Tam Tạng Pháp Số

Nữ Hữu Ngũ Chướng

女有五障 (Pháp hoa kinh)

Trong kinh Pháp hoa nói rằng Ngài Xá lợi Phất không biết Long nữ có căn khí Đại thừa, kiếp tu tập nhân Viên giáo mà được thành Phật, nhưng vẫn cho là có cùng quả báo chướng ngại của phái nữ, nên mới nói năm thứ chướng của phái nữ. Nói năm thứ chướng là muốn để cho phái nữ biết mà phát tâm Bồ đề, tu hành theo hạnh Đại thừa, sớm cầu giải thoát phái tính của mình.

Một, Bất đắc tác phạm thiên vương.

Từ trong nhân, Phạm thiên tu tập giữ gìn thiện giới nên được quả báo tốt đẹp là làm thiên vương. Nếu người nữ thân thể đắm chìm trong ham muốn, thì không thể làm Phạm thiên vương.

Hai, Bất đắc tác đế thích. Đế thích dũng mãnh, ít ham muốn, tu tập, giữ gìn thiện giới, được quả báo làm Thiên chúa. Nếu người nữ nhiều ác và ham muốn cũng nhiều, thì không thể làm Đế thích.

(Đế thích, tiếng Phạn là Thích đề hoàn nhân, tiếng Hoa là Năng thiên chúa, tức là chủ ở cõi trời Đao lợi).

Ba, Bất đắc tác ma vương. Tu nhân của Ma vương là đầy đủ mười điều thiện, tôn kính Tam bảo, hiểu thảo cha mẹ, quả báo sanh ở cõi dục thuộc trời Tha hóa tự tại, mà làm ma vương. Nếu người nữ khinh khi, ngạo mạn, ghen ghét, không theo hạnh chân chánh, thì không được làm Ma vương. (Ma vương là vua của trời tha hóa tự tại)

Bốn, Bất đắc tác chuyển luân thánh vương.

Tu nhân của chuyển luân thánh vương là thập thiện nghiệp đạo, thương yêu mọi loài, quả báo làm luân vương. Nếu người nữ không có tâm từ mẫn, không có tịnh hạnh, thì không được làm chuyển luân thánh vương.

Năm, Bất đắc tác Phật. Như lai tu tập Bồ tát đạo, thương nhớ tất cả chúng sanh, tâm không vướng mắc, đến khi thành Phật. Nếu người nữ nghiệp của thân, miệng, ý bị bó buộc bởi dục tình, thì không được làm Phật.

Phá Giới Ngũ Quá

破戒五過 (Tứ phần luật)

Một, Tự hại.

Người phá giới, ba nghiệp thân, khẩu, ý đều không thanh tịnh, thường chịu nghèo túng, không hưởng được phước, thiện thần xa lìa. Đó là tự hại.

Hai, Vị trí sở ha.

Người phá giới, các vị thiện Tỳ kheo quở trách, nên thường xa lánh, như tử thi hôi thúi. Đó gọi là vị trí sở ha.

Ba, Ố danh lưu bố.

Người phá giới, ba nghiệp không thanh tịnh, cùng ở chung với người bất thiện; người cũng không thích gặp, tiếng xấu nghe khắp xa gần. Đó gọi là ố danh lưu bố.

Bốn, Lâm chung sanh hối. Người phá giới, đến lúc già chết, cảnh ác hiện ra trước mắt, hối hận không kịp. Đó gọi là lâm chung sanh hối.

Năm, Tử đọa ác đạo. Người phá giới, phạm hạnh đã mất hẳn, hoàn toàn không có nhân lành, phước hết, khổ đau đem đến, liền đọa vào đường ác. Đó gọi là tử đọa ác đạo.

Phạm Giới Ngũ Suy

犯戒五衰 (Thích thị yếu lãm)

Một, Cầu tài bất toại Người phạm giới, đã làm trái lại lời Phật răng dạy, phạm hạnh hoàn toàn thiếu sót; cầu mong tiền của, đều không toại nguyện.

Hai, Thiết đắc suy hao. Người phạm giới, tịnh hạnh đã thiếu, giả sử có khổ cầu, có được tiền của; vì phước mỏng, khó hưởng thụ được, mà phải hao tổn.

Ba, Chúng bất ái kính. Người phạm giới, oai nghi đã khiếm khuyết, tế hạnh hoàn toàn không có, bị người người ganh ghét, không kính mến.

Bốn, Ô danh lưu bố.

Người phạm giới, bạn xấu thường đi theo, người hiền xa cách; đã không có giới đức, tiếng xấu mỗi ngày một vang xa, khắp hết mọi nơi.

Năm, Tử nhập địa ngục.

Người phạm giới mọi điều tốt đẹp đều thiếu, đến khi chết, đọa xuống địa ngục vô gián.

Pháp Hoa Lục Thụy

法華六瑞 (Pháp hoa kinh văn cú).

Pháp hoa là một kinh, nghĩa lý mầu nhiệm, huyền vi, người khó tin nhận, nên trước tiên hiện thụy tướng làm thay đổi lòng người. Lòng người đã thay đổi, giống như con trâu khát nước ngóng chờ, thì khi nghe pháp sẽ thấm vào lòng, đạo nhiệm mầu dễ dàng nương theo, tiến lên.

Bí mật đã có biểu hiện, nên sáu thụy tướng làm sáng tỏ điều ấy.

Một, Thuyết pháp thụy. Khi Phật sắp nói Pháp hoa, trước nói nghĩa vô lượng của kinh làm tựa cho Pháp hoa. Từ một pháp nói nghĩa vô lượng; đưa vô lượng nghĩa trở về một pháp, nên nghĩa vô lượng của kinh làm thành Pháp hoa, tập trung tất cả quy về một phẩm tựa. Kinh nói: nói kinh Đại thừa còn gọi là vô lượng nghĩa, chính là đây.

Vả lại, Phật khi nói pháp thường có nghi thức, tại sao cho là điềm lành?

Bởi vì, tuy Phật nói kinh vô lượng nghĩa dã xong, nhưng lúc ấy mọi người vẫn còn ở đó, đợi nghe sau. Đây là điều kỳ lạ, so với những thời nói pháp thông thường thì không giống, nên gọi là điềm lành khi thuyết pháp.

Hai, Nhập định thụy. Phật sắp nói Pháp hoa, muốn gom hết cả về một, nên trước vào định vô lượng nghĩa xứ.

Kinh nói: vào Tam muội vô lượng nghĩa xứ, chính là đây. Vả lại nhập định cũng là nghi thức Phật thường làm, tại sao cho là điềm lành.

Bởi vì, tuy Phật nhập khai định, nhưng ý tại hợp định, so với những nhập định khác không giống, nên gọi là điềm lành nhập định. (Tiếng Phạn Tam muội, tiếng Hoa là chánh định. Khai định là vô lượng nghĩa xứ định. Hợp định là định Pháp hoa hội tam quy nhất)

Ba, Vũ hoa thụy.

Phật sắp nói Pháp hoa, nên trời mưa bốn loại hoa để biểu thị Thập trụ Thập hạnh, Thập hồi hướng, Thập địa; các vị Bồ tát sẽ nhận được nhân của quá trình thành Phật, nên gọi là điềm lành mưa hoa.

Kinh nói: Trời mưa bốn loài hoa mạn đà là, chính là đây. (Tiếng Phạn là mạn đà la, tiếng Hoa là thích ý, còn gọi là bạch hoa. bốn loài hoa là mạn đà la, ma ha mạn đà la, mạn thù sa, ma ha mạn thù sa).

Bốn, Địa động thụy. Phật sắp nói Pháp hoa, nên quả đất có sáu loại chấn động, để biểu thị sáu lần phá vô minh hoặc của Thập trụ, Thập hạnh, Thập hồi hướng, Thập địa, đẳng giác, diệu giác của Viên giáo; vì vô minh đầy dẫy, chưa từng xâm đoạt, huỷ diệt; sắp phá hoại nó, nên trước tiên biểu thị địa động.

Kinh nói: chư Phật ở trong thế giới có sáu loại chấn động.

(Sáu loại chấn động là động, khởi, dũng, chấn, hống, kích).

Năm, Chúng hỉ thụy.

Đại chúng đã thấy mưa hoa, quả đất rung động, biết đức Thế Tôn sắp nói pháp lớn, vui mừng trào dâng, cơ lớn biểu thị sắp xuất hiện.

Kinh nói: đại chúng được điều chưa từng có, vui mừng, chấp tay, nhất tâm nhìn Phật, chính là đây. Vả lại, mừng, giận là chuyện thường tình của con người, tại sao lại cho là điềm lành?

Bởi vì hoa trời làm vui mắt, quả đất rung động thì làm động lòng người. Đó là điềm lành ở ngoài. Tâm mừng là điềm lành ở trong. Đó là sự vui mừng không phải bình thường; trước tuy đã có, nhưng không xúc động đến thế. Nay, sự vui mừng này làm cho xúc động, nên có thể lắng lòng nhìn Phật; nên gọi là chúng hỉ thụy.

Sáu, Phóng quang thụy. Phật sắp nói Pháp hoa, phóng hào quang trước, soi sáng cõi này, đến cõi khác, so với phóng quang bình thường có khác; nên gọi là điềm lành phóng quang.

Kinh nói: Từ sợi lông trắng giữa hai lông mày, Phật phóng quang, soi sáng về phương đông 18000 thế giới, chính là đây.

Phương Sắc Dụ Ngũ Đạo

方色喻五道 (Viên giác kinh lược sớ sao).

Kinh nói: Ví như ngọc báu ma ni trong vắc, chiếu ra năm sắc theo các hướng khác nhau và thể của nó trong sáng, hoàn toàn không có tì vết; dùng để ví dụ cho tánh thanh tịnh viên giác, ở trong năm đường. (Tiếng Phạn là Ma ni, tiếng Hoa là như ý).

Một, Bạch sắc dụ Thiên. Nhân của trời thuần thiện, nên nghiệp cảm màu trắng, cho đến khi làm trời, nên lấy sắc trắng phương tây làm ví dụ.

Hai, Hoàng sắc dụ nhân. Người là do kết quả của công đức giữ năm giới, cho đến khi làm người. Vì người không ở trong bốn đường khổ, không ở trong cái vui của trời, mà ở khoảng giữa trong sáu nẽo luân hồi; nên lấy màu vàng của phương giữa làm ví dụ.

Ba, Hắc sắc dụ địa ngục. Địa ngục là do hắc nghiệp thượng phẩm thập ác cảm thọ, cho đến khi chịu qủa báo, nên lấy sắc đen phương bắc làm ví dụ (Thập ác chia ra ba phẩm thượng, trung, hạ; nghĩa là sắp làm, đang làm, đã làm. Trong ba thời điểm ấy, tâm không hối hận, gọi là thượng phẩm. Làm rồi mới hối hận, gọi là trung phẩm. Đang làm mà hối hận, gọi là hạ phẩm. )

Bốn, Thanh sắc dụ ngạ quỉ. Ngạ quỉ do trung phẩm trong thập ác cảm thọ. Thân thể thường đói khát, xấu xí, mặt có nhiều sắc xanh, nên lấy sắc xanh của phương đông làm ví dụ.

Năm, Xích sắc dụ súc sanh.

Súc sanh do hạ phẩm thập ác cảm thọ, thường bị dao, gậy mổ xẻ, đánh đập đau khổ, chịu quả báo trong đường súc sanh, lấy sắc đỏ ở phương nam làm ví dụ.

Quốc Vương Ngũ Chủng Khả Ái Lạc Pháp

國王五種可愛樂法 (Phật vị Ưu điền vương thuyết vương pháp chính luận kinh)

Một, Ân dưỡng thương sanh khả ái lạc pháp.

Quốc vương hay ban bố đức độ, thi hành nhân nghĩa, làm lợi ích và cứu giúp cho dân chúng, khiến cho ai nấy đều vừa lòng, để dạy dỗ, cai trị. Điều này nên truyền khắp mọi nơi, ai ai cũng nhận được ân huệ và vui mừng, yêu thương.

Hai, Anh dũng cụ túc khả ái lạc pháp.

Quốc vương can đảm và khỏe mạnh như thần, trí dũng vẹn toàn, đức trùm muôn nước, oai vang bốn biển, những ai chưa hàng phục thì có thể bắt họ hàng phục, những ai đã hàng phục thì có thể che chỡ họ. Những điều này bao quát cả thiên hạ, sợ oai phong, nhớ đức độ, không ai mà không yêu mến, an vui.

Ba, Thiện quyền phương tiện khả ái lạc pháp.

Quốc vương trí mưu linh hoạt, vận dụng khó lường. Đối với kẻ thuận tình thì có cách bảo vệ, yêu mến họ. Đối với kẻ ngang ngược khó dạy thì tìm cách chế phục họ. Những điều như thế bao trùm thiên hạ, sợ oai phong, nhớ đức độ, ai ai cũng được thương yêu và an lạc.

Bốn, Chánh thọ cảnh giới khả ái lạc pháp.

Quốc vương giỏi tính toán của cải chứa trong ngân khố nhiều hay ít, bằng lòng nhân ái giúp đỡ kẻ gần người xa. Hễ ai bị bệnh hoạn, chữa trị dùm họ. Ai nghèo khổ, bố thí của cải cho họ. Những việc như thế khắp cả thiên hạ, ai nấy đều chịu ân huệ thì không người nào là không thương yêu và vui vẻ.

Năm, Cần tu thiện pháp khả ái lạc pháp.

Quốc vương có đầy đủ đức tin chánh pháp. Tin quả báo của trời, người về nghiệp lành, dữ ở quá khứ và vị lai. Tu tập nhân chân chánh để chứng được thánh quả. Những việc như thế khắp cả thiên hạ, ai nấy đều tôn trọng, mến yêu và không người nào là không thương yêu và vui vẻ.

Sám Hối Ngũ Pháp

懺悔五法 (Viên giác lược sớ sao)

Tiếng Phạn là sám, gọi đủ là sám ma; tiếng Hoa là hối quá. Nay gọi là sám hối là Phạn, Hoa gọi chung.

Tỳ kheo có tội phải mời vị Tỳ kheo lớn làm chứng, có đầy đủ năm pháp này mới thi hành sám hối.

(Tỳ kheo lớn tức là thượng tọa).

Một, đản hữu kiên. Lúc thực hành sám hối, phải mặc áo cà sa và trịch vai áo bên phải để tiện việc hầu hạ và làm việc khi có lệnh.

Hai, Hữu tất trước địa. Lúc thực hành sám hối, gối bên phải phải qùy xuống đất, để biểu lộ lòng chân thành, khẩn thiết.

Ba, Chấp tay.

Lúc thực hành sám hối, phải chắp tay trước ngực để biểu lộ sự chí tâm của mình.

Bốn, Lễ túc.

Lúc thực hành sám hối, phải đảnh lễ dưới chân vị đại Tỳ kheo, để biểu hiện lòng chí kính của mình.

Năm, Thuyết tội danh. Lúc thực hành sám hối, tự mình phải nói đã phạm tội gì, hoặc là tội tăng tàn, hoặc là tội dật đề, đến trước chúng phát lồ sám hối, không được che dấu.

(Tăng tàn tội là như người bị chém mà cuống họng vẫn còn, nên gọi là tàn. Nếu phạm tội này, thì theo pháp của chư tăng, trừ bỏ đi. Tiếng Phạn là ba dật đề, tiếng Hoa là đọa, nghĩa là chết đọa vào địa ngục).

Sanh Tịnh Độ Ngũ Bất Thối

生淨土五不退 (Tịnh độ thập nghi luận)

Một, Đại bi nhiếp trì bất thối. Chúng sanh được sanh về tịnh độ, được nguyện lực đại bi của Phật A di đà gia hộ liên tục, nên không thối chuyển.

Hai, Phật quang chiếu chúc bất thối.

Chúng sanh được sanh về tịnh độ, thường được hào quang của Phật chiếu soi, nên tâm Bồ đề ngày càng tăng trưởng và không thối chuyển.

Ba, Thường văn pháp âm bất thối.

Chúng sanh được sanh về tịnh độ, nghe các pháp khổ, không, vô ngã do nước, chim, cây, rừng, gió nói pháp. Nhờ vậy, tâm thường niệm Phật, pháp, tăng và không thối chuyển.

Bốn, Thiện hữu đồng cư bất thối.

Chúng sanh được sanh về tịnh độ, vì ở nước ấy, chỉ làm bạn với các vị Bồ tát, trong không có phiền não bó buộc, ngoài không có cảnh tà ma, ác duyên, cho nên sau khi sanh về cực lạc, thì không thối chuyển.

Năm, Thọ mạng vô lượng bất thối.

Các chúng sanh được sanh về tịnh độ, thì thọ mạng liền được vô lượng, cùng với Phật và Bồ tát không khác nhau. Vì vậy sau khi sanh về đó, thì được không thối chuyển.

Sơ Độ Ngũ Nhân

初度五人 (Phiên dịch danh nghĩa )

Khi mới xuất gia, Phật vào trong rừng tu tập, vua cha thương nhớ bèn sai nhóm Kiều Trần Như gồm năm người, đi tìm và theo hầu hạ Phật. Đến khi Phật thành đạo, nhớ đến năm người bạn ấy nên đến độ họ trước. Vì vậy, ở vườn Nai, Phật trước điều phục căn tánh rồi nói pháp Tứ đế cho họ nghe, nhờ đó mà cả năm người đều được giải thoát. Đó là sơ độ ngũ nhân.

Một, A nhã kiều trần như

Tiếng Phạn là A nhã, tiếng Hoa Dĩ tri. Đây là tên của ông

Tiếng phạn là Kiều trần như, tiếng Hoa là hỏa khí. Đây là họ của ông

Ông là người dòng Bà la môn, do trước thờ thần lửa, nên gọi là hỏa khí, là bà con cô cậu với Phật (Thờ lửa, vì lửa có hai nghĩa: chiếu sáng và đốt cháy. Chiếu sáng thì bóng tối không sanh. Đốt cháy thì vạn vật không sanh )

Hai, Át bệ

Tiếng Phạn là Át bệ, tiếng Hoa là Mã thắng, cũng gọi là Mã sư,

cũng dòng họ với Phật

Ba, Bạt đề

Tiếng Phạn là Bạt đề, tiếng Hoa là Tiểu hiền, cùng dòng họ với Phật

Bốn, Thập lực Ca diếp Tiếng Phạn là Ca diếp, còn gọi là Bà phô, cũng là bà con cô cậu với Phật. Không phải là đại Ca diếp, cũng không phải là Tam Ca diếp

(Đại Ca diếp tức là Ma ha Ca diếp. Tam Ca diếp tức là Ưu lâu tần la ca diếp; Na đề ca diếp; Già da ca diếp )

Năm, Câu lợi thái tử

Là con lớn vua Hộc Phạn, là anh em họ với Phật

Sơ Thiền Thiên Định Ngũ Chi Công Đức

初禪天定五支功德 (Pháp giới thứ đệ)

Chi là nhánh, cành. Thiền chi là từ một định tâm nảy ra năm nhánh. Chi cũng có nghĩa giữ gìn là định tâm an ổn, vững chắc, nên gọi là chi.

Một, Giác chi.

Tâm vừa mới duyên là giác. Hành giả ở trong định phát ra sơ thiền, sắc pháp thanh tịnh chạm vào thân căn, tâm bỗng ngộ lớn. Lúc vừa biết (sơ giác) sự va chạm này, nên gọi là giác chi.

Hai, Quán chi.

Tế tâm phân biệt là quán. Hành giả đã chứng được sơ thiền thì dùng tế tâm phân biệt các công đức vi diệu trong thiền, cảnh giới rõ ràng, nên gọi là quán chi.

Ba, Hỷ chi.

Tâm vui mừng là hỷ. Hành giả đã được định cõi trời sơ thiền, lợi ích rất nhiều, tư duy như thế hoan hỷ vô lượng, nên gọi là hỷ chi.

Bốn, Lạc chi.

Tâm vui vẻ là lạc. Hành giả hỷ tâm đã dứt thì điềm nhiên lo nghĩ, nhận được niềm vui của thiền định, nên gọi là lạc chi.

Năm, Nhất tâm chi. Tâm và định tương ưng thành một. Hành giả khi vừa chứng sơ thiền, tâm nương vào giác quán của các pháp hỷ lạc, nên còn tán loạn tế vi. Nếu tâm vui vẻ dứt, thì tự nhiên tâm và định là một, nên gọi là nhất tâm chi.

Tam Thiền Thiên Định Chi Công Đức

三禪天定五支功德 (Pháp giới thứ đệ)

Một, Xả chi.

Xa lìa vui vẻ mà tâm không ăn năn là xả. Hành giả muốn xa lìa nhị thiền, dùng vô vàn nhân duyên trách móc niềm vui (trong thiền định). Niềm vui khi đã diệt hết, thì tam thiền liền phát sanh. Nếu chứng được niềm vui của tam thiền thì bỏ niềm vui của nhị thiền, mà tâm không ăn năn, nên gọi là xả chi.

Hai, Niệm chi. Niệm là ái niệm. Hành giả đã phát sanh niềm vui của tam thiền. Niềm vui từ trong khởi lên, nên lưu luyến nhớ nghĩ thì niềm vui càng tăng trưởng, nên gọi là niệm chi.

Ba, Huệ chi.

Tâm hiểu biết gọi là huệ. Hành giả đã phát sanh niềm vui của tam thiền. Niềm vui này vi diệu. Nếu chẳng phải trí huệ hiểu biết khéo léo, thì không thể nuôi lớn phương tiện, nên gọi là huệ chi.

Bốn, Lạc chi.

Tâm vui vẻ là lạc. Hành giả đã phát sanh niềm vui của tam thiền. Nếu có thể sử dụng giỏi ba chi xả, niệm, huệ đem giúp đỡ cho niềm vui này, thì niềm vui sẽ lan tỏa khắp thân thể. Nếu xa lìa các địa còn lại của tam thiền, mà không thay đổi niềm vui lan tỏa khắp thân thể, nên gọi là lạc chi.

Năm, Nhất tâm chi. Tâm và định tương ưng thành một. Tâm hành giả hưởng thọ niềm vui đã hết, thì tâm và định là một, đứng yên trong vắc không chao động. Nên gọi là nhất tâm chi.

Tăng Ngũ Tịnh Đức

僧五凈德 (Chư đức phước điền kinh)

Một, Người phát tâm ly tục. Người xuất gia, phát tâm mạnh mẽ, ra khỏi phàm tục, tu tập theo Phật đạo và có khả năng ôm ấp đạo nhiệm màu, làm ruộng phước cho đời. Đó là phước thanh tịnh ban đầu.

Hai, Hủy kỳ hình hảo. Người xuất gia, cạo bỏ râu tóc, vứt hết cái đẹp trần gian, không mặc y phục của đời, mà mặc áo Như lai, có đầy đủ oai nghi của Phật, làm ruộng phước cho đời. Đó là đức thanh tịnh thứ hai.

Ba, Vĩnh cát ân ái.

Theo Phật xuất gia, cắt đứt tình thân cha mẹ, một lòng siêng năng tu tập, để báo đền ân sanh thành của cha mẹ và làm ruộng phước cho người đời. Đó là đức thanh tịnh thứ ba.

Bốn, Ủy khí khu mạng. Người xuât gia, có thể vứt bỏ thân mạng, không luyến tiếc gì, chỉ một lòng cầu chứng Phật đạo và có thể làm ruộng phước cho đời. Đó là đức thanh tịnh thứ tư.

Năm, Chí cầu Đại thừa. Người xuất gia luôn nuôi lòng giúp đở mọi người, chí quyết cầu pháp Đại thừa để độ hết tất cả chúng sanh ra khỏi khổ đau và làm ruộng phước cho đời. Đó là đức thanh tịnh thứ năm.

Tảo Địa Ngũ Chủng Thắng Lợi

掃地五種勝利 (Căn bổn nhất thiết hữu bộ tì nại da)

Cũng gọi là tảo địa ngũ đức.

Căn bổn bộ nói: Trưởng giả

Cấp Cô độc, cứ mỗi sáng đến rừng Thệ đa, lễ dưới chân Phật, quét chùa. Sau một thời gian, trưởng giả bận việc khác, không vào chùa được, Thế tôn đi kinh hành, thấy chùa không sạch, tự cầm chổi quét. Lúc bấy giờ, các Ngài Xá lợi phất, … đều cầm chổi, cùng quét vườn Thệ đa.

Khi Phật và các đệ tử quét xong vườn Thệ đa, vào trai đường, ai nấy ngồi đúng qui định. Phật nói với các tỳ kheo rằng: Người quét rác có năm điều công đức: (Tiếng Phạn là Thệ đa, tiếng Hoa là Thắng lâm. Bật sô là tên một lọai cỏ thơm ở Ấn Độ, cọng của nó mềm mại, dùng để ví dụ người xuất gia có thể điều phục ngừng việc xấu, ác của thân, miệng gây ra).

Một, Tự tâm thanh tịnh, cũng gọi là tự trừ tâm cấu.

Nếu người quét sạch rác ở trong chùa, vì chùa sạch sẽ, nên tâm mình được thanh tịnh

Hai, Linh tha tâm tịnh, cũng gọi là trừ tha cấu.

Nếu người quét sạch rác ở trong chùa, vì chùa sạch sẽ, nên người khác không thấy bụi nhơ, tâm được thanh tịnh. Đó gọi là làm cho tâm người khác trong sạch.

Ba, Chư thiên hoan hỉ, cũng gọi là khử kiêu mạn.

Nếu người quét sạch rác ở trong chùa, tức là trừ bỏ bụi dơ kiêu mạn của mình; chư thiên nhìn thấy chùa sạch, không có bụi bặm, sanh tâm hoan hỉ. Đó gọi là điều phục tâm.

Bốn, Thực đoan chánh nghiệp. Nếu người quét sạch rác ở trong chùa tức là tự điều phục tâm mình, trông phước nghiệp đoan chánh; đời sau ắt được tướng mạo tốt đẹp. Đó gọi là thực đoan chánh nghiệp.

Năm, mạng chung chi hậu đương sanh thiên thượng

Cũng gọi là trưởng công đức. Nếu người quét sạch rác ở trong chùa vì chùa sạch sẽ, nên công đức tăng trưởng; khi chết sẽ sanh lên cõi trời.

Tẩy Dục Ngũ Lợi

洗欲五利 (Thập tụng luật).

Thập tụng luật nói: Phật ở nước Xá vệ, có tỳ kheo bị bệnh hủi, tìm thầy thuốc Kỳ Vực chữa trị. Kỳ vực nói với Tỳ kheo mắc bệnh rằng: Ông nên tắm gội, thì bệnh sẽ hết ngay.

Tỳ kheo nói: Phật chưa cho vào nhà tắm.

Các tỳ kheo đem việc này thưa Phật. Phật liền cho phép tắm rửa, nên nói năm ích lợi này.

(Tiếng Phạn là Xá vệ, tiếng Hoa là Phong đức. Tiếng Phạn là Kỳ vực, tiếng Hoa là Năng hoạt).

Một, Trừ cấu

Trừ cấu là tắm gội thân thể, thì tất cả nhơ nhớp sạch hết.

Hai, Thân thanh tịnh. Thân thanh tịnh là tắm gội thân thể, nhơ nhớp đã sạch, thì thân thể sạch sẽ.

Ba, Trừ hàn lãnh.

Trừ hàn lãnh là tắm gội thân thể, sạch sẽ, thoải mái, tất cả lạnh lẽo đều tự hết.

Bốn, Trừ thân trúng phong.

Trừ thân túng phong là tắm gội thân thể, không còn lạnh lẽo, thì gió độc và các bệnh tự hết.

Năm, Đắc an ổn.

Đắc an ổn là tắm gội thân thể, không bị gió độc, thì tay, chân được nhẹ nhàn, an ổn.

Thế Gian Ngũ Chủng Nan Đắc Bảo

世間五種難得寶 (Tứ phần luật)

Trân bảo của thế gian, tuy thế gian ít có, nhưng tìm kiếm cũng dễ được.

Nếu gặp Phật xuất thế và được nghe chánh pháp; lại còn nghe pháp và tin, hiểu, tu hành theo chánh pháp, lần lượt giáo hóa, khiến cho người khác chánh tin, an vui. Năm loại này, lại càng ít có ở thế gian, cho nên gọi là khó được của báu.

Một, Phật xuất thế gian. Chư Phật, được đời tôn kính, tuy pháp thân thường còn không mất; chúng sanh tối tăm khó có thể thấy được. Nay Phật xuất hiện ở thế gian, là để khiến cho tất cả chúng sanh, thành tựu đại sự nhân duyên, rất là ít có. Đó là của báu khó được ở đời.

Hai, Văn Phật thuyết pháp vị tha nhân thuyết.

Chúng sanh đã được gặp Phật, nghe pháp, lại vì người khác, tùy sức giảng nói, khiến cho họ ra khỏi sanh tử, thành đạo vô thượng, rất là ít có. Đó là của báu khó được ở đời.

Ba, Văn pháp tín giải. Chúng sanh đã nghe pháp, lại khởi tâm chánh tín, suy nghĩ nghĩa lý, lại còn như pháp tinh tấn tu hành, sẽ chứng được đạo vô thượng Bồ đề, rất là ít có. Đó là của báu khó được ở thế gian.

Bốn, Như pháp nhi hành. Các chúng sanh đã tin tưởng và thọ trì chánh pháp, suy nghĩ nghĩa lý của chánh pháp, lại có thể như pháp siêng năng tu hành, thì sẽ được đạo Vô thượng Bồ đề, làm được những điều ít có. Đó là của báo mà người đời khó được.

Năm, Đắc tín nhạo giả. Chúng sanh vì người khác giảng nói chánh pháp, mà được người ấy tin tưởng, không nghi ngờ, thì giáo pháp của Phật ảnh hưởng rộng khắp, dần dần đem lại lợi ích cho mọi người, thật là ít có. Đó là của báu khó được ở thế gian.

Thí Quả Cảm Ngũ Bất Tử

施果感五不死 (Phó pháp tạng kinh)

Kinh nói: Vào thời Phật Tỳ bà thi, có một tỳ kheo mắc bệnh nhức đầu, tôn giả Bạc câu la đem một quả ha lê lặc, cho vị tỳ kheo ấy ăn, thì bệnh liền hết.

Vì bố thí quả ấy mà 91 kiếp dù ở cõi trời hay cõi người hưởng được an lạc và không hề bệnh hoạn, cuối cùng sanh vào nhà bà la môn. Mẹ của Ngài mất sớm, cha cưới vợ sau, ghét bỏ hành hạ Câu La, năm lần hãm hại và đều được an toàn, đến lúc lớn lên, xuất gia học đạo, chứng được quả A la hán. (Tiếng Phạn là Tỳ bà thi, tiếng Hoa là Thắng quán. Tiếng Phạn là Bạc câu la, tiếng Hoa là Thiện dung. Tiếng Phạn là Ha lê lặc, tiếng Hoa là thiên chúa trì lai).

Một, Trí ngao bất tử. Ngài Bạt câu la lúc còn nhỏ, mẹ sau làm bánh, theo bà đòi ăn, vì lòng ghét bỏ, bà bồng Ngài đặt lên nắp lò sấy bánh. Tuy lò sấy hơi lửa nóng bức, nhưng không đốt cháy Ngài được.

Hai, Phũ chử bất tử.

Mẹ sau của Ngài Bạt câu la đang hầm thịt, Ngài theo đòi ăn, bà quá nóng giận, ẩm Ngài bỏ vào trong cái chõ. Trong chõ tuy cực nóng, Ngài cũng không chết.

Ba, Thủy nịch bất tử. Mẹ sau của Ngài Bạt câu la đi ra sông, Ngài chạy theo sau, bà quá hiểm ác, quăng Ngài xuống sông, tuy nước rất sâu, nhưng Ngài không chết chìm.

Bốn, Ngư thôn bất tử.

Ngài Bạt câu la vì bị ném xuống sông sâu, nên con cá lớn đã nuốt Ngài vào bụng, nhưng không tổn hại được Ngài.

Năm, Đao cát bất tử. Ngài Bạt câu la bị cá nuốt vào bụng, con cá bị bắt đem bán ở chợ và cha Ngài mua cá đem về, mỗ bụng cá ra, Ngài còn sống; hỏi cha: con đang ở đâu? Không để cho con lo lắng, cha Ngài bồng Ngài ra khỏi bụng con cá, mà không chút tổn thương.

Thí Thực Hoạch Ngũ Phước Báo

施食獲五福報 (Thí thực hoạch ngũ phước báo kinh)

Một, Thí mạng. Người bảy ngày không ăn thì chết, nếu đem thức ăn cho họ, thì đó là cứu sự sống của họ. Người cứu sự sống ấy, đời đời được quả báo sống lâu, giàu có vô lượng.

Hai, Thí sắc.

Người không được ăn, nhan sắc tiều tụy. Nếu đem thức ăn cho họ, thì đó là cứu lấy nhan sắc của họ. Người làm được việc ấy, đời đời được quả báo đoan trang, ai nhìn thấy đều vui tươi.

Ba, Thí lực. Người không được ăn, thì thân gầy sức yếu. Nếu đem thức ăn cho họ, thì đó là giúp sức khỏe cho họ. Người làm việc ấy, đời đời được quả báo sức khỏe đầy đủ.

Bốn, Thí an.

Người không được ăn, lòng buồn, thân không an ổn. Nếu có người đem thức ăn đến cho, đó là cho người ta sự an lạc. Người cho sự an lạc ấy, thì được quả báo đời đời an ổn, không gặp hoạn nạn.

Năm, Thí biện.

Người không được ăn, nói khó khăn. Nếu lấy thức ăn đem cho, tức là đã giúp cho họ nói năng được. Người làm việc này, thì được quả báo nói năng thông tuệ, ai nghe đến cũng đều vui vẻ.

Thiện Căn

孝順五善根

Một, Thiểu bệnh

Chúng sanh nếu hay hiếu thuận, cung kính nuôi dưỡng cha mẹ, thì bệnh khổ không xâm hại, thân được an lạc.

Hai, Đoan chánh.

Chúng sanh nếu hay hiếu thuận, cung kính nuôi dưỡng cha mẹ, thì có được nhan sắc đoan trang, đẹp đẽ, thân thể không có chỗ kém cõi.

Ba, Hữu đại oai thế. Chúng sanh nếu hay hiếu thuận, cung kính nuôi dưỡng cha mẹ, thì thế lực càng thêm vững mạnh, oai đức càng thêm to lớn.

Bốn, Sanh thượng chủng tộc. Chúng sanh nếu hay hiếu thuận, cung kính nuôi dưỡng cha mẹ, thì sẽ sanh vào gia đình giàu có, quyền thế, không sanh vào gia đình nghèo khổ.

Năm, đa hữu tư sanh. Chúng sanh nếu hay hiếu thuận, cung kính, nuôi dưỡng cha mẹ, thì tiền tài, của qúi, đầy đủ, đời sống vật chất dư giả, không hề thiếu thốn.

Thiên Đại Ngũ Suy Tướng

天大五衰相 (Pháp uyển châu lâm)

Một, Y phục cấu uế. Y phục của các vị trời tuyệt đẹp, sáng bóng, luôn luôn sạch sẽ và mới tinh. Khi phước hết, tuổi thọ không còn thì tự nhiên y phục ấy trở nên dơ dáy. Đó là tướng đại suy.

(Thù y: trọng lượng mười hạt lúa bằng một thù. Áo của chư thiên nặng sáu thù, nên gọi là thù y).

Hai, Đầu thượng hoa nuy. Mũ đội trên đầu các vị trời làm bằng ngọc xanh, màu sắc tươi sáng. Khi phước hết, tuổi thọ không còn, đầu đội mũ hoa, tự nhiên héo khô.

Đó là tướng đại suy.

Ba, Dịch hạ hãn lưu. Các vị trời thân thể rất đẹp và trong sạch, nhẹ nhàn thanh khiết. Khi phước hết, tuổi thọ không còn, hai nách tự nhiên chảy mồ hôi. Đó là tướng đại suy.

Bốn, Thân thể xú uế. Các vị trời thân thể thù thắng, tuyệt đẹp, tự nhiên hương thơm lan tỏa thanh khiết. Khi phước hết tuổi thọ không còn, bỗng sanh ra dơ dáy. Đó là tướng đại suy.

Năm, Bất nhạo bổn tòa. Những sở hữu của các vị trời tuyệt hảo mà thế gian không thể có được. Khi phước hết, tuổi thọ không còn, tự nhiên chán ghét lâu đài, nhà cửa của mình. Đó là tướng đại suy.

Thiên Tiểu Ngũ Suy Tướng

天小五衰相 (Pháp uyển châu lâm)

Một, Nhạc thinh bất khởi. Âm nhạc của các vị trời, không đánh mà tự kêu. Khi suy tướng hiện ra thì âm thanh ấy tự nhiên không kêu nữa. Đó là tiểu suy tướng.

Hai, Thân quang hốt diệt. Các vị trời ánh sáng rực rỡ từ thân tỏa ra, cả ngày lẫn đêm. Khi suy tướng hiện ra, ánh sáng ấy không hiện nữa. Đó là tiểu suy tướng.

Ba, Dục thủy trước thân. Các vị trời da thịt thơm tho, vi diệu như hoa sen, không thấm nước. Khi tướng suy hiện ra, tắm nước lên người, dính vào thân thể không khô. Đó là tiểu suy tướng.

Bốn, Trước cảnh bất xả.

Các vị trời, cảnh dục rất tốt đẹp, mà không hề đam mê, luyến tiếc. Khi tướng suy hiện ra, cố bám lấy cảnh dục ấy, không bỏ. Đó là tiểu suy tướng.

Năm, Nhãn mục sổ thuấn. Các vị trời có thiên nhãn vô ngại, nhìn khắp đại thiên thế giới. Khi suy tướng hiện ra, mắt của các vị trời ấy nháy hoài. Đó là tiểu suy tướng.

Thính Pháp Ngũ Chủng Bất Tác Dị Ý

聽法五種不作異意 (Du già sư địa luận)

Luận nói: Bồ tát, khi muốn hướng dẫn bạn lành nghe pháp, đối với pháp sư có năm trường hợp, không nên sanh tâm dị nghị, mà phải bằng tâm thuần tịnh, tai chuyên chú nghe.

Một, Ư hoại giới bất tác dị ý. Khi nghe pháp, một lòng tín thọ, không được móng tâm rằng pháp sư này phá giới, không giữ oai nghi, ta nay không nghe lời nói pháp của ông. Đó là đối với người phạm giới nói pháp, không nên sanh tâm dị nghị.

Hai, Ư hoại tộc bất tác dị ý. Khi nghe pháp, phải một lòng tín thọ, không được móng tâm rằng pháp sư này thuộc chủng tộc thấp kém, ta nay không nghe lời nói pháp của ông. Đó là đối với người chủng tộc thấp kém nói pháp, không nên sanh tâm dị nghị.

Ba, Ư hoại sắc bất tác dị nghị. Khi nghe pháp, phải một lòng tín thọ, không được móng tâm rằng pháp sư này dung mạo xấu xí, ta nay không nghe lời nói pháp của ông. Đó là đối với người hình dạng xấu xí nói pháp, không nên sanh tâm dị nghị.

Bốn, Ư hoại văn bất tác dị ý. Khi nghe pháp, phải một lòng tín thọ, không được móng tâm rằng pháp sư này ngôn từ không văn hoa, ta nay không nghe lời nói pháp của ông ta. Đó là đối với người ngôn từ không văn hoa nói pháp, không nên sanh tâm dị nghị.

Năm, Ư hoại mỹ bất tác dị ý. Khi nghe pháp, phải một lòng tín thọ, không được móng tâm rằng những lời pháp sư này nói chứa nhiều sự nóng nảy, không dùng ngôn từ hoa mỹ để nói pháp, ta nay không nghe lời nói pháp của ông. Đó là đối với người không dùng ngôn từ hoa mỹ nói pháp, không nên sanh tâm dị nghị.

Thủy Sanh Thiên Hữu Ngũ Chủng Tướng

始生天有五種相 (Chánh pháp niệm xứ kinh)

Một, Quang minh phú thân tướng.

Khi người mới vừa sanh lên cõi trời, ánh sáng che thân, thân không mặc y phục. Tâm liền suy nghĩ: đừng để các vị trời khác thấy ta khỏa thân. Ngay khi ấy, các vị trời khác thấy có mặc y phục, nhưng thật ra không mặc y phục. Đó là tướng thứ nhất.

Hai, Dục kiến viên lâm tướng. Khi người mới sanh lên cõi trời, đã thấy có những vật sỡ hữu ở trên trời, lấy làm kỳ lạ, ít có, nhưng đối với viên lâm thì chưa từng thấy, vì muốn thấy viên lâm, mà nhìn khắp mọi nơi. Đó là tướng thứ hai.

Ba, Kiến thiên nữ sanh tàm tướng.

Khi người mới sanh lên trời, thấy người nữ ở cõi trời, nhan sắc xấu và rụt rè, chưa dám nhìn thẳng. Đó là tướng thứ ba.

Bốn, Kiến thiên sanh nghi tướng.

Khi người mới sanh lên trời, nếu thấy sự an nhàn của các vị trời, tuy muốn đến gần, nhưng tâm sanh nghi ngờ, ý chí chao đảo. Đó là tướng thứ ba.

Năm, Thăng không sanh bố tướng.

Khi người vừa mới sanh lên trời, sắp lên khoảng không, tâm sanh sợ sệt, e ngại bay không cao, đi không xa, hoặc dọc theo tường thành, hoặc nương tựa vào mặt đất. Đó là tướng thứ năm.

Thuyết Pháp Ngũ Phước Đức

說 法 五 福 德 (Hiền giả ngũ phước đức kinh)

Một, Trường thọ. Đời trước khi nói pháp, ngôn ngữ ở đầu, ở giữa, ở cuối, tất cả đều tốt lành. Nếu có người hiếu sát, vì được nghe pháp, mà có thể ngừng giết hại. Đó là lý do đời này được phước đức và sống lâu. (Ngôn ngữ đầu, giữa và sau là trong một kinh Phật gồm có ba phần: Phần tựa, phần chánh tông và phần lưu thông)

Hai, Đa tài.

Đời trước khi nói pháp, ngôn ngữ đầu, giữa, cuối, dạy người bố thí. Nếu có người trộm cắp nghe pháp không còn trộm cắp mà còn bố thí. Vì lý do đó, đời này được nhiều tiền của, phước đức.

Ba, Đoan chánh vô tỉ. Đời trước khi nói pháp, ngôn ngữ đầu, giữa và cuối đều theo đúng chánh pháp, khiến cho người nghe được an vui, hòa hợp, nhan sắc vui tươi, nước da hồng hào, sáng bóng. Vì lý do đó, đời này đẹp đẽ, phước đức, không ai sánh bằng.

Bốn, Danh dự viễn văn. Đời trước, khi nói pháp, ngôn ngữ đầu, giữa, cuối, đem việc tốt lành đến cho người, khiến cho người nghe pháp trở về tôn kính Tam bảo, mỗi lúc một đông. Đó là lý do danh dự, phước đức vang xa.

Năm, Thông minh đại trí. Đời trước, khi nói pháp, ngôn ngữ đầu, giữa, cuối giảng giải kỹ lưỡng, khiến cho người nghe, trí huệ nhiệm mầu, thông hiểu. Đó là lý do đời này thông minh, phước đức.

Tiểu Thừa Ngũ Vị

小乘五位 (Thiên thai tứ giáo nghi )

Một, Tư lương vị Như người đi xa ắt phải đem theo lương thực để ăn dọc đường Vị này có ba:

một. Ngũ đình tâm – hai. Biệt tướng niệm – ba. Tổng tướng niệm Nếu muốn ra khỏi ba cõi thì phải dùng ba pháp quán này để làm tư lương.

(Ngũ đình tâm là tham dục nhiều dùng bất tịnh quán – Sân luận nhiều dùng từ bi quán – Tán loạn nhiều dùng sổ tức quán – Ngu si nhiều dùng nhân duyên quán – Chướng ngại nhiều dùng niệm phật quán. Biệt tướng niệm; tổng tưởng niệm là tứ niệm xứ: quán thân bất tịnh – quán thọ thị khổ quán tâm vô thường – quán pháp vô ngã. Nếu quán sát từng trường hợp thì gọi là biệt tướng niệm; nếu quán sát tổng hợp thì gọi là tổng tướng niệm )

Hai, Gia hạnh vị Vị này có bốn: 1) Noãn vị: như người dùi cây lấy lửa, lửa chưa ra, nhưng hơi ấm có trước. Lấy đây ví dụ cho người tu gia hạnh vị, chưa thấy lửa trí huệ, nhưng đã có tướng ấm; 2) Đảnh vị: quán hạnh chuyển sang sáng tỏ, như người lên đỉnh núi, ắt thấy mọi nơi rõ ràng; 3) Nhẫn vị (Nhẫn là chịu đựng được. Đối với bốn pháp Tứ đế: khổ, tập, diệt, đạo chịu nỗi và ưa thích tu tập ); 4) Thế đệ nhất vị ( Đối với lý, tuy chưa chứng được, nhưng đối với thế gian là hơn hết ). Bốn vị ( trong gia hạnh vị ) ra sức tu hành thì chắc chắn chứng được đạo quả.

Ba, Kiến đạo vị

Là quả Tu đà hoàn của Thinh văn thừa, dứt kiến hoặc trong ba cõi mà thấy được lý chân không,nên gọi là kiến đạo

Bốn, Tu đạo vị

Tu pháp từ đế, dứt tư hoặc cõi dục mà chứng được quả Tư đà hàm và quả A na hàm

Năm, Vô học vị Là quả A la hán của Thinh văn. Ở vị này đã dứt hết kiến hoặc, tư hoặc ở trong ba cõi, đạt đến cứu cánh của chân lý, không còn pháp gì học nữa, nên gọi là vô học

Trị Ngũ Chủng Nhiễm

治五種染 (Hoa nghiêm kinh sớ)

Một, Trì giới trị phá giới nhiễm.

Người tu hạnh Bồ tát, hay giữ gìn các giới luật để thân, tâm được thanh tịnh, chế phục các lỗi lầm, sai trái, thì xa lánh tất cả ô nhiễm do phá giới mà ra.

Hai, Nhập thiền trị tham dục nhiễm.

Người tu hạnh Bồ tát thì tu tập thiền định, tâm được an ổn trước mọi hoàn cảnh, vắng lặng, thảnh thơi, nên xa lánh được tất cả ô nhiễm từ tham dục mà ra.

Ba, Thần thông trị tà quy y nhiễm. Diệu dụng không thể lường được gọi là thần. Tự trị vô ngại gọi là thông. Nếu có chúng sinh quy y tà sư, tà hạnh thì Bồ tát hay dung thần thông hướng dẫn, dạy bảo khiến cho họ bỏ tà, trở về chánh, thì không còn ô nhiễm do nương tựa tà vọng.

Bốn, Tứ vô lượng trị vọng hành công đức nhiễm. Tức vô lượng tức là tâm từ, bi, hỷ, xả.

Vọng hành là làm việc không chánh đáng.

Công đức là những mong cầu được may mắn không chính đáng. Nếu chúng sanh bị mê hoặc cầu khẩn phước báo, sai lầm tu tập công đức, thì Bồ tát hay dùng bốn tâm vô lượng thu nhiếp dạy dỗ, khiến chúng nương vào chánh pháp, tu tập các nghiệp lành, thì không còn đắm nhiễm làm những việc sai lầm để cầu mong công đức.

Năm, Tứ vô sắc định trị vọng tu giải thoát nhiễm.

Tứ vô sắc định là trong cõi vô sắc có không xứ định, thức xứ định, vô sở hữu xứ định, phi phi tưởng xứ định.

Nếu các ngoại đạo dùng tâm hữu lậu, tu tập tà định sai lầm, để mong được giải thoát, thì Bồ tát hay dùng tứ vô sắc định này thu nhiếp và dạy dỗ, khiến họ nương vào chánh pháp, tu chứng giải thóat, thì không còn đắm nhiễm do tu tập sai lầm mà mong cầu giải thóat.

Tu Hành Ngũ Môn

修行五門 (Khởi tín luận sớ)

Một, Tu hành thí môn.

Thí có ba nghĩa.

Nếu gặp bất cứ ai nài nĩ, van xin, bằng của cải có được, tùy sức cho họ, bỏ tính keo kiệt của mình, để cho họ được vui vẻ. Đó là bố thí tiền của để sống còn.

Nếu gặp tai ách, hoạn nạn, sợ sệt, và nguy hiểm đến gần, tùy mình giúp đở, cứu giúp, làm cho họ không còn lo sợ. Đó là bố thí vô úy. Nếu có chúng sanh đến cầu xin pháp Phật, tùy theo sự hiểu biết của mình, khéo léo giảng nói, không vì tham danh, lợi và sự cung kính, mà chỉ vì lợi mình lợi người cùng trở về giác ngộ. Đó là pháp thí. Đó gọi là tu hành theo pháp môn bố thí.

Hai, Tu hành giới môn. Không làm các điều ác, xa lìa nơi ồn ào, tu theo hạnh đầu đà, cho đến tội nhỏ cũng sanh tâm sợ sệt, xấu hổ, sửa đổi hối hận, không xem thường giới cấm của Phật chế ra, thường phòng hờ những lời chê bai, ngờ vực, phải ngăn chặn sai lầm. Đó là tu hành theo pháp môn trì giới.

(Tiếng Phạn là Đầu đà, tiếng Hoa là đẩu tẩu, tức là rũ sạch trần lao).

Ba, Tu hành nhẫn môn. Chịu đựng được sự phiền muộn do người khác làm ra mà tâm không ôm hận báo thù, cũng như đối tám thứ lợi, suy, hủy, dự, xưng, cơ, khổ, lạc đều nên chịu đựng. Đó là tu hành theo pháp môn nhẫn nhục.

Bốn, Tu hành tiến môn. Đối với các việc lành, tâm không lười biếng thối lui, lập chí vững chắc, siêng tu tất cả công đức, tự lợi, lợi tha, mau xa lìa các khổ.

Đó là tu hành tiến môn.

Năm, Tu hành chỉ quán môn. Chỉ là ngăn chặn tướng tất cả cảnh giới tán loạn, tùy thuận theo xa ma tha.

Quán phân biệt tướng của nhân duyên sanh diệt, tùy thuận tỳ bát xá na.

Với hai ý nghĩa này của chỉ và quán, tu tập từ từ thì sẽ xa lìa tướng tán loạn và sanh diệt mà được thành tựu đạo nghiệp. Đó là tu hành theo pháp chỉ, quán. (tiếng Phạn là Xa ma tha, tiếng Hoa là chỉ. Tiếng Phạn là Tỳ bát xá na, tiếng Hoa là quán)

Từ Hữu Ngũ Lợi

慈有五利 (Đàn trì la kinh)

Từ tức là tâm thương nhớ tất cả chúng sanh.

Một, Đao bất thương. Do tâm từ thương tất cả sinh vật, không hề nghĩ đến làm hại người khác; thì dao mác không thể làm tổn thương mình được.

Hai, Độc bất hại.

Do tâm từ khởi niệm đem lại lợi ích cho chúng sanh, vâng làm các điều lành, đem lợi ích cứu giúp mọi loài, thì tất cả ác độc không thể gây hại mình được.

Ba, Hỏa bất năng thiêu. Do tâm từ, trong không buồn phiền, ngoài được mát mẻ, thì lửa không thể đốt cháy mình được.

Bốn, Thủy bất năng một. Do tâm từ, trong không tham ái, xa lìa dòng chảy ham muốn, thì nước không thể nhận chìm mình được.

Năm, Sân ác kiến hỷ. Do tâm từ, thường làm điều lợi lạc, khắp cứu giúp chúng sanh; vì không có ai oán, ai thân, nên người sân hận, độc ác gặp phải cũng sanh tâm vui vẻ.

Tu Nhẫn Ngũ Tướng

修忍五相 (Bồ tát thiện giới kinh)

Nhẫn tức chấp nhận, chịu đựng một cách bình an. Bồ tát vì hóa độ tất cả chúng sanh, mà chúng sanh thì dùng vô số việc ác làm khó khăn ta, nhưng ta không nóng giận, nên có năm thứ tướng.

Một, Chúng sanh tướng. Bồ tát nếu bị người khác đánh đập, mắng chưỡi, liền quán nhiều đời trước trôi lăn trong sanh tử, thì tất cả chúng sanh đều là cha, mẹ, thầy tổ, anh em, nên kiếp này phải cung kính. Quán như thế thì tướng oán giận, ghét bỏ tiêu mất và tướng thân yêu, bè bạn liền sanh ra.

Hai, Pháp tướng.

Khi Bồ tát tu từ bi và nhẫn nhục, quán sát thật kỹ tất cả pháp thế gian, đều là lý chân không của pháp giới, nên không giữ, không bỏ, không giận, không mừng, chỉ là một tướng bình đẳng. Vì quán sát như vậy, tướng chúng sanh không còn và thành tựu được pháp tướng.

Ba, Vô thường tướng. Khi Bồ tát tu từ bi và nhẫn nhục, suy nghĩ rằng tất cả chúng sanh và vạn vật đều vô thường, thì ai mắng chưởi ta? Ai nhận lãnh sự giáo hóa của ta? Bản chất của ngôn ngũ là không, không dừng lại trong một sát na. Vì quán sát như vậy, mà phá tan được tướng thường còn, thành tựu tâm nhẫn. (Tiếng Phạn là Sát na, tiếng Hoa là nhất niệm)

Bốn, Khổ tướng. Khi Bồ tát tu từ bi và nhẫn nhục, quán sát chúng sanh đều bị khổ sanh tử, nếu gặp phải những nhục nhã do họ gây ra, không nên sân hận mà phải cứu vớt cái khổ của những chúng sanh ấy. Nếu ta sân hận khổ ấy càng tăng, do hay tu nhẫn, dứt các khổ não, thành đạo vô thượng. Đó là tướng khổ.

Năm, Vô ngã ngã sở tướng. Ngã có nghĩa là chủ tể, tức là cái giả danh mà chúng sanh đang bị trói vào.

Ngã sở tức là thân năm ấm. Bồ tát dùng trí huệ quán sát bốn đại vốn không, năm ấm chẳng thật có, thì ngã và ngã sở đều không thể có được. Đó là tướng không có ngã và ngã sở.

Tu Tịnh Độ Ngũ Niệm Môn

修淨土五念門 (Vô lượng thọ kinh luận)

Một, Lễ bái môn.

Người tu tịnh độ, thân nghiệp thanh tịnh, hướng mặt về Phật A Di Đà, siêng năng, cung kính hết mực mà lễ bái; mong muốn sanh về nước của Ngài. Đó gọi là lễ bái môn.

Hai, Tán thán môn. Người tu tịnh độ, khẩu nghiệp thanh tịnh, khen ngợi, tán thán danh hiệu, công đức và trí tướng quang minh của Phật A di đà. Tu tập đúng như thế, mong muốn sanh về nước của Ngài. Đó gọi là tán thán môn.

Ba, Tác nguyện môn. Người tu tịnh độ, ý nghiệp thanh tịnh, phát thệ nguyện lớn, tu tập xa ma tha đúng như thế, mong muốn sanh về nước của Ngài (Phật A di đà). Đó gọi là tác nguyện môn. (Xa ma tha là tiếng Phạn, tiếng Hoa là Chỉ. Chỉ nghĩa là chặn đứng tâm tán lọan)

Bốn, Quán sát môn.

Người tu tịnh độ dùng phương pháp quán sát có ba thứ:

Quán sát cõi nước của Phật A di đà công đức trang nghiêm.

Quán sát Phật A di đà công đức trang nghiệm.

3)Quán sát các vị Bồ tát ở cõi nước của Phật A di đà công đức trang nghiêm. Tu tập tì bà xá na đúng như thế, mong muốn sanh về nước của Ngài. Đó là quán sát môn. (Tiếng Phạn là tì bà xá na, tiếng Hoa là quán. Quán là phá trừ tâm tối tăm).

Năm, Hồi hướng môn.

Người tu tịnh độ, quán sát tất cả khổ não của chúng sanh ở thế gian, mong cầu chúng cùng sanh về cõi Cực Lạc của Phật A di đà. Tất cả công đức, căn lành của mình, đem hồi hướng cho tất cả chúng sanh, cùng chứng quả vô thượng giác. Đó gọi là hồi hướng môn.

Tỳkheo Nhập Chúng Ngũpháp(Cũng Gọi Là Nhập Chúng Ngũ Tâm)

比丘入衆五法 (Tứ phần tăng yết ma)

Một, Tu từ mẫn vật. Tỳ kheo vào trong đại chúng, phải tu tập tâm từ bi và thương yêu muôn vật, tuân thủ luật nghi nghiêm tịnh, giữ gìn thân tâm đoan chánh, siêng năng học đạo. Đó là tu từ mẫn vật.

Hai, Khiêm hạ tự ty. Tỳ kheo vào trong đại chúng, phải khiêm tốn, hòa thuận, tuyệt đối không kiêu mạn, tự hạ thấp mình xuống, dống như cái khăn lau bụi bặm. Đó là khiêm hạ tự ty.

Ba, Thiện tri tọa xứ. Tỳ kheo vào trong đại chúng, mọi việc phải làm theo giờ giấc đã được quy định. Nếu gặp bậc thượng tọa thì phải chào hỏi, nếu gặp những vị thấp hơn mình thì không phải đứng lên thi lễ. Đó là thiện tri tọa xứ.

Bốn, Thuyết ư pháp ngữ. Tỳ kheo vào trong đại chúng, không được luận bàn việc đời. Hoặc chính mình nói pháp, hoặc mời người nói pháp. Đó là thuyết ư pháp ngữ.

Năm, Kiến quá mặc nhiên. Tỳ kheo vào trong đại chúng, nếu thấy trong chúng có điều bất hợp lý mà phát biểu tùy tiện, sợ sẽ đưa đến chia rẽ, nên phải giữ im lặng không nói. Đó là kiến quá mặc nhiên.

Vọng Tận Hoàn Nguyên Quán Lục Môn

妄盡還源觀六門 (Hoa nghiêm hoàn nguyên quán)

Phương pháp quán này, là của quốc sư Hiền Thủ, đời Đường, dùng ý nghĩa kinh Hoa nghiêm, cao rộng, phong phú, sâu xa. Ai đã xem đến rồi, há không nghiên cưu đến nguồn gốc của nó; ai đã tìm được rồi, ít kẻ nào không đến tận cùng giới hạn của nó.

Do đó quốc sư thâu tóm ý nghĩa uyên thâm, bao quát nguồn cội để đưa ra sáu phương pháp này, giúp người sau có pháp quán tu tập, dứt trừ hư vọng, trở lại nguồn chân.

Một, Hiển nhất thể. Nhất thể tức là thể sáng suốt của tự tánh thanh tịnh.

Vì thể tánh này, từ xưa đến nay, sáng suốt, vắng lặng; ở trong phiền não mà không dơ, ở Niết bàn mà chẳng tịnh; ở thánh không tăng, ở phàm không giảm; phiền não che khuất thì ẩn, trí tuệ tột cùng thì hiện; nên gọi là hiển nhất thể.

Hai, Khởi nhị dụng. Hai tác dụng là nương vào thể thanh tịnh ở trên, có hai tác dụng: một là hải ấn sum la thường trụ dụng: vào chánh định hải ấn, soi chiếu tánh chân như, vọng hết, thì tâm trong, muôn đức cùng hiện ra; giống như biển lớn, gió ngừng thổi, thì nước trong veo, muôn hình vạn tượng đều soi sáng vào đó, thường còn, bất động; hai là pháp giới viên minh tự tại dụng: vào chánh định Hoa nghiêm, soi sáng thể của pháp giới, muôn đức đầy đủ, muôn hạnh đều trang nghiêm, ánh sáng soi thấu, viên dung không ngại.

Ba, Thị tam biến. Tam biến là dựa vào hai tác dụng trên, mỗi tác dụng đều bao trùm khắp pháp giới. một là một trần bao trùm khắp pháp giới: trần không có tự tánh, chân tánh bị quấy động mà thành có. Chân tánh đã không ranh giới, thì trần cũng theo đó; nên trong mỗi trần đều thấy cả pháp giới trong ấy. hai là một trần sanh ra khắp cả; trần không tự thể, khởi lên phải nương vào chân; chân như vốn đầy đủ, luôn luôn có các đức nhiệm mầu. Dựa vào chân như khởi lên dụng, muôn pháp sum la, vô tận. ba là một trần dung hợp cả không và hữu: trần không có tự tánh, tức là không; ảo tưởng như thật, tức là có.

Chân không không phải là không. Diệu hữu không phải là có. Sự, lý bao trùm, dung hợp không ngại.

Bốn, Hành tứ đức. Tứ đức là dựa vào một trần ở trên có thể bao trùm một cõi, mà tu hành theo tứ đức. một là tùy duyên diệu dụng vô phương đức; tùy thuận cơ duyên mà có được ứng dụng nhiệm mầu, ngàn muôn sai khác, biến hóa khó lường. hai là oai nghi trụ trì hữu tắc đức: đi, đứng, nằm, ngồi oai nghi nghiêm túc, nêu cao giáo pháp, dẫn dắt chúng sanh mê mờ, kham nhận chức trụ trì, đáng làm gương mẫu cho người. ba nhu hòa chất trực nhiếp sanh đức: từ bi, bình đẳng, điều hòa, nhu thuận, nói và làm phù hợp, ngay thẳng, không giả dối; chỉ dùng chánh pháp dạy dỗ, thu nhận chúng sanh. bốn phổ đại chúng sanh thọ khổ đức; chúng sanh chịu khổ vô lượng, thường mong chờ được thương cảm ra tay cứu giúp; lại còn ra sanh vào tử, vì họ nói pháp, nhẫn nại giúp họ được an vui.

Năm, Nhập ngũ chỉ. Ngũ chỉ là nương vào tâm hay thực hành bốn đức ở trên, mà tu tập năm chỉ. một là chiếu pháp thanh tịnh ly duyên chỉ: quán chiếu hai đế chân, tục; không, hữu không hai; thanh tịnh rỗng rang; trí năng duyên đã vắng lặng, cảnh sở duyên cũng đã mất. hai là quán nhân tịch bạc tuyệt dục chỉ: quán thân năm uẩn, các pháp vốn không, vắng lặng đơn sơ, các dục đều hết, không mong, không cầu. ba là tánh khởi; ứng dụng vào muôn ngàn sai khác, gọi là phiền hưng; tùy thuận theo tự nhiên gọi là pháp nhĩ. bốn là định quang hiển hiện vô niệm chỉ: Vào trong chánh định này, ánh sáng hiện rõ; trong, ngoài thông suốt; không nghĩ ngợi. năm là lý, sự huyền thông phi tướng chỉ: Lý là của chân tánh; sự là thuộc ảo tưởng; ẩn, hiện đều dung thông; tánh, tướng, đều dứt bặc.

Sáu, Khởi lục quán. Lục quán là nương vào năm chỉ trước mà tụ tập, tức là sáu quán của chỉ. một là nhiếp cảnh quy tâm chân không quán: quán sát tất cả pháp ở thế gian, chỉ do tâm tạo, ngoài tâm không một pháp nào có được. Cảnh giới vốn vắng lặng, không có thật thể. hai là tùng tâm hiện cảnh diệu hữu quán: dựa vào thể phát khởi tác dụng, tu tập vạn hạnh, trang nghiêm cõi Phật, thành tựu báo thân. ba là tâm, cảnh bí mật viên dung quán: Tâm đề cập ở đây là tâm vô ngại. Chư Phật chứng được tâm này mà thành pháp thân. Cảnh là cảnh vô ngại. Chư Phật chứng được cảnh này mà thành tịnh độ. Nhưng báo thân của Phật và tịnh độ y báo, viên dung vô ngại; hoặc trong thân hiện ra cõi nước, trong cõi nước hiện ra thân. Tâm và cảnh tan loãng vào nhau, hoàn toàn không cưỡng ép. bốn là trí thân ảnh hiện chúng duyên quán: trí thể chỉ có một hay làm hiện rõ các duyên. Giống mặt trời chiếu soi vào hư không, những loài có mắt đều trông thấy cả. năm là đa thân nhập nhất cảnh tượng quán: vì nhờ pháp lực của đại chỉ diệu quán già trì, mà một thân biến thành nhiều thân; nhiều thân nhập vào một thân; giống như ảnh tượng hiện trong kính, không chút trở ngại. sáu là chủ bạn hỗ hiện đế võng quán: tự thân của đức Tỳ lô giá na là chủ, còn chư Phật và Bồ tát là bạn; hoặc lấy một thân làm chủ, nhiều thân làm bạn. Chủ và bạn cùng hiện lẫn nhau, lớp lớp không cùng. Giống như lưới kết bằng những hạt ngọc của vua Đế Thích, ánh sáng giao thoa lẫn nhau, không có cùng tận. (Tiếng Phạn là Tỳ lô giá na, tiếng Hoa là biến nhất thiết xứ).