại đạo đều sanh lòng lo sợ, lìa bỏ chỗ ở, rút lui về nơi xa xôi. Ví như lửa lớn làm cho các loài ác thú đều sợ hãi, lánh xa hang ổ, chạy trốn khắp nơi.

Bảy, Năng tác an ủy.

Vì các loài hữu tình tối tăm bất giác, lặn hụp trong các đường, chịu đau khổ, vô cùng. Bồ tát có thể nói pháp an ủi cho chúng, làm cho xa lìa vô số phiền não, đi theo con đường giác ngộ. Ví như người đi xa, ban đêm đi trong đồng không mông quạnh, thất lạc phương hướng, đâm ra lo sợ. Nếu thấy được đóm lửa thì liền đến đó, tâm được an ổn.

Tám, Lợi dữ chúng cộng. Bồ tát tùy theo sự thọ dụng lợi dưỡng thiếu đủ đều đem chia xẻ với đại chúng, hoặc sang hoặc hèn đều không phân biệt. Ví như đống lửa lớn, ánh sáng chiếu soi tất cả, không chút phân biệt chỗ này hay chỗ kia.

Chín, Nhân sở cúng dường. Bồ tát có tâm từ bi vô lượng, giáo hóa rộng rãi gồm tất cả trời, người, A tu la đều cúng dường, cung phụng như chư Phật. Ví dụ như lửa trong thế gian, các Bà la môn, Sát đế lợi, dân thường đều phụng sự theo nhu cầu.

Mười, Nhân bất khinh mạng. Vì Bồ tát ở trong Đại thừa, tuy mới phát tâm, nhưng có thể khiến cho trời, người, A tu la không dám xem thường. Vì những loài ấy biết rằng vị Bồ tát kia, chẳng bao lâu nữa, sẽ thành Phật quả. Ví như đóm lửa nhỏ, không dám xem thường. Vì đóm lửa tuy nhỏ nhưng có thể cháy lan cả cánh đồng, chớ có sơ xuất.

Huyền Môn Vô Ngại Thập Nhân

玄門無礙十因 (Hoa nghiêm kinh sớ).

Huyền môn tức là mười huyền môn, lấy mười tánh đức của mười pháp này làm nhân, dựng lên công dụng của nghiệp lớn, khiến cho các pháp trong huyền môn, dung hợp vô ngại, muôn lớp không cùng; nên gọi là mười nhân vô ngại của huyền môn.

(Huyền là diệu: nhiệm mầu).

Một, Duy tâm sở hiện. Vì tất cả pháp trong thế gian và ngoài thế gian, đều do chân tâm hiện ra. Như vậy, pháp do tâm hiện, nên toàn thể các pháp là tâm, mà tâm đã viên dung thì pháp cũng không chướng ngại. Kinh nói: Biết tất cả pháp tức là biết tự tánh của tâm. chính là ý này.

Hai, Pháp vô định tánh. Vì tất cả pháp chỉ do tâm hiện ra, tùy duyên mà khởi lên, nên không có tánh cố định. chính vì vậy, gọi là nhỏ chẳng phải (nhất định) nhỏ, nên mới nói trong một hạt bụi chứa cả bầu trời; lớn chẳng phải lớn (nhất định) lớn, nên mới nói đến vô số núi Tu di đặt trên đầu một sợi lông.

Kinh nói: Lấy vô lượng núi kim cang luân vi, có thể đặt được trên đầu một sợi lông. chính là ý này. (Luân vi là núi Kim cang luân vi)

Ba, Duyên khởi tương do. Vì pháp duyên khởi nương tựa lẫn nhau; song về pháp giới duyên khởi thì nghĩa lý vô lượng, chỉ nói sơ qua mười nghĩa duyên khởi thành tựu; nên gọi là duyên khởi tương do.

(mười nghĩa là chư duyên các dị nghĩa, hỗ tương tư nghĩa, câu tồn vô ngại nghĩa, dị thể tương nhập nghĩa, đồng thể tương tức nghĩa, câu dung vô ngại nghĩa, thể dụng song dung nghĩa, dị thể tương tức nghĩa, đồng dị viên mãn nghĩa, đồng thể tương tức nghĩa).

Bốn, Pháp tánh dung thông. Vì tánh của pháp giới viên dung, thấu suốt, không trở ngại; song tất cả sự pháp giới phải nương vào tánh pháp giới mới lập thành được. Sự này không khác chơn tánh; mà tánh đã dung thông thì sự cũng như vậy, nên mỗi vi trần chứa cả pháp giới.

Kinh nói: bao nhiêu vi trần có trong thế giới hoa tạng, mỗi vi trần hiện cả pháp giới. chính là ý này.

Năm, Như ảo mộng.

Ảo là giống như nhà ảo thuật có thể biến hóa một vật thành ra nhiều vật và biến hóa nhiều vật thành một vật.

Mộng là như thấy trong giấc mộng sự nghiệp lẫy lừng, rồi cho rằng trải qua thời gian biết bao nhiêu lâu xa.

Kinh nói: Giống như giấc mộng người đang ngủ, thấy làm vô số việc, dường như trải qua ngàn, vạn năm, mà thực sự; một đêm chưa hết. chính là ý này.

Sáu, Như ảnh tượng. Vì tất cả các pháp hiện ra từ tâm và có thể bao hàm tánh sáng suốt, giống như cái gương sáng, ảnh tượng của các pháp hiện vào trong đó.

Kinh nói: Vật ở gần hay vật ở xa đều có ảnh hiện vào trong gương, mà không tùy thuộc vị trí của vật. chính là ý này.

Bảy, Nhân vô hạn. Vì trong nhân ở kiếp trước, xứng hợp với tánh của pháp giới, tu vô lượng nhân thù thắng (rất tốt đẹp), nên đời này chứng được quả có công dụng mầu nhiệm vô biên.

Tám, Phật chứng cùng. Phật chứng cùng là quả Phật chứng được là rốt ráo (cùng cực), nên tam giác (tự giác, giác tha, giác hạnh viên mãn) hoàn toàn sáng suốt, sáu thần thông tự tại, hợp với tánh của pháp giới, nói kinh viên mãn.

Kinh nói: Phật an trụ trong pháp tánh chân thật sâu xa, dòng sông chánh pháp viên mãn chảy mãi không ngừng.

(sáu thần thông là thiên nhãn, thiên nhĩ, tha tâm, túc mạng, thân như ý, lậu tận).

Chín, Thâm định dụng. Thâm định dụng là diệu dụng khởi lên khi vào sâu trong đại định. Bởi bằng sức các Tam muội hải ấn, khiến cho tất cả pháp cùng hiện ra rực rỡ, viên dung, vô ngại.

Kinh nói: Vào các Tam muội nhiều như vi trần, rồi từ mỗi vi trần sanh ra các định nữa. chính là ý này.

(Tam muội hải ấn: Tam muội là chánh định; hải ấn là dụ. Tất cả pháp cùng hiện ra trong đại định vắng lặng một cách rực rỡ; giống như Hương hải vắng lặng, tất cả sắc tướng xuất hiện trong ấy một cách rõ ràng, như hình con dấu đóng lên văn bản).

Mười, Thần thông giải thoát.

Giải thoát có nghĩa là tự tại. Vì Phật dùng sức thần thông giải thoát không thể nghĩ bàn, khiến cho trong một pháp mà dựng lên tất cả pháp một cách rõ ràng, viên dung, tự tại.

Kinh nói: Thiết lập tất cả Phật pháp ba đời ở trong một hạt bụi. chính là ý này.

Liên Hoa Dụ Bồ Tát Thập Chủng Thiện Pháp

蓮華喻菩薩十種善法 (Trừ cái chướng Bồ tát sở vấn kinh).

Một, Ly chư nhiễm ô. Bồ tát tu hành hay dùng trí huệ quan sát các cảnh, đối với tất cả pháp không sanh tham đắm; tuy ở trong dòng sông sanh tử năm trược, nhưng vẫn không bị lỗi lầm của sanh tử làm nhiễm ô. Ví như hoa sen từ trong nước mọc lên mà bùn nhơ không làm ô nhiễm.

Hai, Bất dữ ác câu. Bồ tát tu hành chỉ muốn tiêu diệt tất cả ác, sanh ra tất cả việc lành, đối với thân, miệng, ý giữ gìn thanh tịnh, không cùng lân la với ác, cho dù nhỏ nhất. Ví như hoa sen dù cho một giọt nước nhỏ cũng không giữ lại.

Ba, Giới hương sung mãn. Bồ tát tu hành, đối với giới luật, quyết giữ không phạm. Vì giới hay diệt trừ được cái ác của thân và miệng, giống như hương thơm trừ được mùi hôi hám, nên kinh nói rằng: Hương thơm của giới rộng khắp muôn nơi, gống như hoa sen nở ra, hương thơm tỏa ra khắp nơi, xa gần đều nghe biết.

Bốn, Bản thể thanh tịnh. Bồ tát nhờ giữ giới, thân tâm thanh tịnh, tuy ở trong năm trược, mà không đắm nhiễm. Ví như khi hoa sen sanh ra, tuy ở trong bùn nhơ nước đục mà tự nhiên sạch sẽ không dính ô uế.

Năm, Diện tướng hy di.

Hy là dáng mạo vui vẻ, hài hòa. Di là vui tươi, thỏa thích.

Tâm của Bồ tát thường vui với thiền định thì vẻ mặt không u buồn, tướng mạo tươi sáng, ai thấy cũng đều vui vẻ. Ví như khi hoa sen nở, ai nhìn thấy được trong lòng phơi phới, vui tươi.

Sáu, Nhu nhuyến bất sáp. Nhu nhuyến thì tùy theo, tùy thuận. Bất sáp là không ứ trệ, thông suốt.

Vì Bồ tát tu hành từ thiện, đối với các pháp đều thông suốt, dồi dào bên trong thì hình thức hiện ra bên ngoài luôn thanh tịnh, nhỏ nhiệm không có thô kệt, rít rắm. Ví như thể và tánh của hoa sen mềm mại, lại còn thắm nhuần.

Bảy, Kiến gia giai kiết. Hạnh lành của Bồ tát thành tựu, hình tướng tuyệt vời tươi đẹp. Hễ ai trông thấy đều nhận được điềm lành. Ví như hoa sen thơm tho, tươi đẹp, người nào nhìn thấy hoặc mộng thấy đều được điềm tốt đẹp.

Tám, khai phu cụ túc. Hạnh tu của Bồ tát đã thành công, trí huệ, phước đức trang nghiêm đầy đủ. Ví như hoa sen nở ra đầy đặn và hoa, quả đều có đầy đủ.

Chín, Thành thục thanh tịnh. Tu nhân quả của Bồ tát đã viên mãn, quả nhiệm mầu đã chín và ánh sáng trí huệ hiện ra, có thể làm cho tất cả hữu tình nghe thấy được đều được sáu căn thanh tịnh. Ví như hoa sen nở bung, nên mắt thấy sắc của nó, mũi ngửi hương của nó thì các căn cũng được thanh tịnh.

Mười, Sanh dĩ hữu tưởng. Bồ tát khi mới sanh, trời, người… đều vui vẻ giúp đỡ, vì tâm của Bồ tát hay tu tập hạnh lành, chứng được quả bồ đê. Ví như hoa sen khi mới sanh ra, tuy chưa thấy hoa mà mọi người đều nghĩ nhớ đến hình dáng của hoa.

Mỗi Ngoạt Thập Trai Nhật

每月十齋日(Pháp uyển châu lâm).

Ngày mồng một.

Ngày này, Thái tử của vua Tứ thiên vương giáng thế, đi xem xét nhân gian, so sánh thiện, ác. Nếu niệm danh hiệu Phật Định quang, thì tất cả tội được tiêu trừ, tăng tất cả phước.

Ngày mồng tám.

Ngày này, vua trời Ma ê thủ la giáng thế, xem xét thế gian, quan sát thiện, ác. Nếu niệm danh hiệu Phật Dược sư lưu ly quang, thì tất cả tội tiêu diệt, tăng tất cả phước. (Hiền kiếp là trong kiếp này có nhiều người hiền).

Thập ngũ nhật (ngày rằm). Ngày này, Thái tử của vua trời Tứ thiên vương xuống thế, xem xét người đời, quan sát thiện, ác. Niếu niệm danh hiệu Phật A di đà thì diệt trừ tội sanh, tử, được niềm vui vắng lặng.

Thập bát nhật (ngày 18). Ngày nay, sứ giả Thái tử của trời Tứ thiên xuống trần, quan sát người đời, so sánh thiện, ác. Nếu niệm danh hiệu Bồ tát Địa tạng thì diệt trừ tội nghiệp, tuổi thọ dài thêm.

Nhị thập tam nhật (ngày 23). Ngày này, vua trời Ma ê thủ la xuống thế, quán sát người đời, so sánh thiện, ác. Nếu niệm danh hiệu Bồ tát Đại thế chí thì phước đức, lợi ích được tăng trưởng, diệt trừ tội ác.

Nhị thập tứ nhật (ngày 24). Này này, Thái tử của vua Tứ thiên xuống thế, xem xét người đời, quán sát thiện, ác. Nếu niệm danh hiệu Bồ tát Quán thế âm thì diệt trừ các tội, nuôi lớn căn lành.

Nhị thập bát nhật (ngày 28). Ngày này, sứ giả vua Tứ thiên xuống thế quán sát người đời, đối chiếu thiện, ác. Nếu niệm danh hiệu Phật Lô xá na thì diệt được phiền não tội, được niềm vui trí huệ. (Tiếng Phạn Lô xá na, tiếng Hoa Tịnh mãn).

Nhị thập cửu nhật (ngày 29). Ngày này, vua trời Ma ê thủ la xuống thế chính mình xem xét người đời, đối chiếu thiện, ác. Nếu niệm danh hiệu Bồ tát Dược vương thì diệt được tất cả ác, sanh tất cả thiện.

Tam thập nhật (ngày 30). Ngày này, sứ giả vua Tứ thiên xuống trần xem xét người đời, chính mình quan sát thiện, ác. Nếu niệm danh hiệu Phật Thích ca mâu ni thì phước lợi được thêm lớn, Bồ đề được thành tựu.

Nghịch Lưu Thập Tâm

逆流十心 (Ma ha chỉ quán).

Vì người tu hành, do thuận theo mười tâm ở trên, u mê, điên đảo tạo các việc ác chồng chất nhiều lớp, sanh tử vô cùng tận. Nay muốn sám hối, thì phải đi ngược lại dòng sông tội lỗi ấy, bằng cách dùng mười thứ tâm này để trừ sạch ác pháp.

Một, Thâm tín nhân quả. Người tu hành, trước hết phải chánh tín nhân quả. Nghiệp chủng tuy lâu xa, nhưng không hề mất đi chút nào. Vả lại, ta làm há người khác chịu quả báo sao? Nên tin sâu quả báo của việc thiện, việc ác, chớ sanh tâm nghi ngờ. Nhờ như vậy phá trừ hết tâm bài bác không nhân không quả.

Hai, Sanh trong tàm quý. Người tu hành tự trách mình một cách nghiêm khắc không biết xấu hổ từ đời trước, bỏ mất tịnh nghiệp, tập tành các việc ác; trời thấy ta giấu giếm tội lỗi, đó là xấu với trời; người biết ta phô bày điều ác, đó là thẹn với người, nên nay quyết trừ bỏ tâm không biết xấu hổ ấy.

Ba, Sanh đại bố úy. Người tu hành, luôn nhớ thân người vô thường, một hơi thở không còn thì ngàn năm mất hút; đường tối tăm xa tắp, mà không một chút tư lương; biển khổ thẳm sâu vạn dặm, há chẳng sợ sao? Nhờ đó cần cầu sám hối thiết tha, không tiếc đến thân mạng, nên nay quyết trừ bỏ tâm không sợ đường ác.

Bốn, Phát lồ sám hối. Vì người tu hành, đã phạm phải lỗi lầm không thể che giấu được, thì phải thành thật nói ra sám hối. Đây là cách phá trừ tâm che đậy lỗi lầm.

Năm, Đoạn tương tục tâm. Người tu hành, những việc ác đã làm, đã sám hối rồi, thì nhất quyết dứt hẳn không làm trở lại. Đây là cách phá trừ niệm ác tiếp nối trong tâm.

Sáu, Phát Bồ đề tâm. Tiếng Phạn là Bồ đề, tiếng Hoa là Đạo.

Vì người tu hành, đời trước chỉ khởi lên niệm ác, gây nên bao nhiêu là bực bội tức giận; nay phát tâm rộng lớn cứu giúp mọi người, to lớn khắp hư không, đem đến lợi ích cho người khác. Đây là cách phá trừ tâm ác phổ biến.

Bảy, Đoạn ác tu thiện. Vì người tu hành, nhân ở đời trước buông lung nghiệp thân, miệng, ý, làm ra các việc ác không kể ngày đêm; nay nỗ lực không ngừng, trừ các hạnh ác, ra sức tu trì bồi đắp lỗi lầm, việc nào cũng làm. Đây là cách trừ tâm tạo tội của ba nghiệp.

Tám, Thủ hộ chánh pháp. Vì người tu hành, kiếp trước tự mình tiêu diệt việc lành, thấy người khác làm lành sanh tâm ghen ghét; đời này giữ gìn chánh pháp, tu tập theo chánh pháp dần dần rộng lớn. Đây là cách phá trừ cái tâm không biết tùy hỉ điều lành.

Chín, Niệm thập phương Phật. Vì người tu hành, kiếp trước gần gũi bạn ác, tin tưởng lời nói của hạng người ấy, khởi lên các tà kiến; đời này nghĩ nhớ mười phương Phật, có được phước huệ lớn, có thể cứu vớt được ta ra khỏi tà kiến. Đây là cách phá trừ tâm tùy thuận bạn ác.

Mười, Quán tội tánh không. Vì người tu hành, từ kiếp trước đến giờ, không biết bổn tính của các pháp vắng lặng, làm nhiều việc ác; nay biết rõ tất cả ác hạnh tham, sân, si… khởi lên từ vọng niệm, mà vọng niệm khởi lên từ điền đảo, điên đảo khởi lên từ kiến chấp về nhân và ngã; nay đã hiểu tâm của ta vốn không, tánh của tội không chỗ nương tựa; đây là cách phá trừ tâm mê mờ vô minh.

Nguyệt Dụ Bồ Tát Thập Chủng Thiện Pháp

月喻菩薩十種善法 (Trừ cái chướng Bồ tát sở vấn kinh).

Bồ tát đã dứt hết trần duyên, thể tánh viên minh, ánh sáng trí tuệ chiếu khắp mọi nơi làm cho loài hữu tình quay về ngưỡng mộ, phát Bồ đề tâm, thành tựu chủng trí. Giống như Nguyệt thiên tử (ở trong cung trăng), xa lìa các sự che lấp của ô nhiễm, tròn trịa sáng trưng, ánh sáng chiếu khắp tất cả, vô biên công đức; nên lấy làm ví dụ.

Một, Giai sanh hoan hỉ. Bồ tát khi mới xuất thế, làm cho các loài hữu tình đều xa lìa phiền não, sanh tâm vui vẻ. Giống như mặt trăng mới mọc, ai thấy đều được mát mẻ, sanh tâm vui mừng.

Hai, Chúng sở nhạo kiến. Bồ tát khi mới xuất thế các căn thanh tịnh, chủng tử trong trắng, đầy đủ tất cả oai nghi, làm cho loài hữu tình mắt thấy tâm vui. Giống như mặt trăng mới mọc ánh sáng trắng nỏn, người nào thấy cũng đều vui tươi.

Ba, Thiện pháp tăng tưởng. Bồ tát từ mới phát tâm, đối với tất cả pháp lành đều siêng năng tu tập, tăng trưởng dần dần, cho đến khi ngồi ở đạo tràng, tất cả tướng tốt đều được viên mãn, trí huệ thành tựu. Giống như trăng từ mùng một đến rằm, ánh sáng tăng dần đến khi tròn trịa.

Bốn, Ác pháp tổn diệt. Khi Bồ tát xuất thế đầy đủ trí huệ, tất cả pháp ác ngày càng giảm bớt đến tiêu diệt, đến khi ngồi ở đạo tràng thì hoàn toàn dứt sạch, không để sót chút gì, tức là thành tựu đoạn đức. Giống như trăng còn một nửa đen, ánh sáng của nó, mỗi ngày, giảm dần đi, cho đến ngày cuối tháng, tất cả không hiện ra nữa.

Năm, Hàm giai xưng tán.

Bồ tát mới vừa ra đời, tất cả trời, người, A tu la v.v…thảy đều khen ngợi. Giống như trăng vừa mọc lên, mọi người lớn, nhỏ đến chiêm ngưỡng, vui mừng.

Sáu, Thể tướng thanh tịnh. Bồ tát tu hạnh viễn ly, thể và tướng đều không ô nhiễm, do hóa sanh nên thanh tịnh, không nhờ tinh cha huyết mẹ sanh ra; Giống như mặt trăng cảm được quả báo từ nghiệp tốt nên thể và tướng đều tróng sạch không ô nhiễm.

Bảy, Thừa tối thượng thừa.

Tối thượng tức là vô thượng (cao nhất). Thừa giống như xe chuyên chở. Bồ tát chuyên chở chúng sanh bằng xe lớn nên gọi là tối thượng.

Bồ tát chứng được tối thượng thừa, vì tất cả loài hữu tình mà chuyển bánh xe pháp, khiến cho chúng được khai ngộ, vượt ra ngoài ba cõi. Giống như mặt trăng, chiếu khắp bốn thiên hạ, làm cho ai thấy được xa tối gần sáng.

(bốn thiên hạ là bốn châu).

Tám, Thường tự trang nghiêm. Công đức tu được của Bồ tát rất nhiệm mầu, thường tự trang nghiêm mà không mượn ở ngoài để trang sức. Giống như mặt trăng, tướng vốn trong trẻo, trang nghiêm, không chờ gội rửa mới sạch sẽ.

Chín, Du hí pháp lạc. Pháp lạc là mình tự an vui với Phật pháp.

Bồ tát luôn an vui với pháp nhiệm mầu của chư Phật, không nhiễm cảnh dục giới ở thế gian. Giống như mặt trăng thương vui vẻ rong chơi trong bầu trời, xa lìa những trở ngại, ô nhiễm.

Mười, Cụ đại thần thông. Thần thông của Bồ tát tự tại, oai đức vô lượng, làm cho các loài hữu tình lìa xa dơ dáy, tối tăm. Giống như mặt trăng sáng trong thanh tịnh, thần thông to lớn, oai đức bao trùm khắp, trong bốn thiên hạ, vật nào cũng soi thấu.

Nhật Dụ Bồ Tát Thập Chủng Thiện Pháp

日喻菩薩十種善法 (Bảo vũ kinh).

Bồ tát xuất thế có thể dùng trí huệ, phương tiện khiến cho các hữu tình bỏ ác làm lành, bỏ mê lầm đến với giác ngộ; giống như mặt trời xuất hiện ở thế gian, soi sáng đến vạn vật, tất cả những nơi tối tăm đều được sáng tỏ, nên lấy mặt trời làm ví dụ.

Một, Phá vô minh ám. Bồ tát xuất hiện ra đời, dùng ánh sáng trí huệ phá bỏ tối tăm, vô minh của chúng sanh; giống như mặt trời, lưu chuyển trên không, chiếu ánh sáng chói chang làm cho những nơi u ám đều sáng tỏ.

Hai, Năng giác ngộ hữu tình. Bồ tát xuất hiện ra đời dùng trí huệ, phương tiện, dẫn dắt chúng sanh vào đạo để được giác ngộ; giống như mặt trời lưu chuyển trên không, ánh sáng chan hòa đẹp đẽ, làm cho hoa sen trong các ao đều nở hoa xinh đẹp.

Ba, Quang diệu thập phương. Bồ tát xuất hiện ở đời dùng ánh sáng trí huệ soi chiếu khắp mười phương thế giới, tất cả loài hữu tình đều được lợi ích; giống như mặt trời lưu hành trên không ánh sáng chiếu khắp mười phương, tất cả vạn vật đều được hưởng thụ, ấm áp.

Bốn, Xuất hiện thiện pháp. Bồ tát xuất hiện ở đời, dùng sức trí huệ, mở bày thiện pháp, dẫn dắt chúng sanh, đều lên bậc chánh giác; giống như mặt trời lưu chuyển trên không, dùng ánh sáng chiếu soi khắp tất cả, muôn ngàn sinh vật từ lớn đến nhỏ, đều được sanh trưởng.

Năm, Chư lậu diệt tận. Lậu tức là rơi rớt, nghĩa là rơi rớt vào sanh tử.

Bồ tát dùng sức trí huệ, tất cả phiền não đều diệt trừ hết nên vĩnh viễn không còn rơi vào sinh tử nữa; giống như khi không có mặt trời, ánh sáng cũng tắt luôn thì muôn ngàn động vật đều ngừng nghỉ.

Sáu, Năng tác quang minh. Bồ tát xuất hiện ra đời, phóng ra ánh sáng trí huệ, nói nhiều loại pháp phá sạch ngu si, tối tăm, trở ngại của tất cả loài hữu tình; giống như mặt trời lưu chuyển trên không chiếu ra vô số ánh sáng, trừ sạch u ám và soi rõ đến vạn vật.

Bảy, Ánh tế ngoại đạo. Ánh là ánh sáng chiếu soi. Tế là che đậy, ngăn cản.

Bồ tát xuất hiện ở đời, tất cả giáo pháp nói ra, đều khiến cho chúng sanh bỏ tà về chánh và soi sáng các luận điểm kỳ lạ, bất chánh của ngoại đạo; giống như mặt trời lưu chuyển trên không, chiếu ánh sáng xuống một cách dữ dội thì lửa đom đóm biết mất.

Tám, Năng thị cao hạ.

Bồ tát xuất hiện ra đời, đối với loài hữu tình, hoặc thiện hoặc ác, đều được nhiếp thọ và chiêm ngưỡng để dạy dỗ cho chánh pháp; giống như mặt trời lưu hành trên không, chiếu sáng xuống vạn vật, hoặc cao hoặc thấp, đều được thấy rõ.

Chín, Phát khởi thiện pháp. Bồ tát xuất hiện ra đời, phương tiện chỉ bày làm cho tất cả loài hữu tình phát khởi thiện tâm, tu hành thiện nghiệp; giống như khi mặt trời xuất hiện, khiến cho mọi người có cơ hội kiếm sống và kinh doanh sự nghiệp.

Mười, Thiện nhân ái nhạo. Bồ tát xuất hiện ở đời, tất cả người thông huệ đều biết rằng đây là cơ hội đem đến lợi ích cho mình nên sanh tâm thương mến và thích thú, luôn luôn muốn quay về nương tựa. Còn những kẻ ngu si, không có trí huệ và tà ma, ngoại đạo thì chắc là sanh tâm ghen ghét; giống như mặt trời lưu hành trên không, trong ngoài đều sáng trưng và tất cả người hiền vui tươi, nhưng còn bọn trộm cắp ác nhân chưa chắc đã vừa lòng.