Tam Tạng Pháp Số

Thập Bát Học Nhân

十八學人 (Thiên thai tứ giáo nghi tập chú).

Một, Sơ quả hướng. Sơ quả tức quả Tu đà hoàn chứng được. Vì người này tu học sắp vào sơ quả; tuy chưa đến bổn vị (ngôi vị chính thức), nhưng đã hướng về quả này.

(Tiếng Phạn là Tu đà hoàn, tiếng Hoa là Dự lưu).

Hai, Sơ quả.

Sơ quả là vì người này dứt hết kiến hoặc trong ba cõi, dự vào dòng thánh, tức là chứng được quả này. (Kiến hoặc là ý căn đối với pháp trần thì phân biệt khởi lên).

Ba, Nhị quả hướng. Nhị quả tức quả Tư đà hàm chứng được vì người này tu học sắp vào nhị quả; tuy chưa đến bổn vị (ngôi vị chính thức), nhưng đã hướng về quả này.

(Tiếng Phạn là Tư đà hàm, tiếng Hoa là Nhất lai).

Bốn, Nhị quả.

Nhị quả là vì người này, trong chín phẩm tư hoặc cõi Dục, đã dứt được sáu phẩm trước thì chứng quả này.

(Tư hoặc là năm căn đối với năm trần tham ái khởi lên).

Năm, Tam quả hướng. Tam quả tức là quả A na hàm chứng được. Vì người này tu học sắp vào tam quả; tuy chưa đến bổn vị (ngôi vị chính thức), nhưng đã hướng về quả này. (Tiếng Phạn là A na hàm, tiếng Hoa là Bất lai).

Sáu, Tam quả.

Tam quả là vì người này, đối với chín phẩm tư hoặc ở cõi Dục đều đã dứt hết thì chứng quả này.

Bảy, Tứ quả hướng. Tứ quả là quả A la hán chứng được. Vì người này tu học sắp vào tứ quả; tuy chưa đên bổn vị (quả vị chính thức), nhưng đã hướng về quả này. (Tiếng Phạn là A la hán, tiếng Hoa là Vô học).

Tám, Tùy tín hành. Tùy tín hành là vì người này căn tánh chậm chạp, nương vào những gì người khác nói mới tin tưởng rồi thực hành, hướng về với đạo.

Chín, Tùy pháp hành. Tùy pháp hành là vì người này căn tánh lanh lẹ, bằng sức hiểu biết của mình theo pháp tu hành, hướng về với đạo.

Mười, Tín giải.

Tín giải là vì người này căn tánh chậm chạp nhưng có tín tâm nên sự hiểu biết đúng đắn.

Mười một, Kiến đắc. Kiến đắc là vì người này căn tánh lanh lợi, nếu thấy nghe được pháp thì có thể nhận ra lý.

Mười hai, Gia gia. Gia gia là chỗ sanh ra không phải là một. Vì người này, trong chín phẩm tư hoặc ở cõi Dục, nếu dứt ba, bốn phẩm thì hoặc thọ sanh ba, hai nhà ở cõi trời hoặc ba, hai nhà ở cõi người, rồi mới chứng được quả thứ hai, Tư đà hàm.

Mười ba, Vô gián. Vô gián là vì người này dứt tám phẩm tư hoặc ở Dục giới, chỉ còn một phẩm chưa dứt mà chết nên còn sanh một lần nữa. Nếu không chết, dứt luôn phẩm còn lại thì không sanh một lần nữa mà người này chứng quả thứ ba, A na hàm. Mười bốn, Trung bát.

Trung tức là trung ấm. Bát tức là Bát Niết bàn. Bì người này đã chết ở cõi Dục, chưa đến cõi Sắc tức là ấm thân trung gian mà Thánh đạo được hiển phát rồi vào Niết bàn.

Mười lăm, Sanh bát. Sanh bát là vì người này, chết từ cõi Dục, sanh vào cõi Sắc rồi vào Niết bàn.

Mười sáu, Hữu hành bát. Hữu hành bát là vì người này sanh cõi Sắc rồi, lại còn gắng sắc dụng công, dứt hết tư hoặc ở cõi Dục rồi vào Niết bàn.

Mười bảy, Vô hành bát. Vô hành bát là vì người này đã sanh cõi Sắc rồi, không cố công gắng sức tu hành, tự nhiên dứt trừ tư hoặc phiền não còn lại ở cõi Dục rồi vào Niết bàn.

Mười tám, Thượng lưu bát.

Lưu tức là lưu hành (phổ biến). Vì người này thứ tự mà đi lên: Sanh làm trời ở cõi Sắc, rồi dứt hết tư hoặc ở cõi Dục rồi vào Niết bàn.

Thập Bát Không

十八空 (Đại trí độ luận).

Một, Nội không.

Nội tức là nội thân. Vì có 36 thứ không sạch chứa đầy trong thân, nước trong chín lỗ luôn rò rỉ, không cách nào có được sạch sẽ; đó gọi là nội không. (36 thứ là lông, tóc, móng, răng, ghèn, nước mắt, nước dãi, nước bọt, nước tiểu, phân, cáu bẩn, mồ hôi, da, da dẻ, máu, thịt, gân, mạch, xương, tủy, mỡ, dầu, não, mô, gan, mật, ruột, bao tử, lá lách, thận, tim, phổi, sanh tạng, thục tạng, xích đàm, bạch đàm).

Hai, Ngoại không.

Ngoại tức ngoại sắc. Vì kẻ ngu bị đắm nhiễm bởi ham muốn, khi quán sát bị vướng vào sắc mới lầm cho sắc là sạch, tìm cầu cái tướng sạch của nó. Cũng như cái thân, sao có tướng sạch được. Đó gọi là ngoại không.

Ba, Nội ngoại không. Vì thân ta không sạch, ở ngoài cũng như thế. Ngoài thân không sạch, ta cũng như thế, như nhau không khác. Tướng sạch không thể có được. Đó gọi là nội, ngoại không.

Bốn, Không không.

Vì trong thân; ngoài thân; trong, ngoài thân đều không, mà dường như chấp không đã thành bệnh, nên dùng pháp không để phá ba không ở trên. Đó gọi là không không.

Năm, Đại không.

Vì mười phương thế giới là sắc, tạo nên bởi tứ đại. Giả gọi chỗ mặt trời mọc là phương đông; chỗ mặt trời lặn là phương tây. Tướng của phương hướng là như thế. Vì thế tục cố chấp; nên căn cứ vào đệ nhất nghĩa thì một pháp không thể được.

Đó gọi là đại không.

Sáu, Đệ nhất nghĩa không. Vì trong các pháp, pháp tối đệ nhất gọi là Niết bàn. Pháp của Niết bàn có tướng là không vô. Đó gọi là đệ nhất nghĩa không.

Bảy, Hữu vi không.

Vì trong các pháp năm ấm không ngã, ngã sở, cho đến thường tướng cũng không thể có. Đó gọi là hữu vi không.

(Ngã tức là cái giả danh mà chúng sanh chấp chặt. Ngã sở tức là thân năm ấm).

Tám, Vô vi không. Vì không được làm ra thì chẳng có tướng, đối với hữu vi mà nói vô vi. Nếu hữu vi pháp đã không thể được thì vô vi pháp lấy gì để vướng vào. Đó gọi là vô vi không.

Chín, Tất cánh không. Vì tám không ở trước phá tất cả pháp, không sót một pháp nào. Các pháp đã không thì có thể vướng vào cái không không. Đó là tất cánh không.

Mười, Vô thỉ không. Vì chúng sanh trong thế gian không có tướng bắt đầu. Như đời này sanh là do từ nhân duyên của đời trước mà có; đời trước sanh lại có nhân duyên từ đời trước nữa. Cứ như thế dần lên đến vô thỉ, cũng không thể có được. Đó là vô thỉ không.

Mười một, Tán không. Vì do năm ấm hòa hợp nên có thân tướng. Nếu dùng trí huệ phân biệt, phá tan năm ấm tạo nên thân tướng thì không có gì hết. Như căm, đùm, gọng, càng, nhíp hợp lại thành xe; nếu tháo rời mỗi nơi một thứ thì tên xe đâu còn nữa. Đó gọi là tán không.

Mười hai, Tánh không. Vì tất cả pháp vốn không có tự tánh, đều do nhân duyên hòa hợp mà sanh. Nếu không hòa hợp thì không có pháp ấy. Các pháp như thế, tánh đâu thể có. Đó gọi là không tánh.

Mười ba, Tự tướng không.

Vì tất cả pháp có hai thứ tướng: 1) Tổng tướng: Sanh, diệt không dừng, không phải bây giờ mới có, có rồi lại không đều là vô thường; 2) Biệt tướng: như đất có tướng cứng, nước có tướng ướt, lửa có tướng nóng, gió có tướng động. hai tướng như thế của các pháp đều không.

Đó gọi là tự tướng không.

Mười bốn, Chư pháp không. Vì năm ấm, 12 nhập, 18 giới, các pháp ấy không có thật tướng, tất cả đều không. Không giữ không buông, có thể xa lìa tất cả kiến chấp.

Đó gọi là chư pháp không.

Mười lăm, Bất khả đắc không. Vì tất cả pháp kể cả nhân duyên, rốt ráo đều không, không thể có. Đó gọi là bất khả đắc thông.

(Nhân duyên là sáu căn là nhân; sáu trần là duyên).

Mười sáu, Vô pháp không. Vì các pháp đã diệt, cái diệt ấy cũng không nên gọi là vô pháp không. Lại vì pháp ở quá khứ, vị lai gọi là vô pháp. Như thế vô pháp cũng không. Đó gọi là vô pháp không.

Mười bảy, Hữu pháp không. Vì các pháp từ nhân duyên hòa hợp nên có pháp sanh ra. Pháp ấy thể vốn không thật, gọi là hữu pháp không. Lại vì tất cả pháp hiện tại và pháp vô vi, gọi là hữu pháp. Như thế hữu pháp đều không, cũng gọi là hữu pháp không.

Mười tám, Vô pháp hữu pháp không.

Vì tướng của vô pháp và hữu pháp đều không thể có được, gọi là vô pháp, hữu pháp không. Lại vì tất cả pháp ở quá khứ, vị lai, hiện tại đều không thể có được cũng gọi là vô pháp, hữu pháp không.

Thập Lục Đặc Thắng

十六特勝 (Pháp giới thứ đệ）.

Mười sáu pháp đặc biệt hơn hết thiền quán như Tứ niệm xứ… ban đầu là từ điều tâm đến cuối cùng phi tưởng địa. Từng địa đều có quán chiếu hay phát sanh nghiệp lành vô lậu, mà không chán, ghét các lỗi lầm tự hại, nên có tên là đặc thắng.

Một, Tri tức nhập đặc thắng. Tức là hơi thở trong mũi. Phương pháp điều tâm bằng cách đếm hơi thở. Nếu đếm khi tâm mờ ám thì quán huệ không sáng. Nay đã biết hơi thở vào thì xem xét nó rõ ràng, nên giải huệ dễ phát sanh. Đó là đặc thắng.

Hai, Tri tức xuất đặc thắng. Vì phương pháp điều tâm bằng cách đếm hơi thở, nếu đếm khi tâm mờ ám thì quán huệ không sáng. Nay đã biết hơi thở ra thì xem xét nó rõ ràng, nên giải huệ dễ phát sanh. Đó là đặc thắng.

Ba, Tri tức trường đoản đặc thắng. Vì điều tâm đã êm dịu là xem xét hơi thở từ từ rõ ràng, thì liền biết tướng dài, ngắn, của hơi thở ra, vào. Đó là đặc thắng.

Bốn, Tri tức biến thân đặc thắng. Vì từ định ở Dục giới chứng vị đáo địa định, tức là biết thân và định pháp đều là hư giả. Hơi thở vào, ra từ từ khắp thân thể, như có như không. Đó là đặc thắng. (Vị đáo địa định là ở Dục giới tu định ở Sắc giới, thân tuy chưa đến đó, mà tâm thì đã chứng định ấy trước rồi).

Năm, Trừ chư thân hành đặc thắng.

Vì từ vị đáo địa, nếu phát sanh Sơ thiền giác quán thì thân tâm mở mang khai sáng, cảnh vô ngã, vô thân. Đã không, vô ngã, vô nhân thì ai làm việc này việc nọ, ai được thiền định. Nhờ đó nguyên nhân thân nghiệp khởi lên đều tiêu diệt hết. Đó là đặc thắng.

(Giác quán là tâm ban đầu tiếp xúc với duyên gọi là giác; tế tâm phân biệt thiền vị gọi là quán).

Sáu, Thọ hỷ đặc thắng. Vì đã cùng tương ưng với quán huệ; nếu chứng hỷ chi của sơ thiền thì có thể xem xét rõ ràng, nhưng hỷ chi này thì không có lỗi lầm. Đó là đặc thắng. (chi là phần)

Bảy, Thọ lạc đặc thắng. Vì đã cùng tương ưng với quán huệ; nếu chứng sơ thiền. Khi có được một phần vui thì có thể hiểu rõ đối với một phần vui không khởi lên kiến chấp. Lấy cái không thọ mà được tiếp xúc với niềm vui. Đó là đặc thắng.

Tám, Thọ chư tâm hành đặc thắng.

Vì đã cùng với quán huệ giúp đỡ lẫn nhau; nếu chứng được một phần nhất tâm của sơ thiền thì có thể soi xét nhất tâm, không khởi lên điên đảo. Ở trong nhất tâm thì được chánh thọ (chánh định). Đó là đặc thắng.

Chín, Tâm tác hỷ đặc thắng. Vì khi rời sơ thiền vào nhị thiền liên tục xem xét; nếu phát ra niềm vui do bên trong thanh tịnh của nhị thiền thì tâm này là niềm vui thật sự, từ quán huệ mà sanh ra. Đó là đặc thắng.

Mười, Tâm tác nhiếp đặc thắng. Vì nhờ quán huệ mà được một phần nhất tâm của nhị thiền tức là soi xét nhất tâm, thu nhiếp các loạn tưởng, điên đảo, không để nổi lên. Đó là đặc thắng.

Mười một, Tâm tác giải thoát đặc thắng.

Vì khi rời nhị thiền vào tam thiền thường có quán huệ nên có thể chiếu soi, xem xét, tuy có được niềm vui mầu nhiệm mà tâm không tham đắm, tự tại không bị ràng buộc. Đó là đặc thắng.

Mười hai, Quán vô thường đặc thắng.

Vì khi lìa tam thiền vào tứ thiền thười tu quán huệ, phát ra bất động định, thấu rõ trong định, tâm thức hư dối, niệm niệm sanh diệt. Đó là đặc thắng.

Mười ba, Quán xuất tán đặc thắng.

Vì khi từ tứ thiền vào hư không xứ, càng tu quán huệ, soi xét trong ngoài mà chứng được không định, có thể lìa bỏ thức duyên hư không ở Sắc giới, tự nhiên tiêu tan, tức là có thể thấu hiểu sự không thật, hư dối của không định, tâm không ái nhiễm. Đó là đặc thắng.

Mười bốn, Quán ly dục đặc thắng.

Vì lìa bỏ định hư không xứ vào thức xứ, thường dùng quán huệ, đắn đo bên trong, lìa hư không xứ, lìa dục tâm. Vì thế phát sanh thức xứ định, tức là có thể thấu rõ thức định hư dối, không thật, tâm không tham đắm. Đó là đặc thắng. Mười lăm, Quán diệt đặc thắng. Vì khi lìa bỏ thức xứ vào vô sở hữu xứ, thường dùng quán huệ xem xét cảnh sở tu và tâm năng tu. Do đó phát sanh định vô sở hữu xứ, thì có thể thấu hiểu vô sở hữu xứ là hư dối, là không thật có nên tâm không ái nhiễm. Đó là đặc thắng.

Mười sáu, Quán khí xả đặc thắng.

Vì khi lìa vỏ vô sở hữu xứ tu tập định phi hữu tưởng phi vô tưởng, thường dùng quán huệ quán sát pháp sở tu và tâm năng tu. Do đó phát sanh định phi tưởng thì có thể thấu hiểu phi tưởng xứ còn có tế tưởng hư dối, không thật. Đó không phải là Niết bàn an lạc nên tâm không nhiễm trước; đó là đặc thắng.

Thập Lục Đại A La Hán

十六大阿羅漢 (Pháp trụ ký).

Tiếng Phạn là A la hán, tiếng Hoa là Vô học, vì những vị này không còn sống, chết, không có pháp để học; cũng nói là Vô sanh, vì những vị này dứt hết kiến, tư hoặc không sanh trở lại ba cõi; cũng gọi là Ứng cúng, vì những vị này đáng được sự cúng dường của trời, người; cũng gọi là Sát tặc, vì những vị này có khả năng giết giặc phiền não. Các vị này đều đủ tam minh, lục thông và vô lượng công đức, nên gọi là đại.

Những vị A la hán này, vì vâng lời Phật dạy, bằng sức thần thông tự kéo dài tuổi thọ ở đời để giữ gìn chánh pháp, dường như đến giờ chưa vào Niết bàn. Nếu gặp người đời tổ chức hội đại thí vô già (Hội bố thí tài, pháp bình đẳng) thì hòa đồng vào những người bà con bằng cách giấu đi oai nghi của bậc thánh, hoặc hòa đồng vào những người dân thường, bí mật nhận sự cúng dường, để cho người bố thí được quả báo tốt đẹp, đem đến lợi ích cho hữu tình. Đó là 16 đại A la hán.

Một, Tân độ la bạt la noa đồ tôn giả.

Tiếng Phạn là Tân độ la, tiếng Hoa là Bất động (tên). Tiếng Phạn là Bạt la noa đồ, tiếng Hoa là Tiệp tật (họ).

Tôn giả này cùng 1000 A la hán, hầu hết đều ở Châu cù da ni ở phía Tây. Tiếng Phạn là Cù da ni, tiếng Hoa là Ngưu hóa.

Hai, Ca nặc ca phạt sa tôn giả. Tiếng Phạn là Ca nặc ca phạt sa tôn giả (không dịch nghĩa). Tôn giả này cùng 500 A la hán, hầu hết ở phía Bắc nước Ca thấp di la.

Ba, Ca nặc ca bạt ly nọa đồ tôn giả.

Tiếng Phạn là Ca nặc ca bạt ly nọa đồ (không dịch nghĩa). Tôn giả này cùng 600 A la hán hầu hết ở châu Thắng thần ở phía Đông.

Bốn, Tô tần đà tôn giả. Tiếng Phạn là Tô tần đà (không dịch nghĩa). Tôn giả này cùng 700 A la hán hầu hết ở châu Câu lô phía Bắc.

Năm, Nặc cư la tôn giả.

Tiếng Phạn là Nặc cư la, tiếng Hoa là Thử lang sơn. Tôn giả này cùng 800 A la hán hầu hết ở Thiệm bộ phía Nam.

(Tiếng Phạn là Thiệm bộ, cũng gọi là Diêm phù đề, tiếng Hoa là châu Thắng kim).

Sáu, Bạt đà la tôn giả.

Tiếng Phạn là Bạt đà la, tiếng Hoa là Hảo hiền. Tôn giả này cùng 900 A la hán, hầu hết ở châu Đam một la.

Bảy, Ca ly ca tôn giả. Tiếng Phạn là Ca ly ca (không dịch nghĩa). Tôn giả này cùng 1000 A la hán, hầu hết ở châu Tăng già trà.

Tám, Phạt đồ la phất đa la tôn giả.

Tiếng Phạn là Phạt đồ la phất đa la (không dịch nghĩa). Tôn giả này cùng 1100 A la hán, hầu hết ở châu Bát lạt noa.

Chín, Thú bác ca tôn giả.

Tiếng Phạn là Thú bác ca (không dịch nghĩa). Tôn giả này cùng 900 A la hán, hầu hết ở trong núi Hương túy.

Mười, Bán thác ca tôn giả.

Tiếng Phạn là Bán thác ca (không dịch nghĩa). Tôn giả này cùng 1300 A la hán, hầu hết ở cõi trời thứ 33.

Mười một, La hỗ la tôn giả.

Tiếng Phạn là La hỗ la, tiếng Hoa là Chất nhật. Tôn giả này cùng 1100 A la hán, hầu hết ở châu Tất lợi dương cù. Mười hai, Na già tê na tôn giả.

Tiếng Phạn là Na già tê na

(không dịch nghĩa). Tôn giả này cùng 1200 A la hán, hầu hết ở núi Bán độ ba.

Mười ba, Nhân yết đà tôn giả.

Tiếng Phạn là Nhân yết đà (không dịch nghĩa). Tôn giả này cùng 1300 A la hán, hầu hết ở trong núi Quảng hiếp. Mười bốn, Đại na bà tư tôn giả.

Tiếng Phạn là Đại na bà tư (không dịch nghĩa). Tôn giả này cùng 1400 A la hán, hầu hết ở trong núi Khả trụ.

Mười lăm, A thị đa tôn giả. Tiếng Phạn là A thị đa (không dịch nghĩa). Tôn giả này cùng 1500 A la hán, hầu hết ở trong đỉnh núi Thứu.

Mười sáu, Chú trà bán thác ca tôn giả.

Tiếng Phạn là Chú trà bán thác ca (không dịch nghĩa). Tôn giả này cùng 1600 A la hán, hầu hết ở núi Trì trục.

Thập Lục Đại Lực

十六大力 (Tam muội hoằng đạo chủng hiển định ý kinh).

Phật đến chỗ long vương A nậu đạt mời, vì ông mà nói pháp vô dục để cho các Bồ tát tu hạnh thanh tịnh, rõ được mộtsáu đại lực, điều phục, giữ gìn thân tâm và giáo hóa chúng sanh.

(Tiếng Phạn là A nậu đạt, tiếng Hoa là Vô nhiệt não).

Một, Chí lực.

Vì tâm chí của Bồ tát có khả năng giỏi giữ gìn tất cả pháp Phật đã nói, hướng dẫn chúng sanh. Đó là chí lực.

Hai, Ý lực.

Vì Bồ tát tâm ý giống như những gì Phật đã làm. Đối với chúng sanh chưa được độ, các Ngài đều nguyện độ thoát khổ đau. Đó là ý lực.

Ba, Hạnh lực.

Hạnh có nghĩa là tiến tới. Vì Bồ tát hay bằng hạnh tinh tấn, thông hiểu ý nghĩa sâu xa của tất cả pháp.

Đó là hạnh lực.

Bốn, Tàm lực.

Vì Bồ tát có khả năng tàm quý nên xa lìa tất cả việc ác, hăng say làm tất cả pháp lành. Đó là tàm lực.

Năm, Cường lực.

Vì Bồ tát đối với tất cả trở ngại, gian nan đều có thể kiên quyết chịu đựng, không làm việc phi pháp. Đó là cường lực.

Sáu, Trì lực.

Đối với tất cả pháp đã được thọ trì, Bồ tát đều có khả năng giảng giải, hướng dẫn mà không quên, sót.

Đó là trì lực.

Bảy, Huệ lực.

Vì Bồ tát có đại trí huệ, hiểu thấu các pháp đều không, tuy binh ma vô số nhưng không thể não hại.

Đó là huệ lực.

Tám, Đức lực.

Vì Bồ tát tu hạnh vô dục đầy đủ công đức, lìa mọi tham đắm. Đó là đức lực.

Chín, Biện lực.

Vì Bồ tát có đại biện tài, ở trong 100, 1000 kiếp, tùy ý giải nghĩa các pháp được Phật nói ra, không chút trở ngại. Đó gọi là biện lực.

Mười, Sắc lực. Vì sắc tướng của Bồ tát đoan chánh. Nếu Đế thích, Phạm vương và Tứ thiên vương đến chỗ Bồ tát, nhìn trong thoáng chốc, buồn thiu thất thần. Đó là sắc lực.

Mười một, Thân lực. Vì thân của Bồ tát vững chắc, trong sạch, giống như kim cương, lửa không thể cháy, dao không thể chặt, đối với ngoại đạo là hơn hết, là duy nhất được tôn quý. Đó là thân lực.

Mười hai, Tài lực.

Vì vàng ngọc, châu báu đối với Bồ tát, có theo ý muốn, trong mọi lúc. Đó gọi là tài lực.

Mười ba, Tâm lực.

Vì Bồ tát biết tánh dục của chúng sanh nên chỉ bằng một tâm niệm là thuần hóa chúng sanh ngay.

Đó gọi là tâm lực.

Mười bốn, Thần túc lực. Vì Bồ tát giáo hóa, hướng dẫn chúng sanh hay dùng thần thông, biến hóa để cứu độ chúng sanh. Đó gọi là thần túc lực.

Mười lăm, Hoằng pháp lực. Đối với Phật pháp, Bồ tát, vì tất cả chúng sanh, giảng nói rộng rãi để chúng nghe thấu không đoạn tuyệt duyên lành và tin, làm theo, trừ tất cả khổ. Đó là hoằng pháp lực. Mười sáu, Hàng ma lực. Vì Bồ tát tu thiền định, tuân theo lời Phật dạy, có khả năng hành phục các ma. Đó là hàng ma lực.

Thập Lục Du Tăng Địa Ngục

十六遊增地獄 (Kinh luật dị tướng và chư kinh tập yếu).

Vì địa ngục bát hàn và bát nhiệt, mỗi ngục đề có cửa. Mỗi cửa có bốn ngục chúng sanh chịu khổ. Ở các ngục này, lần lượt đi qua, thì đau khổ của chúng tăng lên, nên gọi là mộtsáu du tăng địa ngục.

Một, Hắc sa địa ngục. Vì gió nóng thổi bay cát nóng màu đen. Cát dính vào người, xương thịt cháy đen. Sau khi chịu khổ đau thật lâu, mới ra khỏi địa ngục này; lại vào địa ngục Phất niệu.

Hai, Phất niệu địa ngục. Vì nước phân, sắt cục tự nhiên đầy khắp trước mặt, rượt theo bén gót tội nhân, khiến cho tay ôm sắt nóng cháy đỏ, lại bắt phải ngậm vào trong miệng và nuốt xuống bụng. Tội nhân, vì vậy, đau đớn không cùng. Lại có loài côn trùng bằng sắt mổ thịt, hút máu, thống khổ không gì bằng. Tội nhân chịu khổ đau một thời gian dài, mới ra khỏi địa ngục này, lại vào Thiết đinh địa ngục.

Ba, Thiết đinh địa ngục. Ngục tốt bắt tội nhân nằm ngửa trên tấm sắt nóng, di chuyển thân mình từ từ, rồi dùng đinh đóng vào tay chân, khắp cả thân mình, tất cả 500 cái đinh, đau đớn không lường. Chịu như vậy trong thời gian dài, ra khỏi địa ngục này, lại vào địa ngục đói khát.

Bốn, Cơ ngạ địa ngục. Ngục tốt xô tội nhân vào sắt nóng, rót nước đồng sôi vào miệng, đớn đau, bỏng rát từ cổ họng đến bụng. Tội nhân chịu thống khổ một thời gian lâu như vậy, mới ra khỏi địa ngục này, lại vào khát địa ngục.

Năm, Khát địa ngục. Ngục tốt bỏ sắt nóng vào miệng tội nhân, cháy hết môi lưỡi. Tội nhân chịu đau khổ một thời gian dài mới ra khỏi ngục này, lại vào nhất đồng hoạch địa ngục.

Sáu, Nhất đồng hoạch địa ngục. Ngục tốt nhúng tội nhân vào vạc nước đồng sôi ùn ục, chịu đau đớn một thời gian dài, thân thể nhừ nát, mới ra khỏi ngục này, lại vào địa ngục đa đồng hoạch.

Bảy, Đa đồng hoạch địa ngục. Ngục tốt bắt phạm nhân bỏ vào trong vạc, toàn thân tan rã, lấy móc sắt móc ra đau đớn không cùng. Chịu khổ như vậy một thời gian dài, vừa ra, tội nhân lại vào địa ngục mới có tên là địa ngục thạch ma.

Tám, Thạch ma địa ngục. Ngục tốt bắt người phạm tội, xô vào tảng đá nóng, xoay nhẹ chân tay, dùng tảng đá nóng lớn hơn đè lên thân mình; tảng đá xoay tròn, thịt xương tan nát. Phạm nhân đau khổ vô cùng trong một thời gian lâu, mới ra khỏi địa ngục ấy, lại vào địa ngục nùng huyết. Chín, Nùng huyết địa ngục. Máu mủ sôi sùng sục, tội nhân chạy tới chạy lui trong đó; thân thể nấu nhừ, mặt mày rửa nát, hoặc lấy máu mủ ăn, đau đớn không chịu nỗi. Tội nhân chịu khổ một thời gian lâu mới ra khỏi ngục này, lại vào địa ngục lượng hỏa.

Mười, Lượng hỏa địa ngục. Vì có nhiều lửa nhóm lại, lửa nóng hừng hực. Ngục tốt xua đuổi tội nhân, tay cầm cấy giơ lên lửa cháy ngùn ngụt, đốt cả thân thể, nóng bức đau khổ vô cùng kêu rào, khóc lóc. Chịu khổ như thế trong một thời gian lâu, mới ra khỏi ngục này, lại vào địa ngục hôi hà. Mười một, Hôi hà địa ngục. Ngang, dọc mỗi bề 500 do tuần, sông tro sôi sùng sục, hơi độc bốc ngất trời, vầng vũ xoay vòng, âm thanh đáng sợ, từ thấp đến cao, sắt nhọn đâm ngang đâm dọc. Trên bờ là rừng kiếm, cành, lá, hoa đều dao bén với kiếm nhọn. Tội nhân xô vào sông, theo sóng lên xuống, xoay tròn chìm nổi, sắt nhọn đâm vào người từ trước ra sau, từ phải sang trái, đau đớn không lường. Khi tội nhân vừa ra khỏi địa ngục hôi hà, đến bờ bên kia, kiếm bén đâm, chặt thân thể nát tan, còn có chó sói cắn xé tội nhân ăn tươi nuốt sống. Chạy thoát thân trên rừng kiếm thì mũi nhọn đâm xuống, khi chạy dưới rừng kiếm thì bị chặt đứt, đoạn lìa, thịt da rêu rã. Chim sắt mổ xé gân mạch, não, tủy, tội nhân trở lại hôi hà, theo sóng xuống lên, sắt nhọn đâm thân, da thịt nát tan, máu mủ chảy tràn, chỉ còn xương trắng bồng bềnh trên mặt. Gió lạnh thổi qua từ từ đứng dậy, dắt đi trong đêm dài, thình lình, tội nhân đến thiết hoàn địa ngục.

Mười hai, Thiết hoàn địa ngục. Có viên sắt nóng, ngục tốt bắt tội nhân ôm lấy, chân tay rã rời, lửa cháy toàn thân. Chịu khổ như vậy một thời gian dài, mới ra khỏi ngục này, lại vào địa ngục cân phủ. Mười ba, Cân phủ địa ngục. Ngục tốt bắt tội nhân kia ôm sắt nóng vào người. Vì sắt nóng quá sức làm cho tay chân đứt đoạn kể cả tai, mũi, thân thể, đau đớn vô lượng, tội nhân chịu như vậy một thời gian dài, mới ra khỏi ngục này, lại vào địa ngục sài lang.

Mười bốn, Sài lang địa ngục. Chó sói tranh nhau chạy đến cắn xé tội nhân, thịt rơi, xương gãy, máu mủ linh láng khổ đau không xiết. Tội nhân chịu như vậy trong một thời gian lâu, mới khỏi ngục này, lại vào địa ngục kiếm thọ. Mười lăm, Kiếm thọ địa ngục. Tội nhân đi vào rừng kiếm, có ngọn gió dữ nổi lên, thổi tung lá cây trong rừng kiếm rơi lên thân thể tội nhân, đầu mặt tổn thương tan nát. Lại có chim sắt mổ mắt tội nhân, đau khổ không lường. Khi ra khỏi ngục này, tội nhân lại vào hàn băng địa ngục.

Mười sáu, Hàn băng địa ngục. Có ngọn gió to lạnh giá thổi vào người tội nhân, toàn thân đông cứng, da thịt rã rời, khổ sở kêu la, rồi sau mới chết. Tất cả đều do chúng sanh tạo nghiệp lực ác, nên đọa vào các địa ngục như thế.

Thập Lục Quán Môn

十六觀門 （Quán vô lượng thọ Phật kinh)

Phu nhân Vi đề hy nguyện sanh về thế giới Tây phương Cực lạc và vì chúng sanh đời vị lai cũng muốn vãng sanh về đó, thỉnh Phật Thế tôn nói về phương pháp tu hành để được về cõi Tịnh độ. Vì vậy đức Thế tôn làm cho bà quan sát y, chánh báo của đức Phật A Di Đà. Mượn cảnh biều hiện tánh, rõ cảnh chỉ là tâm, thì được vãng sanh. Đó là nguyên nhân nói 16 quán môn. (Tiếng Phạn là Vi đề hy, tiếng Hoa là Tư duy. Y báo cõi nước Phật A di đà. Chánh báo là thân tướng tốt đẹp của Phật A di đà).

Một, Nhật quán.

Ngồi ngay thẳng hướng mặt về phương tây, quán sát kỷ lưỡng mặt trời lặng, khiến cho tâm an trụ vững chắc và chuyên tưởng về y và chánh báo ấy mà tâm không di động. Khi thấy mặt trời sắp lặn, to như cái trống treo giữa không trung, dù nhắm mắt hay mở mắt cũng đều thấy một cách rõ ràng. Đó gọi là nhật quán.

Hai, Thủy quán.

Tưởng tượng ra nước; khi tưởng nước đã thành thì tưởng tượng ra băng. Khi thấy băng rồi thì tưởng tượng ra lưu ly. Tưởng lưu ly đã thành thì thấy đất là lưu ly, trong ngoài phản ảnh một cách nhẹ nhàn, tinh vi. Đó gọi là thủy quán. (Tiếng Phạn là Lưu ly, tiếng Hoa là Thanh sắc bảo).

Ba, Địa quán.

Khi tưởng ở trước đã thành thì mở mắt nhắm mắt đều không làm cho mất đi. Người mà tưởng được như thế thì đó là đất của nước Cực lạc một cách thô sáp đã thấy rõ ràng. Đó là địa quán.

Bốn, Bảo thọ quán. Tưởng tượng bảy lớp hàng cây, mỗi cây đều cao 8000 do tuần, bảy báu chiếu soi đẹp đẽ, dây ngọc bao trùm trên ngọn. Hàng hàng giống nhau, theo thứ lớp, nở hoa vi diệu, kết quả thành bảy báu. Lá của cây có 1000 màu. Ánh sáng của những lá lớn chiếu khắp 3000 thế giới, mười phương quốc độ, đều hiện trong hoa ấy. Đó gọi là thọ quán. (Do tuần có thể là 80, 60, 40 dặm không thống nhất. bảy báu là kim ngân, lưu ly, pha lê, xa cừ, mã nảo, xích chân châu. Tam thiên là đại thiên, trung thiên, tiểu thiên).

Năm, Bát công đức thủy quán. Nước tám công đức là 1) trừng tịnh, 2) thanh lãnh, 3) cam mỹ, 4) khinh nhuyến, 5) nhuận, 6) An hòa, 7) trừ hoạn, 8) tăng ích. Vì tưởng tượng ở nước Cực lạc có ao bát thủy. Từng giọt nước trong ao đó chia ra 14 nhánh. Mỗi chi xuất hiện màu sắc vi diệu của bảy báu. Vàng ròng làm ao, kim cương nhiều màu làm cát nền. Mỗi giọt nước trong ấy có 60 ức hoa sen bằng bảy báu. Mỗi hoa tròn trịa bằng 12 do tuần. Trong từng đóa có nước như ý rót vào, tiếng róc rách biến thành pháp âm vi diệu về các ba la mật khổ, không, vô thường, vô ngã. Nước trong ao này đều đầy đủ tám thứ công đức.

(Khổ là thân năm ấm chịu các khổ bức bách của sống chết. Không là thân do bốn đại giả hợp mà thành, rốt cùng chẳng có. Vô thường là thân này và tất cả cái khác cuối cùng đều hoại diệt. Vô ngã là tứ đại phân rã, cái gì là ngã. Tiếng Phạn là Ba la mật, tiếng Hoa là Đáo bỉ ngạn).

Sáu, Tổng quán.

Vì cõi nước có nhiều châu báu, mỗi cõi nước có 500 ức lâu đài bằng châu ngọc. Trong lâu đài có vô lượng chư thiên đánh nhạc, ca múa. Lại có nhạc khí treo giữa hư không, giống như tràng phan bằng châu báu của trời, không đánh tự kêu, trong âm thanh vang dội ấy đều là tiếng niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng. Sự quán tưởng này đã thành tựu thì gọi là thấy thế giới cực lạc với cây báu, đất báu, ao báu.

Đó là tổng quán.

Bảy, Hoa tòa quán. Phải quán tưởng hoa sen bảy báu, mỗi cánh hoa, sắc đẹp của hàng trăm châu báu, tỏa ra, ngang, dọc 250 do tuần. Mỗi cánh hoa có mười ức viên ngọc lớn dùng để trang sức, phóng ra hàng ngàn ánh sáng. Ngọc tỳ lăng già dùng làm đài cho hoa. Trên đài ấy có bốn tràng phan bằng châu báu. Trên tràng có mạn bằng châu báu, giống như cung trời Dạ ma. Đó là hoa tòa quán.

(Tiếng Phạn là Tì lăng già, nói đủ là Thích ca tì lăng già, tiếng Hoa là Năng thắng. Tiếng Phạn là Dạ ma, tiếng Hoa là Thiện thời phân).

Tám, Tượng quán. Tượng quán là Phật tượng, vì muốn quán tưởng Phật A di đà, trước hết phải quán tưởng tượng ra Phật ấy, sắc vàng tươi đẹp như núi vàng Diêm phù đàn, ngồi trên hoa kia. Khi đã thấy tượng Phật như vậy thì mắt tâm mở ra, thấy rõ cõi nước Cực lạc trang nghiêm bằng bảy báu và đất báu, ao báu, cây báu được, sắp xếp theo đúng hàng lối.

Lại quán tưởng một hoa sen lớn ở bên trái đức Phật và một hoa sen lớn ở bên phải đức Phật. hai vị Bồ tát Quán thế âm, Đại thế chí, ngồi trên hai hoa sen bên trái, bên phải ấy, đều phóng hòa quang.

Ở dưới mỗi cây ấy cũng có ba hoa sen và một tượng Phật hai tượng Bồ tát đang an tọa đầy khắp trong cõi nước ấy thì quán tưởng này đã thành tựu.

(Tiếng Phạn là Diêm phù, tiếng Hoa là Thắng kim, tên cây. Trong rừng mọc cây này có sông. Đáy sông là cát màu vàng, gọi là Diêm phù đàn kim). Chín, Phật chân thân quán. Quán tưởng tượng quang minh của Phật thân vô lượng thọ (sống lâu vô lượng). Thân ấy sắc vàng như 100, 1000, 10000, 100000000 (trăm, ngàn, vạn, ức) Diêm phù đàn ở cõi trời Dạ ma.

Thân Phật cao 60 vạn ức na do tha do tuần, ở giữa hai mi có lông trắng, xoay vòng theo chiều từ phải sang trái, giống như năm núi Tu di. Mắt của Phật như nước bốn biển lớn, xanh, trắng rõ ràng. Các lỗ chân lông trên thân ánh sáng của Phật ấy rộng to như trăm ức ba ngàn đại thiên thế giới. Trong áng hào quang có trăm ức na do tha hằng hà sa hóa Phật có thị giả là các Bồ tát đang giáo hóa, phần nhiều. Phật vô lượng thọ có tám vạn bốn ngàn tướng. Mỗi tướng lại có tám vạn bốn ngàn tướng tốt đi theo. Mỗi một tướng tốt đi theo ấy lại có tám vạn bốn ngàn ánh sáng.

Mỗi ánh sáng ấy lại chiếu khắp mười phương thế giới.

Người muốn quán tưởng Phật vô lượng thọ từ một tướng tốt đi vào. Chỉ quán lông trắng giữa hai lông mày, đến cùng cực sáng chói. Người thấy được lông trắng giữa hai mày thì tám vạn bốn ngàn tướng hảo, tự nhiên, hiện ra trước mắt. Người thấy Phật Vô lượng thọ thì liền thấy mười phương vô lượng chư Phật. Đó gọi là Phật chân thân quán.

(Tiếng Phạn là Na do tha, cũng gọi là A du đa, tiếng Hoa là vạn ức).

Mười, Quán thế âm quán. Quán tưởng Bồ tát Quán thế âm, thân cao 80 vạn ức na do tha do tuần và có màu vàng tía, trên đỉnh đầu có nhục kế, ở gáy có vòng ánh sáng. Trong áng sáng ấy có 500 hóa Phật. Mỗi hóa Phật có 500 hóa Bồ tát và vô lượng các vị trời làm thị giả. Toàn thân trong ánh sáng, chúng sanh trong năm đường, tất cả sắc tướng đều hiện trong đó. Mũ trời bằng ngọc Tỳ lăng già. Trong mũ có một vị hóa Phật cao 25 do tuần. Mặt Bồ tát có sắc vàng như diêm phù đàn. Tướng lông trắng giữa hai chân mày tỏa ra tám vạn bốn ngàn thứ ánh sáng. Trong ánh sáng ấy có vô lượng hóa Phật. Mỗi hóa Phật có vô số hóa Bồ tát làm thị giả. Cánh tay màu hoa sen hồng. Bàn tay biến ra 500 ức hoa sen có nhiều màu sắc. Mỗi đầu ngón tay có tám vạn bốn ngàn vạch nhỏ (đường chỉ), giống như hoa văn dấu ấn. Bàn tay châu ngọc này để tiếp dẫn chúng sanh. Ở bàn chân cũng có 1000 tướng luân xa. Ngoài những thân tướng ấy, các vẻ đẹp đều đầy đủ như Phật không khác, chỉ có nhục kế trên đầu và tướng vô kiến đỉnh thì không bằng Thế tôn.

Đó là quán tưởng Quán thế âm.

Mười một, Đại thế chí quán. Bồ tát Đại thế chí, thân thể cũng giống như Bồ tát Quán thế âm với hào quang tròn sáng, mỗi mặt rộng 125 do tuần. Toàn thân chói sáng, chiếu mười phương cõi nước, biến ra sắc màu vàng tía; chúng sanh có duyên đều thấy được Ngài. Chỉ thấy hào quang, từ một ánh sáng vi diệu của vô lượng chư Phật trong mười phương, vì vậy gọi là vô biên quang (ánh sáng vô biên). Dùng ánh sáng trí huệ khắp soi tất cả chúng sanh, làm cho chúng xa lìa ba đường dữ, được vô thượng lực, nên gọi là Bồ tát Đại thế chí. Mũ trời có 500 hoa bằng châu ngọc đính vào. Trên mỗi hoa có 500 lâu đài bằng ngọc quý; Phật trong mười phương quốc độ, với thân tướng cao lớn, đều xuất hiện trong đó. Ở trên nhục kế có chiếc bình báu chứa đầy ánh sáng hiện ra các việc làm của Phật. Ngoài các thân tướng như đức Quán thế âm thì không có gì sai khác. Đó gọi là quán tưởng Đại thế chí.

Mười hai, Phổ tưởng quán. Đã thành tựu các quán tưởng trên, tự tâm nên khởi lên muốn sanh về thế giới Tây phương cực lạc, ngồi kiết già trong hoa sen, cùng với hoa sen hợp, tưởng, cùng hoa sen khai tưởng. Khi hoa sen nở thì quán tưởng có 500 ánh sáng chiếu đến thân tướng, làm cho mắt mở ra thấy Phật, Bồ tát đầy trong hư không. Sông suối, chim muông, cây rừng và cùng với chư Phật diễn thuyết diệu pháp. Đã thấy việc này xong, thì gọi là thấy thế giới Cực lạc của Phật Vô lượng thọ. Đó là phổ tưởng quán.

Mười ba, Tạp tưởng quán. Nếu người chí tâm muốn sanh về Tây phương, trước quán sáu tượng Phật ở trên ao nước. Phật A di đà thần thông như ý, đối với mười phương cõi nước biến hiện tự tại. hoặc hiện thân lớn đầy cả hư không, hoặc hiện thân nhỏ, khoảng sáu, tám thước. Các thân hình hiện ra đều sắc vàng ròng. Hào quang hóa Phật và hoa sen báu, như trên đã nói, có Quán thế âm, Đại thế chí, ở khắp nơi, thân hình giống như chúng sanh. Chỉ quán tưởng thì biết là Quán thế âm, biết là Đại thế chí. Đó gọi là tạp tưởng quán.

Mười bốn, Thượng bối sanh quán.

(Quán này ở trong thượng phẩm, lại chia ra ba phẩm thượng, trung, hạ).

Thượng bối thượng sanh là muốn sanh về nước Cực lạc thì phải phát ba tâm: 1) Tâm chí thành; 2) Thâm tâm; 3) Hồi hướng phát nguyện tâm. Đầy đủ ba tâm thì chắc sanh về nước Cực lạc. Lại có ba loại chúng sanh sẽ được vãng sanh về nước ấy: 1) Từ tâm bất sát, đầy đủ giới hạnh; 2) Đọc tụng kinh điển Đại thừa; 3) Tu hành lục niệm hồi hướng, phát nguyện muốn về nước ấy.

Vì người này siêng năng dũng mãnh thì Phật A di đà, cùng Quán âm, Thế chí, vô lượng hóa Phật, trăm ngàn Tỳ kheo cầm đài Kim cang, đến trước hành giả. Phật A di đà phóng ra ánh sáng lớn, chiếu thân hành giả, cùng các Bồ tát đưa tay đón tiếp. Hành giả tự thấy thân mình ngồi đài Kim cang, đi theo sau Phật, trong thời gian ngắn, sanh về nước Cực lạc. Sanh vào nước ấy rồi, hành giả thấy Phật, nghe pháp thì liền ngộ vô sanh pháp nhẫn. Thượng phẩm trung sanh thì có khả năng đối với đệ nhất nghĩa, tâm không sợ hãi, tin sâu nhân quả, không chê Đại thừa. Nhờ công đức này, cầu sanh về nước Cực lạc, khi sắp chết, Phật A di đà, Quán thế âm, Đại thế chí và vô lượng đại chúng, bưng đài màu vàng tía đến trước hành giả, đưa tay đón tiếp. Hành giả thấy mình ngồi trên đài màu vàng tía, chấp tay khen Phật, thời gian trong một niệm, liền sanh về Cực lạc và ở trong ao bảy báu. Phật và Bồ tát cùng lúc phóng quang, soi lên thân hành giả, trải qua bảy ngày thì chứng được vô sanh nhẫn. Thượng phẩm hạ sanh là cũng tin nhân quả, không chê Đại thừa, chỉ phát tâm vô thượng đạo. Nhờ công đức này, cầu sanh về nước Cực lạc. Khi sắp chết, Phật A di đà, Quán thế âm, Đại thế chí và các Bồ tát cầm hoa sen vàng đến đón tiếp hành giả. Khi hành giả ngồi vào hoa sen rồi thì hoa búp lại, liền sanh vào trong ao bảy báu, bảy ngày sau mới được thấy Phật, haimột ngày kế tiếp, ở trước Phật, được nghe pháp thậm thâm; trải qua ba tiểu kiếp mới ở Hoan hỉ địa. (sáu niệm là niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm thiên, niệm thí, niệm giới. Vô sanh pháp nhẫn là tất cả từ xưa đến nay không sanh, ở trong pháp này mà có khả năng chứng được. Tiểu kiếp là khi người sống lâu 84000 tuổi, 100 năm, giảm một tuổi cứ như thế giảm cho đến 10 tuổi; rồi tăng dần lên, đến 84000 tuổi. một lần tăng một lần giảm như vậy là một tiểu kiếp).

Mười lăm, Trung bối sanh quán.

(Pháp quán này ở trong trung phẩm, cũng chia làm ba phẩm thượng, trung, hạ).

Trung phẩm thượng sanh là giữ năm giới và tám giới chay tịnh, không phạm năm tội đại nghịch, không nhiều lỗi lầm, hoạn nạn. Với thiện căn này, cầu sanh về thế giới Cực lạc; khi sắp chết, Phật cùng Tỳ kheo phóng quang màu vàng đến chỗ người ấy, nói pháp khổ, không, vô thường, vô ngã, khen ngợi việc xuất gia, xa lìa được các khổ. Hành giả vui mừng, thấy mình ngồi trên đài sen, chấp tay làm lễ Phật, liền được vãng sanh thế giới Cực lạc. Chẳng lâu sau, hoa sen nở, hành giả nghe âm thanh của đại chúng khen ngợi Tứ đế, thì chứng được quả A la hán.

Trung phẩm trung sanh là, nếu một ngày một đêm giữ tám giới chay tịnh, hoặc giữ giới Sa di, hoặc giữ giới cụ túc, cầu sanh về thế giới Cực lạc thì lúc sắp chết, thấy Phật A di đà phóng ánh sáng màu vàng, tay cầm hoa sen bảy báu đến trước hành giả, đưa tay tiếp dẫn. Hành giả thấy mình ngồi trên hoa sen. Hoa sen liền búp lại, sanh ra trong ao báu. bảy ngày sau hoa nở, hành giả chấp tay khen Phật, vui mừng nghe pháp, chứng quả Tu đà hoàn, trải qua nửa kiếp thành A la hán. Trung phẩm hạ sanh là hoặc có chúng sanh hiếu dưỡng cha mẹ, sống nhân từ ở đời. Người này, khi sắp chết, gặp thiện tri thức, vì người ấy, nói về những an lạc ở nước Phật, và nói 48 lời nguyện của đức Phật A di đà. Nghe xong rồi chết thì hành giả liền sanh về thế giới Tây phương Cực lạc. Trải qua bảy ngày thì được nghe pháp, hành giả chứng được quả Tu đà hoàn qua một tiểu kiếp, chứng quả A la hán.

(48 lời nguyện của Phật A di đà là 1) Nguyện trong nước ta không có địa ngục, ngạ quỷ súc sanh; 2) Nguyện trong nước ta không có người nữ; 3) Nguyện trong nước ta, khi người muốn ăn có đầy đủ 100 vị; 4) Nguyện trong nước ta, y báo mà người ước muốn tùy ý có liền; 5)Nguyện trong nước ta, từ mặt đất đến hư không, cung điện làm bằng 100 châu báu; 6) Nguyện trong nước ta, người thương kính lẫn nhau, không tâm ganh tị, ghen ghét; 7) Nguyện trong nước ta, sự ngu si không có quá nhiều; 8) Nguyện trong nước ta, người cùng một lòng lành; không có ý niệm khác; 9) Nguyện trong nước ta, mọi người đều không nghe đến danh từ bất thiện; 10) Nguyện trong nước ta, ai cũng biết thân là hư ảo, không có tâm tham đắm; 11) Nguyện trong nước ta, trời, người có hình thể sắc vàng; 12) Nguyện thế giới mười phương, những vi sinh vật bò, bay, máy cựa đều được làm người; 13) Nguyện chư thiên, nhân dân trong mười phương đều trở thành Thinh văn, Duyên giác; 14) Nguyện trong nước ta, người sống lâu vô lượng; 15) Nguyện trong nước ta, người hưởng thọ an vui, như Tỳ kheo hết phiền não; 16) Nguyện trong nước ta, người ở vào vị chánh tín, lìa xa phiền não tưởng; 17) Nguyện trong nước ta, nói kinh, hành đạo gấp mười lần hơn các cõi Phật khác; 18) Nguyện trong nước ta, mọi người đều biết rõ kiếp trước của mình; 19) Nguyện trong nước ta, mọi người đều được thiên nhãn; 20) Nguyện trong nước ta, mọi người đều được thiên nhĩ; 21) Nguyện trong nước ta, mọi người đều được tha tâm trí; 22) Nguyện trong nước ta, mọi người đều được thần túc thông; 23) Nguyện chúng sanh trong mười phương, nghe đến danh hiệu của Ta đều được sanh về nước ta. 24) Nguyện ánh sáng trong đỉnh của ta gấp 100, 1000, 10000 ánh sáng mặt trời, mặt trăng; 25) Nguyện tất cả chúng sanh ở nơi u ám đều thấy ánh sáng của ta, sanh về nước ta; 26) Nguyện chúng sanh trong mười phương, được ánh sáng của ta xúc chạm vào thân thể hơn cả trời và người; 27) Nguyện chúng sanh trong mười phương, người nào muốn sanh vào nước ta, khi chết được rước về nước ta; 28) Nguyện chúng sanh trong mười phương, người nào chuyên niệm đến ta trong một ngày đêm, chắc được sanh về nước ta; 29) Nguyện chúng sanh trong mười phương, niệm danh hiệu ta mười lần, chắc được sanh về nước ta, trừ kẻ phạm ngũ nghịch và chê bai Phật pháp; 30) Nguyện chúng sanh trong mười phương, đời trước làm ác, nghe danh hiệu ta, khi chết sanh thẳng về nước ta; 31) Nguyện chúng sanh trong mười phương lễ lạy danh hiệu ta, cảm động đến trời, người, không ai mà không kính trọng; 32) Nguyện người nữ trong mười phương, nghe danh hiệu ta, sau khi chết, không trở lại làm người nữ nữa; 33) Nguyện chúng sanh trong mười phương, người nào sanh về nước ta thì liền cử làm Phật ở nơi khác, khi sắp đến đó hóa độ chúng sanh, ta dùng oai lực giúp đỡ; 34) Nguyện người ở trong nước ta, ai muốn đến nơi khác thì đúng như sự mong muốn; 35) Nguyện Bồ tát ở trong nước ta, muốn đến nơi khác cúng dường chư Phật, trong một bữa ăn, thì liền đến đó; 36) Nguyện Bồ tát ở trong nước ta, khi đến cúng dường chư Phật trong mười phương đã xong, chưa đến ngọ của ngày ấy, liền trở về nước ta; 37) Nguyện Bồ tát trong nước ta, tụng kinh, nói pháp ắt được trí huệ biện tài; 38) Nguyện Bồ tát trong nước ta, có khả năng nói pháp bằng trí huệ biện tài không giới hạn; 39) Nguyện Bồ tát trong nước ta, có thân hình màu sắc vàng tía, so với Phật không khác; 40) Nguyện Bồ tát trong nước ta, muốn ở trong cây báu mà thấy cõi Phật khác mười phương liền ứng hiện ra; 41) Nguyện Bồ tát trong nước ta, tuy công đức ít, cũng có thể thấy cây đạo tràng của ta cao 4000 do tuần; 42) Nguyện trời, người trong nước ta đều có hình sắc tuyệt đẹp. người được thiên nhãn không thể kể hết; 43) Nguyện người ở trong nước ta, khi muốn nghe pháp, tự nhiên được nghe; 44) Nguyện Bồ tát trong nước ta, trên đỉnh đầu có ánh sáng, không khác với Phật; 45) Nguyện Bồ tát ở nơi khác, nghe danh hiệu ta đều được Tam muội giải thoát; 46) Nguyện Bồ tát ở nơi khác, nghe danh hiệu ta đều được thành Phật và luôn yết kiến tất cả Phật; 47) Nguyện Bồ tát ở nơi khác, nghe danh hiệu ta, liền được bất thối chuyển; 48) Nguyện Bồ tát ở nơi khác, nghe danh hiệu ta, liền được vô sanh nhẫn, đối với Phật pháp vĩnh viễn không thối chuyển). Mười sáu, Hạ bối sanh quán Quán này ở trong hạ phẩm cũng chia ra ba phẩm thượng, trung, hạ. Hạ phẩm thượng sanh là hoặc có chúng sanh làm các nghiệp ác, tuy không chê bai kinh điển mà làm nhiều pháp ác, không có tàm quý. Khi sắp chết gặp thiện tri thức nói cho nghe tên tựa 12 bộ kinh, dù hơn 1000 kiếp tạo nghiệp cực trọng mà lại được dạy chấp tay xưng Nam mô A di đà Phật. Vì xưng tên Phật mà trừ được tội sanh tử của 50 ức kiếp. Lúc bấy giờ Phật A di đà sai hóa Phật và hóa Bồ tát đến trước hành giả, đưa tay nghinh tiếp. Hành giả liền thấy ánh sáng cả hóa Phật, chiếu khắp căn nhà của mình thì mạng chung ngay và ngồi trên hoa sen báu sanh vào trong ao báu, trải qua bốnchín ngày ngày, hoa sen mới nở. Hai vị Bồ tát lớn phóng ánh sáng lớn, vì người ấy, nói 12 bộ kinh sâu xa, nhiệm mầu. Hành giả nghe rồi tin sâu, hiểu chắc nên phát tâm vô thượng, trải qua mười tiểu kiếp thì được vào Sơ địa. Hạ phẩm trung sanh là hoặc có chúng sanh phạm năm giới, tám giới, cụ túc giới, nói pháp bất tịnh mà không biết xấu hổ. Với ác nghiệp này đáng đọa địa ngục, khi sắp chết, lửa trong địa ngục cùng ùa đến một lược; gặp thiện tri thức, bằng tâm đại từ bi, vì người ấy, khen ngợi và nói mười oai đức lực của đức Phật ấy. Người ấy nghe rồi, trừ 80 ức kiếp tội sanh tử và lửa địa ngục hóa thành gió mát, thổi các hoa trời. Trên mỗi hoa đều có hóa Phật và Bồ tát tiếp đón người này. Chỉ trong một niệm người này ở trong hoa sen sanh trong ao bảy báu. Trải qua sáu kiếp, hoa sen ấy mới nở, hai đại Bồ tát bằng âm thinh thanh tịnh, vì người ấy, nói kinh điển Đại thừa sâu xa, khi ấy liền phát tâm vô thương đạo. Hạ phẩm hạ sanh là hoặc có chúng sanh làm nghiệp bất thiện ngũ nghịch, thập ác, đáng đọa đường ác chịu vô cung khổ đau. Đến khi sắp chết, gặp thiện tri thức vì người ấy, nói pháp mầu và dạy bảo niệm Phật. Nhưng người ấy đau khổ bức bách, không thể nào niệm Phật được. Người bạn lành ấy báo cho biết rằng nếu không thể niệm Phật đó được thì nên gọi lên Phật Vô lượng thọ. Chí tâm niệm như thế miên tục không dứt đủ đến mười niệm. Trong từng niệm ấy trừ được 80 ức kiếp tội sanh tử, hoa sen màu vàng hiện ra, to bằng vầng mặt trời, đứng trước người ấy thì chỉ trong một niệm, người ấy liền sanh về thế giới Cực lạc. Tròn 12 đại kiếp, hoa sen mới nở và có hai vị đại Bồ tát dùng âm thinh đại từ nói cho người ấy nghe về các thật tướng, trừ hết tội liền phát tâm Bồ đề.

(Sơ địa là Hoan hỉ địa, địa thứ nhất trong mười địa)

Thập Lục Tri Kiến

十六知見 (Đại trí độ luận).

Người chưa thấy (hiểu) chánh đạo, ở trong năm ấm, cưỡng lập chủ tể (ông chủ) và lầm cho là có ngã, ngã sở. Tâm so đo là có ngã, trãi qua các duyên thì có mộtsáu sự hiểu biết khác nhau:

Một, Ngã.

Vì ở trong năm ấm, vô minh không hiểu rõ nên lầm cho ngã và ngã sở là có thật. Do vậy gọi là ngã.

Hai, Chúng sanh.

ở trong năm ấm hòa hợp, lầm cho năm ấm ấy hợp lại mà có sự sống, nên gọi là chúng sanh.

Ba, Thọ giả.

Ở trong năm ấm, lầm cho có ngã, chịu quả báo trong một thời gian nhất định, mạng sống có dài, ngắn, nên gọi là Thọ giả.

Bốn, Mạng giả.

Ở trong năm ấm lầm cho có ngã, mạng căn duy trì liên tục không đứt quảng, nên gọi là mạng giả.

Năm, Sanh giả.

Ở trong năm ấm lầm cho có ngã có thể khởi lên nhiều việc và cho rằng ngã đến trong loài người để thọ sanh, nên gọi là sanh ngã.

Sáu, Dưỡng dục.

Ở trong năm ấm lầm cho là ngã có thể dưỡng dục người khác và cho là ngã từ khi sanh ra đến giờ được cha mẹ nuôi dưỡng, nên gọi là dưỡng dục.

Bảy, Chúng số.

Ở trong năm ấm làm cho có ngã có năm ấm, 12 nhập, 18 giới, … các pháp số, nên gọi là chúng số.

Tám, Nhân.

Ở trong năm ấm lầm cho là ngã, là người có thể tu hành, khác với người không thể tu hành và cho ngã sanh ra trong nhân đạo không giống với loài khác, nên gọi là nhân.

Chín, Tác giả. Ở trong năm ấm lầm cho ngã có thân, lực, chân, tay có thể làm việc được, nên gọi là tác giả.

Mười, Sử tác giả.

Ở trong năm ấm lầm cho ngã có thể sai khiến người khác, nên gọi là sử tác giả.

Mười một, Khởi giả. Ở trong năm ấm lầm cho ngã có thể tạo ra nghiệp tội, phước ở đời sau, nên gọi là khởi giả.

Mười hai, Sử khởi giả.

Ở trong năm ấm lầm cho ngã có thể khiến người khác tạo ra nghiệp phước, tội ở đời sau, nên gọi là sử khởi giả.

Mười ba, Thọ giả. Ở trong năm ấm lầm cho thân sau của ngã sẽ chịu quả báo tội, phước, nên gọi là thọ giả.

Mười bốn, Sử thọ giả. Ở trong năm ấm lầm cho ngã sẽ khiến cho người khác chịu các quả báo khổ, vui, nên gọi là sử thọ giả.

Mười lăm, Tri giả. Ở trong năm ấm lầm cho ngã có năm căn có thể biết năm trần, nên gọi là tri giả.

Mười sáu, Kiến giả. Ở trong năm ấm lầm cho ngã có nhãn căn có thể thấy tất cả tướng, lại lầm cho ngã có thể nổi lên tà kiến, chánh kiến, nên gọi là kiến giả.

Thập Ngũ Chủng Vô Minh

十五種無明 (Tỳ bà sa luận).

Một, Căn bản vô minh. Vì một niệm bất giác từ vô thỉ mà đêm dài tăm tối sai lạc, không thấu rõ chân lý, hay sanh ra tất cả phiền não mê lầm. Đó là vô minh căn bản.

(Tâm, tâm sở: Tâm tức là tâm vương, tâm sở là thọ, tưởng, hành).

Hai, Chi mạt vô minh. Vì các pháp tâm vương và tâm sở tương ưng khởi lên. Tức là những phiền não tham, sân, mạn, nghi. Đó là vô minh chi mạt.

Ba, Cộng vô minh. Vì tất cả kết sử, tướng chung của nó là tạo ra các nghiệp. Đó là cộng vô minh.

(Kết sử là tất cả phiền não có khá năng trói buộc, sai khiến con người đi vào trong sanh tử).

Bốn, Bất cộng vô minh. Vì thức thứ bảy không có thể tướng riêng mà do tâm ô nhiễm khởi lên sai lầm, ngăn che pháp Phật vô lậu một cách miên tục. Đó là bất cộng vô minh.

(Thức thứ bảy tức là ý thức. Vô lậu là không rơi vào sanh, tử).

Năm, Tương ưng vô minh. Vì thức thứ bảy luôn cùng bốn hoặc tham, si, kiến, mạn tương ưng (đồng bộ) khởi lên. Đó là tương ưng vô minh.

Sáu, Bất tương ưng vô minh. Vì thức thứ bảy không cùng với các thức còn lại duyên với cảnh tướng thô xuất. Đó là bất tương ưng vô minh. (Cảnh tướng thô thiển tức là cảnh năm trần; sắc, thinh, hương, vị, xúc).

Bảy, Mê lý vô minh. Vì vô minh căn bản làm trở ngại lý trung đạo không thể hiển lộ.

Đó là mê lý vô minh.

Tám, Mê sự vô minh.

Vì phiền não kiến, tư ngăn chặn, che lấp việc sanh, tử, không thể ra khỏi. Đó là mê sự vô minh. Chín, Độc đầu vô minh. Vì tâm hiểu biết mê lầm không duyên cảnh bên ngoài, đơn độc sanh khởi, sanh rồi tăng lớn ra. Đó là độc đầu vô minh.

Mười, Câu hành vô minh. Vì các pháp tâm và tâm sở thường đi chung với nhau, chưa từng xa lìa. Đó là câu hành vô minh.

Mười một, Phú nghiệp vô minh. Vì tất cả kết sử che lấp các nghiệp, không để cho người ta biết, sợ mất danh dự, lợi dưỡng, cung kính… Đó là phúc nghiệp vô minh. Mười hai, Phát nghiệp vô minh. Vì các phiền não tham, sân, si, ngã kiến, mạn đều có khả năng sanh ra tất cả ác nghiệp. Đó là phát nghiệp vô minh.

Mười ba, Chủng tử tý thời vô minh.

Chủng tử là tất cả hạt giống nhiễm, tịnh chứa trong thức thứ tám. Tý thời là giờ đầu tiên của 12 giờ; lấy để ví dụ tàng thức là thức dẫn đầu của các thức. Bởi chủng tử tập nhiễm cất giấu ở trong tàng thức, khi chưa phát hiện ra. Đó là Chủng tử tý thời vô minh.

Mười bốn, Hành nghiệp quả vô minh.

Vì ở trong 12 nhân duyên thì vô minh hành, ái, thủ, hữu là năm thứ phiền não. Đó là nghiệp nhân. Còn lại bảy chi phần là khổ quả. Đó là hành nghiệp quả vô minh. Mười lăm, Hoặc vô minh. Vì các hoặc câu sanh, phân biệt, tùy phiền não, căn bản, đó là hoặc vô minh.

(Câu sanh phân biệt là một niệm của thức khi mới thác thai cùng với hình thù cùng sanh, tức là sự phân biệt. Căn bản, tùy phiền não tức là căn bản vô minh ở trước).