Tam Tạng Pháp Số

Xuất Thế Ngũ Thực

出世五食 (Hoa nghiêm kinh sớ).

Thức ăn của thế gian, chỉ nuôi được cho thân nay còn, mai mất này.

Đối với người tu hành, những trân tu mỹ vị ở trên đời, tâm không ham muốn, thường giữ chánh niệm, lấy niềm vui của thiền định, niềm vui của đạo pháo làm thức ăn; nhờ vậy căn lành được nuôi lớn, ra khỏi sanh tử, thành tựu Bồ đề; nên có năm thức ăn ra khỏi thế gian.

Một, Niệm thực. Người tu thánh đạo, giữ gìn chánh niệm, nuôi lớn tất cả căn lành, như thức ăn ở đời, nuôi nấng thân này; đó là niệm thực.

Hai, Pháp hỉ thực. Người tu hành đạo xuất thế, ham thích pháp lớn, nuôi dưỡng hạt giống đạo, tâm sanh vui mừng. Đó là pháp hỉ thực.

Ba, Thiền duyệt thực. Người tu hành đạo xuất thế, do được định lực nuôi mình, huệ mạng được nuôi lớn, quả vị viên minh, tâm thường vui vẻ; đó là thiền duyệt thực.

Bốn, Nguyện thực. Người tu thánh đạo, dùng nguyện lực giữ gìn thân, không bỏ vạn hạnh nuôi lớn tất cả căn lành, như thức ăn ở đời, giúp ích cho thân này. Đó là nguyện thực.

Năm, Giải thoát thực.

Giải thoát có nghĩa là tự tại. Người tu thánh đạo, xa lìa sự ràng buộc của nghiệp, tự tại đối với các pháp, thì tất cả căn lành Bồ đề được nuôi dưỡng lớn lên, như thức ăn của thế gian, đem lại lợi ích cho thân thể; đó là giải thoát thực.

Y Thứ Ngũ Bách Niên

依次五百年 (Tì ni mẫu luật).

Sau tượng pháp, năm năm này, tuy nói là không tu, không chứng, nhưng các vị Tỳ kheo cũng còn giải thoát, thiền định, giữ giới, học rộng, bố thí.

Phật biết pháp của Ngài suy dần, nên nói thứ tự này.

Thứ nhất, Nhất bách niên đắc kiên cố giải thóat.

Trong 100 năm này, Tỳ kheo chăm lo việc dùng trí huệ tìm hiểu nghĩa lý của kinh điển, thuyết pháp lợi sanh, ngộ nhập Đại thừa, giải thoát tự tại kiên cố bất biến.

Thứ hai, Nhất bách niên đắc kiên cố định.

Trong 100 năm này, Tỳ kheo thích tu thiền định, dứt hết ngoại duyên, ngộ nhập tự tâm, chứng được đạo quả, kiên cố bất biến.

Thứ ba, Nhất bách niên đắc kiên cố trì giới.

Trong 100 năm này, Tỳ kheo ít tu tập thiền định, chỉ thích giữ giới, không vi phạm oai nghi, giới luật, không buông lung, kiên cố bất biến. Thứ tư, Nhất bách niên đắc kiên cố đa văn.

Trong 100 năm này, Tỳ kheo, đối với thiền định, giới luật, không siêng tu tập, chỉ thích học rộng nghe nhiều, sớ giải ý nghĩa kinh điển, kiên cố bất biến.

Thứ năm, Nhất bách niên đắc kiên cố bố thí.

Trong 100 năm này, Tỳ kheo không giữ giới, không tu thiền định. Tuy có tu trì, nhưng ít người chứng đắc; phần nhiều thực hành bố thí, tạo chút duyên lành, kiên cố bất biến.

Bách Bát Phiền Não

百八煩惱 (Thiên thai tứ giáo nghi tập chú).

Hôn trầm và phiền não làm não loạn tâm thần nên gọi là phiền não. Vì sáu căn đối với sáu trần, mỗi trường hợp đều có ba thứ tốt, xấu, không tốt không xấu khác nhau nên thành 18 phiền não. sáu căn, đối với sáu trần xảy ra thứ cảm thọ khác nhau: khổ, lạc, không khổ không lạc nên thành 18 phiền não. Cộng thành 36 thứ. Rồi trải qua ba đời quá khứ, hiện tại, vị lai của mỗi thứ trong 36 ấy nên tổng cộng mườitám phiền não.

Bách Bát Tam Muội

百八三昧 (Đại trí độ luận).

1)Thủ lăng nghiêm Tam muội.

Tiếng Phạn là Thủ lăng nghiêm, tiếng Hoa là Kiện tướng phân biệt. Tiếng Phạn là Tam muội, tiếng Hoa là Chánh thọ, cũng gọi là Chánh định. Vì Bồ tát ở Tam muội này, thì chắc chắn có thể phân biệt hiểu biết rõ ràng hành tướng, cạn sâu nhiều ít của các Tam muội và tất cả phiền não ma không thể phá hoại. Vì vậy gọi là Tam muội thủ lăng nghiêm.

Bảo ấn Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này, đối với tất cả Tam muội, chắc chắn có khả năng ấn chứng, nhưng ở trong các châu ngọc thì pháp bảo là hơn hết; đời này, đời sau cho đến khi chứng Niết bàn đều có khả năng đem lại lợi ích. Đó gọi là Tam muội bảo ấn.

Sư tử hý Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này, đối với tất cả Tam muội, ra vào nhanh chậm đều được tự tại. Đối với ngoại đạo, kẻ nào ương ngạnh thì phá tan, kẻ nào có tín tâm thì cứu độ; giống như sư tử chơi đùa mà có khả năng làm các con thú khác run sợ. Đó là Tam muội sư tử. 4) Diệu nguyệt Tam muội. Vì Bồ tát vào Tam muội này, có khả năng trừ vô minh che lấp của các pháp tà kiến, giống như trăng tròn sáng, trong veo, không chút hoen mờ và có khả năng phá tan đen tối. Đó gọi là Tam muội diệu nguyệt.

Nguyệt tràng tướng Tam muội.

Vì Bồ tát vào Tam muội này thì thông hiểu tất cả pháp không trở ngại, chắc chắn đều tùy thuận; giống như vị đại tướng dùng tràng phan bằng châu báu có vẽ hình mặt trăng, người vào thấy hình tướng ấy, chắc chắn phải theo. Đó gọi là Tam muội nguyệt tràng tướng.

Xuất chư pháp Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này, có khả năng làm cho tất cả Tam muội phát sanh tăng trưởng; giống như mưa đúng lúc làm cho cây, cỏ đều tươi tốt. Đó gọi là Tam muội xuất chư pháp.

Quán đảnh Tam muội. Vì Bồ tát vào Tam muội này có khả năng thấy khắp tất cả Tam muội; giống như đứng trên đỉnh núi, chắc chắn thấy mọi vật. Đó gọi là Tam muội quán đỉnh.

Tất pháp tánh Tam muội. Vì thể tánh của các pháp không nhiều không ít, khó có thể nắm giữ, Bồ tát vào Tam muội này thì có khả năng biết chắc chắn các pháp tánh và được tướng của định; giống như hư không không ai có thể ở trong ấy, trừ có thần túc lực thì mới ở được trong ấy. Đó gọi là Tam muội tất pháp tánh.

Tất tràng tướng Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì có khả năng quyết định giữ các Tam muội pháp tràng, Tam muội tôn thắng nhất trong các Tam muội; giống như đại tướng cầm cờ trong tay, biểu lộ sự tôn trọng to lớn của ông ta. Đó gọi là Tam muội tất tràng tướng.

Kim cang Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì trí huệ vững chắc, có thể phá các Tam muội; giống như kim cang chắc chắn không mục hư mà có thể nghiền nát muôn vật khác. Đó gọi là Tam muội kim cang.

Nhập pháp ấn Tam muội. Như người đi vào một nước, có giấy tờ hợp pháp (có đóng dấu) mới được vào, có giấy tờ mà không đóng dấu thì không được vào. Bồ tát ở Tam muội này thì có khả năng vào thật tướng của các pháp. Đó gọi là Tam muội nhập pháp ấn. 12) Tam muội vương an lập Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì an trụ trong tất cả Tam muội; giống như ông vua lớn ngồi ở chánh điện, triệu các quần thần, chắc phải nghe lời. Đó gọi là Tam muội vương an lập Tam muội.

Phóng quang Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này, có khả năng phóng ra vô số ánh sáng, soi rõ các Tam muội, ắt phải thấu triệt. Đó gọi là Tam muội phóng quang.

Lực tiến Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này đối với các Tam muội được sức tự tại, hay có khả năng dùng thần thông biến hóa, độ các chúng sanh. Đó là Tam muội lực tiến.

Cao sơn Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này tất cả phước đức, trí huệ đều tăng trưởng, tánh của các Tam muội phát xuất theo tâm. Đó gọi là Tam muội cao sơn.

Tất nhập biện tài Tam muội.

Vì Bồ tát ở Tam muội này thì có khả năng biện thuyết tất cả Tam muội, đều biết ngôn ngữ của chúng sanh đúng theo thứ lớp và kể cả kinh, sách chữ nghĩa, đều có thể phân biệt rõ ràng, không trở ngại. Đó gọi là Tam muội tất nhập biện tài.

Thích danh tự Tam muội. Vì Bồ tát này thì có thể giải thích danh tự của các Tam muội và ý nghĩa của các pháp, làm cho ai cũng hiểu được. Đó gọi là Tam muội thích danh tự.

Quán phương Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này, thì vào, ra các Tam muội một cách tự tại, nên có thể dùng tâm từ bi, bình đẳng thương xót để quán sát chúng sanh trong mười phương, đều được cứu độ và giải thoát. Đó gọi là Tam muội quán phương. 19) Đà la ni ấn Tam muội. Tiếng Phạn là Đà la ni, tiếng Hoa là Tổng trì. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì có khả năng nắm giữ được ấn Tam muội, phân biệt các Tam muội đều có đà la ni. Đó gọi là Tam muội ấn đà la ni.

Vô cuống Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì không sanh ra ái nhiễm, tức giận, vô minh, tà kiến, đối với các Tam muội đều không mê muội. Đó gọi là Tam muội vô cuống.

Nhiếp chư pháp hải Tam muội.

Vì Bồ tát ở Tam muội này thì nhiếp cả Tam thừa pháp vào trong Tam muội này; giống như tất cả sông đều chảy về biển. Đó gọi là Tam muội nhiếp các pháp giống như biển là nơi về của các sông. (Tam thừa là Thinh văn, Duyên giác, Bồ tát thừa).

Biến phú hư không Tam muội.

Vì Bồ tát ở Tam muội này, dùng sức Tam muội có khả năng che khắp vô lượng vô biên hư không, hoặc phóng ra ánh sáng, hoặc bằng âm thinh đầy ắp trong ấy. Đó gọi là Tam muội biến phú hư không.

Kim cang luân Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì có khả năng giữ gìn các Tam muội, đến được tất cả pháp mà không chướng ngại; giống như bánh xe bằng kim cang, lăn đến đâu cũng không bị trở ngại. Đó gọi là Tam muội kim cang luân.

Bảo đoạn Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì có khả năng dứt trừ cấu nhiễm phiền não của các Tam muội; như vật quí báu đích thật có thể thanh lọc vật báu khác, làm cho chúng thanh khiết. Đó gọi là Tam muội bảo đoạn.

Năng chiếu Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này có khả năng dùng trí huệ chiếu rõ các pháp; giống như mặt trời mọc, soi khắp thế gian làm việc gì cũng hiển bày. Đó gọi là Tam muội năng chiếu.

Bất cầu Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì có khả năng soi tỏ các pháp đều là ảo hóa, ái dục trong ba cõi đều dứt hết, không còn đâu để tìm kiếm. Đó gọi là Tam muội bất cầu.

Vô trụ Tam muội.

Vì Bồ tát ở Tam muội này có khả năng soi tỏ các pháp, vô thường trong từng niệm, không có tướng dừng lại. Đó là Tam muội vô trụ.

Vô tâm Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì các pháp tâm vương và tâm sở đều không khởi lên. Đó gọi là Tam muội vô tâm.

Tịnh đăng Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này có khả năng lìa bỏ cấu nhiễm của các phiền não và đèn trí huệ soi sáng trong veo. Đó gọi là Tam muội tịnh đăng.

Vô biên minh Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này có khả năng dùng trí huệ chiếu khắp chúng sanh trong mười vô biên thế giới và vô lượng các pháp đều được sáng tỏ. Đó gọi là Tam muội vô biên.

Năng tác minh Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này có khả năng soi rõ các pháp; giống như trong chỗ tối, đốt lên ngọn đuốc, sáng trưng tất cả. Đó gọi là Tam muội năng tác minh.

Phổ chiếu minh Tam muội.

Vì Bồ tát ở Tam muội này có khả năng soi sáng vô lượng Tam muội của các pháp; giống như bánh xe báu lớn soi sáng bốn bên. Đó gọi là Tam muội phổ chiếu minh. 33) Kiên định Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này có thể làm cho các Tam muội thanh tịnh, vững chắc, không bị bất cứ pháp ô nhiễm nào làm cho hủy hoại.

Đó gọi là các Tam muội kiên định. 34) Vô cấu minh Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này có thể lìa xa cấu uế của tất cả Tam muội, phá trừ tất cả vô minh, ái dục, phiền não, cũng có khả năng soi tỏ tất cả Tam muội. Đó gọi là Tam muội vô cấu minh.

Hoan hỷ Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này, có thể sanh vô lượng vô biên pháp hoan hỷ lạc. Đó gọi là Tam muội hoan hỷ.

Điện quang Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này đã đi lầm đường (chánh đạo) từ vô thỉ đến nay, trở lại và có khả năng chứng đắc; giống như ánh chớp hiện ra trong chốc lát giúp hành giả thấy đường đi. Đó gọi là Tam muội điện quang.

Vô tận Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này diệt trừ tướng của các pháp vô thường, thì vào lý chân thật bất sanh bất diệt. Đó gọi là Tam muội vô tận. 38) Oai đức Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì được vô lượng oai đức tự tại trang nghiêm. Đó gọi là Tam muội oai đức.

Ly tận Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này có thể thấy các Tam muội không có cùng tận và đối với vô lượng A tăng kỳ kiếp, căn lành được nên quả báo không mất và rời bỏ cái thấy đoạn diệt (Chết là mất). Đó gọi là Tam muội ly tận.

(Tiếng Phạn là A tăng kỳ, tiếng Hoa là vô số thời: thời gian không có số đếm).

Bất động Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này có khả năng biết thật tướng của các pháp là rốt ráo vắng lặng. Trí huệ và Tam muội tương ứng. Đối với tất cả Tam muội và tất cả pháp đều không hý luận. Đó gọi là Tam muội bất động.

Bất thối Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này luôn không thối chuyển, tức là đã đến trí A bệ bạt (không thối chuyển). Đó gọi là Tam muội bất thối (không lui).

Nhật đăng Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này có khả năng soi tỏ vô số pháp môn và các Tam muội; giống như mặt trời mọc có thể soi tỏ tất cả thế giới, lại cũng giống như đèn sáng có thể phá tan sự tối tăm trong căn nhà.

Đó gọi là Tam muội nhật đăng.

Nguyệt tịnh Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì trí huệ thanh tịnh, đem đến lợi ích cho chúng sanh, lại còn có thể phá tan vô minh của các Tam muội; giống như vầng trăng tròn sáng phá tan đen tối. Đó gọi là Tam muội nguyệt tịnh.

Tịnh nguyệt Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này có khả năng hiểu rõ các pháp không có gì chướng ngại. Đó gọi là Tam muội tịnh nguyệt.

Năng tác minh Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì tương ứng với trí Bát nhã, có khả năng, đối với các Tam muội, mà tạo ra ánh sáng. Đó gọi là Tam muội năng tác minh.

Tác hạnh Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này, thì trước hết có thể phát khởi những sở đắc về các Tam muội. Đó gọi là Tam muội tác hạnh.

Tri tướng Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì thấy trong tất cả Tam muội có tướng thật bảo trí huệ. Đó gọi là Tam muội tri tướng.

Như kim cang Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này có khả năng phá tan phiền não ràng buộc và sai sử, chẳng còn lại gì; giống như kim cang có thể phá vỡ các vật, không sót thứ gì. Đó gọi là Tam muội kim cang.

Tâm trụ Tam muội. Vì tưởng của tâm nhỏ bé và lanh lẹ, khó chế phục, khó nắm giữ. Bồ tát ở Tam muội này thì có khả năng thu nhiếp sự tán loạn, tâm không dao động. Đó gọi là Tam muội tâm trụ.

Phổ minh Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này, đối với tất cả pháp, thấy tướng ánh sáng, không tối tăm, dùng sức thần thông soi khắp thế gian, hoàn toàn không trở ngại. Đó gọi là Tam muội phổ minh.

An lập Tam muội.

Vì Bồ tát ở Tam muội này, ở trong tất cả công đức của pháp lành, an ổn vững vàng; như núi Tu di đứng yên bất động. Đó gọi là Tam muội an lập.

Bảo tụ Tam muội.

Vì Bồ tát ở Tam muội này có khả năng chuyển tất cả những gì có trong nước thành bảy báu. Đó gọi là Tam muội bảo tụ.

Diệu pháp ấn Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì được pháp ấn Tam muội của chư Phật và Bồ tát về công đức, trí huệ vi diệu. Đó gọi là Tam muội diệu pháp ấn.

Pháp đẳng Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì soi tỏ chúng sanh và tất cả pháp đều được bình đẳng. Đó gọi là Tam muội pháp đẳng.

Đoạn hỷ Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này có khả năng quán sát các tướng khổ, không, vô thường, vô ngã, bất tịnh ở trong tất cả thế gian sanh tâm chán ghét, xa lìa, không nổi lên tưởng ham muối đắm đuối. Đó gọi là Tam muội đoạn hỷ.

(Khổ là quán sát thân năm ấm, thật đang bị khổ sanh, tử bức bách. Không là thân này và các pháp xưa nay vốn là không. Vô thường là thân này và các pháp cuối cùng hoại diệt. Vô ngã là bốn địa chia lìa, cái gì là ngã? Bất tịnh là quán sát thân này đều dơ bẩn).

Đáo pháp đỉnh Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này là có thể dùng sức phương tiện Bát nhã mà đến đỉnh núi pháp. Đó gọi là Tam muội đáo pháp đỉnh.

Năng tán Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì tương ưng cùng không huệ và có thể phá tan các pháp. Đó là Tam muội năng tán.

Phân biệt chư pháp cú Tam muội.

Vì Bồ tát ở Tam muội này thì có thể phân biệt được tất cả ngữ ngôn, văn cú của các pháp, vì chúng sanh mà giảng nói trôi chảy không trở ngại. Đó gọi là Tam muội phân biệt chư pháp cú. 59) Tự đẳng tướng Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này, quán sát chữ và lời đều bình đẳng, mắng nhiếc, khen ngợi không chút, vì đó, mà thương hay ghét. Đó gọi là Tam muội tự đẳng tướng.

Ly tự Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này, không có nghĩa trong chữ, cũng không thấy chữ trong chữ. Đó là Tam muội ly tự.

Đoạn duyên Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì có thể trong lạc mà không sanh hỷ, trong khổ mà không sanh giận, trong không khổ, không mà không biết xả tâm. Trong cái thọ này lìa xa không vướng mắc thì tâm bặt duyên dứt. Đó gọi là Tam muội đoạn duyên.

Bất hoại Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì có thể liễu triệt tánh không tịch cứu cánh của pháp tánh, dùng hý luận không thể phá được, luật vô thường không thể đổi dời. Đó gọi là Tam muội bất hoại.

Vô chủng tướng Tam muội.

Vì Bồ tát ở định này hiểu rõ pháp vô tướng, mà không thấy vô số tướng của các pháp. Đó gọi là Tam muội vô chủng tướng.

Vô xứ hành Tam muội.

Vì Bồ tát ở Tam muội này thì có thể biết nguyên nhân ba độc đốt cháy tam giới tâm không nơi nương tựa, Niết bàn, cuối cùng, không, cũng không nơi nương tựa. Đó gọi là Tam muội vô xứ hành.

Ly mông muội Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì, ở trong các Tam muội, vô minh vi tế che lấp đều có thể trừ hết. Đó gọi là Tam muội ly mông.

Vô khứ Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì không thấy tướng khứ lai của tất cả pháp. Đó gọi là Tam muội vô khứ.

Bất biến dị Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này có thể quán sát pháp của tất cả Tam muội, đều không thấy có tướng biến dị. Đó gọi là Tam muội bất biến dị.

Độ duyên Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này, duyên các phiền não ở trong sáu trần đều diệt hết, có thể vượt qua biển lớn lục trần, cũng có thể vượt thoát trí huệ duyên sanh của tất cả Tam muội. Đó gọi là Tam muội độ duyên.

Tập chư công đức Tam muội.

Vì Bồ tát ở Tam muội này, tu tập tất cả căn lành công đức. Đầu đêm cuối đêm đều không ngơi nghĩ; giống như mặt trời mặt trăng vận chuyển không ngừng. Đó gọi là Tam muội tập chư công đức.

Trụ vô tâm Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này, chỉ theo trí huệ, không bị tâm dẫn dắt, mà ở trong thật tướng của các pháp.

Đó gọi là Tam muội trụ vô tâm.

Tịnh diệu hoa Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này, thì có thể ở trong các Tam muội, hoa công đức nở ra để tự trang nghiêm lấy; giống như cây hoa khi nở tự làm cho nó đẹp thêm. Đó gọi là Tam muội tịnh diệu hoa.

Giác ý Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này, khiến các Tam muội trở thành vô lậu, tương ưng cùng bảy giác chi.

Đó gọi là Tam muội giác ý.

Vô lượng biện Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này, được vô lượng biện tài, ưa nói một câu kinh, trãi qua vô lượng kiếp, mà không hết nghĩa lý. Đó gọi là vô lượng biện Tam muội. 74) Tam muội vô đẳng đẳng. Vì Bồ tát ở Tam muội này, quán sát tất cả chúng sanh đều như Phật, quán sát tất cả pháp giống như Phật pháp, tương ưng, không có gì so sánh được với Bát nhã ba la mật. Đó gọi là Tam muội vô đẳng đẳng.

(Vô đẳng đẳng là trí tuệ của chư Phật, không có gì, ở thế gian, so sánh được, nhưng tất cả chúng sanh đều có trí huệ ấy một cách bình đẳng, nên gọi là vô đẳng: không bằng về tướng mà bằng về tánh).

Độ chư pháp Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muổi này có thể vào ba cửa giải thoát, ra khỏi ba cõi, cứu độ Tam thừa chúng sanh. Đó gọi là Tam muội độ chư pháp. (ba cửa giải thoát là cửa không giải thoát, cửa vô tướng giải thoát; cửa vô tát giải thoát).

Phân biệt chư pháp tam muôi.

Vì Bồ tát ở Tam muội này thì có thể phân biệt các tướng thiện, bất thiện; hữu lậu, vô lậu; hữu vi, vô vi của các pháp. Đó gọi là Tam muội phân biệt các pháp.

Tán nghi Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này, ở trong tất cả pháp, lưới nghi đều có khả năng dứt sạch, có được thật tướng của tất cả pháp. Đó gọi là Tam muội tán nghi.

Vô trú xứ Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì không thấy được chỗ ở cố định của các pháp. Đó gọi là Tam muội vô trụ xứ.

Nhất trang nghiêm Tam muội.

Vì Bồ tát ở Tam muội này, thì có thể quán sát thấy được các pháp đều là hữu tướng nên là một, hoặc là tướng của tất cả pháp là vô tướng nên là một, hoặc là tất cả pháp vô tướng nên là một, hoặc tất cả pháp không tướng nên là một đều dùng một tướng trí huệ trang nghiêm Tam muội như thế. Đó gọi là Tam muội nhất trang nghiêm.

Sanh hành Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này có khả năng quán sát các tướng hành, nhập, trụ, xuất. Các tướng ấy đều không, cũng không thể thấy. Đó gọi là Tam muội sanh hành.

Nhất hạnh Tam muội.

Vì Bồ tát ở Tam muội này, tương ưng với tất cánh không, không còn hạnh nào nữa tiếp nối.

Đó gọi là Tam muội nhất hạnh.

Bất nhất hạnh Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này không thấy nhất tướng của các Tam muội. Dùng Tam muội này mà kiêm luôn thực hành các quán hạnh khác. Đó gọi là Tam muội bất nhất hạnh.

Diệu hạnh Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này không thấy nhị tướng của các Tam muội, tức là Tam muội tương ưng với rốt ráo không, tất cả hý luận không thể phá được. Đó gọi là Tam muội diệu hạnh. 84) Đạt nhất thiết hữu để tán Tam muội.

Vì Bồ tát ở Tam muội này có khả năng dùng trí huệ vô lậu thông suốt ba cõi, cho đến cõi trời Phi hữu tưởng phi vô tưởng. Tất cả cõi ấy đều làm cho tan nát, hư hoại. Đó gọi là Tam muội đạt nhất thiết hữu để tán.

85) Nhập danh ngữ Tam muội.

Vì Bồ tát ở Tam muội này có khả năng biết tất cả chúng sanh, tất cả vật, tất cả tên của các pháp, tất cả ngôn ngữ đều hiểu biết rõ ràng. Đó gọi là Tam muội nhập danh ngữ. 86) Ly âm thinh tự ngữ Tam muội.

Vì Bồ tát ở Tam muội này, quán sát tất cả pháp đều không có âm thinh, ngôn ngữ, luôn luôn là tướng tịch tịnh. Đó gọi là Tam muội ly âm thinh tự ngữ.

Nhiên cự Tam muội.

Vì Bồ tát ở Tam muội này thì có thể dùng đuốc trí huệ soi rõ tất cả pháp không chút lầm lẫn, như cầm đuốc đi trong đêm đen, không rơi vào hố sâu nguy hiểm. Đó gọi là Tam muội nhiên cự.

Tịnh tướng Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì có khả năng đầy đủ thanh tịnh, trang nghiêm bằng 32 tướng tốt, lại có thể quán sát tướng tổng, biệt của các pháp như là pháp, cũng có thể quán sát vô tướng của các pháp. Đó gọi là Tam muội tịnh tướng. (Tổng tướng là các pháp hòa hợp thành một tướng. Biệt tướng là các pháp có vô vàn sai biệt). 89) Phá tướng Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì không thấy được tướng của tất cả pháp, huống nữa là đối với tướng của các Tam muội. Đó gọi là Tam muội phá tướng. 90) Nhất thiết chủng diệu túc Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì có thể dùng công đức trang nghiêm tất cả thiền định, trí huệ, đều đầy đủ thanh tịnh. Đó gọi là Tam muội nhất thiết chủng diệu túc.

Bất hỷ, khổ, lạc Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này có thể quán sát sự vui sướng của thế gian có nhiều lỗi lầm nhiều lo âu, hư vọng, điên đảo chẳng phái là sự vui sướng đáng yêu mến; quán sát sự khổ đau của thế gian như bệnh, giống tên đâm vào người, tâm không vui sướng được. Vì tất cả pháp đều hư ảo, không thật, còn đâu để vui mừng, huống nữa là đối với khổ đau. Đó gọi là Tam muội bất hỷ, khổ, lạc.

Vô tận tướng Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì có thể quán tất cả pháp không phải đoạn, không phải thường, không hư hoại, không chấm dứt. Đó gọi là Tam muội vô tận tướng.

Đà la ni Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì có thể giữ gìn các Tam muội và khai trì các Đà la ni, đều tự nhiên mà được. Đó gọi là Tam muội đà la ni.

(Khai trì là tên của Đà la ni, nghĩa là người có được Đà la ni này thì tất cả ngôn ngữ các pháp mà tai nghe được đều không quên mất).

Nhiếp chư tà, chánh tướng Tam muội.

Vì Bồ tát ở Tam muội này, ở chánh định mà thu nhiếp tà định, thu nhiếp bất định, thu nhiếp tất cả chúng sanh đều không bỏ sót. Nhất tâm thu nhiếp mà không thấy có tướng tà, chánh. Đó gọi là Tam muội nhiếp chư tà, chánh tướng. 95) Diệt tắng, ái Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì có khả năng tiêu diệt ghét, thương; ở trong pháp đáng vui mà không sanh tâm yêu mến; trong pháp đáng ghét mà không sanh tâm sân hận.

Đó gọi là Tam muội diệt tắng, ái.

Nghịch, thuận Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì, ở trong các pháp, nghịch hay thuận đều tự tại có thể phá tất cả chúng sanh tà nghịch, có thể giáo hóa tất cả chúng sanh tùy theo mà không vướng vào tướng của nghịch hay thuận. Đó gọi là Tam muội nghịch, thuận.

Tịnh quang Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này, đối với các Tam muội quang minh, thanh tịnh, các phiền não dơ bẩn đều không thể có được. Đó gọi là Tam muội tịnh quang.

Kiên cố Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này, đối với thật tướng của các pháp, trí huệ tương ưng đều rất vững chắc; giống như hư không không thể phá hoại. Đó gọi là Tam muội kiên cố. 99) Mãn nguyệt tịnh quang Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì tịnh trí, quang minh đầy đủ, tiêu diệt lửa tham ái, sân hận…, được công đức trong mát, lợi ích cho chúng sanh; giống như mặt trăng tròn mùa thu, phá tan những tối tăm, u ám, mát mẽ thật là vui sướng. Đó gọi là Tam muội mãn nguyệt tịnh quang.

100) Đại trang nghiêm Tam muội.

Vì Bồ tát ở Tam muội này thì thành tựu trang nghiêm to lớn, thấy thế giới mười phương như các sông Hằng, trang nghiêm chỗ của Phật bằng bảy báu, hoa, hương. Công đức trang nghiêm không gì sánh bằng như thế mà tâm không có chút vướng mắc. Đó gọi là Tam muội đại trang nghiêm. 101) Năng chiếu nhất thiết thế gian Tam muội.

Vì Bồ tát ở Tam muội này thì có thể chiếu soi nơi ở của chúng sanh, năm ấm, tất cả các pháp ở thế gian. Đó gọi là Tam muội năng chiếu nhất thiết thế gian.

Tam muội đẳng Tam muội.

Vì Bồ tát ở Tam muội này thì có thể quán các Tam muội mà không thấy có tướng cạn hay sâu; quán tất cả pháp hữu vi đều từ nhân duyên mà sanh ra, so với tướng của Tam muội thì đều bình đẳng, không có định hay loạn. Đó gọi là Tam muội đẳng Tam muội.

Nhiếp nhất thiết hữu tránh vô tránh Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì có thể, ở trong tất cả pháp, thông suốt không trở ngại, không thấy tướng như thế của pháp ấy; không thấy tướng không như thế của pháp như thế; ở trong chúng sanh cũng không có tranh luận tốt, xấu; chỉ tùy tâm hành của mình mà nhiếp thọ và vượt qua tất cả tranh cãi . Đó gọi là Tam muội nhất thiết hữu tránh vô tránh. 104) Bất lạc nhất thiết trụ xứ Tam muội. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì không thích ở thế gian, vì thế gian vô thường; không thích ở phi thế gian, vì không vướng mắc vào không. Đó gọi là Tam muội bất lạc nhất thiết trụ xứ.

(Phi thế gian là pháp xuất thế gian).

Như trú định Tam muội. Như có nghĩa là có, không chẳng phải hai, còn có nghĩa là không. Vì Bồ tát ở Tam muội này thì biết như thật tướng của tất cả pháp; không thấy có pháp nào vượt qua cái như này. Đó gọi là Tam muội như trú định.

Hoại thân suy Tam muội. Thân suy là máu, thịt, gân, xương… hòa hợp thành thân; thân này có nhiều lo lắng, tai họa, thường bị đói, lạnh, bệnh tật bức bách cho đến thân suy yếu. Vì Bồ tát ở Tam muội này, bằng sức trí huệ phá hoại từng phần các tướng suy não của thân thể, cho đến tướng không thấy, không thể có được. Đó gọi là Tam muội hoại thân suy.

Hoại ngữ như hư không Tam muội.

Vì Bồ tát ở Tam muội này, không thấy ngữ nghiệp của các Tam muội nương vào âm thinh mà có; giống như hư không, giống như ảo hóa nên không sanh thương, sanh ghét. Đó gọi là Tam muội hoại ngữ như hư không.

Ly trước hư không bất nhiễm Tam muội.

Bồ tát tu tập Bát nhã ba la mật, quán các pháp rốt ráo không, không sanh không diệt; giống như hư không, tuy có được Tam muội, mà đối với tướng của Tam muội hư không này cũng không vướng mắc. Đó gọi là Tam muội ly trước hư không bất nhiễm.

Bát Thập Bát Sử

八十八使 (Thiên thai tứ giáo nghi tập chú).

Sử nghĩa là sai khiến. Vì kiến hoặc này có thể sai khiến tất cả chúng sanh, trôi nổi trong ba cõi sống, chết.

Nói kiến hoặc là ý căn đối với pháp trần nổi lên những phân biệt. Tất cả có mười thứ: 1) Thân kiến: ở trong năm ấm sắc, thọ, tưởng, hành, thức sai lầm cho là thân mình; 2) Biên kiến: vì có thân kiến, rồi lại cho thân này luôn còn, hoặc cho thân này chết là hết, theo đó chấp một bên; 3) Kiến thủ: ở trong pháp không chân thật mà lầm cho là Niết bàn rồi sanh tâm giữ lấy; 4) Giới thủ: ở trong chẳng phải giới chân chánh mà lầm cho là giới, giữ lấy và thực hành; 5) Tà kiến: vì tối tăm không hiểu biết tà tâm ôm giữ lấy lý lẻ; 6) Tham: vì đối với các cảnh dục, bị hấp dẫn không biết chán; 7) Sân: vì đối với cảnh trái lòng nổi lên giận dữ; 8) Si: vì ở trong sự, lý lầm lạc không biết rõ; 9) Mạn: dựa vào tài đức, giàu sang của mình, xem thường người khác; 10) Nghi: vì tâm mờ, trái với chân lý, do dự không quyết định được. Mười sử này trải qua ba cõi bốn đế tăng, giảm không giống nhau, tổng cộng thành 88 sử. Bởi vì cõi Dục thì khổ đế đủ mười sử; hai đế Tập, Diệt thì mỗi đế có bảy sử trừ ba sử: thân kiến, biên kiến, giởi thủ; Đạo đế có tám sử trừ hai sử thân kiến, biến kiến thì Tứ đế hợp lại thành 32 sử.

Cõi Sắc, cõi Vô sắc về Tứ đế giống như Dục giới, chỉ có mỗi đế lại trừ đi sân sử, cho nên mỗi giới có 28 sử; hai giới hợp lại thành 56 sử và Dục giới 32 sử, tổng cộng thành 88. (hai đế Tập, Diệt, mỗi đế đều trừ thân kiến, biên kiến, giới thủ. Vì ba sử này đều nương vào khổ đế khởi lên mà hai đế Tập, Diệt thì không. Đạo đế trừ thân kiến, biên kiến, vì hai sử này cũng do khổ đế khởi lên mà Đạo đế thì không, nhưng không trừ giới thủ vì ngoại đạo đế không trừ giởi thủ. Ở hai cõi trên trừ sân sử, vì hai giới này: sắc và vô sắc, không có sân).

Bát Thập Nhất Phẩm Tư Hoặc

八十一品思惑 (Thiên thai tứ giáo nghi tập chú).

Tư hoặc là năm căn nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân đối với năm trần sắc, thinh, hương, vị, xúc khởi lên bốn hoặc tham, sân, si, mạn.

Nói 81 phẩm là Dục giới là một địa. Sắc giới có Sơ thiền, Nhị thiền, Tam thiền, Tứ thiền là bốn địa. Vô sắc giới có Không xứ, Thức xứ, Vô sở hữu xứ, Phi phi tưởng xứ là bốn địa. Tổng cộng là chín địa.

Dục giới một địa đủ chín phẩm của bốn hoặc tham, sân, si, mạn. Đó là thượng thượng; thượng trung, trượng hạ Trung thượng, trung trung, trung hạ Hạ thượng, hạ trung, hạ hạ.

Sắc giới bốn địa, Vô sắc giới bốn địa, mỗi địa đều có chín phẩm của ba hoặc tham, si, mạn, chỉ trừ sân, vì Sắc giới và Vô sắc giới không còn sân.

Chín địa mà mỗi đều có chín phẩm tư hoặc nên tổng cộng thành támmột phẩm.

(Tư hoặc trong ba cõi chia thành chín phẩm là vì hoặc này khó dứt, nên chia nhỏ ra để cho quả thứ hai Tư đà hàm, quả thứ ba A na hàm, quả thứ bốn A la hán theo thứ tự ấy mà dứt trừ).

Bát Thập Tùy Hình Hảo

八十隨形好 (Hoa nghiêm Tùy sớ diễn nghĩa sao).

Móng tay nhỏ dài, móng trắng sạch, ngón tay ngón chân dài nhỏ nhắn mềm mại, đốt xương không hiện ra ngoài, tay chân bằng nhau, kẽ tay sít sao, tay chân tròn trịa, mềm mại sáng bóng, gân mạch vững vàng, lặng sâu không lộ, hai mắt cá chân chìm sâu, xương không lộ ra, đi ngay thẳng đẹp đẽ, oai dung tề chỉnh, như dáng sư tử đi, đi vững vàng như tướng voi chúa đi, đi đứng có oai nghi, thong thả, quay người nhìn lại luôn về bên phải, sắp đặt chi tiết đều hài hòa, đốt xương uyển chuyển như rồng lượn, đầu gối tròn đầy, toàn thân tươi nhuận, trơn láng, mềm mại, sạch bóng, tướng mạo thuần hậu, tự tại vô úy, toàn thân vững chắc, cân đối, nhịp nhàn, toàn thân an ổn, yên định, thân tướng đoan nghiêm, rực sáng chẳng chút bợn nhơ, bụng có hình vuông, mềm mại ẩn kín, rún sâu xoáy vòng về bên phải, không lồi, không lõm, da thịt đều sạch sẽ, sáng bóng, lòng bàn tay đầy đặn, mềm mại vuông vức, chỉ tay sâu dài, sáng tỏ thẳng thóm, môi hồng hào như quả tầng bà, gương mặt tròn đầy, đoan nghiêm, tươi đẹp, lưỡi dài rộng, mũi cao thẳng, hai lỗ mũi nhỏ đẹp nhìn qua không thấy, răng đều khít trắng đẹp, mắt rộng trong veo, nhìn thấy rõ ràng, lông mày, lông my rậm xanh cong vút, hai vai dài mềm đẹp, cao sáng giống hình trăng bán nguyệt. Tai dày và dài, vành tai rõ ràng, hai tai cân phân nhìn mãi không chán. Tóc dài, xanh dày, hương thơm phảng phất, luôn thẳng không rối. Tráng vuông rộng đều đặn. Thân thể trang nghiêm, bụi trần không dính. Sức khỏe dồi dào không ai sánh kịp. Thân tướng trang nghiêm, ai nhìn cũng đều vui. Khuôn mặt tròn đầy như vầng trăng sáng. Dung mạo thong thải, miệng cười hàm tiếu. Gương mặt sáng trưng, xa hẳn bụi hồng. Toàn thân nghiêm tịnh không có ô uế. Các lỗ chân lông thường tỏa mùi hương và cả trên gương mặt. Tướng đầu tuyệt đẹp, tròn trịa cân đối. Lông trên thân người nhỏ mịn có ánh sáng màu xanh. Nói năng rõ ràng, tùy cơ ứng đối. Đỉnh đầu cao vút không ai thấy được. Màng mỏng giữa các ngón tay, ngon chân rõ ràng nghiêm chỉnh. Đi không giẫm đất, cách mặt đất bốn ngón tay mà mặt đất vẫn in rõ vân bàn chân. Giữ mình bằng thần lực không nhờ người khác bảo vệ. Oai đức vang khắp gần xa người tu đều thích nghe, ngoại đạo khiếp sợ. Lời nói hòa nhã làm vui lòng mọi người, Tùy theo căn cơ mà nói chánh pháp bằng một âm thinh duy nhất mà các loài đều hiểu được. Nói pháp lần lượt theo thứ lớp tùy theo cơ duyên thích hợp. Tướng đẹp đầy đủ ngắm nhìn không hết. Xương tròn đỉnh đầu vững chắc đến cùng kiếp không hư. Dung nhan tuyệt mỹ thường giống thiếu niên. Tay, chân, ngực đều hiện ra đức tướng kiết tường tuyệt diệu và đầy đủ.

Bát Vạn Tứ Thiên Pháp Môn

八萬四千法門 (Hiền kiếp kinh).

Tám vạn bốn ngàn pháp môn là pháp tu tập của Bồ tát Hỷ vương, theo sự chỉ bảo của đức Phật ở kiếp trước, từ đệ nhất Quang diệu đến phân xá lợi.

Tất cả 350 độ vô cực pháp môn. Mỗi pháp môn đều có đủ sáu độ là bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí huệ; cộng thành 2100 (350 x 6 = 2100) độ vô cực. Đối với loại chúng sanh tham, dâm, sân hận, ngu si, mỗi loại dùng 2100 độ vô cực này giáo hóa để mở mang hiểu biết cho chúng, làm thành 8400 (2100 x 4= 8400) độ vô cực. một biến thành mười, tổng cộng 84000 độ vô cực pháp môn. Vì những pháp môn này làm thành hương dược cực tốt cho ba cõi, làm cho 100. loài người trừ được 84000 trần lao (phiền não). (Độ vô cực (đáo bỉ ngạn) là sự, lý, hạnh viên mãn vượt qua dòng sống, chết, đến bờ Niết bàn, không có gì cùng cực hơn.

350 độ vô cực là: quang diệu độ; thế độ; vị chúng sanh cố thành độ; trụ độ; sanh tử độ; sở trước độ; ích tha nhân độ; xứ sở độ; đạo độ; huệ độ; dĩ tu lập hạnh độ; đãi đắc độ; niệm độ; ly thế độ; tạo hữu sở tác nghiệp độ; hưu tức đạo độ; bất trí viễn độ; ưng thuận độ; tạo tác độ; vô tác độ; ý độ; cần tu độ; chánh chân độ; hành tiệp tật độ; thâm tín đạo độ; vị chúng sanh ách cố hành độ; pháp cố độ; tịch lạc độ; lạc quan tịch độ; nhất thiết sở nhập độ; thuyết xứ độ; vô ngại độ; vô bại độ; bần độ; bất hồi hoàn độ; hồi chuyển độ; nghiêm tịnh độ; kiên cường độ; hưng thạnh độ; sung mãn độ; vị thế độ; độ thế độ; vô thượng độ; bất loại độ; vô oán độ; oán địch độ; nhiếp trì độ; vô sở nhiếp trì độ; báo ứng độ; vô báo độ; tự nhiên độ; vô sở hữu độ; quảng phổ độ; hoa độ; vô lượng độ; mộ cầu độ; sở yếm độ; diệu lạc độ; vô lạc độ; lạc văn trì độ; sanh tử trường độ; vô đoạn độ; lạc thuần thục độ; thiền độ; thần thông độ; thế xảo tiện độ; từ mẫn hộ độ; hành ai độ; hoan hỷ độ; cần hộ độ; khuyến tà kiến độ; khuyến chánh kiến độ; khuyến trụ kiến độ; khuyến vô trụ độ; khuyến vô tỷ độ; vô sở tạo nghiệp độ; vô dư độ; hữu dư độ; Phật hưng thành tựu độ; ý bất hốt độ; Phật hưng lập tại gia độ; xuất gia lai độ; mẫn ai bát văn lai độ; thần thông ý bất đoạn độ; nhập tục độ; lập độ; ưng tiến độ; chúng báo độ; vô báo độ; vô lạc độ; thời tiến độ; quang minh độ; vô lượng quang độ; báo an quang độ; bất bồi hoàng độ; ngu lạc độ; tiên khiết độ; thành thế pháp độ; tịnh thế độ; thành chủng độ; lai thành quyến thuộc độ; bất hoại quyến thuộc độ; trừ trần lai tịnh độ; quán độ độ; tuyên thệ độ; vô phóng dật độ; gia quy độ; ly quyến thuộc độ; vô sở vong thất độ; tam thập nhị tướng độ; thuận thời độ; tri thời độ; phân biệt độ; thuận thế độ; biên tế độ; quyên trừ độ; kim cang độ; tạo cứu độ; tự nhiên độ; phục ma độ; vô thời độ; nhất thời độ vô sở trước độ; Tam muội độ; huấn hối độ; Phật đạo độ; nhất thiết trí độ; vô dư độ; hữu dư độ; khả chỉ độ; chư Phật độ; phương tiện độ; nhiêu thích độ; khai hóa chân đà độ; dị độ; tứ ý đoạn độ; tứ thần túc độ; tứ thiền độ; tứ y chỉ độ; Tứ đế độ; tín căn, tinh tấn căn, ý căn, trí huệ căn, định căn độ; tín lực, tinh tấn lực, ý lực, trí huệ lực, định lực độ; thất giác ý độ; bát phẩm đạo hạnh độ; lai giải thoát độ; tỳ kheo thánh chúng độ; bát bộ hội độ; quy giải thoát độ; phân biệt độ; biệt độ độ; khẩn giải pháp độ; phân biệt thuận lý độ; biện tài độ; vô yểm độ; lục độ độ; nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, tâm độ; mẫn tha khuyến trợ độ; mẫn kỷ độ; pháp độ; nghi độ; phẩu phán độ; khuyến lạc độ; tam thoát môn độ; dị hành độ; giải tha độ; cần dụng ý độ; thập chủng lực độ; tứ vô sở úy độ; đại ai độ; nhục nhãn, thiên nhãn, huệ nhãn, phap nhãn, Phật nhẫn độ; tự tại độ; ngu lạc độ; nan đắc tự quy độ; thập bát bất cộng chư Phật chi pháp độ; hiểu liễu phương tiện độ; thuần thục độ; kiến tự nhiên độ; tam giới hành độ; quán thanh bạch hạnh độ; pháp chủng độ; bát đẳng độ; đạo tích vãng lai bất hoàn vô trước độ; Duyên giác độ; Bồ tát độ; tận huệ độ; trí thiên nhãn thiên nhĩ tâm trí tự tại kiến quá thế sự tri tha tâm niệm thần túc mãn tận lục thông độ; oai nghi độ; mẫn thương độ; hành không độ; quyên xả độ; Diệt độ độ; biến hóa độ; lưu bố pháp giáo độ; phân xá lợi độ).

10 3 2009 đến 23 10 2010

Bát Vạn Tứ Thiên Trần Lao

八萬四千塵勞 (Hoa nghiêm khổng mục).

Tám vạn bốn ngàn trần lao

(phiền não) là trần có nghĩa nhiễm ô (nhuộm cho dơ bẩn), vì có vô số tà kiến, phiền não hay nhiễm ô chân tánh; lao là lao dịch (việc làm khó nhọc), vì chúng sanh bị tà kiến, phiền não sai sử làm nhiều việc khó nhọc cho cả thân và tâm, không có phút giây dừng nghỉ, trôi lăn trong sống chết, không có lúc chấm dứt. Luận về căn bổn trần lao thì không có ra ngoài mười sử. Ở trong mười sử, lấy một sử dẫn đầu, chín sử còn lại trợ giúp thì thành 100. Trải qua ba đời thì thành 300. Như đời hiện tại có 100, hai đời quá khứ, vị lai là 200. Mỗi đời lấy một sử lần lượt đẫn đầu, chín sử còn lại trợ giúp thì cộng thành 2000. Hợp với đời hiện tại ở trước 100 thì thành 2100.

Tham, sân, si của bốn loại chúng sanh, mỗi loài đều có 2100 nhân thành 8400.

Lại còn bốn đại, sáu suy (sáu trần), mỗi thứ đều có 8400 nhân lên thành 84000 trần lao.

(mười sử là tham, sân, si, mạn, nghi, thân kiến, biên kiến, tà kiến, kiến thủ, giởi thủ. sáu suy là sáu trần làm tổn hại pháp lành).

Cửu Thập Bát Sử

九十八使 (Thiên thai tứ giáo nghi tập chú).

Vì cõi Dục có bốn thứ tư hoặc là tham, sân, si, mạn, còn cõi Sắc và Vô sắc có ba thứ tư hoặc là tham, si, mạn. Tư hoặc trong ba cõi, cọng lại là mười sử và támtám sử kiến hoặc, tổng cộng thành chíntám sử.

Đại Thừa Bách Pháp

大乗百法 (Đại thừa bách pháp minh môn luận).

100 pháp gom lại thành năm nhóm. Đó là: 1) Sắc pháp: 11

Tâm pháp: tám Tâm sở hữu pháp: 51

Bất tương ưng hành pháp: 24 5) Vô vi pháp: sáu

Một, Sắc pháp có 11. Sắc có nghĩa là chất làm trở ngại. Đó là năm căn: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân; năm cảnh: sắc, thinh, hương, vị, xúc và vô biểu sắc. mộtmột loại pháp này đều có sắc tướng có thể thấy, có thể đối đãi, nên gọi là sắc pháp.

(Pháp xứ tức là cảnh ý thức chọp lấy. Đầy đủ chia làm bốn phần: 1) Tâm sở pháp; 2) Bất tương ưng hành; 3) Vô vi pháp; 4) Vô biểu sắc. Nay nói nhiếp một phần, đó chính là vô biểu sắc.

Vô biểu sắc là cảnh thấy được ở quá khứ của ý thức, tuy phân biệt rõ ràng nhưng vì không có biểu hiện).

Hai, Tâm pháp có tám. Tâm tức là tâm thuộc thức. Đó là nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức, mạt na thức, A lại da thức. tám thức này đều có nghĩa là phân biệt và tất cả đều thuộc tâm, nên gọi là tâm pháp.

Ba, Tâm sở hữu pháp có 51. Tâm sở hữu pháp là đối với tám thức tâm vương mà nói. 51 thứ này hợp lại thành sáu vị: A) Biến hành pháp có năm; B) Biệt cảnh pháp có năm; C) Thiện pháp có 11; D) Phiền não có sáu; E) Tùy phiền não có 20; F) Bất định pháp có bốn. A. Biến hành pháp có năm: 1) Tác ý: cái tánh có khả năng cảnh giác khi tâm chưa phát khởi, cảnh lệnh nổi lên thì tâm đã phát khởi dẫn đến cảnh; 2) Xúc: đối cảnh, tiếp xúc với cảnh; 3) Thọ: nhận lãnh đối cảnh; 4) Tưởng: nắm giữ hình bóng của cảnh; 5) Tư: tâm phát khởi tạo ra các nghiệp. năm pháp này khi khởi lên thì cùng khởi lên, nên gọi là biến hành.

Biệt cảnh pháp có năm: 1) Dục: mong muốn cảnh an vui; 2) Thắng giải: đối với lý hiểu biết rõ ràng không có trở ngại; 3) Niệm: cảnh từng luyện tập, ghi nhớ không quên; 4) Đẳng trì: xa lìa tăm tối, u mê gọi là đẳng, giữ cho tâm chuyên chú, không tán loạn gọi là trì; 5) Huệ: chọn lựa pháp lành pháp dữ. năm thứ pháp này khi khởi lên thì mỗi thứ khởi riêng, nên gọi là biệt cảnh.

Thiện pháp có 11:

1) Tín: đối với các pháp lành ưa mến không nghi ngờ; 2) Tàm: thẹn mình không có đức độ; 3) Quý: xấu hổ vì làm việc ác; 4) Vô tham: đối với năm cảnh dục, tâm sanh chán ghét muốn xa lìa; 5) Vô sân: đối với cảnh không vừa ý không nổi tâm nóng giận; 6) Vô si: đối với sự, lý hiểu biết rõ ràng, quyết định chắc chắn; 7) Tinh tấn: đối với các pháp lành, siêng năng tu tập; 8) Khinh an: xa lìa tối tăm, tán loạn; 9) Bất phóng dật: đối với pháp bất thiện, tâm không đắm nhiễm, vướng mắc; 10) Xả: xa lìa trạo cử; 11) Bất hại: đối với loài hữu tình không làm cho chúng bị tổn thương, đau khổ.

Mười một thứ này đều là pháp lành nên gọi chung là thiện. D. Phiền não pháp có sáu: 1) Tham: ôm đồm mọi thứ không biết chán; 2) Sân: giận dữ không thôi; 3) Mạn: cậy mình xem thường người khác; 4) Vô minh: đối với sự, lý không hiểu biết rõ ràng; 5) Kiến: tức là tà kiến; 6) Nghi: do dự không quyết định. sáu thứ pháp này hay làm não loạn chúng sanh, nên gọi chung là phiền não.

Tùy phiền não pháp có 20: 1) Phẩn: giận dữ; 2) Hận: hờn giận; 3) Phú: không cho người biết lỗi của mình; 4) Não: gặp cảnh trái ý làm cho mình không an ổn; 5) Tật: tâm ôm lòng ganh ghét; 6) San: đối với tất cả tài sản không thể đem bố thí cho người khác; 7) Cuống: dối trá không chân thât; 8) Siễm: nịnh nọt làm vừa lòng người; 9) Hại: làm thương tổn, khổ sở loài hữu tình; 10) Kiêu: khoe mình, chê người; 11) Vô tàm: không biết xấu hổ; 12) Vô quý: giấu kín điều chẳng lành; 13) Trạo cử: nội tâm dao động; 14) Hôn trầm: tâm thần mê lầm; 15) Bất tín: thấy biết sai lầm có nhiều nghi ngờ; 16) Giải đãi: thân, tâm lười biếng; 17) Phóng dật: buông lung theo cảnh dục; 18) Thất niệm: sót mất chánh niệm; 19) Tán loạn: tâm luôn phóng dật; 20) Bất chánh tri: lấy sai làm phải, lấy tà làm chân.

Hai mươi pháp này theo sát sáu thứ phiền não phát sanh, nên gọi là tùy phiền não.

Bất định pháp có bốn: 1) Ác tác: hoặc đã làm ác hoặc đã làm việc lành rồi lại hối hận; 2) Thụy miên: người ngũ, thần thức tối tăm, thấy cảnh trong mộng, hoặc thiện hoặc ác hoặc không thiện không ác;2) 3) Tầm: tức tầm tư ( 思), trong tâm khởi niệm lên hoặc thiện hoặc ác hoặc không thiện không ác; 4) Tứ (伺): tức là xem xét, trong tâm khởi niệm: tâm tầm tư thô thì nổi lên trên, tâm dò xét chìm thì tế (bé nhỏ). Cả hai trường hợp của tâm tầm tư ấy đều là niệm, chung luôn thiện, ác và vô ký.

Bốn pháp này có cả ba tánh thiện, ác, vô ký khởi lên không nhất định, nên gọi là bất định. Như vậy các pháp đều từ chủng tử của A lại da sanh ra, nương vào tâm mà khởi lên, cùng tâm chuyển biến tương ưng, nên đều gọi là pháp của tâm.

Bốn, Bất tương ưng hành pháp có 24: 1) Đắc: tất cả pháp đã tạo tác và thành tưu; 2) Mạng căn: chủng tử của thức thứ tám và hơi ấm thở ra, thở vào liên tục không gián đoạn; 3) Chúng đồng phận: như loài người có hình dạng tương tự; 4) Dị sanh tánh: tánh hư ảo của chúng sanh không giống nhau; 5) Vô tưởng định: định mà ngoại đạo tu là đạt tới tâm, tưởng đều diệt; 6) Diệt tận đinh: tâm vọng tưởng diệt hết, các thức không khởi lên; 7) Vô tưởng báo: ngoại đạo tu vô tưởng định, chết sanh lên trời Vô tưởng, sống lâu 500 kiếp, tưởng của tâm không hoạt động, như cá bị băng bao phủ cứng; 8) Danh thân: dựa vào sự đặt tên, nhiều tên liên hợp gọi là thân; 9) Cú thân: nhiều lời (ngôn) thành câu, nhiều câu liên hợp lại gọi là cú thân; 10) Văn thân: văn tức là chữ (tự), nhiều chữ liên hợp lại gọi là văn thân; 11) Sanh: các pháp sanh khởi; 12) Trú: các pháp chưa dời đổi; 13) Lão: các pháp từ từ suy yếu; 14) Vô thường: nay có mai không; 15) Lưu chuyển: nhân quả tương tục, lưu chuyển không ngừng; 16) Định dị: thiện, ác; nhân, quả chắc chắn không giống nhau; 17) Tương ưng: nhân quả hòa hợp, không trái ngược nhau; 18) Thế tốc: các pháp dời đổi không một chút dừng nghỉ; 19) Thứ đệ: sắp xếp theo thứ tự; 20) Thời: tức là thời tiết, thời gian; 21) Số: tức số mục (những dấu hiệu để ghi số, như: một, hai, ba, …); 22) Phương: tức là phương sở (nơi chốn); 23) Hòa hợp: trái, ngược nhường nhau; 24) Bất hòa hợp: trái, ngược không nhường nhau.

24 pháp có tên mà không có thể, không cùng sắc pháp, tâm pháp, tâm sở hữu pháp tương ưng, nên gọi là Bất tương ưng hành pháp.

Năm, Vô vi pháp có sáu: 1) Hư không vô vi: lý chân không, xa lìa các chướng ngại, giống như hư không, không có gì làm ra; 2) Trạch diệt vô vi: trạch là chọn lựa, diệt là dứt hết. Dùng trí diệt phiền não, chân lý được hiển hiện, lý không có gì làm ra; 3) Phi trạch diệt vô vi: không nhờ trí lực dứt hết phiền não, tánh vốn thanh tịnh, không có gì làm ra; 4) Bất động vô vi: tức là Bất động địa của đệ tứ thiền thiên, lý để tu là xuất thế, không có gì làm ra; 5) Thọ tưởng diệt vô vi: tâm thọ tưởng không còn nữa, chân lý được hiển bày, không có gì làm ra; 6) Chân như vô vi: không sai lầm là chân, không đổi khác gọi là như. Lý chân như không có gì làm ra.

Những sắc pháp, tâm pháp, tâm bất tương ưng hành, tâm sở hữu pháp đều là pháp hữu vi của thế gian. sáu pháp này là pháp xuất thế gian, nên gọi là Vô vi, như 100 pháp không ra ngoài sắc và tâm, mà sắc thì do tâm tạo, nếu gom cành vào gốc, thì chỉ có một tâm pháp thôi.

Đại Thừa Tu Đa La Hữu Thập Thất Chủng Danh

大乘修多羅有十七種名 (Diệu pháp liên hoa kinh luận).

Đại thừa tức là Phật thừa. Tiếng Phạn là Tu đa la, tiếng Hoa là Khế kinh.

Pháp hoa văn cú nói: Luận nêu ra 17 thứ, đều là tên khác của Pháp hoa, vì muốn làm sáng tỏ lý nhiệm mầu, sâu xa của kinh này, không thể nghĩ bàn.

Một, Vô lượng nghĩa kinh. Vì Phật sắp nói một lý thật tướng của Pháp hoa, nên nói vô lượng nghĩa này trước; bởi đem cái nghĩa vô lượng đều trở về cái lý thật tướng. Trong thật tướng, nghĩa mầu nhiệm vô cùng, nên gọi là kinh Vô lượng nghĩa.

Hai, Tối thắng tu đa la. Vì kinh Pháp hoa chỉ nói một lý thật tướng ở trong Tam tạng nhiệm mầu, vượt hơn tất cả, không có gì để so sánh; nên gọi là Tối thắng tu đa la.

Ba, Đại phương quảng.

Không gì ở ngoài gọi là đại. Chánh lý (lý đứng đắn), gọi là phương. bao gồm nhiều thứ gọi là quảng.

Vì kinh Pháp hoa chỉ nói thật tướng nhật thừa, có đủ hai nghĩa trên nên gọi là đại, phương, quảng.

Bốn, Giáo Bồ tát pháp.

Vì kinh Pháp hoa chỉ nói một lý Nhất thừa thật tướng. Như lai dùng kinh này dạy bảo tất cả các bậc có thiện căn tu hành thành thục trở thành Bồ tát, tùy theo khả năng từng vị, khiến cho chứng được quả Phật, nên gọi là pháp dạy Bồ tát.

Năm, Phật sở hộ niệm.

Vì kinh Pháp hoa chỉ nói lý Nhất thừa thật tướng. Đó là cái mà chính Phật đã chứng được, tuy muốn dạy bảo, chỉ vì các căn của chúng sanh chậm lụt, tối tăm không thể nói sớm, nên gọi là Phật sở hộ niệm.

Sáu, Chư Phật bí mật pháp.

Vì kinh Pháp hoa chỉ nói lý Nhất thừa thật tướng. Pháp này rất sâu chỉ Phật mới có thể biết, nên gọi là pháp bí mật của chư Phật.

Bảy, Nhất thiết Phật tạng.

Vì kinh Pháp hoa chỉ nói lý Nhất thừa thật tướng và công đức, Tam muội của tất cả Như lai đều chứa đựng trong kinh này; nên gọi là nhất thiết Phật tạng.

Tám, Chư Phật bí mật xứ.

Vì kinh Pháp hoa chỉ nói lý Nhất thừa thật tướng. Phật vì căn lành của chúng sanh chưa chín, chẳng phải là đối tượng lãnh thọ pháp này, không vì họ mà nói; nên gọi là Chư Phật bí mật xứ. Chín, Năng sanh nhất thiết chư Phật kinh.

Vì kinh Pháp hoa chỉ nói lý Nhất thừa thật tướng, chư Phật trong ba đời, không một vị nào không do đây mà thành tựu được quả đại Bồ đề; nên gọi là năng sanh nhất thiết chư Phật kinh.

Mười, Nhất thiết chư Phật chi đạo tràng.

Vì kinh Pháp hoa chỉ nói lý Nhất thừa thật tướng, người nghe pháp này thì có thể thành tứ quả Bồ đề của Phật; nên gọi là đạo tràng của chư Phật.

Mười một, Chư Phật sở chuyển pháp luân.

Vì kinh Pháp hoa chỉ nói lý Nhất thừa thật tướng. Chư Phật ra đời đều dùng pháp môn này tiêu diệt phiền não, chướng ngại của tất cả chúng sanh, để chúng được giải thoát; nên gọi là chư Phật sở chuyển pháp luân. Mười hai, Chư Phật kiên cố xá lợi kinh.

Vì kinh Pháp hoa chỉ nói lý Nhất thừa thật tướng, chính là chân như, pháp thân, xá lợi của chư Phật, từ xưa đến nay không hề thay đổi, không có hư hỏng, nên gọi là kinh Xá lợi vững chắc của chư Phật. Mười ba, Chư Phật đại xảo phương tiện kinh.

Vì kinh Pháp hoa chỉ nói lý Nhất thừa thật tướng, chư Phật do pháp môn này đã thành quả đại Bồ đề, lại dùng phương tiện khéo léo, rộng lớn, vì các chúng sanh trời, người, Thinh văn, Duyên giác, Bồ tát mà nói rộng pháp này, khiến cho chúng ngộ, nhập cảnh giới của Phật; nên gọi là Kinh phương tiện khéo léo của chư Phật.

Mười bốn, Thuyết Nhất thừa kinh.

Vì kinh Pháp hoa chỉ nói lý

Nhất thừa thật tướng, chỉ rõ thể cứu cánh của Phật và Bồ tát mà Thinh văn, Duyên giác không thể chứng được; nên gọi là nói kinh Nhất thừa. Mười lăm, Đệ nhất nghĩa trụ.

Vì kinh Pháp hoa chỉ nói lý Nhất thừa thật tướng, tức là chỗ ở cứu cánh pháp thân Như lai; nên gọi là Đệ nhất nghĩa trụ.

Mười sáu, Diệu pháp liên hoa.

Vì kinh Pháp hoa chỉ nói lý Nhất thừa thật tướng; Diệu pháp này chỉ dùng hoa sen làm ví dụ. Vì diệu pháp thì quyền, thật là một thể và hoa sen thì hoa và hạt có cùng một lúc, nên gọi là Diệu pháp liên hoa.

Mười bảy, Tối thượng pháp môn.

Kinh Pháp hoa chỉ nói lý Nhất thừa thật tướng, tất cả ngôn ngữ, văn chương diễn bày pháp nghĩa đều bao hàm pháp tối thắng tối thượng trong kinh; nên gọi là tối thượng pháp môn.