Tam Tạng Pháp Số

Tứ Duyên

四緣 (Đại trí độ luận).

Một, Nhân duyên

Sáu căn là nhân, sáu trần là duyên. Nhãn căn gặp sắc trần thì thức liền sanh ra. Các căn khác cũng thế. Đó gọi là nhân duyên.

Hai, Thứ đệ duyên.

Các pháp của tâm và của tâm sở thứ lớp (tuần tự) không gián đoạn, liên tục khởi lên; gọi là thứ đệ duyên. (Tâm, tâm sở pháp là tâm tức tâm vương; tâm sở tức thọ, tưởng, hành. Tâm vương và tâm sở này đối với các trần niệm niệm không dừng, gọi là tuần tự liên tục).

Ba, Duyên duyên.

Các pháp của tâm và tâm sở do nương nơi duyên mà sanh, còn là duyên lự của tự tâm (tâm suy nghĩ về sự vật).

Bốn, Tăng thượng duyên. sáu căn hay soi chiếu cảnh mà phát sanh thức, lực dụng có tăng thêm khi các pháp sanh và không sanh chướng ngại, gọi là tăng thượng duyên. (Các pháp sanh là căn và trần tiếp xúc thì niệm khởi lên, gọi là chư pháp sanh. Không sanh chướng ngại là lúc căn và trần tiếp xúc, tuỳ theo đối tượng mà khởi niệm, hoàn toàn không bị chướng ngại).

Tứ Giới

四戒 (Hoa nghiêm khổng mục)

Một, Giải thoát giới. Thân không sát sanh, trộm cắp, dâm dục; miệng không nói dối, không nói thêu dệt, không nói ác, không nói hai lời thì tự nhiên xa lìa sự trói buộc của phiền não (hoặc nghiệp) và được tự tại. Đó gọi là giải thoát giới.

Hai, Định cộng giới. Nhờ tu tập thiền định, chứng được định của sơ thiền, nhị thiền, tam thiền, tứ thiền, dù không có ý giữ giới, mà tự nhiên không phạm và giới, định đều phát triển. Đó gọi là định cộng giới. (sơ, nhị, tam, tứ thiền đều ở cõi trời Sắc giới)

Ba, Đạo cộng giới. Bậc Thinh văn ở trong địa vị kiến đạo tu tập, không khởi tâm giữ giới, mà tự nhiên không phạm và giới, đạo cùng phát triển.

(kiến đạo là sơ quả Tu đà hoàn. Tu đạo là hai quả Tư đà hàm, A na hàm)

Bốn, Đoạn giới.

Dứt trừ các phiền não tham, sân, si, chứng được đạo quả. Đó gọi là đoạn giới.

Tứ Hà

四河 (Trường A hàm kinh)

Một, Khắc già hà. Tiếng Phạn là Khắc già hà, tiếng Hoa là Thiên đường lai, vì thấy nó từ trên cao chảy xuống, còn gọi là Hằng hà.

Sông này tử cửa ngân ngưu, phía đông hồ A nậu đạt, chảy ra, chảy quanh hồ một vòng rồi chảy vào biển đông nam. (Tiếng Phạn là A nậu đạt, tiếng Hoa là Vô nhiệt não ở phía núi Hương sơn, phía bắc núi Tuyết sơn, chu vi 800 lý, chung quanh bờ hồ là kim ngân, lưu ly, pha lê, đồng, thiết v.v…)

Hai, Tín độ hà. Tiếng Phạn là Tín độ, tiếng Hoa là nghiêm hà; còn gọi là sông Tân đầu.

Sông này từ cửa Kim tương, phía nam hồ A nậu đạt, chảy ra, chảy quanh hồ một vòng rồi chảy vào biển tây nam.

Ba, Phược sơ hà. Tiếng Phạn là phược sơ, tiếng Hoa là thanh hà.

Sông này từ cửa Lưu ly mã, ở phía tây của hồ A nậu đạt, chảy ra; chảy quanh hồ một vòng; rồi chảy vào biển tây bắc.

Bốn, Tĩ đa hà. Tiếng Phạn là Tĩ đa, tiếng Hoa là lãnh hà.

Sông này từ cửa Phả chỉ ca sư tử, ở phía bắc hồ A nậu đạt, chảy ra, chảy quanh hồ một vòng, rồi chảy vào biển đông bắc, hoặc nói là có mạch nước ngầm dưới đất, chảy ra núi Tích thạch, là nguồn các sông của Trung quốc. (Tiếng Phạn là Phả chỉ ca, tiếng Hoa là thuỷ tinh, tức là lưu ly)

Tứ Hoa

四華 (Phiên dịch danh nghĩa)

Một, Phần đà lợi.

Tiếng Phạn là Phần đà lợi, tiếng Hoa là bạch liên hoa (hoa sen trắng).

Hai, Ưu bát la.

Tiếng Phạn là Ưu bát la, tiếng Hoa là thanh liên hoa (hoa sen xanh).

Ba, Bát đặc ma.

Tiếng Phạn là Bát đặc ma, tiếng Hoa là hồng liên hoa (hoa sen hồng).

Bốn, Câu vật đầu.

Tiếng Phạn là Câu vật đầu, còn gọi là Câu mỗ đà, tiếng Hoa là hoàng liên hoa (hoa sen vàng).

Tứ Hoa

四華 (Pháp hoa văn cú)

Một, Mạn đà la hoa. Tiếng Phạn là mạn đà la hoa, tiếng Hoa thích ý hay là bạch hoa (hoa trắng).

Hai, Ma ha mạn đà la hoa. Tiếng Phạn là ma ha mạn đà la hoa, tiếng Hoa là đại thích ý hay đại bạch hoa (hoa trắng lớn).

Ba, Mạn thù sa hoa.

Tiếng Phạn là mạn thù sa, tiếng Hoa là nhu nhuyến (mềm mại) hay là xích hoa (hoa đỏ).

Bốn, Ma ha mạn thù sa hoa. Tiếng Phạn là ma ha mạn thù sa, tiếng Hoa là đại nhu nhuyến hay đại xích hoa.

Tứ Hoằng Thệ Nguyện

四弘誓願 (Pháp giới thứ đệ)

Một, Vị độ giả linh độ.

Độ là vượt qua. Chúng sanh chưa vượt qua được đau khổ sanh tử thì khiến cho chúng vượt qua.

Hai, Vị giải giả linh giải. Giải là giải thoát. Chúng sanh chưa giải thoát sự trói buộc của phiền não, khiến cho chúng được thoát khỏi.

Ba, Vị an giả linh an.

An là ở yên. Chúng sanh chưa ở yên trong giới, định, huệ để tu hành, khiến cho chúng được ở yên.

Bốn, Vị Niết bàn giả linh đắc Niết bàn.

Chúng sanh diệt hết khổ đau sanh tử, khiến cho chúng diệt hết để chứng được Niết bàn. (Diệt độ là dứt hẳn tai nạn to lớn và vượt thoát ba cõi).

Tứ Hoằng Thệ

四弘誓 (Chỉ quán đại ý)

Hoằng là rộng, lớn. Thệ là ràng buộc. Bồ tát phát thệ nguyện lớn, cốt ràng buộc tâm mình, mong cầu được đầy đủ.

Một, Chúng sanh vô biên thệ nguyện độ. Đây là nương theo cảnh khổ của khổ để mà phát thệ.

Bồ tát quán khắp chúng sanh trong sáu đường, nhiều vô số kể, đều bị bức bách bởi khổ đau của sanh tử, nên phát thệ nguyện, muốn độ và khiến chúng ra ngoài ba cõi. Vì vậy gọi là chúng sanh vô biên thệ nguyện độ.

Hai, Phiền não vô số thệ nguyện đoạn. Đây là nương theo tập đế mà phát nguyện.

Bồ tát thẩm định kỹ lưỡng về phiền não hoặc nghiệp, nhiều vô số kể, hay chiêu tập quả khổ sanh tử, trôi lăn trong ba cõi, không có ngày chấm dứt, nên phát thệ nguyện, muốn dứt trừ và khiến chúng sanh trong sáu đường cũng đều dứt trừ hoặc nghiệp phiền não, để ra khỏi ba cõi. Vì vậy gọi là phiền não vô số thệ nguyện đoạn.

Ba, Pháp môn vô tận thệ nguyện tri.

Đây nương theo đạo đế mà phát nguyện.

Bồ tát ngẫm nghĩ đạo pháp một cách kỹ lưỡng, vô cùng vô tận, có thể thông suốt đến Niết bàn, thì tự mình phải biết đã, rồi khiến cho tất cả chúng sanh đều biết. Vì vậy gọi là pháp môn vô tận thệ nguyện tri

(biết).

Bốn, Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành. Đây là nương theo diệt đế mà phát nguyện.

Bồ tát suy nghĩ về quả Bồ đề một cách kỹ lưỡng, siêu việt không gì hơn nữa. Tự mình thành tựu rồi khiến cho tất cả chúng sanh đều được thành tựu. Vì vậy gọi là Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành.

Tứ Hướng

四向 (Thành thật luận và Pháp hoa huyền nghĩa)

Một, Tu đà hoàn hướng. Bậc tu tập này sắp sửa chứng quả Tu đà hoàn, vì chưa chánh thức, nên không gọi quả mà gọi hướng. Nghĩa là người này từ đây hướng đến sơ quả.

Hai, Tư đà hàm hướng. Người này sắp vào quả vị Tư đà hàm. Vì chưa chánh thức, nên không gọi là quả mà gọi hướng.

Ba, A na hàm hướng. Người này sắp vào quả vị A na hàm.

Bốn, A la hán hướng. Người này sắp vào quả vị A la hán.

Tứ Hữu

四有 (Tông cảnh lục)

Nhân quả không mất gọi là hữu. Vì chúng sanh gây nghiệp cảm quả, quả ắt do nhân. Nhân, quả hỗ tương thì có sống, chết. Đã có sống, chết ắt có thân thể, và trải qua thân trung ấm luân chuyển không ngừng, nên tạo thành bốn hữu. (Trung ấm là người vừa mới chết, chưa thác sanh nơi nào, nên gọi là trung ấm).

Một, Sanh hữu.

Từ thân trung ấm, đến gá vào thai mẹ, một niệm thức tâm tương tục, năm uẩn nhờ đó mà sanh khởi.

Đó là hữu sanh.

Hai, Bổn hữu.

Thời gian sau khi, trước khi chết, trong giai đoạn này có sắc thân năm uẩn. Đó vốn là nghiệp báo, nên gọi là bổn hữu.

Ba, Tử hữu.

Sau bổn hữu, trước trung hữu, sắc thân do nghiệp quả năm uẩn tạo thành đến lúc hoại diệt. Đó gọi là tử hữu.

Bốn, Trung hữu.

Tức là trung ấm, sau khi đã chết, trước khi sanh, trong giai đoạn này thức chưa thác thai, đó là trung hữu.

Tứ Không Xứ Định

四空處定 (Pháp giới thứ đệ)

Bốn loại định này gọi chung là không xứ định. Vì thể của định không hình sắc, nên gọi là không, mỗi thứ đều nương vào cảnh chứng được, nên gọi là xứ; cảnh và pháp giữ tâm, tâm không tán loạn, nên gọi là định.

Một, Không xứ định. Người tu hành chán ghét sắc thân, giống như lao ngục, tâm muốn xa lìa, nên tu quán trí, diệt trừ ba loại sắc, nên nhớ nghĩ đến các tướng, vào vô biên hư không xứ, tâm và hư không tương ứng, nên gọi là hư không định. (ba loại sắc là khả kiến hữu đối sắc như sắc trần: xanh, đỏ, tím, vàng…; bất khả kiến hữu đối sắc như tứ trần: thanh, hương, vị, xúc… ngũ căn: nhãn, nhĩ, tỉ, thiệt, ý; bất khả kiến vô đối sắc tức là vô biểu sắc).

Hai, Thức xứ định. Người tu lại chán hư không vô biên, duyên nhiều thì phải tan, đối với định có thể phá hoại, liền bỏ hư không, tâm chuyển về duyên thức. Lúc này tâm và thức tương ứng, nên gọi là thức xứ định.

Ba, Vô sở hữu xứ định. Người tu lại chán tâm thức vô biên, nhiều duyên thì tan, có thể hư hoại định, chỉ có vô tâm thức xứ, tâm không nương tựa vào đâu, nên gọi là an ổn. Đã biết như thế, liền bỏ thức xứ, cột tâm vào vô sở hữu xứ, tâm và pháp vô sở hữu tương ứng. Đó gọi là vô sở hữu xứ định.

Bốn, Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ định. Trước là thức xứ tức có tưởng, vô sở hữu xứ tức vô tưởng. Đến đây bỏ có tưởng ở trước, gọi là chẳng có tưởng, bỏ không tưởng ở sau, gọi là chẳng phải không tưởng.

Người tu lại chán định vô sở hữu xứ, giống như si mê, như say, như ngủ, như mờ ám, không thể có ái nhiễm, an vui. Vì vậy quyết tu tinh cần công đức, bỗng nhiên định chân thực phát sinh, không thấy có tướng mạo, hoàn toàn vắng bặt, thanh tịnh vô vi, đó gọi là phi hữu tưởng phi vô tưởng định.

Tứ Kiếp

四劫 (Phật tổ thống ký)

Tiếng Phạn là kiếp, nói đủ là kiếp ba, tiếng Hoa là phân biệt thời tiết.

Khi người sống 840000 tuổi, trải qua 100 năm giảm đi một tuổi, như thế giảm đến mười tuổi thì ngưng.

Lại trải qua 100 năm tăng lên một tuổi, như thế tăng đến 840000 tuổi. Đây là một lần tăng, một lần giảm, thì gọi là một tiểu kiếp. Tăng, giảm như thế 20 lần gọi là một trung kiếp.

Tổng cộng bốn trung kiếp thành, trụ, hoại, không, gọi là một đại kiếp.

Một, Thành kiếp. Thành kiếp là thế giới thành lập, có 20 tiểu kiếp.

Tiểu kiếp thứ nhất: Sau kiếp hoại và không từ quá khứ. Cõi trời đệ nhị thiền Quang âm thiên, mây màu vàng trải khắp không gian, mưa lớn rơi xuống và chứa đầy gió bên trên, làm cho nước kết lại thành mưa to như bánh xe, khi gió nỗi lên, thổi nước thành bọt. Núi tu di và các núi non khác mới hình thành. Lúc ấy tất cả loài hữu tình, đều tập trung trong cõi trời Quang âm. Thiên chúng rất đông, chỗ ở chật hẹp, phước của họ giảm bớt, nên sanh xuống thế gian. ban đầu có một thiên tử, từ trời Quang âm chết, đến sanh trong nhà đại Phạm Thiên. Đó là Phạm Vương, ông này thọ 60 tiểu kiếp.

Tiểu kiếp thứ hai: Chư thiên ở cõi trời Quang âm lại đến sống ở trong trời Phạm thế sơ thiền là trời Phạm phụ. Chư thiên này thọ 40 tiểu kiếp.

Tiểu kiếp thứ ba: Chư thiên ở cõi trời Quan âm lại đến sống ở cõi trời Phạm thế là Trời Phạm chúng, họ thọ 20 tiểu kiếp. Cứ như thế dần dần xuống sống ở cõi trời Dục giới. Lúc các trời ở cõi Quang âm hết phước hẳn thì hoá sanh làm người, phi hành tự tại, không có tướng nam, nữ. Suối nước ngọt từ đất phun lên, vị thơm ngon như sữa, mật. Vì nếm thử những thứ này, sanh tâm tham đắm hương vị ấy, nên mất cả thần thông và ánh sáng toả quanh thân.

Cõi thế tối đen, gió mạnh thổi nước biển lên, làm cho mặt trời, mặt trăng nỗi bồng bềnh, đến lưng chừng núi Tu di, chiếu sáng bốn thiên hạ, cho đến cả ngày đêm. Lúc ấy chúng sanh, do ham mê hương vị của đất, nhan sắc thô kệch, buồn khổ, lại còn ăn thóc lúa mọc tự nhiên, cứng xảm. Chất cặn bã, dơ uế trong thân, muốn trừ sạch đi, bèn sanh ra hai cái lỗ. Đó là nam căn và nữ căn, vì thói quen từ kiếp trước, liền sanh tâm dâm dục, vợ chồng ở chung.

Chư thiên ở cõi trời Quang âm về sau đến sống thì vào trong thai mẹ và rồi sanh bằng thai. Lúc bấy giờ, lúa thóc tự nhiên sớm gặt chiều chín. Gặt rồi lại mọc lên. Hạt lúa dài bốn tấc. Về sau, vì người đông, tham lam lấy nhiều, từ từ lúa mới có cám trấu, gặt rồi không mọc lại.

Tiểu kiếp thứ tư cho đến tiểu kiếp thứ 20, đều có một tăng một giảm, gọi là thành kiếp. hai, Trụ kiếp. Trụ kiếp là thế giới an trụ, có hai tiểu kiếp.

Tiểu kiếp thứ chín, lúc tuổi thọ con người giảm đến 50000 tuổi, thì đức Phật Cưu Lưu Tôn xuất thế lần thứ nhất. Lúc tuổi thọ con người giảm đến 40000 tuổi thì Phật Câu Na Hàm Mâu Ni xuất thế lần thứ hai. Giảm đến 20000 tuổi thì Phật Ca Diếp xuất thế lần thứ ba. Giảm đến 100 tuổi thì Phật Thích Ca Mâu Ni xuất thế lần thứ tư.

Tiểu kiếp thứ mười, tuổi thọ con người giảm đến 80000 tuổi, Phật Di Lặc xuất thế lần thứ năm. Tiểu kiếp thứ mộtnăm, ở trong kiếp giảm, có Phật Sư Tử cho đến Phật Dục Lạc xuất thế lần thứ sáu, tất cả 994 vị Phật liên tiếp xuất thế, nói pháp độ sanh.

Tiểu kiếp thứ 20, ở trong kiếp tăng, Phật Lâu Chí xuất thế, đầy đủ 1000 vị Phật. 20 tiểu kiếp kể trên, đều có một tăng một giảm, gọi là kiếp trụ. (Tiếng Phạn là Câu lưu tôn, tiếng Hoa là Sở ưng đoạn. Tiếng Phạn là Câu na hàm mâu ni, tiếng Hoa là Kim sắc tiên. Tiếng Phạn là Ca diếp, tiếng Hoa là Ẩm quang. Tiếng Phạn là Lâu chí, tiếng Hoa là Ái lạc).

Ba, Hoại kiếp. Hoại kiếp là thế giới tiêu tan, có 20 tiểu kiếp.

Khi hỏa tai nổi lên tan rã đến trời sơ thiền, bắt đầu từ địa ngục, cuối cùng đến Phạm thiên. Chúng sanh hữu tình, trải qua mộtchín kiếp tăng, kiếp giảm, lần lượt mới tiêu tan hết, chỉ còn lại khoảng không mênh mông của cõi đời này, cho đến tất cả loài hữu tình đều hết sạch. Cuối cùng, một kiếp tăng, một kiếp giảm, thì cõi đời này (khí thế gian) mới tiêu tan.

Lúc ấy có bảy mặt trời ở dưới biển mọc lên, biển cả khô hết nước, núi Tu di sụp đổ, gió thổi hung tợn, hực lửa, đốt cháy, ở trên trời Phạm Thiên biến thành tro tàn, cho đến 3000 thế giới thiêu rụi trong khoảng khắc, gọi là kiếp hoại.

(Phạm Thiên tức là trời sơ thiền)

Bốn, Không kiếp.

Không kiếp là thế giới trống không, có 20 tiểu kiếp, sau kiếp hoại, từ sơ thiền Phạm thế trở xuống, thế giới trống không, giống như một hang đen ngòm, không có ngày đêm, mặt trời, mặt trăng, chỉ một khối đen sì to lớn, gọi là kiếp không.

Tứ Lợi Tu Thực

四利修食 (Thích thị yếu lãm)

Một, Tư thân vị đạo. Người tu hành, nếu không ăn uống thì thân gầy lực kiệt, sự sống không vững, làm sao tiến tu đạo nghiệp. Nếu được ăn uống để nuôi dưỡng thân thể, thì tâm an và sức khoẻ đầy đủ, mới có thể tiến tu đạo nghiệp được, nên phải ăn.

Hai, Dưỡng thân trung trùng. Trong thân người có nhiều vi trùng, nếu ăn uống thiếu thì vi trùng ngọ ngoạy, châm chích, thân cũng không yên, nên phải ăn uống đúng lúc để nuôi dưỡng chúng, vì vậy phải ăn.

Ba, Sanh thí giả phước. Người tu hành, giữ giới thanh tịnh, chuyên tâm tu tập, thì phước đức làm lợi cho trời và người. Nếu có người đàn việt, bố thí thức ăn, thức uống để cho ta thành tựu đạo nghiệp và cũng để cho thí chủ có được phước báo; nên phải ăn.

(Tiếng Phạn là Đàn, tiếng Hoa là thí. Nói đàn việt có nghĩa là người thực hành bố thí thì có thể vượt qua nghèo túng, khổ cực).

Bốn, Phá ngạ ngoại đạo. Ngoại đạo tự cho nhịn đói nhịn khát là phương pháp giải thoát. Tức là tự nhịn ăn uống (chịu đói khát) mà không biết đó chỉ là cực khổ suông mà thôi, làm sao giải thoát được.

Vì vậy người tu hành theo Phật, ăn vào giữa ngày để đủ sức khoẻ tiến tu đạo nghiệp và đồng thời phá sai lầm nhịn đói để được giải thoát của ngoại đạo, nên phải ăn.

Tứ Luân Trì Thế Giới

四輪持世界 (Phật tổ thống ký).

Luân có nghĩa giữ gìn, chuyên chở. Hoa nghiêm kinh nói rằng: ba ngàn đại thiên thế giới nương ở thuỷ luân, phong luân, không luân, không nói kim luân là nói lược.

Một, Kim luân.

Dưới đại địa có kim luân. Kinh Khởi thế nhân bổn nói: Trên nước có gió, thổi chuyển động nước này, ở trên thành kim, giống như thục tô (bơ) sanh đề hồ (phó mát). Đó gọi là Kim luân.

Hai, Thuỷ luân.

Dưới kim luân là thuỷ luân. Kinh Bồ tát tạng nói: Phía trên cao của phong luân là thuỷ luân trú ngụ. Lượng nước của nó cao đến 68000 do tuần.

Ba, Phong luân.

Ở dưới thuỷ luân là phong luân. Kinh Bồ tát tạng nói: Phong luân cao 68000 câu chi ( một câu chi: 100 ức).

Bốn, Không luân.

Dưới phong luân là không luân.

Kinh Hoa nghiêm nói: Không gian không có chỗ nương tựa, tuy không có chỗ nương tựa, nhưng do nghiệp cảm của chúng sanh, thứ lớp của thế giới được thiết lập như thế.

Tứ Luân Vương

四輪王 (Trường A hàm kinh) Bốn luân vương này, theo kinh Trường A hàm, chỉ nói kim luân vương và có kim luân quí báu xuất hiện. Nếu căn cứ Câu xá luận, thì tứ vương mỗi vị có một bánh xe

(luân) xuất hiện.

Một, Thiết luân vương. Đại trí độ luận cho rằng mạng sống của con người trải qua một lần tăng một lần giảm là tiểu kiếp. Nghĩa là khi thọ mạng của con người đến 84000 tuổi, trải qua 100 năm giảm đi một tuổi. Giảm như thế cho đến mười tuổi thì ngưng. Lại trải qua 100 năm, tăng lên một tuổi. Tăng như thế cho đến 2000 tuổi, thì có Thiết luân vương xuất hiện, cai quản châu Nam diêm phù đề. Các nước có sự bất hoà khó dạy bảo, vương hiện ra trận mạc oai nghiêm, làm cho chúng hàng phục. Sau đó mới dạy bảo nhân dân các nước ấy tu thập thiện đạo. Đó gọi là Thiết luân vương. (Tiếng Phạn là Diêm phù đề, tiếng Hoa là Thắng kim châu).

Hai, Đồng luân vương.

Lúc thọ mạng con người đến 4000 tuổi có Đồng luân vương xuất hiện, cai quản hai châu Phất vu đãi ở phía đông và hai châu Nam diêm phù đề, Cù la ni ở phía Tây. Các nước này có điều bất hoà, khó dạy bảo, Vương đến dàn trận, ra oai ban bố đức độ, làm cho nó thuận thảo trở về, khi ấy mới dạy dỗ nhân dân trong nước tu thập thiện đạo. Đó gọi là Đồng luân vương. (Tiếng Phạn là Phất vu đãi, tiếng Hoa là Thắng thân).

Ba, Ngân luân vương.

Tuổi thọ của người tăng lên 6000 tuổi thì có Ngân luân vương xuất hiện, cai quản nước Phất vu đãi ở phía đông, Nam diêm phù đề, Cù da ni ở phía tây. Các nước có sự bất hoà không chịu dạy dỗ. Vương đến nước đó, nhờ oai nghiêm lớn mạnh, các quan giúp đỡ, nhờ vậy dạy bảo được nhân dân tu tập thập thiện. Đó là Ngân luân vương. (Tiếng Phạn là Cù di ni, tiếng Hoa là ngưu hoá).

Bốn, Kim Luân vương.

Tuổi thọ của người tăng lên 84000 tuổi có Kim luân vương xuất hiện thống lãnh Bắc Uất đơn việt tất cả là bốn châu, để 15 ngày tắm gội rồi mới lên điện, có bánh xe quí vàng ròng bổng hiện trước mặt. Bánh xe có ngàn căm, ánh sáng màu vàng rạng rỡ. Vương muốn đi phương đông, bánh xe chuyển động đến đó. Vương là tướng của bao nhiêu binh lính đi theo, bánh xe vàng đi trước, còn có bốn thần dẫn đường, bánh xe lăn đến nơi dừng lại thì vương cũng dừng lại. Các phương Nam, tây, bắc tuỳ theo chỗ bánh xe đến, cũng giống như thế. Khuyên bảo nhân dân trong bốn thiên hạ tu tập thập thiện đạo. Đó là Kim luân vương. (Tiếng Phạn là Uất đơn việt, tiếng Hoa là Thắng xứ).

Tứ Lực

四力 (Địa trì kinh)

Một, Tự lực.

Người ở đời, đời trước có trồng căn lành, không nhờ người khác dạy dỗ, mà tự mình siêng năng, dũng mãnh phát tâm Bồ đề. Đó là tự lực.

Hai, Tha lực.

Người ở đời, hoặc nhờ người khác dạy bảo, hoặc nhờ việc của người khác làm cảm động, rồi phát tâm Bồ đề, đó là nhờ sức của người khác, nên gọi là tha lực.

Ba, Nhân lực.

Người ở đời, đời trước tu tập pháp Đại thừa, đời này nhân gặp Phật đạo vô thượng, rồi phát tâm Bồ đề. Đó gọi là nhân lực.

Bốn, Phương tiện lực. Người ở đời, trong đời hiện tại gần gũi thiện hữu tri thức, nghe các vị ấy thiện xảo phương tiện nói pháp, rồi phát tâm Bồ đề. Đó gọi là phương tiện lực.

Tứ Lưu

四流 (Thành thật luận)

Chảy xuôi không quay ngược lại gọi là lưu.

Chúng sanh do ba hoặc mà bị lưu chuyển, trôi nổi trong ba cõi và không thể quay lại bờ Niết bàn, lại còn gọi là bốn con sông hung ác, là vì hoặc nghiệp của nó sôi sục hung dữ tạo thành sông, làm chìm đắm chúng sanh; lại còn gọi là bốn cái ách, là vì chúng sanh bị hoặc nghiệp này ràng buộc, giống như cái ách của con trâu buộc vào cổ để kéo xe, không thể thoát ra được.

Một, Kiến lưu. Kiến tức là kiến hoặc trong ba cõi. Ý căn tiếp xúc pháp trần, khởi lên kiến giải phân biệt. Do kiến hoặc này, trôi lăn trong ba cõi, không thể ra ngoài, nên gọi là kiến lưu.

Hai, Dục lưu.

Dục tức là tư hoặc trong cõi dục. năm căn tham đắm năm trần, nên gọi là tư hoặc, tức là tham lam, sân hận, ngã mạn. Do tư hoặc này trôi lăn trong cõi dục, không thể ra ngoài nên gọi là dục lưu.

Ba, Hữu lưu. Hữu tức là nhân quả không mất, nên gọi là hữu.

Tư hoặc ở cõi sắc và cõi vô sắc là tham, mạn…, do tư hoặc này trôi lăn trong hai cõi sắc và vô sắc, không thể ra ngoài, nên gọi là hữu lưu.

Bốn, Vô minh lưu.

Không sáng tỏ được việc gì thì gọi là vô minh, tức là nghi hoặc trong tư hoặc ở ba cõi. Do vô minh này, trôi lăn trong sống chết, không thể ra khỏi, nên gọi là vô minh lưu.

Tứ Ma

四魔 (Du dà sư địa luận)

Tiếng Phạn là Ma, gọi đủ là Ma la, tiếng Hoa là Năng đoạt mạng hoặc gọi là Sát giả. Nghĩa là hay cướp mạng sống trí huệ và giết hại các căn lành xuất thế.

Một, Uẩn ma.

Uẩn giống như tích tụ (tụ tập, chứa nhóm: sắc, thọ, tưởng, hành, thức chứa nhóm mới thành quả khổ sống, chết. Pháp sanh tử này hay cướp mạng trí huệ, nên gọi là uẩn ma).

Hai, Phiền não ma. Tất cả phiền não, vọng tưởng trong ba cõi, vì những thứ này mà người tu hành tâm thần bị não loạn, mê mờ, không thể thành tựu Bồ đề.

Đó gọi là phiền não ma.

Ba, Tử ma.

Tử là tứ đại phân tán, là chết vậy. Vì chết sớm mà người tu hành không thể tiếp tục huệ mạng. Đó gọi là tử ma.

Bốn, Thiên ma. Ma này ở tầng trời thứ sáu, cõi dục giới.

Nếu có người siêng năng tu hành, muốn ra khỏi sống, chết ba cõi, thì thiên ma này gây ra chướng ngại, nổi lên bao nhiêu việc rối loạn, làm cho người tu hành không thể thành tựu căn lành xuất thế. Đó gọi là thiên ma. (Tầng trời thứ sáu cõi dục giới là trời Tha hoá tự tại)

Tứ Mãn Thành Phật

四滿成佛 (Chiêm sát thiện ác nghiệp báo kinh).

Một, Tín mãn thành Phật. Nương vào chủng tánh, chắc chắn tin tưởng các pháp, không sanh không diệt, thanh tịnh bình đẳng, không thể mong mỏi. Đó là tín mãn thành Phật.

Hai, Giải mãn thành Phật. Nương vào hiểu biết và thực hành, thông hiểu pháp tánh, không do tạo tác, không nổi lên ý tưởng sống chết, và Niết bàn. Tâm không sợ sệt gì và không gì mừng rỡ. Đó là giải mãn thành Phật.(giải hạnh là hiểu biết và công đức tu hành).

Ba, Hạnh mãn thành Phật.

Nương vào địa vị cứu cánh của Bồ tát, có thể trừ được tất cả vô minh chướng ngại. Hạnh nguyện Bồ đề, ắt đều đầy đủ. Đó là hạnh mãn thành Phật. (Cứu cánh Bồ tát tức là đẳng giác Bồ tát).

Bốn, Chứng mãn thành Phật. Nương vào đất tâm thanh tịnh thì chứng được pháp trí thanh tịnh không phân biệt và công đức mầu nhiệm hơn hết, không thể nghĩ bàn. Đó là chứng mãn thành Phật. (Đất tâm thanh tịnh tức là ngôi vị Phật).

Tứ Môn Du Quán

四門遊觀 (Phật bổn hạnh tập kinh).

Kinh nói: lúc bấy giờ trên hư không có một thiên tử tên là Tác bình thấy Thái tử Tất đạt đa ở trong cung, sợ Thái tử nhiễm năm thứ dục lạc, bèn nói, ta phải làm cho thái tử có ý tưởng chán ngán muốn xa lìa, liền dùng thần lực khiến cho âm nhạc diễn xướng trong cung không còn theo các việc ngũ dục, mà chỉ còn âm thanh vi diệu của cảnh Niết bàn, làm cho chán ghét muốn xa lìa thế gian. Tâm sanh giác ngộ, Thái tử nghe âm thanh đó rồi, bèn nảy tâm muốn du hành ra ngoài thành, tức là bốn cửa thành Ca tỳ la. (Tiêng Phạn là Ca tỳ la, tiếng Hoa là Năng nhân trú xứ).

Một, Đông môn quán lão nhân. Lúc ấy Thái tử muốn đi về hướng viên lâm du ngoạn. Vua Tịnh Phạn nghe được liền ra lệnh quét dọn đường sá sạch đẹp. Đuổi hết tất cả những người già cả, bệnh tật v.v... đừng để cho Thái tử gặp phải. Với tâm chán nản, Thái tử vừa ra khỏi cửa đông thì Thiên tử Tác Bình bằng sức thần thông hoá làm một cụ già, đầu cuối xuống đất, lưng cong, tựa mình trên cây gậy, rung rung rên rỉ đang đi bên lề đường. Thái tử thấy cụ già ấy rồi, kêu người đánh xe, nói rằng: Thân ta ngày hôm nay, cũng phải già sao? Nếu tướng già xấu xí đó ai cũng phải chịu lấy, thì còn thì giờ đâu nữa mà du ngoạn ở viên lâm. Hãy mau trở về hoàng cung. Ta đang suy tư, làm cách nào để tránh được cái khổ này.

Hai, Nam môn kiến bệnh nhân. Lúc ấy Thái tử lại muốn đến viên lâm du ngoạn. Vua Tịnh phạn nghe được, ra lệnh quét dọn đường sá, sạch đẹp. Nếu có người già, bệnh hoặc chết thì đuổi hết. Đừng để Thái tử gặp phải, sanh lòng chán nản, lìa bỏ hoàng cung. Đến khi Thái tử vừa ra khỏi cửa nam, thì thiên tử Tác bình dùng sức thần thông, hoá làm một người mắc bệnh, thân thể gầy còm, hơi thở khò khè yếu ớt, trông như sắp chết, không thể cục cựa.

Thái tử thấy rồi, bảo người đánh xe rằng: nếu thân ta đây, bệnh cũng không tha, thì còn thì giờ đâu để đến viên lâm du ngoạn, nên về hoàng cung gấp. Ta đang suy nghĩ phương thức nào thoát được khổ đau này.

Ba, Tây môn kiến tử nhân. Lúc Thái tử ra khỏi cửa Tây, liền muốn đi đến viên lâm du ngoạn. Vua Tịnh Phạn nghe điều đó, nên ra lệnh đường sá phải giữ gìn sạch sẽ, và xua đuổi hết người già, bệnh, chết, để Thái tử gặp phải, sẽ sanh tâm chán ngán, muốn ra đi. Khi thái tử ra khỏi cửa tây, thì thiên tử Tác bình dùng sức thần thông hoá làm một thây ma nằm trên giường nhiều người thân thuộc vây quanh khóc lóc. Thái tử thấy cảnh ấy, tâm đau buồn khôn xiết, nói với người đánh xe rằng: nếu thân ta đây, chết cũng giống như thế, đâu có thì giờ du ngoạn ở Viên lâm nữa, hãy mau quay về hoàng cung. Ta đang suy nghĩ, làm cách nào, thoát khỏi cảnh khổ này.

Bốn, Bắc môn kiến Sa môn. Thái tử lại muốn đến viên lâm du ngoạn. Vua Tịnh phạn nghe điều ấy, ra lệnh quét dọn sạch sẽ đường sá và đuổi những người già, bệnh, chết trên đường, khiến cho Thái tử bắt gặp, sanh tâm chán nản, lìa bỏ hoàng cung. Khi Thái tử vừa ra khỏi cửa Bắc, thiên tử Tác bình dùng thần lực hoá làm một vị Sa môn, mặc áo cà sa, tay cầm tích trượng và bình bát, dáng vẻ oai nghi nghiêm chỉnh, bước đi nhẹ nhàng. Thái tử thấy rồi, tâm sanh vui vẻ, yêu mến và hỏi rằng: Tôn giả, Ngài là người nào? Vị Sa môn trả lời: ta gọi là người xuất gia. Các việc thế gian đều vô thường, ta nay bỏ nhà cầu đạo vô thượng, nên gọi là xuất gia.

Thái tử nói rằng: đây là việc làm tốt đẹp, hữu ích nhất, rồi trở về hoàng cung, thưa vua Tịnh phạn rằng: Tất cả chúng sanh ở cõi đời cuối cùng phải lìa xa, nay con có chí nguyện xuất gia, cầu được Niết bàn. (Tiếng Phạn là Sa môn, tiếng Hoa là Cần tức.).

Tứ Mộng

四夢

Một, Vô minh tập khí mộng. Do vô minh phiền não chất chứa một tập khí, che lấp tánh chân như, làm cho không sáng suốt được, cho đến tâm thần điên đão, hiện hình ra trong mộng tưởng.

Hai, Thiện ác tiên trưng mộng. Phàm người có việc lành, việc dữ, việc tốt, việc xấu, thì hiện hình trong mộng khi ngủ để dự đoán việc sắp xảy ra.

Ba, tứ đại thiên tăng mộng. Thân người do đất, nước, gió, lửa mà thành. Nếu đất tăng thì thân nặng nề, nếu nước tăng thì thân phù thũng, lửa tăng thì thân nóng bức, gió tăng thì thân bụng to lên. Bốn đại không điều hoà, thì thân, tâm không an. Tâm không an thì hiện hình trong mộng khi ngủ.

Bốn, Tuần du cựu thức mộng. Trước kia, ta đã đi du lịch ở đâu, những điều thấy, nghe, hoặc tốt hoặc xấu, nhớ kỷ không quên, thì nó hiện hình vào trong mộng.

Tứ Mộng

四夢 (Thiện kiến tì bà sa luật)

Một, Tứ đại bất hoà mộng. Hoặc mộng núi lỡ, hoặc mộng thấy mình bay lên hư không, hoặc mộng thấy cọp, sói; hoặc mộng thấy giặc đuổi bắt. Nguyên nhân của những mộng này do bốn đại không điều hoà, tâm thần tán loạn.

Đó gọi là tứ đại bất hoà mộng.

Hai, Tiên kiến mộng. ban ngày, thấy các cảnh nam, nữ khổ hay vui, đến đêm nằm mộng, giống như những gì đã thấy ở ban ngày. Đó gọi là tiên kiến mộng.

Ba, Thiên nhân mộng. Nếu có người làm việc lành, cảm đến trời, người hiện thành mộng lành, khiến cho căn lành tăng trưởng. Nếu có người làm việc ác, cũng cảm đến trời, người hiện thành ác mộng, để khiến cho sợ ác làm lành. Đó gọi là thiên nhân mộng.

Bốn, Tưởng mộng.

Nếu có người đời trước hoặc có phước đức, hoặc có tội ác, người có phước đức, hay suy nghĩ đến việc lành, thì hiện thành mộng lành, người có tội ác, hay suy nghĩ việc ác, thì hiện thành ác mộng.

Tứ Nan

四難 (Pháp hoa kinh văn cú)

Một, Trị Phật nan.

Chúng sanh vì phiền não nghiệp chướng, luân hồi trong sáu nẻo, bốn đường không thể gặp Phật nghe pháp. Giả sử được làm thân người, nếu sanh vào châu Đông, Tây, Bắc thì Phật không xuất hiện ở đó, nên cũng không gặp Phật. Sanh được vào châu Nam mà hoặc ở nơi biên địa, hoặc chấp chặc tà kiến; tuy có Phật xuất thế, những người như thế cũng chẳng gặp Phật. Huống nữa, Phật không thường xuất hiện gặp được càng khó. Kinh nói: Chư Phật ra đời nhưng gặp được rất là khó khăn.

Đây nêu lên người khó gặp Phật.

Hai, Thuyết pháp nan.

Phật ra đời cốt muốn nói pháp Đại thừa, bởi vì căn cơ không giống nhau, bất đắc dĩ mới tạm nói pháp ba thừa, tuỳ nghi khéo léo dẫn chúng sanh đi vào bảo sở. Nguyên nhân hơn 40 năm, nói hơn 300 pháp hội, cuối cùng tới hội Pháp Hoa, mới hiển bày được chân thật (Phật quả). Kinh nói: Xuất hiện ra đời, nói pháp này lại khó hơn. Đây nêu lên nói pháp lớn khó.

Ba, Văn pháp nan.

Pháp Nhất thừa viên đốn, nhiệm mầu sâu xa, khó hiểu khó thâm nhập, không phải bậc thượng trí lanh lẹ, nghe đến ắt kinh tâm vỡ mật, sanh nghi ngờ, chê bai. Như ở hội Pháp Hoa, 5000 người hơn, tuy phạm âm vang vọng mà còn có kẻ đứng dậy, ra đi. Kinh nói: vô lượng vô số kiếp, nghe được pháp ấy rất khó. Đây là nêu lên nghe pháp khó.

Bốn, Tín thọ nan.

Pháp Nhất thừa viên đốn, chỉ nói lý trung đạo thật tướng, đó là quả Phật đã chứng được; bậc Tam thừa không thể biết đến. Nhưng Phật ra đời chỉ muốn mọi người tín thọ pháp này, đến hơn 40 năm lần lượt giải bày, uốn nắn, cuối cùng đến hội Pháp hoa:

Ban đầu, Phật vì hàng thượng căn nói Tam thừa qui về Nhất thừa, chỉ có Ngài Xá lợi phất mới ngộ được.

Kế đến, Phật vì hàng trung căn nói ba xe qui về một xe, chỉ bốn đại đệ tử là Tu Bồ đề, Ca chiên diên, Ca diếp, Mục kiền liên mới ngộ được.

Sau cùng, Phật vì hàng hạ căn, nói pháp túc thế nhân duyên thì 1200 Thinh văn mới ngộ được. Kinh nói: Có đủ khả năng nghe pháp này, người ấy lại càng khó. Đây là nêu lên khó về tín thọ.

(Túc thế nhân duyên là người Trưởng giả buộc hạt châu vào vạt áo người bạn nghèo. A nan dẫn chứng Phật Không vương mà được thọ ký).

Tứ Nghiệp Báo

四業報 (Pháp uyển châu lâm)

Một, Hiện báo.

Đời này làm nghiệp cực thiện hay cực ác thì đời này hưởng quả lành hay chịu quả ác.

Hai, Sanh báo.

Đời này gây nghiệp lành hay nghiệp dữ, đời sau hưởng quả lành hay quả dữ.

Ba, Hậu báo.

Thân này tạo nghiệp, đời sau chưa nhận, nhiều đời sau mới nhận quả báo.

Bốn, Vô báo.

Do nghiệp vô ký mà nhận quả không thiện không ác. (Vô ký nghiệp là nghiệp không lành không dữ, không nơi ghi nhớ, nên gọi là vô ký).

Tứ Nhân Hữu Chướng

四人有障 (Cứu cánh Nhất thừa bảo tánh luận)

Chướng là che đậy, ngăn trở. Chướng ngại của bốn loại người nhất xiển đề, không thể sanh tâm chánh tín để hiểu được nghĩa lý của chánh pháp; chìm đắm trong không tịch, nên nói có bốn hạng người có chướng ngại. (Tiếng Phạn là Nhất xiển đề, tiếng Hoa là Tín bất cụ).

Một, Nhất xiển đề bất tín chướng.

Người này không tin nhân, quả, chê bai Đại thừa. Đó gọi là nhất xiển đề chướng ngại vì không tin chánh pháp.

Hai, Ngoại đạo chấp ngã chướng.

Những người bị trói buộc vào kiến thức thần ngã, phần lớn không hiểu nghĩa lý Phật pháp nên gọi là ngoại đạo.

Ngã tức là ở trong thân ngũ ấm cưỡng lập nên có chủ tể, gọi đó là ngã.

Ngoại đạo cho rằng tội, phước, khổ, vui tự có nguyên nhân không thể thay đổi, (con người) phải nhận lấy mà thôi, chấp chặt vào ngã kiến, không tin tưởng Phật pháp. Đó gọi chướng ngại do chấp ngã của ngoại đạo.

Ba, Thinh văn uý khổ chướng. Nghe giáo lý của Phật, nên gọi là Thinh văn. Bậc Thinh văn sợ sệt cái khổ sanh tử của thế gian, vui đắm chân không. Đó gọi là chướng ngại do sợ khổ của Thinh văn.

Bốn, Độc giác xả bi chướng. Những người sanh ra không gặp Phật xuất thế, ở một mình trên đỉnh núi cao, quán sát mọi hiện tượng thay đổi, tự mình giác ngộ chân không, nên gọi là Độc giác. Những vị Độc giác này, chỉ độ được mình mà không thể khởi tâm đại bi làm lợi ích cho tất cả chúng sanh. Đó gọi là chướng ngại không phát tâm đại bi của Độc giác.

Tứ Nhân Quả Báo

四 人 果 報 (Pháp uyển châu lâm)

Một, Tiên khổ hậu lạc.

Có người trước sanh trong gia đình hèn kém, ăn mặc không đủ, chịu nhiều khở cực, nhưng tâm không có tà kiền. Tự nghĩ kiếp trước không tu hạnh bố thí, không tu phước đức, luôn gặp nghèo hèn, thì liền sám hối sửa đổi những việc đã làm, tu các việc lành. Đời sau sanh làm người có nhiều của báu, không bị thiếu thốn. Đó là trước khổ sau vui.

Hai, Tiên lạc hậu khổ. Có người trước sanh trong nhà giàu sang, ăn mặc đầy đủ, hưởng nhiều khoái lạc, nhưng tâm chứa chấp tà kiến, không chịu bố thí, tu phước, tạo nhiều ác nghiệp, kiếp sau sanh vào địa ngục, chịu nhiều đau khổ. Nếu sanh làm người thì nghèo khổ, xấu xí, không có cơm ăn, áo mặt. Đó gọi là trước vui sau khổ.

Ba, Tiên khổ hậu khổ. Có người trước sanh trong gia đình nghèo hèn, ăn mặc không đủ, chịu nhiều bực bội, bức bách, lại ôm lòng tà vậy, tu tập các pháp ác, sau đoạ vào địa ngục, chịu bao nhiêu đau khổ. Nếu sanh làm người lại càng nghèo hèn, ăn mặc không đủ. Đó là trước khổ sau khổ.

Bốn, Tiên lạc hậu lạc. Có người trước sanh trong gia đình giàu sang. Có nhiều của quí, hưởng nhiều vui sướng, lại hay kính trọng Tam bảo, bố thí, tu phước. Kiếp sau sanh vào cõi người, cõi trời, luôn hưởng giàu sang, của quí càng nhiều, vừa ý tự tại. Đó là trước vui sau vui.

Tứ Nhẫn

四忍 (Hoa nghiêm Tuỳ sớ diễn nghĩa sao)

Nhẫn là chịu được cũng gọi là chịu nhịn. Kinh Tư ích nói: Phạm Thiên và Bồ tát có bốn pháp nhẫn khéo ra khỏi tội lỗi do phạm cấm giới.

Một, Đắc vô sanh nhẫn. Tất cả pháp, tự tánh của nó vốn vắng lặng, xưa nay không hề sanh, Bồ tát chứng biết pháp này nên có thể vượt thoát tội lỗi do phạm cấm giới. Đó là đắc vô sanh nhẫn.

Hai, Đắc vô diệt nhẫn. Tất cả các pháp từ xưa không sanh, thì nay cũng không diệt. Bồ tát chứng biết pháp này, nên có thể vượt ra ngoài tội phạm giới cấm.

Đó là đắc vô diệt nhẫn.

Ba, Đắc nhân duyên nhẫn. Sáu căn là nhân, sáu trần là duyên. Bồ tát biết rõ tất cả pháp đều từ nhân duyên hoà hợp mà sanh ra, vốn không có tự tánh, nên có thể vượt ra ngoài tội phạm giới cấm. Đó là đắc nhân duyên nhẫn.

Bốn, Đắc vô trú nhẫn. Trú tức là dừng lại. Tâm Bồ tát không vướng mắc và không có những niệm khác nhau tương tục, nên có thể vượt ra ngoài tội phạm giới cấm. Đó là đắc vô trú nhẫn.

Tứ Nhất

四一 (Pháp Hoa kinh văn cú).

Một, Lý nhất.

Lý là thật tướng trung đạo. Lý thật tướng này chư Phật và chúng sanh bình đẳng, không thêm bớt. Thể của chúng sanh tuy đầy đủ, nhưng đang mê mờ, chỉ có Phật biết được thật tướng, nương nơi thật đạo này xuất hiện ở đời, khiến cho chúng sanh chứng được thật tướng này. Nên kinh nói: Pháp ấy không thể hiểu biết bằng suy lường, phân biệt, chỉ có chư Phật mới có thể biết. Lại nói: chư Phật chỉ vì một nhân duyên lớn mà xuất hiện ở đời. Đó là vì chúng sanh mà mở ra, chỉ bảo, hiểu thấu, đi vào tri kiến của Phật.

Tri kiến của Phật tức là lý duy nhất. (Nhất đại sự nhân duyên tức là thật tướng. Tánh của nó to lớn nên gọi là đại. Các nghi thức xuất thế nên gọi là sự. Chúng sanh có cơ cảm này, nên gọi là nhân. Phật nương cơ mà ứng hiện, nên gọi là duyên).

Hai, Hạnh nhất. Hạnh tức là công hạnh do tu tập Nhất thừa, nghĩa là lý thật tướng.

Không phải Nhất thừa diệu hành, thì không ai có thể chứng được. Nên kinh nói: Chánh trực bỏ phương tiện, chỉ nói đạo vô thượng. Lại nói: những việc làm của chúng sanh, thường vì một việc, việc tức là hạnh, nên gọi là hạnh duy nhất.

Ba, Nhân nhất.

Nhân tức là chúng sanh đã được giáo hoá. Y Phật xuất thế, chỉ để giáo hoá Bồ tát thành Phật đạo. Chỉ vì căn cơ không đồng nhất, nên bất đắc dĩ tạm đưa ra giáo pháp Tam thừa, từ từ đi vào Phật đạo. Đến kinh Pháp hoa thì mới mở ra Tam thừa là phương tiện để hiển bày thật tướng Nhất thừa. Người trong Tam thừa giống như Bồ tát, nên gọi là nhân duy nhất.

Bốn, Giáo nhất.

Giáo là giáo lý nhiệm mầu viên đốn, tức là một Phật thừa. Bốn thời giáo trước, Phật tuỳ thuận cơ duyên, bất đắc dĩ, tạm nói các thừa, đến thời Pháp Hoa, mở bày quyền thừa tức là thật tướng. Kinh nói: Trong cõi nước mười phương Phật, chỉ có một pháp duy nhất, không hai cũng không ba, nên gọi là giáo nhất. (Tứ thời là Hoa nghiêm, Lộc uyển, Phương đẳng, Bát nhã. Không hai là không tạng giáo, không thông giáo. Không ba là không tạng, không thông, không biệt giáo).

Tứ Nhiếp Lợi Ích

四摄利益 (Đại tập kinh)

Một, Phật nhiếp lợi ích. Phật gia hộ chúng sanh, khiến cho chúng thường được gần gũi chư Phật và mà cả ma không sai sử được; nên gọi là Phật nhiếp lợi ích.

Hai, Thiên nhiếp lợi ích. Chư thiên gia hộ cho chúng sanh, ở nơi thuyết pháp, thường ưa đến nghe và lãnh thọ, không bị duyên khác làm hại; nên gọi là thiên nhiếp lợi ích.

Ba, Phước nhiếp lợi ích. Phước đức trang nghiêm cho thân thể có nhiều tướng tốt, trang nghiêm khẩu nghiệp nói việc gì chúng sanh cũng ưa nghe, trang nghiêm giống nòi phát sanh tôn quí, nên gọi là phước nhiếp lợi ích.

Bốn, trí nhiếp lợi ích.

Nhờ trí huệ biết căn tánh của chúng sanh, tuỳ nghi nói pháp, biết bệnh khổ của chúng sanh, tuỳ bệnh bốc thuốc, được thần thông lớn, chu du các cõi Phật, thông suốt lý của pháp giới. Đó gọi là trí nhiếp lợi ích.

Tứ Nhiếp Pháp

四攝法 (Pháp giới thứ đệ)

Đây là bốn cách làm môi giới để gần gũi với chúng sanh của Bồ tát. Sau đó hướng dẫn chúng sanh vào giáo lý Đại thừa, nên kinh Duy Ma nói rằng: Trước, dùng lưỡi câu móc vào và dẫn đi, sau mới làm cho chúng vào Phật trí.

Một, Bố thí nhiếp.

Bồ tát dùng tiền của và giáo pháp bố thí để gần gũi chúng sanh về với mình. Nếu chúng sanh thích tiền của thì dùng tiền của cho để được gần gũi với nó. Tương tự dùng pháp thí cũng vậy.

Chúng sanh đã mong chờ lợi ích của tài và pháp thí; nhờ vậy sanh lòng yêu mến, nương tựa thọ nhận đạo pháp và chứng được chân lý. Vì vậy gọi là bố thí nhiếp.

Hai, Ái ngữ nhiếp.

Bồ tát tuỳ thuận căn tánh của chúng sanh, dùng lời nói hiền lành, khéo léo an ủi. Nhờ vậy mà chúng sanh gần gũi, yêu thương, nương tựa và thọ nhận đạo pháp, chứng được chân lý. Vì vậy gọi là ái ngữ nhiếp.

Ba, Lợi hành nhiếp. Thân, khẩu, ý của Bồ tát làm những việc lành, đem lại lợi ích cho tất cả chúng sanh. Nhờ vậy mà chúng sanh gần gũi, thương yêu, nương tựa và thọ nhận đạo pháp, chứng được chân lý. Vì vậy gọi là lợi hành nhiếp.

Bốn, Đồng sự nhiếp. Bồ tát dùng pháp nhãn thấy rõ căn tánh của chúng sanh. Tuỳ chúng ưa thích cái gì thì phân thân thị hiện, cùng làm việc chúng đang làm, khiến cho chúng đều thấm nhuần lợi ích. Nhờ vậy mà chúng sanh tâm yêu mến gần gũi, nương tựa và thọ nhận đạo pháp; chứng được chân lý. Vì vậy gọi là đồng sự nhiếp.

Tứ Như Ý Túc

四如意足 (Pháp giới thứ đệ)

Một, Dục như ý túc. Dục là hy vọng về niềm vui thú mà mình ưa thích, trang nghiêm pháp ấy, nên gọi là dục. Khi tu tập tất cả pháp, nếu không có tâm ham muốn thì việc tu ắt không thoả lòng. Nếu có tâm ham muốn thì ước nguyện sẽ thành. Đó gọi là dục như ý túc. (Trang nghiêm pháp kia là thành tựu các pháp quán về tứ niệm xứ).

Hai, Niệm như ý túc. Niệm là tâm chuyên chú vào một cảnh, mọi ước nguyện đề thành tựu. Đó là niệm như ý túc.

Ba, Tinh tấn như ý túc. Tinh tấn là không lộn xộn gọi là tinh. Không gián đoạn gọi là tấn (tiến). Nghĩa là chỉ chuyên quán sát, lại không gián đoạn, xen tạp, nên gọi là tinh tấn.

Hễ đã tu tập tất cả các pháp, nếu không tinh tấn, việc ắt không thành. Nếu quyết lòng tinh tấn, ước nguyện thành tựu. Đó là tinh tấn như ý túc.

Bốn, Tư duy như ý túc. Tư duy là suy tư về nguyên lý nào đó mà tâm không tán loạn. Hễ đã tu tập các pháp, nếu nhất tâm tư duy thì ước nguyện thành tựu. Đó gọi là tư duy như ý túc.

Tứ Niệm Châu

四念珠 (Kim cang đỉnh du già niệm châu kinh)

Niệm chuỗi là Phật dạy chúng sanh muốn diệt phiền não, hãy đem xâu chuỗi theo bên mình, chuyên chú niệm danh hiệu Phật. Vì niệm chuỗi có nhiều có ít, nên công đức cũng có hơn, kém và có bốn bậc không giống nhau. Bồ tát Kim cang tát đoả nói kệ rằng: Niệm chuỗi (tràng hạt) công đức có bốn bậc: thượng phẩm, tối thắng, trung phẩm, hạ phẩm. 108 chuỗi là thượng phẩm

108 chuỗi là tối thắng

54 chuỗi là trung phẩm

27 chuỗi là hạ phẩm Tay cầm tràng hạt, tâm phải hướng về Phật, xa lìa lo toan, tâm chuyên chú. Để xâu chuỗi trên đầu hay trên mình, hoặc đeo trên cổ hay trên cánh tay.

Nhờ để xâu chuỗi trên đầu mà thanh tịnh được nghiệp ở địa ngục vô gián.

Nhờ đeo tràng hạt trên mà thanh tịnh được bốn tội trọng ( sát, đạo, dâm, vọng).

Nhờ đeo tràng hạt ở cánh tay mà tiêu trừ được nhiều tội ác và khiến cho người tu hành đều thanh tịnh.

Một, Nhất thiên bát thập châu vi thượng phẩm. (1080 chuỗi là thượng phẩm)

Số tràng hạt này gọi là thượng phẩm, vì số lượng tràng hạt niệm Phật nhiều.

Nếu tay lần tràng hạt niệm danh hiệu Phật, thì công đức, ích lợi rất là cao tột. Kinh nói: Hạt châu nếu làm bằng gỗ, mỗi lần lần một hột thì được phước gấp 1000 lần, nếu làm bằng hạt sen thì được phước gấp 10000 lần, nếu làm bằng thuỷ tinh thì được phước gấp ngàn ức lần, nếu làm bằng hạt Bồ đề thì được phước vô lượng (mỗi lần lần một hạt).

Hai, Nhất bách bát châu vi tối thắng.

Số tràng hạt này gọi là tối thắng, vì đứng sau thượng phẩm. Nếu tay cầm tràng hạt niệm danh hiệu Phật, thì công đức, lợi ích thật là ưu việt. Nếu dùng gỗ, hạt sen, thuỷ tinh, Bồ đề để làm hạt châu, thì phước lần tràng hạt niệm Phật như trên.

Ba, Ngũ thập tứ châu vi trung phẩm.

Lần tràng hạt niệm Phật 54 tràng thì đứng hạng ba, thuộc trung phẩm, và công đức, lợi ích cũng vào bậc trung.

Bốn, Nhị thập thất châu vi hạ phẩm. Lần tràng hạt niệm Phật thì được công đức lợi ích vào bậc hạ. Đây là căn cứ số lượng để chia cấp bậc, nhưng nếu chuyên tâm trì niệm thì công đức bình đẳng không hề khác nhau.

Tứ Niệm Xứ

四念處 (Pháp giới thứ đệ)

Niệm tức là chủ thể quán. Xứ tức là cảnh bị quán.

Chúng sanh đối với ngũ ấm: sắc, thọ, tưởng, hành, thức; khởi lên bốn điên đảo: đối với sắc hay cho là trong sạch; đối với thọ hay cho là vui, đối với tưởng, hành hay cho là ngã; đối với tâm hay cho là thường. Khiến cho chúng sanh tu tập bốn pháp quán này để trừ bỏ bốn điên đảo trên, nên gọi là tứ niệm xứ.

Một, Quán thân bất tịnh. Thân có trong, ngoài. Thân của mình là trong. Thân của người là ngoài. Dù thân mình hay thân người đều do tinh cha huyết mẹ mà thành. Từ đầu đến chân quán sát thật kỹ đều là những vật ô uế, nhưng chúng sanh điên đảo chấp đó cho là sạch sẽ, nên sanh tâm tham đắm. Vì vậy khiến cho chúng sanh quán thân bất tịnh (ô uế).

Hai, Quán thọ thị khổ. Thọ là nhận lãnh. Có thọ bên trong, thọ bên ngoài. Ý căn thọ gọi là thọ bên trong. năm căn còn lại thọ gọi là thọ bên ngoài. Tất cả các căn đều có thuận thọ và nghịch thọ; không thuận không nghịch thọ. Đối với cảnh vừa lòng thì sanh lạc thọ. Đối với cảnh trái lòng thì sanh khổ lạc. Đối với cảnh không trái không thuận thì sanh không vui, không khổ thọ. Lạc thọ là hoại khổ. Khổ thọ là khổ khổ. Không khổ không lạc là hành khổ. Chúng sanh điên đảo lấy khổ làm vui; nên khiến cho quán sát thọ là khổ. (Hành khổ là tuy không khổ không lạc, nhưng niệm niệm tâm sanh diệt).

Ba, Quán tâm vô thường. Tâm là thức thứ sáu. Tâm này, tánh luôn lưu động hoặc thô, hoặc tế, hoặc trong, hoặc ngoài, niệm niệm sanh diệt, hết thảy vô thường. Chúng sanh điên đảo cho đó là thường, nên khiến cho chúng quán tâm vô thường.

Bốn, Quán pháp vô ngã.

Pháp có pháp thiện, pháp ác. Con người hay nương theo pháp mà nghĩ về mình (ngã). Cho rằng ngã có thể làm thiện, làm ác. Trong các pháp thiện, ác vốn không có ngã. Nếu thiện pháp là ngã thì ác pháp phải vô ngã và ngược lại. Chúng sanh điên đảo, sai lầm cho là có ngã; nên khiến chúng quán sát pháp vô ngã.

Tứ Oai Nghi

四威儀 (Bồ tát thiên giới kinh).

Người tu hành, tâm không buông lung. Hoặc đi, hoặc ngồi, thường điều phục tâm mình thì mới thành tựu được đạo nghiệp. Dù bất cứ lúc nào, dù ở đâu, trong động tác đi, đứng, nằm, ngồi tâm luôn chánh niệm Phật pháp, giữ đúng khuôn phép, không làm mất oai nghi. Đó là bốn oai nghi:

Một, Hành.

Người tu hành, đi đứng cử động, không để tâm chạy rông ra ngoại cảnh, không được sơ xuất, vội vàng, luôn ở trong chánh niệm, để thành tựu được chánh định.

Theo đúng pháp mà làm.

Hai, Trụ.

Người tu hành, không hợp thời không ở, nếu đúng lúc phải ở thì phải tuỳ theo chỗ ở, thường nhớ đến cúng dường Tam bảo, khen ngợi chánh pháp, rộng nói cho người, suy nghĩ về ý nghĩa của kinh. Ở đúng pháp.

Ba, Toạ.

Người tu hành, ngồi kiết già nghĩ ngợi, xem xét kỹ lưỡng thật tướng, cắt đứt mọi suy tư, để cho tâm hồn trong veo vắng lặng, oai nghi nghiêm trang. Ngồi đúng như pháp.

Bốn, Ngoạ.

Người tu hành, không đúng lúc không nằm là để điều phục thân tâm. Nếu nằm tạm thì nằm nghiêng bên tay phải, không quên chánh niệm, không để tâm tối tăm, tán loạn. Nằm đúng như pháp.

Tứ Phạm Phước

四 梵 福 (Tăng nhất A hàm kinh)

Một, Vị khởi tháp xứ khởi tháp. Tiếng Phạn là Tháp nói đủ là Tháp bà, tiếng Hoa là Cao hiển. Người có thể xây tháp thì đời sau hưởng được phước ở cõi trời sơ thiền. Kinh nói: Nếu có Phật tử nam hay nữ, cầu phước của Phạm thiên thì nên xây tháp nơi chưa có tháp. Đó là bắt đầu hưởng được phước của Phạm thiên.

Hai, Bị trị cố tự.

Sửa chữa các chùa cũ bị hư nát thì đời sau hưởng được phước trời nhị thiền. Kinh nói: Sửa chữa chùa cũ, đó là lần thứ hai hưởng được phước của Phạm thiên.

Ba, Hoà hợp thánh chúng. Chúng tu tập Phật đạo, phải hoà hợp, không được chia rẽ, thì đời sau hưởng được phước của trời tam thiền. Kinh nói: Thánh chúng hoà hợp thì lần thứ ba hưởng được phước của trời Phạm thiên.

Bốn, Khuyến chuyển pháp luân.

Nghe Phật thành đạo thì phải cung thỉnh Ngài chuyển pháp luân, làm lợi ích cho chúng sanh, thì đời sau hưởng được phước của trời tứ thiền. Kinh nói: Bồ tát vừa chuyển pháp luân, nếu có người cung thỉnh thì được hưởng phước của trời Phạm thiên lần thứ tư.

Tứ Pháp Bất Đắc Bồ Đề

四法不得菩提 (Địa trì kinh)

Một, Vô thiện hữu.

Người tu hành, tuy có tâm tinh tấn nhưng không có thiện hữu tri thức hướng dẫn nói pháp dẫn đường, cuối cùng không thể chứng được Phật quả Bồ đề.

Hai, Mậu thọ học. Người tu hành, tuy gặp được và nghe thiện hữu tri thức thuyết pháp, nhưng bẫm tánh ngu si, chậm chạp nên hiểu biết giáo pháp sai lầm, cũng không thể được Phật quả Bồ đề.

Ba, Bất tinh tấn.

Người tu hành, tuy được học hỏi đúng đắn, hiểu biết giáo pháp không sai, chỉ vì chính mình giải đãi, không nỗ lực siêng năng, cũng chẳng chứng được Phật quả Bồ đề.

Bốn, Bất điều phục. Người tu hành, tuy nghe chánh pháp siêng năng tu hành; nhưng căn lành chưa chín, từ kiếp trước đến nay không thể điều phục được tâm mình, thì cũng không thể chứng được Phật quả Bồ đề.