Tam Tạng Pháp Số

Thập Tín

十信 (Lăng nghiêm kinh).

Thập tín đứng đầu của Tam hiền, hạnh trước tiên của muôn hạnh. Nhưng muốn từ phàm vào thánh thì tín dẫn đầu, lòng tin trước hết, cuối cùng đến tâm nguyện. Nói tóm Thập tín là phương tiện chân chánh tu hành của Bồ tát.

(Tam hiền là Thập trụ, Thập hạnh, Thập hồi hướng là các địa vị của Bồ tát).

Một, Tín tâm.

Vì tâm cùng với lý sâu xa hiểu biết một cách chắc chắn không chút trở ngại. Niềm tin mầu nhiệm, hoàn toàn chân chánh, luôn ở trung đạo. Kinh nói: Luôn tồn tại đức tin mầu nhiệm thì tất cả vọng tưởng diệt sạch không còn, trung đạo hoàn toàn chân thật, gọi là tín tâm.

Hai, Niệm tâm.

Vì tin tưởng một cách chân chánh, hiểu biết một cách rõ ràng trong kiếp quá khứ, vị lai vào tử ra sanh, ghi nhớ không quên. Kinh nói: Trong vô số kiếp, bỏ thân này nhận thân kia đều có thể ghi nhớ, không hề quên sót, gọi là niệm tâm.

Ba, Tinh tấn tâm.

Tâm không tạp loạn gọi là tinh. Không đứt quãng gọi là tiến. Vì chỉ dùng tâm niệm tinh chuyên, sáng suốt, hướng thẳng về mảnh đất thanh tịnh hoàn toàn.

Kinh nói: Chỉ bằng tinh chuyên sáng suốt, hướng về thanh tịnh hoàn toàn gọi là tâm tinh tấn.

Bốn, Huệ tâm.

Hiểu rõ Phật pháp, phân biệt rạch ròi, vì tâm tinh tấn đã có sẵn trước mắt thì trí huệ chân thật tự nhiên hiển hiện.

Kinh nói: Tâm tinh tấn hiện tiền, thuần bằng trí huệ, gọi là huệ tâm.

Năm, Định tâm.

Vì niệm, lự đều quên hết, hiệu dụng vắng lặng, vô tâm thì huệ tánh sáng suốt, yên lặng bất động. Kinh nói: Vắng lặng cùng khắp, lắng đọng nhiệm mầu, gọi là định tâm.

Sáu, Bất thối tâm.

Vì định quang phát hiện, tâm trí huệ sáng soi, biết đạo không còn xa, tinh tấn tu tập.

Kinh nói: Ánh sáng của định đã tỏa sáng, đi sâu vào tánh sáng suốt, chỉ có tiến mà không lui, gọi là không thối lui.

Bảy, Hộ pháp tâm.

Vì tâm chỉ tiến không lui, thì có thể giữ gìn, gánh vác tất cả Phật pháp, là một phần phong thái của Phật, cùng với ta gặp nhau. Kinh nói: Tâm tiến lên bình yên, giữ gìn không để mất, là sự giao tiếp khí phần của mười phương Như lai, gọi là tâm hộ pháp.

Tám, Hồi hướng tâm. Hồi là quay lại. Hướng là hướng tới. Vì dùng sức vi diệu của tâm hộ pháp, cảm nhận được ánh sáng của Phật chiếu soi, rồi xoay ánh sáng hướng về với Phật, giống như hai cái gương chiếu vào nhau, ánh sánh giao thoa trong cả hai.

Kinh nói: Giữ gìn ánh sáng giác ngộ, bằng sức nhiệm mầu xoay về từ quang của Phật, hướng về Phật mà ở yên, gọi là tâm hồi hướng.

Chín, Giới tâm.

Vì tâm đã quay về với Phật, thì tịnh giới được an toàn không bị mất mát.

Kinh nói. Ánh sáng của tâm kín đáo, thu hoạch được thể tánh của chư Phật, sự thanh tịnh nhiệm mầu vô lượng, an trụ trong cõi vô vi, không còn sai sót, gọi là giới tâm.

Mười, Nguyện tâm. Vì tâm an trụ ở tịnh giới mà được tự tại, nên có thể đi khắp cả mười phương thế giới, giáo hóa chúng sanh, tùy theo nguyện vọng đều được thỏa mãn.

Kinh nói: Ở trong giới được tự tại, đi khắp mười phương, tùy nơi muốn đến, gọi nguyện tâm.

Thập Tông Thâu Giáo

十宗收教 (Hoa nghiêm kinh sớ).

Đời Đường, quốc sư Hiền thủ và Pháp tạng lập tông không giống nhau, nên mới mở ra mười tông, chia ra năm giáo, bao gồm thánh giáo một đời của Phật. Về lý đã đến cùng cực; nên trước chia ra sáu tông bao gồm hết giáo lý Tiểu thừa, tông thứ bảy đưa Thỉ giáo vào, tông thứ tám đưa Đốn giáo vào, tông thứ chín đưa Chung giáo vào, tông thứ mười đưa Viên giáo vào; nên gọi mười tông bao gồm hết một đời nói pháp của Phật.

Một, Ngã pháp câu hữu tông. Tông này chấp trước có thật ngã và cho rằng các pháp hữu và vô vi đều thật có. Đó là tông chấp thật có ngã và thật có pháp.

Hai, Pháp hữu ngã vô tông. Tông này cho rằng thật có các pháp, sắc và tâm không xa lìa; nhưng đối với ngã tướng, thì hoàn toàn không thật có. Đó là tông pháp hữu ngã vô.

Ba, Pháp vô khứ lai tông. Tông này cho rằng tất cả pháp hiện tại là thật có, còn các pháp ở quá khứ, vị lai thì không thật có.

Đó gọi là tông vô khứ lai pháp.

Bốn, Hiện thông giả thật tông. Tông này cho rằng các pháp hiện tại vừa thật vừa giả.

Thật là năm uẩn. Giả là 12 xứ, 18 giới. Đó là tông hiện thông giả thật.

Năm, Tục vọng chân thật tông. Tông này cho rằng các pháp thế tục đều là giả rồi; các pháp xuất thế đều là chân thật. Đó là tông tục vọng chân thật.

Sáu, Chư pháp đản danh tông. Tông này cho rằng tất cả pháp đều là giả danh, không có tánh thể thật. Đó là tông chư pháp đản danh.

Bảy, Tam tánh không hữu tông. Tông này cho rằng trong ba tánh chỉ có tánh biến kế là không có, hai tánh còn lại y tha, viên thành thì có. Đó là tông không có tánh thứ ba (biến kế).

(Biến kế tánh là vì chúng sanh mê lầm, không hiểu các pháp vốn không, lầm cho là có ngã và tất cả pháp, rồi suy ra tất cả đều như thế. Y tha tánh là tất cả pháp, thật sự, chỉ nương vào các duyên tương ứng mà khởi lên (có mặt), đều không có tự tánh (tánh của riêng nó).

Viên thành thật tánh là tánh chân như, không thay không đổi theo không gian và thời gian, thành tựu viên mãn).

Tám, Chơn không tuyệt tướng tông.

Tông này nói rằng trong chân không thật tướng, hoàn toàn không có các tướng của giả danh, của hư vọng. Đó là tông chơn không tuyệt tướng.

Chín, Không hữu vô ngại tông. Tông này nói không, đó tức là không trong hữu, nên hữu không làm trở ngại. Nói hữu tức là nói hữu trong không, nên không không làm trở ngại. Cả hai tướng hỗ tương không chút trở ngại. Đó là tông không hữu vô ngại.

Mười, Viên dung cụ đức tông. Tông này nói tất cả pháp viên dung đúng với lý tánh, có đầy đủ công đức, bao quát tất cả, muôn sự không trở ngại, chủ và bạn nhiều vô cùng. Đó là tông viên dung cụ đức.

(Chủ tức là Phật. Bạn tức là Bồ tát).

Thập Triền

十纒 (Phiên dịch danh nghĩa).

Triền là cột. Vì tất cả chúng sanh đều bị mười pháp này trói buộc, không thể ra khỏi khổ sanh tử, chứng được cái vui của Niết bàn.

Một, Vô tàm.

Tàm là thẹn, xấu hổ với trời, vì người ở chỗ kín đáo, làm những điều sai trái, ác ôn không tự biết hổ thẹn.

Hai, Vô quý. Quý là xấu hổ với người. Vì người đã thấy những lầm lỗi của mình mà mình không biết xấu hổ.

Ba, Tật.

Tật là ghen ghét. Vì khi thấy người khác giàu sang, tâm sanh ghen ghét.

Bốn, Xan.

Xan là keo kiệt, bủn xỉn. Đối với tiền của ở thế gian, giáo pháp xuất thế gian không sẵn lòng bố thí.

Năm, Hối.

Hối là hối hận. Vì những việc làm lầm lỗi còn vướng mắc trong lòng không sao an nhàn được.

Sáu, Thụy miên.

Thụy miên là người hôn trầm, không tỉnh, thường thích ngủ nghỉ thì không tỉnh táo.

Bảy, Trạo cử.

Trạo cử là dao động. Vì tâm niệm dao động không thể kiềm giữ, đối với thiền quán không sao thành tựu được.

Tám, Hôn trầm.

Hôn trầm là tối tăm, chậm chạp, chìm lắng xuống. Vì thần thức hôn trầm, mờ mịt không biết gì; nếu không gắng sức siêng năng thì sẽ chìm sâu vào biển khổ.

Chín, Sân phẩn.

Sân phẩn là giận hờn. Vì người gặp tình cảnh trái ngược không theo ý muốn liền phát tức giận mà quên mất chánh niệm.

Mười, Phú.

Phú là cất giấu. Vì giấu nhẹm những việc xấu ác, sai trái, sợ người khác biết, không thể hối hận lỗi lầm mà làm theo điều thiện.

Thập Trụ

十住 (Lăng nghiêm kinh).

Vì con dường tiến tu của Bồ tát lấy đích đến là quả Diệu giác. Quả này do tín mà vào, vào rồi thì ở lại, nên tự phát tâm ở lại cho đến Quán đỉnh trụ. Tất cả có mười loại:

Một, Phát tâm trụ.

Vì do Thập tín ở trước, tiếp tục tiến tu, làm nên phương tiện, phát ra tâm Thập trụ. Tâm này tinh ròng, phát ra ánh sáng vốn có, làm cho công dụng của Thập tín kia, ở trong ánh sáng chói lòa ấy hỗ tương quan hệ, trọn thành đức của nhất tâm.

Kinh nói: Bằng phương tiện chân thật, phát sanh mười tâm này, tâm tánh đã phát huy, mười công dụng hòa nhập trọn thành nhất tâm, gọi là phát tâm trụ.

(mười dụng là công dụng của Thập tín)

Hai, Trị địa trụ.

Do phát tâm ở trước, trong sạch như lưu ly, lý tánh đã chứng được, hiển hiện như vàng ròng. Nhờ vào tâm mầu nhiệm này, hợp với lý tánh.

Kinh nói: Phát minh ở trong tâm, giống như trong lòng lưu ly trong sạch hiện ra vàng ròng. Dùng tâm nhiệm mầu ở trước, tạo thành đất bằng, nên gọi là trị địa trụ.

Ba, Tu hành trụ.

Tu hành là khởi lên hạnh tạo ra tâm. Vì trước đã phát ra trí trị địa của trụ thứ hai, hoàn toàn sáng tỏ; do sáng tỏ nên tu khắp các hạnh đều không trở ngại.

Kinh nói: Tâm địa am tường đã được sáng tỏ hoàn toàn, rong chơi khắp mười phương đều không trở ngại, nên gọi là tu hành trụ.

Bốn, Sanh quý trụ. Do diệu hạnh ở trước, khế hợp sâu xa với diệu lý, sắp sanh vào nhà Phật, làm con vua pháp, nên gọi là sanh quý.

Kinh nói: Hạnh cùng với Phật giống nhau, nhận một phần tính cách của Phật, như thân trung ấm tự tìm phụ mẫu. Thân trung ấm, thật sự, có một sự hiểu biết kỳ diệu vào dòng giống Như lai, nên gọi là sanh quý trụ.

Năm, Phương tiện cụ túc trụ.

Do diệu hạnh trước đã cùng với Phật giống nhau thì tự mình làm việc lợi tha bằng phương tiện khéo léo, đầy đủ không thiếu.

Kinh nói: Đã đầu thai vào Phật đạo, làm thân thuộc của dòng dõi giác ngộ, khi thai đã hình thành nhân tướng đầy đủ, gọi là phương tiện cụ túc trụ.

Sáu, Chánh tâm trụ. Vì hạnh và tướng ở trước, tuy cùng với Phật giống nhau. Tâm và tướng còn khác nhau, chưa gọi là chánh tâm. Đến khi tâm và tướng không khác nhau nữa thì mới gọi là chánh.

Kinh nói: Dung mạo giống

Phật, tâm và tướng cũng giống, gọi là chánh tâm trụ.

Bảy, Bất thối trụ.

Vì hai tướng tâm và hành ở trước đã cùng với Phật giống nhau thì Phật thân và Phật tâm hai thứ hợp thành càng ngày càng thêm ích lợi, từ từ tăng trưởng, chỉ có tiến không lùi.

Kinh nói: Thân và tâm hợp thành ngày ngày tăng trưởng, gọi là bất thối trụ.

Tám, Đồng chân trụ. Hình thể nhỏ gọi là đồng. Vì hình thể tuy nhỏ mà thật ra có đầy đủ chân tướng mười thân linh diệu của Phật.

Kinh nói: Linh tướng của mười thân, đầy đủ trong một giờ, gọi là đồng chân trụ.

(mười thân là Bồ đề thân, nguyện thân, hóa thân, lực trì thân, tướng hảo trang nghiêm thân, oai thế thân, ý sanh thân, phước đức thân, pháp thân, trí thân).

Chín, Pháp vương tử trụ. Vì từ phát tâm cho đến sanh quý gọi là nhập thánh thai. Từ phương tiện cụ túc đến đồng chân gọi là nuôi lớn thành thai. Đến đây trưởng dưỡng đã thành công gọi là xuất thánh thai. Đã ra khỏi thánh thai rồi thì đó đích thực là con của Phật mà nối dòng dõi giống Phật. Kinh nói: Thân hình hoàn thành ra khỏi thai là con Phật, gọi là pháp vương tử trụ.

Mười, Quán đảnh trụ.

Vì Bồ tát đã hoàn toàn thành Phật tử, kham làm Phật sự; Phật dùng nước trí huệ gội lên đỉnh đầu, giống như con của Sát lợi, Chuyển luân vương nhận chức vụ, và vua cha dùng nước của biển cả gội lên đầu con mình.

Kinh nói: Hoàn toàn đã thành người, như vua một nước lớn đem việc nước giao phó cho thái tử. Khi con của vua Sát lợi lến lên, sắp hàng ngay thẳng để được gội đầu, gọi là quán đảnh trụ.

Thập Tưởng

十想 (Đại trí độ luận).

Một, Vô thường tưởng.

Tưởng là quán tưởng. Vì chúng sanh và tất cả pháp hữu vi trong các thế giới trôi chảy liên tục, thảy đều vô thường. Hãy quán tưởng như vậy sẽ phát sanh trí tuệ tương ứng thì dứt được sanh diệt. Đó gọi là quán tưởng vô thường.

Hai, khổ tưởng.

Vì quán thân năm uẩn và tất cả pháp hữu vi luôn bị các khổ bức bách. Hãy quán tưởng như vậy sẽ phát sanh trí huệ tương ứng thì diệt được các khổ. Đó gọi là quán tưởng về đau khổ.

Ba, Vô ngã tưởng.

Vì quán tất cả pháp đều rốt ráo vắng lặng, đều không có ngã. Hãy quán tưởng như vậy sẽ sanh trí huệ tương ứng, diệt được ngã tưởng.

Đó gọi là quán tưởng về vô ngã.

Bốn, Thực bất tịnh tưởng. Vì quán sát các thức ăn uống đều sanh ra từ các nhân duyên bất tịnh; như thịt từ tinh huyết mà sanh ra, đúng là chỗ vi trùng ở; lại như sữa, phô mai… đều do máu biến thành, so với hôi thúi không khác; mồ hôi dơ bẩn của người đầu bếp và bao nhiêu thứ nữa. Hãy quán sát như thế, trí huệ tương ứng phát sanh, dứt trừ được thức ăn bất tịnh. Đó gọi là quán tưởng thức ăn bất tịnh.

Năm, Thế gian bất khả lạc tưởng.

Vì quán sát tất cả sắc dục ở thế gian đầy thú vị như xe cộ, y phục, nhà cửa, ruộng vườn đều là việc xấu, tâm sanh chán ghét, xa lìa không thể vui đắm vướng mắc. Quán tưởng như thế thì trí huệ tương ứng phát sanh, dứt trừ tham trước. Đó gọi là quán tưởng những vui thú không thể của thế gian.

Sáu, Tử tưởng.

Vì quán tưởng thân này, từng niệm vô thường, sanh diệt trong từng sát na, thay đổi không ngừng. Quán tưởng như thế thì phát sanh trí huệ tương ứng, tiêu diệt được tướng chết. Đó gọi là quán tưởng cái chết.

Bảy, Bất tịnh tưởng.

Vì quán tưởng thân này, nhân là phiền não, tinh huyết của cha mẹ bất tịnh là duyên hòa hợp mà thành tựu. Trong thân có 36 thứ; ngoài thân có chín lỗ chất dơ bẩn thường chảy ra đều là thứ bất tịnh. Quán tưởng như thế, trí huệ sẽ phát sanh, xa lìa dơ bẩn. Đó gọi là quán tưởng bất tịnh.

(36 thứ là tóc, lông, móng, răng, ghèn, nước mắt, nước dãi, nước miếng, nước tiểu, phân, cáu, mồ hôi, da (có lông), da (không có lông), máu, thịt, gân, mạch, xương, tủy, mỡ miếng, mỡ nước, não, màng, gan, mật, ruột, dạ dày, lá lách, thận, tim, phổi, sanh tạng, thục tạng, đờm đỏ, đàm trắng. chín lỗ là hai mắt, hai tai, hai mũi, miệng, đại tiện, tiểu tiện).

Tám, Đoạn tưởng. Vì quán tưởng tướng Niết bàn hữu dư, dứt trừ các kiết sử, được đạo vô lậu. Quán tưởng như thế, trí huệ phát sanh tương ứng, dứt được ba độc. Đó gọi là đoạn tưởng. (Niết bàn hữu dư là bậc Nhị thừa, tuy dứt hết kiến hoặc và tư hoặc, nhưng sắc thân vẫn còn. Kiết là trói buộc. Sử là sai khiến. Phiền não trói buộc, sai khiến chúng sanh đi vào biển khổ). Chín, Ly tưởng.

Quán tưởng tướng Niết bàn, xa lìa phiền não, kiết sử không trói buộc, sai khiến nữa. Quán tưởng như thế, trí huệ tương ứng phát sanh sẽ xa lìa được ái dục. Đó gọi là ly tưởng.

Mười, Tận tưởng Quán tưởng vô dư Niết bàn, diệt hết tất cả khổ và kiết sử cũng chẳng còn. Tất cả phiền não không sanh lại được. Quán tưởng như thế, trí huệ tương ứng phát sanh, các lậu không còn. Đó gọi là tận tưởng.

Thập Vô Tận Cú

十無盡句 (Hoa nghiêm kinh sớ).

Trong phẩm Thập địa của kinh Hoa nghiêm nói: ban đầu là Hoan hỷ địa, Bồ tát phát nguyện to lớn như pháp giới, dùng mười vô tận mới được thành tựu. Nếu câu này chấm dứt thì nguyện của tôi cũng chấm dứt. Nếu mười câu này không chấm dứt thì nguyện lớn của tôi cũng không chấm dứt. Đó gọi là mười câu vô tận.

Một, Chúng sanh giới vô tận. Vì các chúng sanh đều nương vào thế giới mà ở. Trong những chúng sanh ấy, có chúng sanh vô tận, nên gọi là thế giới của chúng sanh vô tận.

Hai, Thế giới vô tận. Vì tất cả thế giới đều nương vào hư không mà trụ. Trong những thế giới ấy, không có thế giới hữu tận, nên gọi là thế giới vô tận.

Ba, Hư không thế giới vô tận. Vì mười phương tất cả hư không, trùm khắp tất cả nơi có sắc và chẳng có sắc, đều có hư không vô giới hạn; nên gọi là Cõi hư không không có tận cùng.

Bốn, Pháp giới vô tận. Vì pháp giới chân thật, thể tánh không cùng tận. Tương ưng với thể này, pháp nói ra cũng vô lượng, giáo hóa chúng sanh an định vào Niết bàn cũng không cùng tận, nên gọi là pháp giới vô tận.

(Nhất chân pháp giới tức là nhất chân thật lý).

Năm, Niết bàn giới vô tận. Vì Như lai đã độ chúng sanh xong, vào cõi Niết bàn, vào rồi lại ra, ra rồi lại vào vô cùng vô tận; nên gọi là cõi Niết bàn vô tận.

Sáu, Phật xuất hiện giới vô tận. Như lai xuất hiện, nói pháp độ sanh, phương tiện khéo léo, thần thông trí huệ không có cùng tận; nên gọi là cõi Phật xuất hiện vô tận.

Bảy, Như lai trí giới vô tận. Vì trí huệ của Như lai có khả năng biết được pháp giới tự tâm duyên lự không có cùng tận; nên gọi là cõi trí huệ của Như lai vô tận.

Tám, Tâm sở duyên vô tận. Vì sở duyên của tâm Như lai, tức là cảnh được trí huệ chiếu soi, không có cùng tận; nên gọi là sở duyên của tâm không cùng tận. Chín, Phật trí sở nhập cảnh giới vô tận.

Vì trí của Phật tức là chân tánh, luôn nhận biết một cách rõ ràng, có khả năng vào vô tận cảnh giới; nên gọi là cảnh giới mà trí Phật đi vào thì vô tận.

Mười, Thế gian chuyển, pháp chuyển, trí chuyển vô tận.

Thế gian chuyển là thu gồm cõi chúng sanh đã nói ở trên, thế giới và hư không giới.

Pháp chuyển là thu gồm pháp giới, Niết bàn giới, cõi Phật xuất hiện đã đề cập ở trên.

Trí chuyển là thu gồm Như lai trí giới tâm sở duyên và cảnh giới mà trí của Phật đi vào đã đề cập ở trên. Vì ba loại chuyển này đều nói là vô tận; dùng ba loại trí của thế gian thu gôm, bao hàm hết cả, không có cùng, tận; nên gọi là Thế gian chuyển, pháp chuyển, trí chuyển vô tận.

Thập Vô Tận Tạng

十無盡藏 (Hoa nghiêm kinh).

Tạng là chứa đựng. mười tạng này là do Bồ tát Công đức lâm ở hội Hoa nghiêm và các Bồ tát mà diễn nói, muốn làm cho các vị ấy đi vào tất cả cửa Phật pháp để thành tựu Bồ đề vô thượng, đem đến lợi ích cho tất cả chúng sanh, bởi vì các vị ấy đều có thể được chứa đựng trong biển pháp vô tận; nên gọi là vô tận tạng.

Một, Tín tạng.

Vì Bồ tát tin tưởng Phật pháp chắc chắn, hiểu các pháp không, tâm không thối chuyển, sanh vào nhà Như lai, tâm tin tưởng, hiểu biết được tăng trưởng; nghe và giữ gìn tất cả pháp của Phật, vì chúng sanh mà nói, khiến cho chúng đều tin, hiểu. Đó gọi là tín tạng.

Hai, Giới tạng.

Vì Bồ tát phụng trì vô tận tịnh giới của ba đời chư Phật, đầy đủ hoàn toàn, không hề phá hay phạm giới; nhớ nghĩ đến các chúng sanh phá giới và điên đảo; khi thành Bồ đề, ta nói pháp chân thật, làm cho chúng xa lìa điên đảo, cùng chứng được giới thanh tịnh này. Đó gọi là giới tạng.

Ba, Tàm tạng.

Vì các vị Bồ tát nhớ về quá khứ không biết xấu hổ với mọi người, đối với quyến thuộc làm nhiều việc ác. Nay chư Phật đã biết điều ấy, sanh tâm xấu hổ, nên phát lồ sám hối, tu tập phạm hạnh, chứng được Bồ đề, vì các chúng sanh nói pháp chân thật, vì sự xấu hổ ấy mà sửa đổi. Đó gọi là Tàm tạng.

Bốn, Quý tạng.

Vì Bồ tát tự thấy xấu hổ những việc sai trái đã qua; và các chúng sanh đối với năm cảnh dục làm nhiều việc ác, cảm thấy thân thể dơ bẩn. Nay chư Phật biết việc ấy nên sanh tâm xấu hổ; vì vậy phát lồ sám hối, tu tập phạm hạnh, mau thành tựu Bồ đề; vì các chúng sanh nói pháp chân thật, làm cho sửa đổi điều hổ thẹn ấy. Đó gọi là Quý tạng.

Năm, Văn tạng.

Vì Bồ tát nghe tất cả pháp thế gian và xuất thế gian, nên đối với chư Phật, Bồ tát, Duyên giác, Thinh văn, xuất hiện, nhập diệt đều biết hết. Nhớ đến các chúng sanh không nghe nhiều thì không thể biết rõ tất cả pháp này, ta phải trì tụng thật nhiều văn tạng, chứng được Bồ đề, vì chúng sanh mà thuyết pháp. Đó gọi là Văn tạng.

Sáu, Thí tạng.

Vì Bồ tát bẩm tánh nhân từ, thường thực hành mười bố thí, không hề có tâm hối hận, cũng không mong được quả báo, chỉ vì lợi ích của chúng sanh trong pháp giới. Đó gọi là Thí tạng. (mười thí là phân biệt thí, kiệt tận thí, nội thí, ngoại thí, nội ngoại thí, nhất thiết thí, quá khứ thí, vị lai thí, hiện tại thí, cứu cánh thí).

Bảy, Huệ tạng.

Vì Bồ tát trí huệ đầy đủ, hiểu rõ tất cả pháp thế gian và xuất thế gian, đều từ nghiệp báo, các hành, nhân duyên tạo ra đều là hư dối, không chắc chắn. Bồ tát muốn cho chúng sanh biết thật tánh các pháp, nên rộng nói nghĩa lý. Đó gọi là Huệ tạng.

Tám, Niệm tạng.

Vì Bồ tát bỏ ngu si, mê lầm, được sự ghi nhớ đầy đủ, có thể biết một đời cho đến vô lượng trăm ngàn đời thành, trụ, hoại, không, một kiếp cho đến vô số kiếp; tất cả Phật xuất thế, danh hiệu của mỗi vị thọ ký, 12 phần khế kinh, cho đến căn tánh của chúng hội đều nhớ hết thảy. Đó gọi là Niệm tạng. (Thành, trụ, hoại, không là tên của bốn trung kiếp. Hợp bốn trung kiếp này thành một đại kiếp).

Chín, Trì tạng.

Vì Bồ tát đủ oai lực lớn, đối với các pháp Phật nói ra, nghĩa lý văn chương, một đời thọ trì cho đến vô số đời thọ trì và danh hiệu, kiếp số thọ ký, vô lượng kinh điển, không quên, không sót. Đó gọi là Trì tạng.

Mười, Biện tạng.

Vì Bồ tát đầy đủ biện tài, vì chúng sanh rộng nói các pháp, hoặc nói một phẩm hoặc nói vô số phẩm pháp, hoặc nói trong một ngày hoặc nói trong vô số kiếp. Kiếp số có thể hết, mà văn cú, nghĩa lý không thể hết. Tùy theo căn của chúng sanh, làm cho đều được đầy đủ. Đó gọi là Biện tạng.

Thiền Định Thập Chủng Lợi Ích

禪定十種利益 (Nguyệt đăng Tam muội kinh).

Người tu Bồ tát hạnh có khả năng giỏi tu tập thiền định thì vạn duyên đều dứt bặt, định tánh hiện ra trước mặt, nên thu thập mười thứ lợi ích.

Một, An trú nghi thức. Vì Bồ tát tu các thiền định oai nghi phải nghiêm túc. Thực tập như vậy lâu thì các căn thuần thục, tịch tĩnh, chánh định liền hiện ra, an trú tự nhiên không chút gắng gượng.

Đó là an trú đúng nghi thức.

Hai, Hành từ cảnh giới. Vi Bồ tát tu tập các thiền định, luôn giữ gìn tâm từ ái và không có ý niệm giết hại, làm tổn thương sinh vật. Đối với các chúng sanh đều làm cho chúng an ổn. Đó là hành từ cảnh giới.

Ba, Vô phiền não.

Vì Bồ tát tu tập các thiền định, các căn tịch tĩnh thì các phiền não tham, sân, si… tự nhiên không còn sanh ra nữa. Đó là vô phiền não.

Bốn, Thủ hộ chư căn. Vì Bồ tát tập các thiền định, thường phải phòng vệ các căn, không để cho các trần quấy động.

Đó là thủ hộ các căn.

Năm, Vô thực hỷ lạc. Vì Bồ tát tập các thiền định đã được vị của thiền duyệt để nuôi dưỡng đạo thể. Tuy không ăn uống, vẫn vui tươi một cách tự nhiên. Đó là không ăn mà vẫn vui vẻ.

Sáu, Viễn ly ái dục.

Vì Bồ tát tu tập thiền định, nhất tâm vắng lặng, không để cho tán loạn, thì tất cả cảnh ái dục đều không đắm nhiễm. Đói là xa lìa ái dục.

Bảy, Tu thiền bất không. Vì Bồ tát tập các thiền định nên được các công đức thiền. Tuy chứng lý chân không, mà không rơi vào các không đoạn diệt. Đó là tu thiền bất không.

Tám, Giải thoát ma quyến. Vì Bồ tát tập các thiền định thì có khả năng xa lìa sanh tử, tất cả lưới ma không thể giăng mắc ràng buộc. Đó là giải thoát ma quyến.

Chín, An trú Phật cảnh. Vì Bồ tát tập các thiền định, mở mang vô lượng trí huệ, thông suốt ý nghĩa sâu xa của các pháp, đối với tri kiến của Phật, tự nhiên sáng tỏ. Tâm luôn vắng lặng, an trú không lay động. Đó là an trú Phật cảnh.

Mười, Giải thoát thành thục. Vì Bồ tát tập các thiền định, tất cả hoặc nghiệp không thể quấy nhiễu, thực hành đã lâu thì giải thoát vô ngại, thành tựu tự nhiên. Đó là giải thoát thành thục.

Thông Giáo Thập Địa

通教十地 (Thiên thai tứ giáo nghi).

Thông giáo là một trong bốn giáo của tông Thiên thai.

Trước thông Tạng giáo, sau thông Biệt giáo, Viên giáo, nên gọi là thông.

Một, Càn huệ địa. Vì tâm của hàng Tam thừa còn ở lý ngoài, chưa được lý chân không thấm nhuần, nên gọi là Càn huệ địa.

(Tam thừa là Thinh văn, Duyên giác, Bồ tát. Ở lý ngoài là tâm ở ngoài lý).

Hai, Tánh địa.

Vì hàng Tam thừa, tuy ở nội phàm vị, đối với lý pháp tánh chân không vô lậu, tâm có phần hiểu thấu, nên gọi là tánh địa.

(Nội phàm vị là tâm ở trong lý mà chưa chứng được. Vô lậu là dứt hết kiến hoặc và tư hoặc nên không ở trong ba cõi sanh tử).

Ba, Nhập nhân địa. Vì hàng Tam thừa đã thể nhập được kiến hoặc trong ba cõi vốn không, luôn ở trong chánh định, thâm nhập vào tám pháp nhẫn đầy đủ.

Chỉ quán nói: Nhân là nhẫn (chịu đựng), nên gọi là nhập nhân địa (đi vào cõi người).

Bốn, Kiến địa.

Vì hàng Tam thừa đều hiểu lý đệ nhất nghĩa vô sanh Tứ đế, nên gọi là Kiến địa.

(Đệ nhất nghĩa là chân đế và tục đế không hai. Vô sanh là hiểu tất cả pháp đều không sanh).

Năm, Bạc địa.

Vì hàng Tam thừa dứt hết sáu phẩm tư hoặc ở cõi Dục. Mê lầm ở cõi Dục nhẹ bớt đi, hiểu được lý chân đế, nên gọi là Bạc địa.

(sáu phẩm là vì tư hoặc ở Dục giới chia ra làm chín phẩm. Đây là nói sáu phẩm đầu. Tứ hoặc là sự tham ái của năm căn mắt, tai, mũi, lưỡi, thân đối với năm trần sắc, thinh, hương, vị, xúc. Kiến hoặc sự phân biệt của ý căn đối với pháp trần).

Sáu, Ly dục địa.

Vì hàng Tam thừa dứt hết ba phẩm tư hoặc sau ở cõi Dục, tức xa lìa sanh tử ở cõi Dục; nên gọi là Ly dục địa.

Bảy, Dĩ biện địa. Vì hàng Tam thừa đã dứt hết tư hoặc ở Sắc giới và Vô sắc giới, phát sanh vô lậu thật sự, trí đoạn hoặc đã hết, công đoạn hoặc đã xong, nên gọi là Dĩ biện địa. (Vô lậu thật sự là quả thứ bốn A la hán đã chứng được. Các quả trước tuy có chứng được nhưng sanh, tử vẫn chưa dứt hết, nên chưa gọi là chân (thật sự).

Trí đoạn công tất là trí huệ phá hoặc, đoạn là hoặc nghiệp dứt trừ. Nhờ trí này nên công năng dứt trừ hoặc đã xong).

Tám, Bích chi Phật địa.

Tiếng Phạn là Bích chi, nói đủ là Bích chi ca la, tiếng Hoa là Duyên giác.

Vì hàng Duyên giác phát sanh vô lậu chân thật, sức mạnh của công đức to lớn, phước huệ sâu rộng, có thể trừ dần tập khí của kiến hoặc, tư hoặc; nên gọi là Bích chi Phật.

Chín, Bồ Tát địa.

Tiếng Phạn là Bồ tát, nói đủ là Bồ đề tát đỏa, tiếng Hoa là Giác hữu tình.

Vì Bồ tát từ không đi vào giả, quán kỹ hai đế chân và tục, dần dứt trừ kiến, tư tập khí và trần sa hoặc, chứng được pháp nhãn thanh tịnh, thành tựu đạo chủng trí; nên gọi là Bồ tát địa.

(Từ không đi vào giả là Bồ tát từ Niết bàn đi vào sanh tử để giáo hóa chúng sanh, thị hiện cùng với sanh tử, nên gọi là giả. Chân đế là quên hết tất cả pháp. Tục đế là kiến lập tất cả pháp. Trần sa hoặc là vì tư hoặc và kiến hoạc của chúng sanh, số loại của nó nhiều, giống như bụi, như cát. Pháp nhãn thanh tịnh là mắt của Bồ tát quán sát tất cả pháp mà không thấy ô uế, trở ngại. Đạo chủng trí là Bồ tát giáo hóa kẻ khác, bằng tất cả các phương pháp để khơi mở hạt giống lành của chúng sanh).

Mười, Phật địa. Tiếng Phạn là Phật, nói đủ là Phật đà, tiếng Hoa là Giác.

Vì Phật có công đức lớn, được nuôi dưỡng bằng trí huệ tương ưng trong từng niệm, quán chân đế rốt ráo, tập khí cũng rốt ráo, quả giác ngộ viên mãn; nên gọi là Phật địa.

Thuận Lưu Thập Tâm

順流十心 (Ma ha chỉ quán).

Thuận tức là đi theo. Chuyển tức là trôi nổi. Vì do mười tâm này mà chúng sanh chạy theo phiền não, trôi nổi trong sống chết.

Một, Vô minh hôn ám. Chúng sanh, từ vô thỉ đến nay, hiểu biết lầm lạc, tối tăm; say đắm trong phiền não, đối với tất cả pháp đều cho là có nhân, có ngã; rồi khởi lên kiến chấp yêu ghét, ý tưởng đảo điên; nổi lên tham, sân, si và tạo ra vô số nghiệp; cho nên trôi lăn trong sống, chết.

Hai, Ngoại gia ác hữu. Vì chúng sanh trong thì chứa đầy phiền não, ngoài thì giao du với bạn ác, khơi dậy các pháp tà, dụ dỗ, lầm lạc ta những sai lầm ấy gấp trăm ngàn lần, không còn cơ hội hiểu ra, tiến tu nghiệp lành; cho nên trôi lăn trong sống, chết.

Ba, Thiện bất tùy hỷ. Vì chúng sanh, trong tâm ngoài cảnh, ác duyên vây kín, nên trong thiện tâm bị tiêu diệt, bên ngoài việc lành chẳng thể phát sanh, nên thấy người khác làm việc lành, không sanh tâm tùy hỉ; cho nên trôi lăn trong sống, chết.

Bốn, Tam nghiệp tạo tội. Vì chúng sanh buông lung ba nghiệp thân, miệng, ý, khởi lên các tội lỗi giết hại, trộm cắp, nói dối, tham lam, nóng nảy v.v…; không việc ác nào không làm, nên trôi lăn trong sống, chết.

Năm, Ác tâm biến bố.

Vì chúng sanh, tuy tội ác tạo ra không rộng lớn, nhưng tâm ác bao trùm khắp mọi nơi, muốn đem đến phiền não, tổn hại cho người, nên trôi lăn trong sống, chết.

Sáu, Ác tâm tương tục. Vì chúng sanh chỉ khởi tâm ác, tăng trưởng việc ác ngày đêm liên tục, không chút gián đoạn, nên trôi lăn trong sống, chết.

Bảy, Phú húy quá thất. Chúng sanh làm việc ác, e dè, sợ sệt người khác biết được, không tự thổ lộ, không có tâm ăn năn, sửa đổi, nên trôi lăn trong sống, chết.

Tám, Bất úy ác đạo. Vì tâm tánh của chúng sanh gian ác, không biết đến giới luật; đối với các việc ác giết hại, dâm dục, nói dối v.v… không việc gì là không làm và không hề sợ sệt rơi vào đường ác, nên trôi lăn trong sống, chết.

Chín, Vô tàm vô quý. Vì chúng sanh bị ngu si che lấp, làm các nghiệp ác, trên không sợ trời, dưới không xấu hổ với người, khó mà che giấu, nên trôi lăn trong sống, chết.

Mười, Bát vô nhân quả. Vì chúng sanh không có đầy đủ tâm chánh tín, chỉ sanh ra kiến giải tà vạy, độc ác; đối với tất cả thiện ác, nhân duyên, quả báo đều gạt phăng cho rằng chẳng có gì, nên trôi lăn trong sống, chết.

Thực Nhục Thập Quá

食 肉 十 過 (Pháp uyển châu lâm).

Một, Chúng sanh thị kỷ thân. Tất cả chúng sanh luân hồi trong năm đường, lấy lẫn nhau, làm bà con lẫn nhau. Vì nhân duyên này, nay dùng thịt làm thức ăn thì đều là thịt của bà con mình, nên gọi chúng sanh là bà con của mình.

Hai, Kiến sanh kinh bố. Tất cả chúng sanh đều giữ gìn và luyến tiếc thân mạng, so với con người đâu có khác. Nếu thấy người ăn thịt nên sợ sệt, xa lánh, nên gọi là kiến sanh kinh bố.

Ba, Hoại tha tín tâm. Người thực hành việc thiện ở thế gian, thấy Sa môn ăn thịt thì chê bai và nói rằng trong Phật pháp không có Sa môn chân chính tu phạm hạnh, nên nói là phá hoại tín tâm của người khác.

Bốn, Hành nhân bất ưng thực. Bồ tát vì cầu xa lìa sanh tử, nên tu hạnh từ bi, ít muốn biết đủ. Nếu vị nào ăn thịt thì không thể xa lìa đường sống chết, nên nói người hành hạnh Bồ tát không nên ăn thịt.

Năm, La sát tập khí.

Tiếng Phạn là La sát, tiếng Hoa là Tốc tật quỷ. Tập khí là phần tập khí còn lại của đời trước.

Vì đời trước Sa môn từng làm quyến thuộc với La sát, đời này tuy xuất gia ở trong Phật pháp; do tập khí còn sót lại từ trước nên thấy người ăn thịt, thích được gần gũi; nên gọi là tập khí của La sát.

Sáu, Học thuật bất thành. Người học đạo, nếu thích ăn thịt thì làm ô nhiễm phạm hạnh; đối với thánh đạo vô thượng của Như lai, xuất thế giải thoát không thành tựu được; nên gọi là học thuật bất thành.

Bảy, Sanh mạng đồng kỷ. Người học đạo nên khởi lên tâm từ, xem xét kỹ lưỡng tất cả chúng sanh ham sống sợ chết, so với mình không khác nhau, nên phải bảo vệ cho chúng, vì mạng sống giống nhau.

Tám, Thiên thánh viễn ly. Người ăn thịt các bậc trời, thánh, người đều chán ghét, xa lìa, không muốn gần gũi, nên gọi là thiên thánh viễn ly.

Chín, Bất tịnh sở xuất. Tất cả súc sanh, nhân đời trước làm nghiệp bất tịnh, nên thành thân bất tịnh; những thứ ăn uống của chúng, phần nhiều cũng là bất tịnh. Người học đạo muốn tu phạm hạnh mà ăn thịt ấy cũng là bất tịnh; nên gọi là chỗ xuất phát bất tịnh.

Mười, Tử đọa ác đạo. Người ăn thịt chắc chắn phần nhiều làm tổn hại mạng sống của sinh vật, nhiệp ác mỗi ngày một chồng chất, nên sau khi chết, ắt sanh vào đường ác, nên nói chết rơi vào đường ác.

Thủy Dụ Bồ Tát Thập Chủng Thiện Pháp

水喻菩薩十種善法 (Trừ cái chướng Bồ tát sở vấn kinh).

Tánh của nước là trong trẻo, yên tĩnh, ngưng đọng có khả năng thấm nhuần, làm cho vạn vật sinh trưởng, rửa sạch dơ bẩn; nóng bức gặp nước thì mát mẻ, khô héo gặp nước thì tươi tốt. Vì vậy, lấy nước làm ví dụ. Hoặc nghiệp của Bồ tát trong sạch, thân tâm vắng lặng, hay lấy nước pháp cứu giúp chúng sanh, làm cho mầm non của việc lành tăng trưởng, tội ác trừ hết, xa lìa nóng bức, não phiền của sanh tử, dứt sạch khát khao về tham ái, thành tựu Bồ đề, vượt lên bờ giác.

Một, Lưu nhuận phó hạ. Bồ tát thường thực hành tâm từ bình đẳng, tùy thuận mềm dẻo, hay lấy nước pháp thanh tịnh điều trị sự nóng làm cho tất cả căn lành của chúng đều được tăng trưởng. Vì như nước lớn mênh mông khắp trên mặt đất, chảy xuống chỗ thấp, tất cả mầm non đều được tăng trưởng và thấm nhuần.

Hai, Thực hiện pháp chủng. Thực là trồng. Bồ tát gieo rất nhiều hạt giống Bồ đề, thường dùng nước thiền định tưới tẩm, làm cho chúng tăng trưởng để thành tựu Phật quả. Ví như đất liền gieo trồng cây trái ngũ cốc, nhờ nước tưới tẩm mà tăng trưởng rồi sau mới sum suê, tươi tốt và ra trái.

Ba, Tín nhạo hoan hỉ.

Tự tánh của Bồ tát tín thuận

Tam bảo, ưa cầu pháp xuất thế gian, vì tâm thanh tịnh nên sanh vui mừng; lại còn có thể làm cho tất cả loài hữu tình khác cũng đều tin tưởng và ưa thích nên sanh tâm vui mừng. Giống như nước lớn, tánh nó trôi chảy, thấm nhuần, và còn tưới tẩm cho cây cối.

Bốn, Hoại phiền não căn. Bồ tát dùng nước thiền định, tưới tẩm cội rễ phiền não của tất cả loài hữu tình, khiến cho tiêu hoại, không sống lại được. Ví như nước lớn ngâm thấm cội rễ của cây cỏ làm cho mụt nát, hư thối.

Năm, Tự thể vô tạp thanh tịnh. Bồ tát xa lìa các pháp tạp nhiễm tham, sân, si, giữ gìn các căn cho được thanh tịnh. Ví như nước lớn, ở nguồn nó không có tạp chất (dơ) mà là trong sạch vốn có.

Sáu, Tức phiền não nhiệt. Bồ tát dùng nước pháp trong mát nên trừ bỏ được các khổ bức bách, cực nóng về phiền não của tất cả loài hữu tình. Ví như mùa hạ, mặt đất rất nóng, khô khan, con người cũng bực bội nóng nảy, có được nước để giải trừ thì mọi thứ đều được tươi mát.

Bảy, Chỉ dục khát ái. Dục là năm dục. Khát ái là đối với trần cảnh sanh tâm yêu mến vấn vương. Ví như nước trong mát có khả năng trừ cái khổ khát nước.

Tám, Thâm quảng vô nhai. Bồ tát do tu tất cả pháp lành, chứa nhóm được trí huệ thù thắng, sâu rộng không giới hạn, các ma, ngoại đạo không thể suy lường được giới hạn. Ví dụ như nước lớn, do nhiều dòng chảy hợp lại nên đã sâu lại còn rộng lớn, không ai có thể biết đâu là bờ bến.

Chín, Cao hạ sung mãn. Bồ tát dùng tâm đại bi, đối với tất cả hữu tình, tùy theo căn khí cao thấp phương tiện chỉ bày đều được lợi ích đầy đủ. Ví như nước lớn, chảy khắp trăm nơi, tùy theo cao thấp đều được đầy đủ.

Mười, Tức chư trần bộn. Bộn là bụi bặm nhiều thành đống.

Bồ tát dùng nước trí huệ tưới tẩm tất cả hữu tình làm cho bỏ đi việc làm theo những điều thô ác và phát tâm nhu nhuyến, dứt hẳn bụi trần phiền não, cùng vào cảnh thanh tịnh. Ví như nước lớn trôi chảy tất cả bụi bặm trên mặt đất, làm cho thấm nhuần và trở lại trong sạch.

Thủy Dụ Chân Tâm Hữu Thập Nghĩa

水喻真心有十義 (Tông kính lục).

Một, Thủy thể trừng thanh.

Vì tâm chân như của chúng sanh, tự tánh thanh tịnh, vắng lặng sáng suốt hoàn toàn, xưa nay không ô nhiễm, giống như nước trong.

Hai, Đắc nê thành trọc. Vì tâm chân như của chúng sanh, tánh tuy thanh tịnh, nhưng bị vô minh làm ô nhiễm, giác thành bất giác, giống như nước vốn trong sạch, bị bùn làm đục.

Ba, Tuy trọc bất thất tịnh tánh. Vì tâm chân như của chúng sanh, tuy bị vô minh làm ô uế, như tánh trong sạch vốn có ban đầu không thay đổi; giống như nước tuy đục như tánh trong của nó không mất.

Bốn, Nê trừng tịnh hiện. Vì tâm chân như của chúng sanh bị vô minh che lấp, thể của nói tối tăm. Nếu trừ bỏ mê lầm của vô minh, thì tánh xưa nay trong sạch của nó hiện ra; giống như nước tuy đục, lọc bỏ bùn nhơ thì thể trong sạch hiện ra.

Năm, Ngộ lãnh thành băng nhi hữu ngạnh dụng.

Vì tâm chân như của chúng sanh cùng vô minh hợp lại, thì có thể theo các nhiễm duyên, tạo ra các pháp của chín cõi thành cái dụng của thức thứ tám; giống như nước gặp lạnh thành băng nên công dụng vững chắc hơn. (chín cõi là Bồ tát, Duyên giác, Thinh văn, trời, người, A tu la, ngạ quỷ, súc sanh, địa ngục).

Sáu, Tuy thành ngạnh dụng bất thất nhu tánh.

Vì tâm chân như của chúng sanh, tuy theo duyên của vô minh, khởi lên những công dụng ô nhiễm, nhưng tức sự là lý, tánh của nó chưa hề biến đổi, chưa từng không tồn tại; giống như nước tuy thành băng cứng, rắn, nhưng tánh ướt của nó chưa từng mất.

Bảy, Noãn dung thành nhu. Vì tâm chân như của chúng sanh, tùy duyên của vô minh mà khởi lên cái dụng ô nhiễm, nhưng nếu vô minh hết thì thức thứ tám trở lại trong sạch; giống như nước thành băng gặp hơi nóng chảy ra, tánh ướt tự nhiên thành vậy.

Tám, Tùy phong ba động bất cải tịnh tánh.

Vì tâm chân như của chúng sanh, tuy theo gió vô minh thổi lên có sóng chao động, nhưng tánh của nó thì không sanh, không diệt, tự nhiên không thay đổi; giống như nước theo gió nổi sóng, nhưng tánh im lặng của nó không thay đổi. Chín, Cao hạ lưu chú bất động tự tánh.

Vì tâm chân như của chúng sanh, tùy duyên trôi chảy, nhưng tánh thường vắng lặng không động; giống như nước tùy mặt đất cao, thấp mà trôi chảy theo, nhưng tánh của nó bất động.

Mười, Tùy khí phương viên bất thất tự nhiên.

Vì tâm chân như của chúng sanh, trùm khắp các pháp hữu vi, nhưng tự tánh không mất; giống như nước tùy theo vật chứa có hình vuông hay tròn, nhưng cũng không mất tự tánh.

Tinh Tấn Thập Chủng Lợi Ích

精進十種利益 (Nguyệt đăng Tam muội kinh).

Người tu Bồ tát hạnh, đối với các phạm hạnh, luôn luôn siêng năng tu hành, không lười biếng, nên có mười thứ lợi ích.

Một, Tha bất chiết phục. Vì Bồ tát chuyên tu trí huệ thâm sâu, hạnh nghiệp thành tựu, nên không bị tất cả tà luận sai lầm khuất phục.

Hai, Đắc Phật sở nhiếp. Vì Bồ tát, đối với các tịnh hạnh, siêng năng không lười biếng thì được chư Phật ấn chứng, nhiếp thọ.

Ba, Vị phi thiên hộ.

Vì Bồ tát, đối với các tịnh hạnh, siêng năng, không lời biếng nên bất cứ lúc nào và ở đâu đều được quỷ thần giúp đở, bảo vệ.

Bốn, Văn pháp bất vong. Vì Bồ tát đối với các tịnh hạnh, siêng năng không lười biếng nên pháp đã được nghe luôn luôn ghi nhớ không sao quên mất.

Năm, Vị văn năng văn.

Vì Bồ tát, đối với các tịnh hạnh, dũng mãnh, tinh tấn, có tâm ưa thích các pháp không sanh chán nản, nên trước kia những pháp nào chưa nghe thì nay được nghe đầy đủ.

Sáu, Tăng trưởng biện tài. Vì Bồ tát, đối với các tịnh hạnh, siêng năng không lười nên thông hiểu ý nghĩa của các pháp, biện tài tăng trưởng, giải đáp mọi nghi vấn đều không nghi ngờ, trở ngại.

Bảy, Đắc Tam muội tánh.

Tiếng Phạn là Tam muội, tiếng Hoa là Chánh định. Vì Bồ tát đối với các phạm hạnh siêng năng không lười nên thân tâm vắng lặng, định tánh hiện ra trước mắt, không bị tướng thế gian làm thay đổi.

Tám, Thiểu bệnh thiểu não. Vì Bồ tát, tuy ngày đêm không ngưng nghỉ mà luôn điều tiết thân tâm nên luôn được nhẹ nhàng, an ổn, ít bệnh ít buồn lo.

Chín, Đắc thực năng tiêu. Vì Bồ tát, đối với các phạm hạnh, siêng năng, không lười và đối với việc ăn uống không điều độ nhưng khi đã ăn rồi đều tiêu hóa hết, không bị bội thực.

Mười, Như Ưu bát la.

Tiếng Phạn là Ưu bát la, tiếng Hoa là Thanh liên hoa. Hoa này mọc lên từ bùn mà không dính dơ bẩn. Người đời thấy vậy, cho là điều ít có.

Vì Bồ tát, đối với các phạm hạnh, siêng năng, không lười, tuy ở trong sanh tử mà không bị phiền não ô nhiễm, giống như hoa sen ấy, người nào thấy được cũng cho là việc ít có.

Tọa Thiền Nhân Thập Chủng Hạnh

坐禪人十種行 (Giải thoát đạo luận).

Một, Linh quán xứ minh tịnh. Vì người tu hành muốn tu thiền định, trước hết phải thích nghi với việc ăn, uống, không đói không no; kể đến tùy thuận thời tiết, không sớm không muộn; lại phải oai nghi chỉnh tề, không được lười biếng. Tu ba hạnh này, áp dụng quán sát phân minh thì các duyên bặt dứt, tâm luôn vắng lặng, trụ ở thiền định. Đó là quán xứ minh tịnh.

Hai, Biến khởi quán chư căn. Vì người tọa thiền muốn tu thiền định, luôn quán sát đầy đủ các căn: tín, tấn, niệm, định, huệ đừng để cho tiêu mất, cùng ới định tương ưng, tâm không lười biếng thì liền xa lìa năm cái và chánh định hiện tiền. Đó là biến khởi quán chư căn.

Ba, Hiểu liễu ư tướng.

Vì người tọa thiền muốn tu thiền định phải hiểu rõ tướng của ý, tưởng, niệm khiến cho chúng không gấp không khoan mà vừa phải ở bậc trung thì vọng tưởng không sanh, thiền định dễ vào. Đó là hiểu rõ các tướng.

Bốn, Chế linh tâm điều. Vì người tọa thiền muốn tu thiền định, phải rất siêng năng chế phục tâm mình ở vào bậc trung, đừng để quá độ tăng trưởng làm rối loạn tâm ý, thì định tướng xuất hiện ngay và thành tựu Tam muội. Đó là chế linh tâm điều.

Năm, Chiết phục giải đãi. Vì người tọa thiền, nếu không được định, làm cho tâm chán nản nên sanh lười biếng chỉ muốn ngủ nghỉ. Gặp phải như vậy, phải quán sát kỹ các công đức của thiền, cố gắng siêng năng thì định tướng xuất hiện và được chánh định. Đó gọi là chiết phục giải đãi.

Sáu, Tâm vô vị trước. Vì người tọa thiền muốn tu thiền định, vì huệ căn chậm lụt và thiếu sự giúp đỡ, không có được tịch tĩnh, nên đối với thắng định không có chút ưa thích. Đó là tâm vô vị trước.

Bảy, Tâm hoan hỉ.

Vì người tọa thiền, đối với các thắng định, nếu tâm không có gì thú vị thì phải quán sanh, lão, bệnh, tử và các đường ác để sanh tâm sợ hãi. Sau đó, niệm các công đức của Phật, Pháp, Tăng, thôi thúc thân tâm ưa thích có được thiền định.

Đó là tâm hoan hỉ.

Tám, Tâm định thành xả. Vì người tọa thiền, muốn tu thiền định, phải điều phục các căn, suy tư đúng lý, ở nơi vắng vẻ, bỏ tất cả hạnh sai, đúng. Đó là tâm định thành xả.

Chín, Cận học định nhân. Vì người tọa thiền xa lìa người không có oai nghi và tu tập tịch tĩnh mà nên gần gũi người có oai nghi nghiêm túc và nguồn tâm trong sạch; luôn theo sự dạy dỗ của người ấy thành tựu đạo nghiệp chánh định. Đó là cận học định nhân (gần gũi người có định để học).

Mười, Lạc trước an định. Vì người tọa thiền muốn tu thiền định, đối với người đã vào được trạng thái tịch tĩnh và định, thấu hiểu các pháp duyên khởi, thì nên yêu mến, cung kính, cầu được chỉ bảo, hướng dẫn để tâm định khởi lên cho mình.

Trì Giới Thập Chủng Lợi Ích

持戒十種利益 (Kinh nguyệt đăng Tam muội).

Giữ giới là gốc rễ của Bồ đề, là cửa quan trọng vào đạo. Bồ tát có khả năng giữ gìn vững chắc giới cấm, nên được mười thứ lợi ích.

Một, Mãn túc trí nguyện. Vì người tu hạnh Bồ tát có khả năng giữ gìn giới cấm, thì thân tâm được thanh tịnh, tánh trí huệ sáng tỏ nên tất cả trí hạnh và tất cả thệ nguyện đều trọn vẹn đầy đủ.

Hai, Như Phật sở học. Vì khi Phật mới tu lấy giới làm gốc mà chứng được quả. Bồ tát tu hành, nếu có khả năng giữ gìn vững chắc tịnh giới thì cũng giống như những gì Phật đã được .

Ba, Trí giả bất hủy. Vì người tu hạnh Bồ tát giới hạnh thanh tịnh, thân, miệng không lỗi lầm; hễ gặp người trí thì vui vẻ khen ngợi, mà không chê bai.

Bốn, Bất thối thệ nguyện. Vì người tu hạnh Bồ tát kiên trì tịnh giới, cầu chứng Bồ đề, thệ nguyện sâu rộng, mạnh mẽ siêng năng và không thối lui.

Năm, An trụ chánh hạnh. Vì người tu hạnh Bồ tát kiên trì giới luật thì nghiệp thân, miệng, ý đều được thanh tịnh và an trụ ở chánh hạnh không lìa bỏ.

Sáu, Khí xã sanh tử.

Vì người tu hạnh Bồ tát thọ trì tịnh giới thì không có các nghiệp sát sanh, trộm cướp, dâm dục, nối dối… và có khả năng xa lìa sanh tử, vĩnh viễn ra khỏi khổ luân hồi.

Bảy, Mộ nhạo Niết bàn. Tiếng Phạn là Niết bàn, tiếng Hoa là Diệt độ.

Vì người tu hạnh Bồ tát kiên trì tịnh giới, cắt đứt các vọng tưởng, nên có khả năng chán ghét cái khổ sanh tử và ưa thích cái vui Niết bàn.

Tám, Đắc vô triền tâm. Vì người tu hạnh Bồ tát giới, đức rạng ngời, tâm thể sáng trong, giải thoát tất cả phiền nao, nghiệp duyên nên không cái lo âu của ràng buộc, cột chặt.

Chín, Đắc thắng Tam muội.

Tiếng Phạn là Tam muội, tiếng Hoa là chánh định. Vì người tu hạnh Bồ tát, giữ giới thanh tịnh, tâm không tán loạn thì thành tựu được Tam muội. Định tánh hiện tiền, vượt ra khỏi các phiền não.

Mười, Bất phạp tín tài. Vì người tu hạnh Bồ tát, giữ gìn giới luật, đầy đủ tâm chánh tín đối với Phật, Pháp thì có thể sanh ra tất cả pháp tài công đức mà không thiếu thốn.

Trưởng Giả Thập Đức

長 者 十 德 (Phiên dịch danh nghĩa).

Một, Quý tánh.

Quý tánh là dòng họ tôn quý. Đời gọi là dòng tộc phiệt duyệt: dòng họ danh giá.

Hai, Vị cao.

Vị cao là ở ngôi khanh tướng cận kề bên vua trong việc trị nước, là bậc trưởng thượng đứng trên cả trăm người.

Ba, Đại phú.

Đại phú là của báu dồi dào, nhu cầu đầy đủ.

Bốn, Oai mãnh. Oai mãnh là oai nghiêm, trọng thị được mọi người kính nể.

Năm, Trí thâm.

Trí thâm là suy nghĩ sâu xa, siêu việt hơn mọi người, mưu toan chính xác.

Sáu, Niên kỳ.

Niên kỳ là tuổi cao được kính trọng làm khuôn thước cho mọi người, ai cũng kinh trọng.

Bảy, Hạnh tịnh.

Hạnh tịnh là tự mình tuân thủ luật lệ cho chính mình, thanh liêm, công bằng, trong sạch, nói cũng như làm, không có chút nào khuyết điểm.

Tám, Lễ bị.

Lễ bị là oai nghi đúng mức, đời lấy đó làm khuôn mẫu chiêm ngưỡng. Chín, Thượng thán. Thượng thán là tài năng và phước đức đầy đủ, lời nói, việc làm có thể làm quy tắc, được bậc trưởng thượng kheo ngợi.

Mười, Hạ quy.

Hạ quy là đối xử với mình thì khiêm cung, dạy bảo chúng thì khoan hòa nên người ở dưới đều muốn quay về.

Từ Nhẫn Thập Chủng Lợi Ích

慈忍十種利益 (Nguyệt đăng Tam muội kinh).

Từ là niệm thương mến, thương yêu. Nhẫn là cam chịu.

Vì người tu hạnh Bồ tát, đối với tất cả cảnh thuận, nghịch đều vui vẻ cam chịu, nên có được mười thứ lợi ích.

Một, Hỏa bất năng thiêu. Vì người tu hạnh Bồ tát chỉ vì lợi ích cho chúng sanh luôn hoài bảo tâm từ nhẫn, đối với tất cả cảnh trái ngược, hiểu rõ tự tánh của thân, tâm vốn không nên không bị bực bội, buồn phiền, nên lửa sân hận không có cơ hội đốt cháy.

Hai, Đao bất năng cát. Người tu hạnh Bồ tát, chỉ vì lợi ích chúng sanh luôn hoài bảo tâm từ nhẫn, đối với tất cả cảnh trái nghịch, hiểu rõ thể tánh của tự thân vắng lặng nên hoàn toàn không sợ sệt và dao bén sân hận không thể cắt được.

Ba, Độc bất năng trúng. Người tu hạnh Bồ tát chỉ vì lợi ích chúng sanh, luôn hoài bảo tâm từ nhẫn, hoặc có người muốn hại mình, hiểu rõ thân, tâm vốn không, không quan tâm tới nên thuốc độc tham, sân không thể trúng được.

Bốn, Thủy bất năng phiêu. Người tu hạnh Bồ tát chỉ vì lợi ích chúng sanh thường ấp ủ tâm từ nhẫn, đối với tất cả cảnh vừa lòng, hiểu rõ các pháp vốn không nên không tiêm nhiễm, vì vậy nước tham ái không thể nhận chìm.

Năm, Vị phi nhân hộ.

Phi nhân là loài quỷ thần.

Người tu hạnh Bồ tát chỉ vì lợi ích chúng sanh, thường ôm ấp lòng từ nhẫn, ở mọi lúc mọi nơi đều được quỷ thần hộ vệ.

Sáu, Thân tướng trang nghiêm. Người tu hạnh Bồ tát chỉ vì lợi ích chúng sanh, luôn ôm ấp tâm từ nhẫn, nhớ thương đến người khác, nên hay cảm được quả báo sắc thân tốt đệp trang nghiêm.

Bảy, Bế chư ác đạo. Người tu hạnh Bồ tát chỉ vì lợi ích chúng sanh, thường ôm ấp tâm từ nhẫn, thành tựu pháp lành, nên các cửa ác đạo tự nhiên đóng kín, không mở ra nữa.

Tám, Tùy nhạo Phạm thiên.

Phạm thiên là trời sơ thiền cõi Sắc. Người tu Bồ tát hạnh từ bi đầy đủ, phạm hạnh tròn đầy, nên quả báo hết thân mạng không còn, tùy theo ý thích được sanh lên cõi Phạm thiên.

Chín, Trú dạ thường an. Người tu hạnh Bồ tát luôn có tâm làm việc từ nhẫn, lợi ích hữu tình và không phiền phức, tổn hại nên được thân tâm thanh tịnh, đêm ngày thường an ổn.

Mười, Bất ly hỷ lạc. Người tu hạnh Bồ tát luôn ôm ấp tâm từ nhẫn, lợi ích chúng sanh, khiến cho chúng được an ổn, nên thân tâm của mình cũng được an ổn.