Tam Tạng Pháp Số

Thiên Thượng Tứ Tháp

天上四塔 (Phật thành đạo ký và bổn hạnh tập kinh)

Một, Tiễn tháp.

Kinh nói: Thái tử vừa tròn 15 tuổi, cùng với các thanh niên trong dòng họ Thích thi thố nghệ thuật. Lúc thi bắn, Thái tử bắn một mũi tên xuyên thủng bảy mặt trống bằng vàng, lần hai bắn một mũi tên thấu qua bảy con heo bằng sắt cắm sâu xuống đất, tạo thành một dòng nước nhỏ, nước phun tung toé lên cao, nên gọi là tiễn tỉnh.

Lúc ấy Đế Thích giữ lấy mũi tên ấy, ở trên trời Đao Lợi, xây tháp cúng dường. (Tiếng Phạn là Đao Lợi, tiếng Hoa là trời thứ 33 và Đế Thích ở đó).

Hai, Phát tháp.

Kinh nói: Thái tử vừa xuất gia, tự cầm bảo đao, phát nguyện rằng: Ta cắt bỏ tóc này thề với chúng sanh đoạn trừ phiền não, nghiệp chướng, sau đó nắm tóc liệng lên không trung, lúc ấy Đế Thích đón lấy và đem nắm tóc về trời Đao Lợi xây tháp cúng dường.

Ba, Áng tháp.

Kinh nói: Bồ tát sắp sửa đi đến cây Bồ đề, toạ thiền 49 ngày đêm và thành Chánh đẳng chánh giác. Trời và người lúc ấy nói với hai cô gái tên là Nan đà và Ba la của thôn trưởng Thiện Sanh rằng: Các cô hãy là người đầu tiên cúng dường cho Bồ tát. Vì thế hai cô dùng sữa nai nấu chín để trong cái tô hiến cúng Bồ tát. Khi dùng xong, Bồ tát thả cái tô xuống sông Ni liên. Lúc ấy Đế Thích thu nhận đem về trời, xây tháp cúng dường. (Tiếng Phạn là Nan Đà, tiếng Hoa là Hỷ. Tiếng Phạn là Ba La, tiếng Hoa là Lực).

Bốn, Phật nha tháp.

Kinh nói: khi hoả táng Phật, trời Đế thích đem bình bằng bảy báu tới thỉnh răng Phật. Lúc lửa vừa tắt, quan tài tự mở ra, Đế thích lấy một cái răng trong miệng Phật, trở về trời Đao Lợi lập tháp cúng dường. (Tiếng Phạn là xà duy, tiếng Hoa là phần thiêu).

Thinh Văn Tứ Quả

聲聞四果 (Kim cang kinh sớ)

Một, Tu đà hoàn quả.

Tiếng Phạn là Tu đà hoàn, tiếng Hoa là nhập lưu hay dự lưu, tức là sơ quả. Người chứng quả này dứt hết kiến hoặc trong tam giới, đã được dự vào dòng thánh, nên gọi là nhập lưu.

Hai, Tư đà hàm quả.

Tiếng Phạn là Tư đà hàm, tiếng Hoa là nhất lai, tức quả thứ hai. Người chứng quả này, đối với chín phẩm tư hoặc trong cõi dục, đã dứt hết sáu phẩm trước, còn ba phẩm sau, nên phải trở lại cõi dục thọ sanh một lần nữa, nên gọi là nhất lai.

(Tư hoặc là năm căn đối với năm trần tâm khởi lên ham muốn, mê mờ không hiểu rõ).

Ba, A na hàm quả. Tiếng Phạn là A na hàm, tiếng Hoa là bất lai, tức quả thứ ba. Người chứng quả này đã dứt hết ba phẩm tư hoặc sau, nên không trở lại cõi dục thọ sanh, nên gọi là Bất lai.

Bốn, A la hán quả

Tiếng Phạn là A la hán, tiếng Hoa là vô học, tức quả thứ tư. Người chứng quả này dứt hết tư hoặc cõi sắc và cõi vô sắc, bốn trí đã đầy đủ, đã ra khỏi ba cõi, đã chứng Niết bàn, không còn pháp gì phải học, nên gọi là vô học. (Tứ trí là ngã sanh dĩ tận, phạm hạnh dĩ lập, sở tác dĩ biện, bất thọ hậu hữu)

Thông Cục Tứ Cú

通局四句 (Hoa nghiêm kinh sớ)

Một, Hoặc cục. Phật nói kinh Hoa nghiêm hoặc chỉ trong nước Ma kiệt đề ở thế giới ta bà.

Hai, Hoặc thông.

Phật nói kinh Hoa nghiêm chung cả mười phương thế giới.

Ba, Hoặc câu.

Phật nói kinh Hoa nghiêm, hoặc cả nước Ma kiệt đề và mười phương thế giới.

Bốn, Hoặc dân. Nơi Phật nói kinh Hoa nghiêm, tướng nhiễm, tịnh đều không còn, vì cùng chung trong pháp giới.

Thông Giáo Vô Sanh Tứ Đế

通教無生四諦 (Thiên Thai tứ giáo nghi tập chú)

Thông giáo là trước thông với tạng giáo sau thông với biệt giáo, Viên giáo. Vô sanh Tứ đế là giáo pháp này dành cho bậc Tam thừa căn tánh lanh lợi, dùng phép quán thể không, thấu suốt các pháp ngũ ấm: đương thể tức không (không ngay ở đây và bây giờ), như ảo, như hoá, nên nói khổ không có tướng bức bách, tập không có tướng hoà hợp, diệt không tướng vô sanh, đạo là tướng bất nhị. Đó gọi là thông giáo vô sanh Tứ đế. (Trước thông với tạng giáo, nghĩa là giáo lý này dành cho Bồ tát căn cơ chậm lụt, chỉ chứng được lý chân không, cùng với tạng giáo ở trước giống nhau. Sau thông với biệt giáo và Viên giáo, nghĩa là giáo lý này dành cho Bồ tát căn cơ lanh lợi, tức là đối với lý chân không còn biết được lý bất không chứng ngộ lý trung đạo, so với hai giáo biệt, viên giống nhau. Tam thừa là Thinh văn, Duyên giác, Bồ tát).

Một, Khổ đế.

Giáo lý này dành cho Tam thừa, vì quán sát khéo léo, thẩm định về các khổ đau sống chết của ngũ ấm một cách đúng đắn, đương thể tức không, nên không có tướng bức bách, vì vậy gọi là khổ đế.

Hai, Tập đế.

Giáo lý này dành cho Tam thừa, vì quán sát khéo léo, thẩm định đúng đắn nhân quả hoặc nghiệp, đương thể tức không, hiểu rõ hoặc nghiệp không có tướng hoà hợp, nên gọi là tập đế.

Ba, Diệt đế.

Giáo lý này dành cho Tam thừa, vì quán sát khéo léo, thẩm định đúng đắn các khổ sanh tử của ngũ ấm, xưa kia chưa từng sanh, ngày nay chưa từng diệt, nên gọi là diệt đế.

Bốn, Đạo đế.

Đạo là giới, định, huệ. Nghĩa là giáo lý Tam thừa này, vì quán sát khéo léo, thẩm định đúng đắn về tập bị phá và đạo năng phá đồng nhất với chân không, không có hai tướng, nên gọi là đạo đế.

Thừa Giới Hoãn Cấp Tứ Cú

乘戒缓急四句 (Hoa Nghiêm kinh Tuỳ sớ diễn nghĩa sao).

Thừa giới: Thừa là giáo pháp đại, Tiểu thừa do Phật nói. Giới là giới luật do Phật chế ra có nặng có nhẹ khác nhau. Hoãn là trì hoãn, thư thả. Cấp là cấp thiết.

Một, thừa cấp giới hoãn. Vì giới trì hoãn, thư thả, nên rơi vào bốn đường địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, A tu la. Do thừa, lại được nghe pháp, như trong tám bộ: Thiên, long v.v… đều được dự hội nghe pháp. Đó gọi là thừa cấp giới hoãn. (tám bộ là Thiên, Long, Dạ xoa, Càn thát bà, A tu la, Ca lâu la, Khẩn na la, Ma hầu la dà).

Hai, Giới cấp thừa hoãn.

Do sốt sắng về giới nên sanh vào loài trời, người. Do thừa chậm rãi nên không ưa nghe pháp. Đó gọi là giới cấp thừa hoãn.

Ba, Thừa giới câu cấp. Do giới cấp thiết, nên sanh làm trời, người và do Thừa cấp thiết, nên cũng được nghe pháp, ngộ đạo.

Đó gọi là thừa giới câu cấp.

Bốn, Thừa giới câu hoãn. Do giới trì hoãn nên vĩnh viễn đoạ vào bốn đường, mất thân trời, người; vì thừa trì hoãn, không được nghe pháp. Đó gọi là thừa giới câu hoãn.

Thức Cảnh Tứ Tướng

識境四相 (Kim cang kinh luận)

Chúng sanh đối với bốn pháp không hiểu rõ hư dối, mà đối với cảnh trong tâm thức, lầm sanh tà kiến, ôm chặt lấy tướng, nên gọi là cảnh của thức có bốn tướng.

Một, Ngã tướng.

Vì chúng sanh ở trong thân năm ấm, hoặc tức hoặc ly; so đo suy đoán cho ngã và ngã sở là thật có. Đó gọi là ngã tướng. (Hoặc tức hoặc ly là hoặc cho năm ấm là ngã; hoặc cho xa lìa năm ấm là ngã. Ngã và ngã sở là ngã là giả danh (tên giả, không thật có). Ngã sở là năm ấm.

Hai, Nhân tướng.

Vì chúng sanh ở trong thân năm ấm, sai lầm cho ta là người và ta sanh ra đạo làm người (nhân đạo), khác với những đạo khác. Đó gọi là nhân tướng.

Ba, Chúng sanh tướng. Chúng sanh ở trong thân năm ấm, sai lầm cho rằng sắc, thọ, tưởng, hành, thức cộng lại mà thành thân này. Đó gọi là chúng sanh tướng.

Bốn, Thọ giả tướng. Chúng sanh ở trong thân năm ấm, sai lầm cho rằng ta sống trong một khoảng thời gian nhất định, hoặc dài hoặc ngắn. Đó gọi là thọ mạng tướng. (một khoảng thời gian từ sanh đến chết: thọ mạng).

Thực Tam Đức

食三德 (Niết bàn kinh).

Kinh nói: các người Ưu bà tắc vì Phật tăng chúng làm đủ các thức ăn như chiên đàn, trầm hương, nước tám công đức; tất cả đã được nấu chín. Những thức ăn ngon ngọt có ba đức tính. (Tiếng Phạn là Chiên đàn, tiếng Hoa là Dữ dược (cho thuốc) vì hay trừ các bệnh. Nước tám công đức là: thanh tịnh, trong sạch và mát lạnh, ngọt ngon, nhẹ nhàng và mềm mại, thấm đượm, an hoà, uống vào trừ đói khát, nuôi lớn các căn).

Một, Thanh tịnh.

Thức ăn dâng cúng Phật và tăng chúng phải thật sạch sẽ, không có cay nồng, máu thịt ô uế. Đó là thanh tịnh.

Hai, Nhu nhuyến.

Thức ăn dâng lên Phật, cúng tăng chúng phải mềm mại, ngọt vừa, không được sơ sài qua loa. Đó là nhu nhuyến.

Ba, Như pháp.

Thức ăn dâng Phật cúng chúng tăng phải tuỳ mà làm, chế tạo đúng cách. Đó là như pháp.

Thường Đẳng Tứ Cú

常等四句 (Hoa nghiêm kinh sớ)

Một, Thường cú.

Ngoại đạo cho rằng ngã (cái ta) của đời trước, tức là ngã (cái ta) của đời này liên tục, không gián đoạn, nên rơi vào thường kiến. Đó gọi là thường cú.

Hai, Vô thường cú.

Ngoại đạo cho rằng ngã (cái ta) của đời này, không phải từ cái nhân đời trước; nên rơi vào đoạn kiến. Đó gọi là vô thường cú.

Ba, Diệt thường diệt vô thường cú.

Ngoại đạo thấy hai kiến chấp trên đều sai lầm, liền cho ngã (cái ta) là thường, còn thân vô thường. Nếu xa lìa thân thì không có ngã. Đó cũng sai, nên gọi là vừa thường vừa vô thường.

Bốn, Phi thường phi vô thường cú.

Ngoại đạo cho rằng thân có đổi khác, nên chẳng phải thường; ngã (cái ta) không đổi khác nên phi vô thường. Nếu lìa thân, thì cũng không có ngã. Như vậy cũng sai; nên gọi là phi thường phi vô thường cú.

Thuyết Pháp Tứ Báng

說法四謗 (Hoa nghiêm kinh Tuỳ sớ diễn nghĩa sao)

Một, Định hữu thị tăng ích báng.

Định hữu là không biết lý chân như, lìa tướng vắng lặng, tánh vốn không có, mà nói là chân như chắc chắn có, thì càng sai lầm.

Hai, Định vô thị tổn diệt báng. Định vô là không biết lý chân như, không thể biến đổi, hoại diệt, tánh vốn không phải không, mà nói chắc chắn rằng chân như không có, thì càng sai lầm.

Ba, Diệc hữu diệc vô thị tương vi báng.

Diệc hữu diệc vô là không biết lý chân như. Đó là không đối với có và có đối với không (không trong có và có trong không), mà nói là chân như là có, như vậy không biết chân như cũng là không. Tương tự nói chân như là không, như vậy không biết chân như cũng là có.

Chấp vào hai bên (có, không) thì sai lầm vì tướng trái ngược có, không.

Bốn, Phi hữu phi vô thị hí luận báng.

Phi hữu phi vô là không biết lý chân như có đầy đủ phẩm chất có, không mà nói chân như không phải là có, hay nói chân như không phải là không. Có, không hai bên không chắc chắn, thì sai lầm vì hí luận.

Tiểu Tam Tai

小三灾 (Pháp uyển châu lâm)

Một, Cơ cẩn tai.

Khi con người sống lâu đến 84000 tuổi; trải qua 100 năm sau, tuổi thọ giảm một tuổi. Cứ như thế đến khi con người tuổi còn 30. Lúc ấy, vì đại hạn, trời không mưa, cây cỏ không sanh trưởng. Nước khô kiệt hoàn toàn, vì vậy mọi người trên thế gian đều chết đói gần hết.

Đó là cơ cẩn tai.

Hai, Tật dịch tai.

Tuổi thọ của con người giảm đến 20 tuổi. Lúc ấy có đại dịch và vô số bệnh tật tất cả cùng nổi lên. Vì vậy mọi người trên thế gian đều chết vì tật dịch thêm nữa. Đó là tật dịch tai.

Ba, Đao binh tai.

Tuổi thọ giảm đến mười tuổi, lúc ấy, mọi người nổi lên đấu tranh. Tay cầm cây, cỏ bổng trở thành dao, rựa. Do binh khí này mà giết hại nhau. Vì vậy, người đời chết vì đao binh một lần nữa. Đó là đao binh tai.

Tiểu Tứ Tướng

小四相 (Đại thừa khởi tín luận sớ)

Bốn tướng nhỏ, đây là nói quá trình của một niệm.

Một, Sanh tướng Khi căn đối với trần thì tâm sanh ra một niệm. Đó là sanh tướng.

Hai, Trụ tướng.

Thời gian kéo dài của một niệm. Đó là trụ tướng.

Ba, Dị tướng. một niệm trước, sau không giống nhau. Đó là dị tướng.

Bốn, diệt tướng

Trần cảnh đã quên, tâm niệm cũng không còn. Đó là diệt tướng.

Tịnh Uếtứcú

凈穢四句 (Hoa nghiêm kinh sớ)

Phật nói Kinh Hoa nghiêm: Hoặc ở cõi thanh tịnh, hoặc ở cõi ô uế.

Một, Duy nhiễm.

Nhiễm tức là dơ dáy.

Phật ở thế giới Ta bà, các nơi trong nước Ma Kiệt Đề mà nói kinh này, che giấu tướng trong sạch, nên gọi là duy nhiễm.

(Tiếng Phạn là Ma kiệt đề, tiếng Hoa là Thiện thắng)

Hai, Duy tịnh.

Tịnh tức là sạch sẽ. Phật ở thế giới Hoa nghiêm mà nói kinh này. Đất của thế giới ấy toàn là kim cương, không có tướng dơ dáy; nên gọi là duy tịnh.

Ba, Nhiễm tịnh câu. Phật tuỳ theo từng nơi mà nói kinh này; tuỳ theo căn tánh lớn, nhỏ của chúng sanh, hiểu biết khác nhau, hoặc là nhiễm, hoặc là tịnh; nên gọi là có đủ nhiễm tịnh.

Bốn, Phi nhiễm tịnh. Phật tuỳ theo từng nơi mà nói kinh này, căn cơ Đại thừa, không thấy có tướng nhiễm, tịnh, cùng một pháp giới, nên gọi là phi nhiễm tịnh.

Trí Cảnh Tứ Tướng

智境四相 (Viên giác kinh lược sớ).

Chấp giữ đối với những gì tâm đã chứng được, sâu cạn không giống nhau, nên bốn tướng không giống nhau. Vì vậy ba tướng sau đều từ căn bản ngã tướng lập nên. So với tứ tướng trong kinh Kim cang Bát nhã không giống nhau. Bởi vì những tướng kia xuất phát từ tâm mê vọng mà chấp có bốn tướng.

Một, Ngã tướng.

Đối với lý Niết bàn, tâm có chứng được, nhưng lại chấp giữ đối với những gì tâm đã chứng được ấy, không quên. Chấp rằng đó là ngã, gọi là ngã tướng. Kinh nói: Đó là chấp giữ cái đã chứng được, nên mới hiện ra hình dáng của ngã.

Hai, Nhân tướng.

Nhân tướng so với ngã tướng có tiến một bước. Tuy không chấp cái đã chứng là ngã, nhưng vẫn còn tâm hiểu rõ về ngã, gọi là nhân tướng. Kinh nói: Ngộ được cái ta vượt qua tất cả những gì đã chứng, gọi là nhân tướng.

Ba, Chúng sanh tướng. So với nhân tướng có tiến một bước. Tuy đã vượt qua tướng ngã, tướng nhân, nhưng vẫn còn có tâm chứng ngộ, gọi là chúng sanh tướng. Kinh nói: Chỉ có những chúng sanh đã chứng ngộ đều là ngã nhân, nhưng tướng ngã, nhân thì không theo kịp, vẫn còn lại cái liễu ngộ, gọi là chúng sanh tướng.

Bốn, Thọ mạng tướng. So với chúng sanh tướng thì có tiến một bước. Tâm sáng soi thanh tịnh, đối với trong chúng sanh tướng vẫn còn tâm liễu ngộ. Tuy hiểu biết đã vượt qua, nhưng vẫn còn chủ thể biết. Giống như mạng căn tiềm phục liên tục bên trong, gọi là thọ mạng tướng. Kinh nói: Cái mà ta hiểu được không rời trần cấu. Nghĩa là tâm hiểu biết này không xa lìa vọng trần.

Tứ An Lạc Hạnh

四安樂行 (Hoa nghiêm kinh sớ)

Bốn, an lạc hạnh này là do quốc sư Thanh lương, huý là Trừng quán, dựa vào phẩm an lạc hạnh trong kinh Pháp hoa lập ra. Quả Niết bàn gọi là an lạc. Tu tập theo hạnh này thì hướng đến Niết bàn; nên gọi là an lạc hạnh. Lại ở trong bốn hạnh này thì thân được yên ổn, tinh thần an định, các khổ bên ngoài không thể xen vào, nên gọi là an lạc hạnh.

Một, Tất cánh không hạnh. Tâm, cảnh đều quên, thông suốt cả không và hữu. Kinh Pháp hoa nói: Hành xứ, cận xứ, nghĩa là dùng lý quán chiếu, như lý mà hành gọi là hành xứ, lại quán tất cả pháp không, tức là đã gần với lý, gọi là cận xứ. Bằng hành xứ, cận xứ cuối cùng trở về không.

Hai, Thân khẩu vô quá hạnh. Thân xa lìa các điều ác giết hại, trộm cướp v.v… Miệng xa lìa các điều ác nói dối, nói thêu dệt v.v… Kinh Pháp Hoa nói: Nếu khi đọc kinh, không ưa nói tốt, xấu của người và sai lầm của kinh điển.

Ba, Tâm vô tật đố hạnh. Thấy người làm việc lành thì hãy tuỳ hỷ khuyến khích, chứng nhập đạo đồ đề, xa lìa các việc làm ghen ghét đố kỵ. Kinh Pháp Hoa nói: Vào thời mạt thế sau này, lúc giáo pháp sắp giảm, ai thọ trì đọc tụng kinh này, thì lòng không còn nuôi ghen ghét, nịnh hót, dối láo.

Bốn, Đại từ bi hạnh. Khởi tâm từ bi, phát thệ nguyện lớn, nguyện nhổ tận gốc khổ đau của chúng sanh và đem an vui cho chúng sanh. Kinh Pháp Hoa nói: Người ở trong hàng tại gia hay xuất gia sanh tâm đại từ chính là người không ở trong hàng Bồ tát sanh tâm đại bi.

Tứ An Lạc Hạnh

四安樂行 (Pháp hoa văn cú)

Thân không nguy hiểm là an. Tâm không ưu sầu là lạc, mới có thể tiến lên; nên gọi là an lạc hạnh.

Một, Thân an lạc hạnh.

Thân nên xa lìa mười việc: 1) Xa lìa giàu sang, quyền thế, 2) Xa lìa người tà, pháp tà, 3) Xa lìa gian ác, đùa cợt, 4) Xa lìa người chuyên nghề chém giết, 5) Xa lìa chúng Nhị thừa, làm tổn hại việc tu hành theo Đại thừa, 6) Xa lìa những nghĩ ngợi về tham dục, 7) Xa lìa không phải người nam, 8) Xa lìa chỗ nguy hại, 9) Xa lìa việc chê bai, 10) Xa lìa việc nuôi gia súc.

Đã xa lìa mười điều trên, thường ham ngồi thiền. Thu nhiếp tâm mình. Đó gọi là an thân lạc hạnh. (Tiếng Phạn là Chiên đà la, tiếng Hoa là Đồ tể)

Hai, Khẩu an lạc hạnh Miệng nên xa lìa bốn điều: 1) không ưa nói về người khác và lỗi lầm trong kinh điển, 2) không xem thường, ngạo mạn, không dựa vào Đại thừa, xem thường Tiểu thừa, 3) Không khen, cũng không chê người khác, 4) không sanh tâm oán ghét, giỏi tu tâm an lạc này. Đó gọi là khẩu an lạc hạnh.

Ba, Ý an lạc hạnh.

Ý nên bỏ bốn việc ác: 1) Không ghen ghét, nịnh hót; 2) Không xem thường, mắng chưởi, không nên lấy hạnh Đại thừa mà trách mắng người tu Tiểu thừa; 3) Không tức giận, buồn bực và tán loạn; 4) Không tranh hơn. Vì tất cả chúng sanh bình đẳng mà nói pháp, đó gọi là ý an lạc.

Bốn, Thệ nguyện an lạc hạnh. Vì chúng sanh không nghe, không biết, không hiểu, do đó khởi tâm từ bi, thệ nguyện vì chúng sanh nói pháp. Kinh nói: Khi ta chứng được vô thượng chánh đẳng chánh giác, tuỳ theo nơi nào thì sức thần thông, sức trí huệ, dẫn dắt chúng sanh ở đó, an trụ trong pháp đó. Đó gọi là thệ nguyện an lạc hạnh.

Tứ Ân

四恩 (Bổn sanh tâm địa quán kinh)

Một, Phụ mẫu ân.

Kinh nói: Cha là từ ân, mẹ là bi ân của ta, bởi vì ân cha mẹ nuôi dưỡng ta lớn lên, to lớn không gì sánh bằng. Nếu có con trai hay con gái quên ân cha mẹ và không thuận thảo, chết liền đoạ vào địa ngục, ngạ quỉ, súc sanh. Nếu có con trai hay con gái nuôi dưỡng, hiếu thuận cha mẹ, thường được chư thiên hộ niệm, phước đức, an vui không cùng, huống hồ mỗi ngày ba bữa cắt thịt thân mình để nuôi cha mẹ, còn chưa thể báo đáp được ân cha mẹ một ngày.

Hai, Chúng sanh ân. Kinh nói: Từ vô thỉ đến nay, tất cả chúng sanh luân chuyển trong năm đường, hầu hết đều có liên hệ mẹ cha với nhau. Vì có liên hệ mẹ cha, nên tất cả con trai tức là từ phụ, tất cả con gái tức là bi mẫu. Vì nhân duyên này mà các loài chúng sanh cũng đều có ân to lớn với nhau, giống như cha mẹ của ta hiện tại, chẳng có gì khác nhau.

Ba, Quốc vương ân. Kinh nói: Quốc vương phước đức hơn hết, tuy sanh ở nhân gian, mà vẫn được tự tại. Tất cả sơn hà, đại địa trong một nước đều của quốc vương. Một người có phước đức hơn cả mọi người có phước đức, lại lấy chánh pháp cai trị quốc dân, làm cho chúng sanh đều được an vui. Nếu một người dân trong một nước tu tập việc lành, trong bảy phần phước đức người ấy làm thì vua hưởng hai phần, vì nhờ vua mà mới tu tập được việc lành ấy. Nếu vua dùng pháp lành dạy dân thì các trời, thiện thần thường đến gia hộ. Nếu có kẻ ác sanh lòng phản nghịch, chỉ trong phút chốc, phước tự tiêu tan, khi chết phải đoạ xuống địa ngục, chịu bao khổ sở. Tại sao như thế? Vì chúng sanh không biết ân của vua, mới khởi lên phản nghịch và phải chịu quả báo như vậy. Nếu có người dân hay làm các điều lành, kính phục vua hiền, tôn trọng như Phật thì người ấy đời này được an ổn, vui tươi. Tại sao như thế? Tất cả quốc vương ở đời quá khứ, từng thọ cấm giới của Phật, thường vì người, đem đến an ổn, vui mừng. Vì nhân duyên này, quả báo có trái ngược nhau như ảnh theo hình, vang theo tiếng.

Bốn, Tam bảo ân.

Tam bảo tức là Phật, Pháp, Tăng đáng tôn trọng, đáng quí kính, gọi đó là bảo (quí báu).

Kinh nói: Tam bảo đem đến lợi lạc cho chúng sanh, chưa từng ngừng nghỉ, công đức cao vời không gì sánh được, phước đức sâu rộng giống như biển cả, trí huệ vô ngại dường như hư không. Tất cả chúng sanh do phiền não nghiệp chướng, ngụp lặn trong biển khổ, sống chết không cùng. Tam bảo xuất thế là thuyền trưởng vĩ đại, có thể dứt hẳn dòng ái nhiễm, vượt qua bờ bên kia, nên ân ấy khó đền trả.

Tứ Ân

四恩 (Thích thị yếu lãm)

Một, Quốc vương ân. Người xuất gia, quốc vương cho phép, mới được xuất gia. Lại nhờ sự cai trị của quốc vương mới tránh được nổi lo buồn về mạnh hiếp yếu, giàu hiếp nghèo, mà sống an ổn trong núi rừng để tu tập đạo nghiệp và còn cơm ăn áo mặc đều là của quốc vương. Đó là ân của quốc vương.

Hai, Phụ mẫu ân.

Nhờ từ thân thể của cha mẹ mà mình thành người. Ân sanh thành, nuôi dưỡng dạy dỗ của cha mẹ như trời cao lồng lộng. Cha mẹ lại cho phép ta xuất gia, tiến tu đạo nghiệp.

Đó là ân cha mẹ.

Ba, Sư hữu ân.

Người xuất gia, nhờ thầy cạo tóc dạy dỗ, trao truyền đạo nghiệp và gặp được bạn lành, giảng giải đạo nhiệm mầu, mở mang trí huệ.

Đó là ân của thầy, bạn.

Bốn, Đàn việt ân.

Tiếng Phạn là Đàn việt, tiếng Hoa là thí (cho). Người xuất gia tất cả thực phẩm nuôi thân đến y phục và các vật khác đều do thí chủ cung cấp, thân tâm mới được an ổn, tu hành. Đó là ân của đàn việt.

Tứ Báo Định Bất Định

四報定不定 (Pháp uyển châu lâm)

Một, thời định báo bất định. Thời là thế gian. Báo là quả báo.

Ba thời chắc chắn không thay đổi, do nghiệp mà có sự chuyển dời, nên chịu quả báo không cố định. Đó là thời định báo bất định. (ba thời là hiện báo, sanh báo và hậu báo).

Hai, Báo định thời bất định. Vì nghiệp lực không thay đổi, nên quả báo không thể thay đổi, nhưng thời gian có thể chuyển dời, nên thời gian không cố định. Đó gọi là quả báo cố định, thời gian không định.

Ba, Thời báo câu định. Do nghiệp báo cố định, nên thời gian cũng cố định, nên gọi là thời báo câu định.

Bốn, Thời báo câu bất định. Do nghiệp bất định, nên thời gian báo ứng cũng không cố định. Bởi vì nghiệp của chúng sanh có nặng có nhẹ, nên thời gian chịu quả báo có gần có xa. Theo nhân duyên trước hay sau không nhất định, nên gọi là thời báo câu bất định.

Tứ Bất Khả Thuyết

四不可說 (Kim quang minh kinh huyền nghĩa tập di ký).

Trong kinh Niết bàn nói rõ lý của bốn giáo, chỉ có thể lãnh hội bằng chứng đắc, không thể dùng ngôn thuyết, vì lý này vốn không thể nói. (bốn giáo là tạng, thông, biệt, biên).

Một, Sanh sanh bất khả thuyết

Sanh sanh là năng sanh và sở sanh ( chủ thể sanh và đối tượng được sanh). Nghĩa là căn và trần gặp nhau đó là năng sanh. Lúc căn và trần gặp nhau thì một niệm trong tâm khởi lên phân biệt tốt xấu đó là sở sanh, tức là tâm pháp. Năng sanh và sở sanh nói chung gọi là sanh sanh đây là pháp sanh diệt thật có mà tạng giáo tuyên bố.

Pháp tuy có sinh diệt, về lý không thể nói, nên nói không thể nói

Hai, Sanh bất sanh bất khả thuyết.

Sanh tức là pháp được sanh ra khi căn trần gặp nhau đã nói ở trước.

Bất sanh là pháp sở sanh này rốt cuộc đương thể tức không. Đã thấu rõ pháp sở sanh vốn không nên gọi sanh ( mà thật sự ) chẳng ra.

Đây là lý của thông giáo. Lý vốn không lời nên gọi là không thể nói.

Ba, Bất sanh sanh bất khả thuyết.

Bất sanh tức là lý chân không, sanh là từ không mà xuất phát ra giả có để làm dụng độ sanh. Điều này nói về biệt giáo ở trong ngôi vị Thập trụ tu tập không quán, hiểu rõ pháp vô sanh nên gọi là bất sanh mà không trụ ở không, lại ở trong Thập hạnh mà tu tập giả quán, khởi dụng độ chúng sanh trong thập giới, vì vậy lại gọi là sanh . Đây là lý biệt giáo tuyên bố. Lý vốn không lời nên gọi là không thể nói.

Bốn, Bất sanh bất sanh bất khả thuyết.

Lý vốn không sanh, vì sự tức là lý. Sự cũng không sanh, đó là bất sanh bất sanh. Lại nữa, không nhơn có thể tu, nên bất sanh, không quả có thể chứng nên bất sanh. Đó gọi là bất sanh bất sanh. Đây là lý Viên giáo tuyên bố. Lý vốn không lời nên gọi là không thể nói.

Tứ Bất Kiến

四不見 (Viên giác kinh sao)

Một, Ngư bất kiến thuỷ. Cá lấy nước làm hang, làm nhà, đi lại trong nước, không có gì cản ngăn, nên gọi là cá không thấy nước.

Hai, Nhân bất kiến phong. Gió phát ra từ hàng vạn hang hốc, chỉ nghe được âm thanh của nó, mà không thể thấy hình tướng của nó, nên gọi là người không thấy gió.

Ba, Mê bất kiến tánh. Tánh giác tri sáng suốt ai ai cũng có đầy đủ, chỉ vì phiền não, vô minh ngăn che, mê mờ không tỏ rõ được, nên gọi là mê bất kiến tánh.

Bốn, Ngộ bất kiến không. Người tu hành đã giác ngộ được tánh thể mầu nhiệm, xưa nay vắng lặng (không tịch) nhưng mà tánh không này cũng không thể được, nên gọi là ngộ bất kiến không.

Tứ Bất Ký Phụ

四不寄附 (Ưu bà tắc giới kinh)

Kinh nói: Phật nói người thiện nam, thọ giới ưu bà tắc, trước học những việc ở đời đã được thông thạo rồi, mong cầu tài sản đúng như pháp. Nếu đã được của cải, tài sản, nên cung phụng, giúp đỡ cha mẹ, vợ con, dòng họ, phần còn lại để dành cho mình xử dụng, không nên gởi vào bốn chỗ. (Tiếng Phạn là Ưu bà tắc, tiếng Hoa là Thanh tịnh sĩ).

Một, Lão nhân.

Người già, ngày chết gần kề, nếu có tiền của, không nên gởi cho người ấy.

Hai, Viễn xứ. Nơi cách trở đường sá xa xôi, khi cần dùng gấp, không thể có kịp, nếu có tiền của, không nên gởi nơi ấy.

Ba, Ác nhân.

Người bất thiện, bẩm tánh hung ác, nếu thấy tiền của, sợ rằng sanh tâm chiếm lấy, vì vậy không nên gởi ở những người ấy.

Bốn, Đại lực.

Những kẻ cường hào, dựa vào thế lực, uy quyền, nếu thấy tiền của, sợ sanh lòng tham lam chiếm lấy, không nên gởi ở những người ấy.

Tứ Bất Sanh

四不生 (Trung luận)

Bồ tát Long thọ làm ra luận Trung quán nói rằng: Vì ngoại đạo cho tất cả pháp hoặc là tự sanh, hoặc là tha sanh, hoặc là tự tha cùng sanh, hoặc không có nhân mà sanh; nên nói kệ phá bỏ sai lầm đó. Các pháp không tự sanh, không chung sanh, cũng không phải không có nhân.

Một, Bất tự sanh.

Tự tức là sáu căn. Vì căn, trần đối đãi thì một niệm khởi lên. Nếu không có sáu trần làm đối tượng thì một niệm của tâm chắc chắn không sanh được; nên gọi là không tự sanh.

Hai, Bất tha sanh.

Tha tức là sáu trần. Tuy có sáu trần, nếu không có sáu căn thì một niệm của tâm cũng không sanh; nên gọi là bất tha sanh.

Ba, Bất cộng sanh.

sáu căn, sáu trần hoà hợp gọi là cộng.

Trước đã nói không tự sanh tức căn không thể sanh. Lại nói không tha sanh tức trần không thể sanh. Căn, trần đều đã không thể sanh. Căn, trần cộng lại có thể sanh được sao? Nên gọi là bất cộng sanh.

Bốn, Bất vô nhân sanh. Không nhân nơi căn, trần mà sanh, đã lìa căn, trần thì niệm của tâm không có chỗ sanh; nên nói bất vô nhân.

Tứ Bất Thành

四不成 (Nhân minh nhập chánh lý luận)

Một, Lưỡng câu bất thành. Âm thinh là vô thường, mắt không thể thấy được. Nếu nói mắt thấy được âm thinh thì âm thinh và mắt không cùng thành (tựu) được.

Đó gọi là cả hai không thành.

Hai, Tuỳ nhất bất thành. Tánh của âm thanh là bị động, dùng âm thinh biểu thị lý luận, âm thinh là pháp có thật. Nếu không sử dụng danh từ, câu văn v.v… phối hợp lại, thì không thể luận bàn. Đó gọi là theo một không thành (tựu) được.

Ba, Do dự bất thành.

Ví như khi thấy mây mù, … liền nảy tâm nghi ngờ rằng có phải là lửa hay không phải là lửa, đưa đến không chắc chắn. Đó gọi là do dự không thành.

Bốn, Sở y bất thành.

Hư không có thật là chỗ mọi vật nương tựa. Nếu nói hư không nhất định không có thì vạn vật không nương tựa vào đâu. Đó gọi là sở y bất thành.

Tứ Bệnh

四病 (Viên giác kinh sớ)

Một, Tác mệnh.

Tác là sanh tâm tạo tác. Nếu có người nói: Đối với bổn tâm, tôi tạo tác nhiều hạnh, mong cầu viên giác. Vì tánh viên giác ấy chẳng phải làm mà được.

Hai, Nhậm bệnh.

Nhậm là tuỳ duyên theo tính. Nếu có người nói: ngày nay, chúng tôi không đoạn sanh tử, không cần Niết bàn; tuỳ thuận tất cả những điều ấy, mong cầu viên giác. Vì tánh viên giác đó chẳng phải tuỳ thuận mà được.

Ba, Chỉ bệnh.

Chỉ là ngưng vọng tức là chân. Nếu có người nói: nay tôi chấm dứt hoàn toàn các niệm, vắng lặng bình đẳng, mong cầu viên giác. Vì tánh viên giác ấy chẳng phải ngưng (vọng) mà được.

Bốn, Diệt bệnh.

Diệt tức là tịch diệt (vắng lặng). Nếu có người nói: nay tôi hoàn toàn diệt hết tất cả phiền não, thân tâm, căn trần, cảnh giới hư vọng (không thật, giả dối) tất cả đã vắng lặng hoàn toàn; mong cầu viên giác. Vì tánh viên giác ấy chẳng phải là tướng vắng lặng.

Tứ Binh

四兵 (Trường A hàm kinh)

Khi chuyển luân vương đi ra ngoài thành, thì tập hợp bốn thứ binh lính đi theo ông để bảo vệ.

Một, Tượng binh. Khi chuyển luân vương đi ra ngoài thành, quân sĩ của ông đều ngồi trên lưng voi đi theo.

Hai, Mã binh.

Khi chuyển luân vương đi ra ngoài thành thì quân sĩ đều cởi ngựa theo ông.

Ba, Xa binh.

Khi chuyển luân vương đi ra ngoài thành thì quân sĩ ngồi trên xe theo ông.

Bốn, Bộ binh.

Khi chuyển luân vương đi ra ngoài thành thì quân sĩ mặc áo giáp, đội mũ trụ theo ông.

Tứ Bối

四輩 (Phiên dịch kinh nghĩa)

Một, Tỳ kheo.

Tiếng Phạn là Tỳ kheo, tiếng Hoa là Khất sĩ. Người xuất gia, trên xin giáo pháp để nuôi huệ mạng, dưới xin thức ăn để nuôi sắc thân, nên gọi là khất Sĩ.

Hai, Tỳ kheo ni.

Tiếng Phạn là Ni, tiếng Hoa là nữ. Phật ban đầu không cho người nữ xuất gia. Vì di mẫu Ma ha ba xà ba đề xin xuất gia, Phật mới cho phép; nên gọi là Tỳ kheo ni. Tiếng Phạn là Ma ha ba xà ba đề, tiếng Hoa là Đại ái đạo.

Ba, Ưu Bà Tắc.

Tiếng Phạn là Ưu bà tắc, tiếng Hoa là thanh tịnh sĩ. Tuy là ở tại gia mà hay giữ năm giới thanh tịnh, lại còn gọi là cận sự nam. Nghĩa là hay giữ năm giới và gần gũi giúp đỡ Phật pháp, nên gọi là Ưu bà tắc.

Bốn, Ưu bà di.

Tiếng Phạn là Ưu bà di, tiếng Hoa là thanh tịnh nữ. Nghĩa là tuy ở tại gia, mà hay giữ gìn năm giới, giữ mình trong sạch, nên gọi là Ưu bà di.

Tứ Cảnh

四鏡 (Khởi tín luận)

Cảnh có nghĩa là tấm gương trong sáng có khả năng chiếu soi, giống như tánh chơn như của bản giác, có không và có bất không, có thể có dụng, nên lấy tấm gương làm ví dụ cho chơn tâm.

Một, Như thật không cảnh.

Thật tướng chân như thể vốn không tịch, xa lìa tất cả tướng của vọng tâm về cảnh giới; giống như gương sáng không dính bụi, nên gọi là như thật không cảnh.

Hai, Nhân huân tập cảnh. Thể giác ngộ của chân như hay làm nhân cho các pháp hiện hữu, lại hay huân tập vào tâm, nên cảnh giới đều hiện hữu ở trong tâm; nên gọi là nhân huân tập cảnh. (hai trường hợp trên nói rõ chân như còn có phiền não ràng buộc nên có không và có bất không).

Ba, Pháp xuất ly cảnh.

Các pháp của giác thể chân như, xa lìa trần lao phiền não, hoàn toàn trong sáng, nên gọi là pháp xuất ly cảnh.

Bốn, Duyên huân tập cảnh. Duyên tức là cơ duyên được giáo hoá khi giác thể của chân như ra ngoài phiền não ràng buộc, tuỳ thuận soi sáng căn cơ của vạn vật, cùng với chúng sanh làm nên sức huân tập ngoại duyên, khiến cho chúng tu tập căn lành, nên gọi là duyên huân tập cảnh. (hai loại trên nói rõ chân như ra khỏi phiền não, từ thể mà khởi dụng).

Tứ Cầu Bất Đắc

四 求 不 得 (Đại thừa trang nghiêm kinh luận)

Cầu là tìm kiếm.

Luận nói: Bồ tát có bốn cách tìm kiếm các pháp, đều không thể được.

Bất khả đắc tức là không, nên gọi là cầu không thể được.

Một, Danh cầu bất khả đắc. Danh tức là giả danh (danh không thực có)

Nếu có vật ấy thì phải có tên ấy. Lấy điều này để suy ra. Vật là chủ, tên là khách.Tên đã là khách thì đó là giả danh. Tìm kiếm ý nghĩa chân thực, trọn không thể được.

Luận nói: Tìm tên ở vật thì tên đó là khách, cho nên nói tên tìm không có được.

Hai, Vật cầu bất khả đắc. Vật tức là sự vật. Tuy có vật mà nếu không có tên của nó thì vật không tự biểu hiện ra được. Lấy điều này suy ra thì tên cũng là chủ, vật cũng là khách. Vật đã là khách thì cũng thành hư dối, vay mượn.

Luận nói: suy vật từ trên thì vật là khách, nên nói tìm vật không thể được.

Ba, Tự tánh cầu bất khả đắc. Tên và vật, mỗi cái đều có tánh riêng. Nếu tìm tự tánh của tên và tự tánh của vật, thì chỉ là tên hư dối, vay mượn, đều không có nghĩa đích thực.

Luận nói: Tìm tự tánh của tên và tự tánh của vật, phải biết đều là hư dối, nên nói tự tánh không thể tìm được.

Bốn, Sai biệt cầu bất khả đắc. Tên và vật, mỗi thứ đều có tướng khác nhau. Tìm kiếm hoàn toàn không giống nhau, chung quy đều không và không thể được. Luận nói: Tìm tên khác nhau và vật khác nhau, phải biết đều không, đều không thể được, nên nói khác nhau tìm không thể được.

Tứ Cầu

四求 (Pháp tập kinh)

Một, Dục ái.

Khởi lòng tham ái năm trần ở cõi dục, vì tham ái, tìm kiếm không thôi. Đó gọi là dục ái.

Hai, Sắc ái.

Ở trong thiền định cõi sắc mà khởi tâm tham ái, vì tham ái, tìm kiếm không thôi. Đó gọi là sắc ái.

Ba, Vô sắc ái.

Ở trong thiền định cõi vô sắc mà khởi tâm tham ái, vì tham ái, tìm kiếm không thôi. Đó gọi là vô sắc ái.

Bốn, Vô hữu ái.

Vô hữu tức là không. Đối pháp chân không Niết bàn mà khởi tâm tham ái, vì tham ái, tìm kiếm không thôi. Đó gọi là vô hữu ái.

Tứ Chánh Đoạn

四正断 (Tạp A hàm kinh)

Một, Đoạn đoạn.

Vừa khởi lên điều ác là pháp bất thiện, dứt trừ đừng cho sanh lại và phải tinh tấn tu tập điều lành, không để cho sanh nữa. Dứt rồi lại dứt, đó gọi là đoạn đoạn.

Hai, Luật nghi đoạn.

Kiên trì giữ giới luật, cẩn thận giữ oai nghi. Dứt trừ tất cả điều ác, đó gọi là luật nghi đoạn.

Ba, Tuỳ hộ đoạn.

Đối với Tam muội chân thật vô lậu, tuỳ thuận giữ gìn, bảo hộ, đừng để thối lui, đó gọi là tuỳ hộ đoạn.

Bốn, Tu đoạn. Pháp lành đã phát khởi, lại càng tu tập, làm cho nó càng lớn mạnh thì ác pháp tự nhiên đoạn trừ. Đó gọi là tu đoạn.

Tứ Chúa

四主 (Pháp uyển châu lâm)

Tứ chúa là thế gian lúc không có luân vương ứng hiện thì đất Thiệm bộ châu có bốn ông chúa ở đó.

(Thiệm bộ, còn gọi là Diêm phù là tiếng Phạn, tiếng Hoa là Thắng kim).

Một, Đông nhân chúa. Nước của ông chúa này phong tục tuỳ lúc thay đổi, nhân nghĩa sáng ngời. Đất nước ấy đông người hoà hợp vui vẻ, nên gọi là nhân chúa.

Hai, Nam tượng chúa. Nước tượng chúa, người thì tính nóng nảy, tập luyện những thuật kỳ lạ và có thể thanh lọc tâm hồn và cởi mở, ra khỏi sống chết. Đất này nắng nóng và ẩm thấp thích hợp với voi, nên gọi là tượng chúa.

Ba, Tây bảo chúa.

Nước Tây bảo chúa, người không có lễ nghĩa, chỉ trọng tiền của, nước ấy gần biển, có nhiều hải sản quí, nên gọi là bảo chúa.

Bốn, Bắc mã chúa. Nước Bắc mã, người hung bạo, đoan tâm giết hại. Nước ấy lạnh dữ dội thích hợp với ngựa, nên gọi là mã chúa.

Tứ Chủng Anh Lạc Trang Nghiêm

四種璎珞莊嚴 (Đại phương đẳng đại tập kinh)

Anh lạc trang nghiêm là Bồ tát dùng giới v.v… bốn pháp để trang nghiêm pháp thân, như ở đời dùng anh lạc để trang nghiêm thân thể vậy.

Một, Giới anh lạc trang nghiêm.

Bồ tát nghiêm trì giới cấm, đối với chúng sanh không hề có tâm làm hại. Nếu không có tâm ác hại thì tất cả chúng sanh đều ưa thích nhìn ngắm. ba nghiệp thân, miệng, ý đều thanh tịnh. Đó gọi là giới anh lạc trang nghiêm.

Hai, Tam muội anh lạc trang nghiêm.

Bồ tát đối với chúng sanh, vận dụng tâm đại bi, thẳng thắn và uyển chuyển, cho đến xa lìa tham, sân, si, tu tập tất cả Tam muội. Đó là Tam muội anh lạc trang nghiêm.

Ba, Trí huệ anh lạc trang nghiêm.

Bồ tát tâm ra ngoài lưới nghi, xa lìa điên đảo. Biết khổ dứt trừ tập; chứng diệt tu đạo. Đầy đủ giới, định, huệ. Thanh tịnh không vướng mắc. Xem xét pháp giới chẳng có tới lui. Đó là trí huệ anh lạc trang nghiêm.

Bốn, Đà la ni anh lạc trang nghiêm.

Tiếng Phạn là đà la ni, tiếng Hoa là Năng trì. Nghĩa là các vị Bồ tát có thể giữ gìn các pháp lành, không cho mất mát. Còn gọi là tổng trì, nghĩa là có thể gìn giữ điều thiện không mất, gìn giữ điều ác không sanh. Đó là đà la ni anh lạc trang nghiêm.

Tứ Chủng Bạch Pháp

四種白法 (Thắng tư duy Phạm thiên sở vấn kinh luận)

Người tu hạnh Bồ tát, phải tu tập tất cả pháp thiện bạch tịnh, xa lìa các pháp ác đen tối của bốn đường dữ.

Một, Dục bạch pháp. Người tu hạnh Bồ tát, nghe chánh pháp của Phật, nghĩa lý sâu xa, lòng sanh ước muốn an vui không dừng, nên gọi là dục bạch pháp.

Hai, Hạnh bạch pháp. Người tu hạnh Bồ tát, siêng tu tập lục độ, chỉ vì lợi ích cho chúng sanh ở thế gian, mà không cầu quả báo cho mình, nên gọi là hạnh bạch pháp.

Ba, Mãn túc công đức bạch pháp.

Người tu hạnh Bồ tát, siêng năng dũng mãnh, tu đầy đủ các hạnh để công đức đầy đủ, nên gọi là mảng túc công đức bạch pháp.

Bốn, Chứng bạch pháp. Người tu Bồ tát hạnh, hạnh trong sạch đã thành tựu, công đức đã tròn đầy, chứng được quả Phật, nên gọi là chứng bạch pháp.

Tứ Chủng Bí Mật

四種秘密 (A tỳ đàm tạp tập luận)

Một, Linh nhập bí mật. Các vị Thinh văn chấp không, cho rằng tất cả pháp đều không. Phật vì họ nói pháp Đại thừa, phá bỏ kiến giải chấp không để phát sanh kiến giải thật đúng chánh pháp và được vào trong thánh giáo. Đó gọi là linh nhập bí mật.

Hai, Tướng bí mật. Phật nói tất cả pháp đều không có tự tánh, không sanh, không diệt là để phá trừ chấp tướng sai lầm của phàm phu, ngoại đạo. Đó gọi là tướng bí mật.

Ba, Đối trị bí mật.

Phật nói giáo pháp bí mật là để đối trị những sai lầm của chúng sanh. Như người bị bệnh thì tuỳ bệnh mà bốc thuốc để chữa trị thì mới được an ổn, lành bệnh. Đó gọi là đối trị bí mật.

Bốn, Chuyển biến bí mật. Chuyển biến là chuyển ác thành thiện. Phật nói tất cả pháp bí mật, đều vì chúng sanh nổi tâm tán loạn khiến cho sanh tâm tịch tĩnh, nỗi lên tâm điên đảo khiến cho sanh tâm chánh kiến, nỗi lên tâm phiền não khiến cho sanh tâm thanh tịnh. Đó gọi là chuyển biến bí mật.

Tứ Chủng Biến Dịch

四 種 變 易 (Thành duy thức luận)

Biến dịch là nhân đổi, quả dời gọi là biến dịch. Tu một phần nhân, cảm một phần quả.

Đây là từ trong một loại biến dịch sanh tử, về sau mở ra ba loại nữa.

Một, Biến dịch sanh tử. Bồ tát dùng trí vô lậu dứt trừ thô hoặc của mình, nên cảm được quả dị thục vi tế thù thắng. Vì nhân dời, quả đổi mà thành sanh tử, nên gọi là biến dịch sanh tử. (Thô hoặc tức là trần sa hoặc)

Hai, Bất tư nghì thân.

Bồ tát dùng định lực vô lậu và nguyện lực, thị hiện thân thể và diệu dụng khó lường, nên gọi là thân không thể nghĩ bàn.

Ba, Ý thành thân.

Thinh văn, Duyên giác, Bồ tát dùng vô lậu định, trong mười phương thế giới, tuỳ theo ý nguyện của mình mà hiện ra thân mạng, nên gọi là ý thành thân.

Bốn, Biến hoá thân. Thinh văn, Duyên giác, Bồ tát dùng định lực vô lậu, trong mười phương thế giới, biến hiện ra thân mình, nên gọi là biến hoá thân.

Tứ Chủng Chân Thật Nghĩa

四種眞寔義 (Bồ tát thiện giới kinh)

Một, Thế lưu bố chân thật nghĩa.

Các pháp ở thế gian, giống nhau về tên gọi. Như thấy đất thì gọi là đất, thấy lửa thì gọi là lửa, không sao gọi là nước, là gió, cho đến thấy khổ, không sao gọi là vui, thấy vui không sao nói là khổ. Tuy là tướng do giả danh lập nên, nhưng tên gọi và nhận biết giống nhau. Đó gọi là nghĩa chân thật phổ biến trong thế gian.

Hai, Phương tiện lưu bố chân thật nghĩa.

Nhưng người có trí ở đời, trước suy nghĩ đắn đo, sau tuỳ hoàn cảnh, điều kiện tạo ra kinh, sách, luận bàn, mở trường hướng dẫn cho người. Đó là phương tiện lưu bố chân thật nghĩa.

Ba, tịnh phiền não chướng chân thật nghĩa.

Các vị Thinh văn, Duyên giác dùng đạo vô lậu, phá tan trói buộc của phiền não nghiệp chướng, chứng được trí vô ngại. Đó là tịnh phiền não chướng chân thật nghĩa.

Bốn, Tịnh trí huệ chướng chân thật nghĩa.

Đối với Phật và Bồ tát, trí vô ngại mà Thinh văn và Duyên giác chứng được, lại làm trở ngại lý trung đạo, nên lý này không thể phát lộ rõ ràng, nên gọi là trí huệ chướng.

Nay Phật và Bồ tát dứt trừ chướng ngại này, thì lý trung đạo tự nhiên sáng tỏ. Đó là tịnh trí huệ chướng chân thật nghĩa.

Tứ Chủng Định Học

四 種 定 学 (Thành duy thức luận)

Một, Đại thừa quang minh định.

Trí tuệ phát ra từ định này, có thể soi rõ lý, giáo, hạnh, quả của pháp Đại thừa, nên gọi là Đại thừa quang minh định. (Giáo là lời Phật dạy, Lý là nội dung chứa trong kinh; Hạnh là thực hành lời Phật dạy, Quả là kết quả sau khi thực hành giáo lý).

Hai, Tập phước vương định. Định tự tại này, có thể tu tập phước đức vô biên như thế lực của vua, không có gì so sánh được, nên gọi là tập phước vương định.

Ba, Hiền thủ định. Định này có thể gìn giữ các pháp hiền thiện thế gian và xuất thế gian, nên gọi là hiền thủ định.

Bốn, Kiện hành định. Phật và Bồ tát dùng sức tinh tấn lớn nhất, tu hành các hạnh nhiệm mầu, nên chứng được định này, nên gọi là kiện hành định.

Tứ Chủng Đối Trị

四種對治 (A tì đạt ma câu xá luận).

Đối là đối đầu. Trị là công phá. Ví như người mắc bệnh này thì dùng thuốc ấy để chữa, nên gọi là đối trị.

Một, Yếm hoạn đối trị. Chúng sanh thấy khổ đau ở cõi dục giới, do chất chứa của hoặc nghiệp phiền não, càng sanh tâm chán ghét, mà càng nỗ lực tu tập thánh đạo để đối trị với khổ tập, nên gọi là yếm hoạn đối trị.

Hai, Đoạn đối trị.

Chúng sanh biết tất cả phiền não hoặc nghiệp hay đem đến khổ đau sanh, tử, do đó tu tập miên tục để dứt trừ hoặc nghiệp, nên gọi là đoạn đối trị.

Ba, Trì đối trị.

Sau khi tu tập miên tục, đạo giải thoát mở ra, thì tiếp tục đoạn trừ phiền não, không để nổi lên trở lại, nên gọi là trì đối trị. (giải thoát đạo là giải thoát tất cả trói buộc của hoặc nghiệp).

Bốn, Viễn phần đối trị. Từ sau giải thoát đạo, lại càng tinh tấn tiến lên đường đạo để có thế dứt hết hoặc, vĩnh viễn xa lìa nó; nên gọi là viễn phần đối trị.

Tứ Chủng Giáo Thọ

四種教授 (Du già sư địa luận)

Một, Vô đảo giáo thọ. Không nói đảo lộn giáo nghĩa, làm cho mọi người thọ trì, đọc tụng, tu học theo. Đó gọi là vô đảo giáo thọ.

Hai, Tiệm thứ giáo thọ. Nói pháp nghĩa đúng với căn cơ. Trước tu tập theo Tiểu thừa, sau đi vào Đại thừa. Đó gọi là tiệm thứ giáo thọ.

Ba, Giáo giáo thọ.

Hoặc theo chánh giáo Phật, hoặc theo đệ tử của Phật. Đúng y chánh pháp đó, không thêm không bớt, dạy dỗ cho người khác. Đó gọi là giáo giáo thọ.

Bốn, Chứng giáo thọ. Pháp tự mình chứng được, lại muốn làm cho người khác chứng được, tìm cách dạy dỗ, truyền thọ. Đó gọi là chứng giáo thọ.

Tứ Chủng Ngã

四種我 (Viên giác kinh lược sớ).

Một, Phàm phu vọng kế ngã. Người phàm phu ở thế gian, không hiểu rõ năm ấm đều không, sai lầm cho rằng đây là thân ta, gượng gạo dựng lên chủ nhân ông, rồi làm ra các nghiệp, trôi nổi trong sanh tử, không ngày chấm dứt. Đó là phàm phu sai lầm cho là có ngã.

Hai, Ngoại đạo thần ngã.

Người ngoại đạo, ở trong năm ấm mà lầm cho rằng có thần thức nhỏ như hạt mè, hoặc lầm cho là thần thức ở khắp trong thân, rồi từ ngã kiến, rơi vào biên kiến, tà kiến, lòng vòng trong sống, chết. Đó là ngoại đạo cho rằng có thần ngã.

Ba, Tam thừa giả ngã. Bậc Tam thừa, hiểu rõ tất cả pháp năm ấm, hư dối, dả tạm, không thật, nên không có ngã. Đó là giả ngã của Tam thừa.

Bốn, Pháp thân chân ngã. Pháp thân của Phật, rộng tựa hư không, bao trùm tất cả, nên trong ấy không có ngã, không có pháp, thấu hiểu tám tự tại ngã, đó là pháp thân chân ngã. (tám tự tại ngã là: 1/ thị hiện một thân thành nhiều thân, 2/ thị hiện một thân nhỏ bé như hạt vi trần mà đầy cả đại thiên giới, 3/ thân to lớn mà cử động nhẹ nhàng đi lại, 4/ thị hiện vô lượng thân mà luôn ở một cõi, 5/ các căn hổ dụng, 6/ chứng được tất cả pháp, 7/ nói nghĩa lý của tất cả bài kệ trong vô lượng kiếp, 8/ thân khắp các nơi, dường như hư không).

Tứ Chủng Nhân

四種人 (Thành thật luận)

Một, Thường một. Người không thể tu tập các pháp Niết bàn thì không thể ra khỏi sông sanh tử, nên gọi là thường một.

Hai, Tạm xuất hoàn một. Người thế gian, đối với năm căn lành, không giữ được lâu bền, lại còn thối lui, trôi nổi sống chết; nên gọi là tạm xuất hoàn một. (năm căn lành là tín, tấn, niệm, định, huệ)

Ba, Xuất quán.

Người chìm đắm trong sông sanh tử mà có thể tuỳ thuận các pháp Niết bàn, muốn ra khỏi sanh tử, giống như người đã chìm trong nước mà muốn được cứu giúp, nên trước tiên xem xét phương hướng, vì vậy gọi là xuất quán.

Bốn, Đắc độ.

Người tu đầy đủ các pháp Niết bàn, thì có thể dứt hẳn dòng sông sống chết, đến bờ Niết bàn, nên gọi là đắc độ.

Tứ Chủng Niệm Phật

四 種 念 佛 (Phổ hiền hạnh nguyện ký)

Một, Xưng danh niệm Phật. Gọi danh hiệu Phật A di đà, nhất tâm suốt ngày đêm, hoặc 1000 biến, cho đến 10. biến. Cứ như thế trải qua năm tháng, niệm niệm tương tục, nhất tâm chuyên chú, thì đến khi chết, nhất định thấy được Phật A di đà hiện thân tiếp đón về nước Cực lạc. (Tiếng Phạn là A di đà, tiếng Hoa là Vô lượng thọ).

Hai, Quán tượng niệm Phật.

Quán hình tượng đẹp đẽ của Phật A di đà. Miệng gọi tên Phật thì tâm không tán loạn. Vì tâm không tán loạn, thì Phật từ bổn tánh hiển hiện ra. Như thế cứ niệm niệm liên tục, chuyên chú nhất tâm, cho đến lúc chết, chắc chắn thấy Phật A di đà hiện thân tiếp đón, quyết định được vãng sanh về thế giới cực lạc.

Ba, Quán tưởng niệm Phật. Ngồi ngay thẳng, tâm chánh niệm, mặt xoay về hướng tây, tâm thành quán sát, hoặc tướng lông trắng giữa hai chân mày của Phật A di đà, cho đến tướng bánh xe có ngàn căm ở dưới lòng bàn chân. Cứ quán tưởng như vậy từ trên xuống dưới và ngược lại, cho đến khi thuần thục thì chánh định xuất hiện. Lúc chết, chắc chắn được vãng sanh về thế giới cực lạc.

Bốn, Thật tướng niệm Phật.

Niệm thân pháp tánh của Phật A di đà, thì chứng được lý thật tướng, không hình không tướng giống như hư không, tâm và chúng sanh xưa này bình đẳng. Cứ niệm như thế, thì đó là chân niệm, niệm niệm tương tục, chánh định hiện tiền, chắc chắn vãng sanh về thế giới cực lạc.

Tứ Chủng Niết Bàn

四 種 涅 槃 (Thành duy thức luận)

Một, Bản lai tự tánh thanh tịnh Niết bàn.

Theo lý chân như thì tuỳ duyên tạo tác tất cả các pháp. Tuy có các pháp phiền não, ô uế, nhưng bổn tánh vẫn trong sạch, đầy đủ công đức nhiệm mầu, không sanh không diệt, vắng lặng như hư không. Tất cả chúng sanh đều có bình đẳng như thế, cùng với tất cả pháp không một không khác. Xa lìa tất cả tướng, không còn phân biệt; nên gọi là bản lai tự tánh thanh tịnh Niết bàn.

Hai, Hữu dư y Niết bàn. Tuy chướng ngại phiền não đã diệt, nhưng còn nương tựa thân năm ấm ở dục giới, nên gọi là hữu dư y Niết bàn.

Ba, Vô dư y Niết bàn. Phiền não đã hết, thân năm ấm cũng đã dứt, nên gọi là vô dư y Niết bàn.

Bốn, Vô trụ xứ Niết bàn. Không ở trong sanh tử, không ở trong Niết bàn, đến tận cùng vị lai làm lợi lạc cho chúng sanh; nên gọi là vô trụ xứ Niết bàn.

Tứ Chủng Pháp Ly Bồ Tát Hạnh

四種法離菩薩行 (Đại bảo Tích chánh pháp kinh)

Một, Nghi hoặc Phật pháp. Người đời trước không trồng căn lành. Đối với Phật pháp hay sanh tâm nghi ngờ, không ưa không thích. Đó là lý do xa lìa hạnh Bồ tát.

Hai, Ngã kiến cống cao. Người chấp lầm ngã kiến, lòng ôm đầy cống cao, ngã mạng, sân hận đối với tất cả chúng sanh. Đó là lý do xa lìa hạnh Bồ tát.

Ba, Tật tha lợi dưỡng.

Thấy người khác được lợi dưỡng, nỗi lòng tham lam, lại sanh tâm ghen ghét. Đó là lý do xa lìa hạnh Bồ tát.

Bốn, Bất kính tín.

Người có tâm chấp chặt tà kiến, đối với Phật và Bồ tát không sanh lòng tin tưởng và kính ngưỡng, cũng không khen ngợi, mà lại còn gièm pha. Đó là lý do xa lìa hạnh Bồ tát.