So sánh các bộ luật Tỳ-kheo

Bước đầu để hiểu sâu sắc về thiền định

Dorothy Figen

Mỹ Thanh dịch

Cho người mới bắt đầu thực tập Thiền, tôi nghĩ rằng việc thực tập Thiền rất cần có một chương trình được sắp đặt với những bước thứ tự.

Trước tiên, cần phải có một chỗ yên tịnh cho việc thực tập hằng ngày để khỏi bị làm phiền trong lúc đang thực tập. Kế đến, rửa mặt, rửa tay và chân; nếu thời gian cho phép, thì nên tắm sạch sẽ và mặt quần áo thích hợp. Nên thực tập theo thời khóa biểu hằng ngày. Tôi thì tập vào lúc 6 giờ sáng và 6 giờ chiều, lúc mà đàn chim bay về tổ. Và khi mà bạn tọa thiền, thì cần phải chú ý đến cách ngồi. Sống lưng phải thẳng, và tinh thần phải sáng suốt, có cảnh giác, không nên căng thẳng. Bây giờ bạn đã sẵn sàng bắt đầu. Nhưng, trước hết, đây là những ý mở đầu.

Như Sujata đã nói trong quyển sách của ông "Bắt đầu thấy" -- "Thiền định là một điều hay nhất mà bạn có thể làm cho chính mình.' Tuy nhiên, đối với thiền sinh sơ cơ nó không dễ dàng chút nào. Việc hành thiền cần có sự tự nguyện, thôi thúc để nhìn vào bên trong của chính mình. Hành thiền cần có kỷ luật và sự tự nguyện để đi xa hơn, không phải chỉ để trốn chạy hoặc bỏ qua những vấn đề mà ta đang gặp phải.

Tại sao hành thiền? Có rất nhiều lý do. Nhưng trội hơn hết là sự suy nghĩ sáng suốt, xóa tan ngu si, ảo tưởng, tham lam, sân hận và ham muốn. Con đường đến Niết Bàn là phải từ bỏ sự bám víu vào ' bản ngã'.

Bản ngã rất là cố chấp và láu cá. Đôi lần ta có cảm giác là nó đã biến mất, để rồi sau đó lại thấy nó trồi lên. Đối với vài người con đường có thể còn xa lắm. Chỉ có sự siêng năng, bền chí mới có thể giúp chúng ta đạt được mục đích.

Bây giờ bạn đã ngồi, chân bắt tréo trên sàn, trong một căn phòng yên tịnh. Trong tư thế kiết già, nếu bạn làm được, hoặc là bán kiết già, hoặc vì lý do tật bệnh, bạn có thể ngồi trên ghế . Giữ đầu thẳng và cân bằng trên đôi vai. Đừng căng thẳng quá; nên thoải mái, thư giản, và chú tâm.

Những bước đầu của việc hành thiền là quan sát hơi thở. Chú ý nơi lỗ mũi, theo hơi thở vào...ra...vào...ra... Chú tâm đến làn hơi khi làn hơi vừa đến lỗ mũi. Hãy chú ý đến tất cả và như là không chú ý gì hết.

Điều nầy nghe như là nghịch lý. Nhưng thật sự là vậy. Lúc nầy không phải là lúc mơ mộng, chạy theo những ý nghĩ lăng xăng lộn xộn. Bạn cần chú ý đến tư thế ngồi của mình. Sau đó thì không nghĩ đến nó nữa. Bạn biết rằng quá khứ đã qua, đã chết rồi. Ý thức về những gì bạn đã sống qua, vắng mặt. Tương lai thì chưa đến. Bạn chỉ có 'hiện tại'... hiện tại trước mặt là sự ra vào của hơi thở.

Cốt ý là để làm trống tư tưởng, dẹp hết mọi thứ ' rác rến ' cùng những ý nghĩ lăng xăng. Chỉ thở--vào ra--vào ra, đừng bao giờ ép hơi thở. Bạn cũng không phải là người thở - bạn, - sự thở ra vào, cho đến lúc, cái tôi của bạn cũng từ từ mờ đi và bắt đầu tan rã, biến mất.

Cứ hãy để cho tư tưởng cảm nhận được hơi thở khi vào, khi ra. Những lúc đầu thực tập, đừng nghĩ nhiều. Bạn sẽ thấy hơi thở từ từ mỏng dần và nhẹ hơn cho đến lúc bạn có cảm giác là bạn không còn thở nữa. Lúc nầy là lúc mà hơi thở đã được 'yên tịnh', và trở nên rất dễ chịu.

Tôi đốt một cây đèn cầy trong phòng thiền . Cây đèn có ba mục đích. Thứ nhất, nếu tư tưởng nghĩ vẩn vơ, thì cây đèn là điểm trở về sự chú tâm. Cặp mắt, trước là quan sát cây đèn cầy, kế đó thì cặp mắt từ từ tự nhắm lại. Mặc dù mắt nhắm, bạn vẫn cảm nhận được sự hiện diện của ánh đèn. Bạn có thể thấy được với cặp mắt của tinh thần. Nó sẽ đưa bạn trở lại với hiện tại. Mục đích thứ hai chỉ là tượng trưng : với tôi nó tượng trưng cho Ánh Sáng của Phật pháp. Và cuối cùng là cây đèn giúp cho không khí dễ chịu và đáng yêu hơn. Nhang thơm, hoa, và tượng Phật rất tốt nhưng cũng không cần lắm. Một người có thể thực hành thiền bất cứ ở đâu, nơi nào mà yên tịnh, không bị làm phiền là tốt rồi.

Nếu bạn hành thiền ở nhà, nên tháo dây điện thoại ra, để không bị làm phiền lúc đang thực tập.

Nên nhớ rằng địa điểm hành thiền không cần phải đặc biệt. Nhưng nên có một chỗ nhất định và thời gian thì không được thay đổi, để cho chúng ta có được một thói quen đúng giờ, đúng địa điểm. Như vậy là ta đã có được một bước bắt đầu rất tốt. Bụt đã hành thiền nơi gốc bồ đề và nơi đó Ngài đã giác ngộ. Một thiền sinh cao cấp có thể hành thiền bất cứ nơi nào -- chợ, nghĩa trang, hang động, công viên hoặc nơi đống rác.

Trong lúc hành thiền, thiền sinh quay lại bên trong, nên những cảnh bên ngoài không có tác động chi hết; ngược lại, lúc thiền sinh tiến xa hơn trên bước đường thực tập, thiền sinh có thể dùng những hoàn cảnh chung quanh để làm đề mục cho việc hành thiền. Điều quan trọng cần nhớ là những ý nghĩ nầy cần được rèn luyện và chuyển hóa. Chúng cần được kiểm soát. Nhưng bạn, hiện giờ chỉ trong lúc ban đầu. Những ý nghĩ từ bên ngoài sẽ tiếp tục xâm nhập tư tưởng bạn. Điều nầy cũng tự nhiên thôi. Bạn sẽ ngạc nhiên thích thú với những lời chỉ dẫn dường như là không quan trọng. Tuy nhiên, bạn vẫn phải học hỏi để biết đối phó thích ứng với những điều nầy khi chúng xuất hiện. Đừng hất chúng sang một bên một cách giận dữ. Hãy dịu dàng, tử tế. Cho chúng những tên -- quá khứ, hiện tại, vị lai? Đáng giá? Không đáng giá? Oán thù? Háo danh? Ham muốn? Ích kỷ? Khi mà bạn bắt đầu cho chúng những nhãn hiệu là lúc mà chúng sẽ dần dần biến mất. Khi chúng không còn hiện diện thì bạn trở lại với hơi thở của mình nơi lỗ mũi. Hơi thở sẽ dần dà trở nên yên tịnh, lặng lẻ.

Những chướng ngại khác sẽ tự bị chèn ép. Những tiếng động sẽ thấm vào ý thức của bạn -- con nít chạy chơi, la hét, xe buýt hoặc máy bay đi ngang. Hãy gán cho chúng những nhãn hiệu như bạn đã làm với những ý nghĩ xuất hiện nơi tư tưởng. Giữ sự chú tâm nơi hơi thở, hơi thở ra vào nhẹ nhàng, chầm chậm. Trong một thời gian, những tiếng động cũng dần dần biến mất. Khi mà bạn thấy mình ở 'ngoài' , hãy đem bạn trở về với 'nơi nầy' và ' ở đây'. Khi mà bạn có thể ngồi khoảng nữa tiếng mà không có ý nghĩ thì hơi thở của bạn đã được nhẹ nhàng và đến độ không cảm thấy có nhịp thở nữa; lúc nầy, bạn sẽ thấy rằng không phải là bạn đang hít thở, mà là vì có hơi thở, thì có bạn.

Tôi thấy rằng trong lúc hành thiền, miệng nên mỉm cười, giống như Bụt vậy. Nụ cười mỉm nầy làm sáng tinh thần và làm cho tinh thần vui tươi hơn.

Lúc nầy trong lúc đầu của việc hành thiền, nếu bạn thực tập trong vòng nữa tiếng hay lâu hơn, bạn nên tiếp tục cho xong hoặc kéo dài thêm thời gian hành thiền. Hoặc giả bạn có thể hướng đến metta -- tâm từ. Thực tập nầy rất tốt vì nó loại bỏ hận thù, ganh ghét, giận dữ và tự ti mặc cảm.

Nó tran trải tình thương đến tất cả, bản ngã bị tiêu diệt, chỉ có niềm vui cảm thông, và cảm giác tốt đẹp cho tất cả mọi loài, hữu tình hoặc vô tình, hữu hình hay vô hình, đang sống hay đã không còn trên đời. Lòng từ của bạn phải chan hòa khắp trái đất và vũ trụ. Sau đó bạn sẽ thấy là không dễ dàng gì khi mà giết chết một sinh vật dù đó là một côn trùng bé nhỏ.

Trong lúc trải rộng lòng từ, điều quan trọng nhất là bạn phải biết thương chính mình, thương một cách đúng nghĩa. Bạn sẽ đạt được điều nầy khi mà những ý nghĩ vẫn đục đã được loại bỏ. Hãy nghĩ như vầy " tôi sẽ dẹp bỏ hết những tư tưởng vẫn đục trong tôi như sân hận, si mê, sợ hãi, tham lam, ham muốn. Tôi sẽ làm cho tinh thần mình sáng suốt, tươi mát và trong trắng. Làm cho tinh thần của tôi như là một cửa sổ trong suốt. Và với tinh thần trong sáng không chút vẫn đục, tôi hướng đến mọi loài với lòng từ -- tình thương và lòng tử tế.

Hãy tưởng tượng hình ảnh của người mà bạn muốn hướng lòng từ đến họ. Hãy trở nên người đó. Cảm nhận được tánh tình của họ nơi bạn, hướng dẫn cảm giác của bạn đến tư tưởng và trái tim người đó. Đến một lúc bạn sẽ cảm nhận được một sự cảm thông- thần giao cách cảm. Bạn sẽ cảm nhận được một sự ấm áp . Đừng dừng lại ở đây. Tiếp tục hướng đến người kế tiếp và kế tiếp. Hãy đem sự ấm áp, thương yêu, tử tế của tâm hồn bạn và truyền dẫn chúng vào tâm người hoặc vật mà bạn muốn hướng đến. Nếu bạn làm điều nầy một hay hai lần trong ngày, chân trời của bạn sẽ được rộng mở . Bạn sẽ thấy rằng bạn đang truyền dẫn những rung động vi tế nầy đến tất cả mọi loài, hữu hình và vô hình, không chút phân biệt. Đây có thể là bước mở đầu cho những sự quen biết mới mà chính bạn cũng không ngờ tới. Tất cả mọi người, dù còn sống nơi đây hay đã chết. Quen cũng như lạ. Thú vật, côn trùng, cây cối. Tất cả mọi thứ hữu cơ hay vô hữu cơ ( organic or unorganic). Và trong dòng chảy vô tận nầy, cái ngã của bạn đang 'trôi', đang hòa nhập vào tất cả mọi thứ.

Khi mà bạn tọa thiền xong, hãy đi thiền hành, và trong lúc nầy, nghĩ nhớ về Bốn Chân Lý của Bụt dạy; tất cả mọi loài sanh ra để khổ, v.v... Và ta cần phải tìm lối thoát; tìm ngõ ra khỏi nơi đau khổ. Hãy tìm lấy một con đường an toàn chắc chắn và hãy theo đó mà sống cuộc sống của bạn. Và mục đích là Niết Bàn ngay tại đây, ngay trên trái đất nầy!

Source: Buddhism Today, http://www.buddhism.today/

Beginning Insight Meditation

Dorothy Figen

For the beginning meditator I believe it would be helpful to establish an order in the various steps taken in meditation. First, then, it would be wise to establish a place of quiet to which one may retire daily and not be interrupted in his endeavors. Then wash carefully face, hands and feet. Better yet, if time permits, take a cleansing shower and put on loose, comfortable clothes. It is wise to meditate at the same time daily to establish a habit. I do it at 6 a.m. and 6 p.m. when the birds begin to retire in the evening. Then when you begin to meditate consider your posture. With spine erect and a spirit of awareness be mindful of sitting without strain but with complete alertness. Now you are ready to begin. But, first, some introductory thoughts.

As Sujata states in his little book Beginning to See, "Meditation is the best thing you can do for yourself." However, it is far from the simple thing it may seem to beginners. It takes a strong urge to peer deeply within oneself and beyond it. It takes discipline and willingness to go farther than merely trying to escape or sidestep personal problems one may have.

Why meditate? There are many reasons. But those that stand out most strongly are learning to think clearly, and to dispel ignorance, illusion, greed, hatred and craving. This is the road to Nirvana or Nibbana through which one must lose all clinging to "self." The feeling of having a self is highly resistant to extinguishing. It is persistent and devious. Often one may feel it has vanished only to have it crop up again. Only by diligence and persistence -- and the road for many may be long -- can victory over it be achieved.

You are seated now, cross-legged on the floor, in a quiet chamber. In lotus position, if you can, or in half-lotus, or even on a chair if disability precludes otherwise. Keep your head erect and balanced lightly on your shoulders. Still, do not strain; be comfortable, relaxed and attentive.

The first stages of meditation should be simply observation of breath. Concentrate on the nostrils where the breath flows in... out... in... out. Be aware of the touch of air as it strikes the passage through the nostrils. In fact be aware of everything and nothing. This sounds contradictory. Yet it is really not. For this is no time to daydream, to entertain vagrant and migratory thoughts. You are aware of your physical posture. Then you forget that also. You are aware that the past is dead, that it is gone. Yet specific consciousness of your whole preceding life is absent. The future does not yet exist. All you have is "right now"... the in... out... in... out rhythm of the breath of life.

The idea is to "empty the mind," to get rid of all "garbage," all fleeting and intruding thoughts. Simply to breathe -- in out -- in out, never forcing the breath. You are not even the breather, but the breathing breathing you, the you, which as time goes on, will grow more and more vague as it begins to dissipate, disappear.

Just allow the mind to feel the "touch" of breath as it flows in and flows out. In your first sessions think of nothing more. You will find the breath thinning out as it becomes more subtle and finer until in time you begin to feel you are not breathing at all. This is the calming of the breath flow. It becomes very pleasant and satisfying.

I keep a candle burning in the meditation chamber. It serves two purposes, maybe three. At first, if the mind wanders, it serves as a point of focus. The eyes, at first observing the candle, soon close, lightly, easily, by themselves. But even through closed lids one feels the presence of the light. One can see it in one's mind's eye. It restores the mind's wandering back to the present. The second purpose is symbolic: to me it signifies the Light of the Dhamma, the doctrine on which the meditation is based. And finally, it makes for a pleasant, lovely atmosphere. Incense, flowers, Buddha sculpture are nice but really not necessary. One can, in truth, meditate anywhere, any quiet place where there can be no interruption. Wherever you meditate, if it is at home and you have a telephone, it is wise to remove the receiver to avoid incoming calls.

Bear in mind that the place of meditation is not of key importance, but it is wise to return to the same place at the same time daily so that the habit of meditating becomes established. The Buddha meditated under a Bodhi tree where he achieved enlightenment. An advanced meditator can choose almost any place and it will serve his purpose -- a crowded market place, a burial ground, a cave, a park or a refuse dump. In his inward turning he becomes totally oblivious of his surroundings; or, contrariwise, makes the very surroundings, as he advances deeper and deeper into meditating, the subject of his thoughts. The important thing to remember is that these thoughts must be schooled and channeled. They must be kept "on center."

But you, now, are still in your beginning stages. Untoward thoughts will persist in entering your mind. This is only natural. You will be amazed at how many and how trivial these intrusions can be. You must learn, however, to treat these intruders with courtesy. Do not shove them away in anger. Be gentle, kindly. Label each one -- past -- present -- future? Worthy? Unworthy? Animosity? Vanity? Desire? Egotism? Your very act of branding them will assist in their cessation. As they begin to disappear, your mind will gently return to your nostrils, your breathing. It will grow quieter and quieter.

Other hindrances will obtrude themselves. Noises will penetrate your consciousness -- children playing and shouting, buses or airplanes passing. Label them as you do other passing thoughts. Keep centering on the breathing, the slowing inflow, outflow. In time the noises, too, will vanish. Whenever you find yourself "out there," bring yourself gently back to "here" and to "right now." When you have been able to accomplish this "no thought" for at least a half hour, your breathing will have slowed to a point of almost indistinguishable rhythm, to "it" breathing "you" and not the other way around.

I find it helps in all of this to keep a semi-smile on my face such as that of the Buddha. It aids in brightening the mind, makes it happier.

At this point in your beginning meditation, if you have been at it a half hour or longer, you may terminate it if you wish or continue as before. Or you can go on to extend metta or loving-kindness. This meditation subject is good because it eliminates hatred, envy, anger and self-pity. It accomplishes love for all, destruction of self, sympathetic joy, and a good feeling for every being or non-being that lives or has left this life. Your extension of loving-kindness should reach out to encompass the earth, the universe. You will find it difficult in time, to snuff out the life of even the smallest insect.

In extending loving-kindness it is of great importance that you first love yourself. In the right way, of course. You accomplish this by ridding your thoughts of all "impurities." Think to yourself "I will rid my mind of every defilement: anger, hatred, ignorance, fear, greed, craving. I will make my mind clear, fresh and pure. Like a transparent window is my mind. Then with my stain-free mind, I pour out thoughts of loving-kindness, of love and of kindness."

Try to get a mental image of each one you are extending this loving-kindness to. Get into that person. Feel his or her personality enter your own being and direct your feeling straight into the mind and heart of that individual. You will find in time, that there is a sort of mental telepathy emerging. You will feel the warmth of response. Do not dwell on this. Go on to the next person and the next and next. Bring forth all the warmth and kindness of your spirit and instill this into the being or non-being it is directed toward. If you do this once or twice daily, your horizon will widen. You will find yourself directing these vibrations to all beings and non-beings who have entered your consciousness, without exceptions. This will include brand-new acquaintances you hardly know. People you do not even know but see pass by regularly or irregularly down the street. All who live. All who have died. Known and unknown. All animals, insects, trees. Everything organic and inorganic. And in this outflowing there will ride your self, vanishing into the all-inclusive.

When you have completed this meditation sitting, later try a walking meditation, and, in this, think of the Four Noble Truths of the Buddha; that all beings are born to suffer, etc. Then go on to find the "way out"; the way out and the "end" of suffering. Find this secure path and incorporate it into your daily life, and, this accomplished, find Nibbana right here on earth!

(Taken from: Buddhist Publication Society, Bodhi Leaves BL 85. Kandy, Sri Lanka)

Source: Buddhism Today, http://www.buddhismtoday.com

Thiền là gì ?

Ajahn Sumedho

Mỹ Thanh dịch

Hiện nay, chữ 'Thiền' được sử dụng rất nhiều để diễn tả nhiều cách thực tập. Trong Phật giáo, chữ Thiền được dùng để chỉ định hai cách thực tập sau đây: Cách thực tập một gọi là 'Thiền định' (samatha), và cách thứ hai gọi là 'Thiền Minh Sát' (Vipassana).

Thiền định (Samatha) là cách tập trung ý tưởng vào một vật và không để bị chi phối bởi gì khác. Ta chọn một đề mục như hơi thở chẳng hạn, và chú tâm theo dõi hơi thở ra vào. Trong cách thực hành nầy sau một thời gian huân tập, tâm trí của bạn sẽ được an lành, yên tịnh, vì những ý tưởng lăng xăng lộn xộn đến từ những cảm thọ đã bị cắt đứt. Không cần phải nói, muốn được yên tịnh, bạn cần phải sử dụng những gì có thể mang lại sự yên tịnh. Nếu bạn muốn náo nhiệt thì đừng tìm đến thiền viện, mà hãy đi vào vũ trường. Sự náo nhiệt hay làm chúng ta chú ý, phải không nào ? Sự náo nhiệt có những rung động rất mạnh và chúng hút bạn vào trong đó. Nếu đi xem phim mà phim sôi động thì bạn cũng náo nức không kém. Bạn chẳng cần chút cố gắng nào. Nhưng nếu bảo bạn phải chú tâm vào cái gì yên tịnh thì thiệt là chán, phải vậy không ? Còn gì chán bằng khi phải theo dõi hơi thở khi mà bạn đã từng quen chú ý đến những cái náo nhiệt hơn ? Vì thế đối với sự thực tập nầy, bạn cần phải có một sự cố gắng lớn nơi tâm trí của bạn, vì hơi thở không có gì đặc biệt, không lãng mạn, không phiêu lưu, hay hấp dẫn...hơi thở rất là tầm thường. Nó chỉ có như thế, vì vậy bạn phải cố gắng nhiều hơn. Trong cách thiền nầy, bạn không cần phải sáng tạo bất cứ một hình ảnh nào. Chỉ cần chú tâm theo dõi hơi thở. Sau một thời gian theo dõi hơi thở, dần dần hơi thở sẽ trở nên nhẹ nhàng, đều đặn, và bạn sẽ trở nên trầm lặng hơn... Tôi biết có những lời khuyên nên tập thiền định để giúp không bị áp huyết cao, vì thiền định làm cho nhịp tim đập tốt hơn. Đây là một cách thực tập để được yên tịnh. Bạn có thể chọn những đề mục khác nhau để tập trung sự chú tâm cho đến khi mà bạn cảm thấy mình và đề mục chú tâm trở nên Một. Sau một thời gian tập luyện đến mức độ nầy thì gọi là 'sự hòa nhập'.

Trong khi Thiền Minh Sát (Vipassana) hoặc 'Thiền quán' thì với cách thực tập theo cái nhìn thấu đáo thì tư tưởng của bạn sẽ được mở rộng. Bạn không cần phải chọn những đề mục đặc biệt để tập chú tâm, hoặc phải hòa nhập với chúng. Nhưng bạn chỉ cần nhìn, quan sát để hiểu rõ sự vật như nó là. Khi nào bạn thấy rõ sự vật như nó là thì bạn sẽ thấy những cảm xúc thật là vô thường. Mọi thứ bạn thấy, nghe, ngửi, nếm, đụng chạm; tất cả những khái niệm trừu tượng... những cảm giác của bạn, ký ức hay ý nghĩ -- đang trên đà thay đổi, và tâm tưởng của bạn cũng vì thế mà đổi thay... Chúng xuất hiện một lúc rồi chúng biến mất. Trong Thiền Vipassana, chúng ta giữ ý niệm của sự vô thường (hoặc thay đổi) như là một cách để quan sát những cảm thọ. Đây không phải là một triết lý hay một sự tin tưởng có tính cách Phật học, mà đây là thấy được Vô thường -- thấy mọi vật một cách thấu đáo, với cặp mắt của hiểu biết, để biết rõ mọi sự vật như chúng là. Đây không phải là cách phân tách những sự vật để đánh giá rằng chúng như thế nầy hay thế khác - và khi sự vật không như ta nghĩ, ta lại tìm cách suy đoán nguyên nhân tại sao. Với sự thực tập về ' cái thấy rốt ráo', chúng ta không phân tách hay thay đổi sự vật theo ý của mình. Trong cách thực tập nầy, chúng ta chỉ kiên nhẫn quan sát để thấy những gì xuất hiện sẽ biến mất, cho dù trên phương diện tinh thần hay vật chất. Khi 'căn' và 'trần' duyên với nhau thì ý thức liền xuất hiện. Sau đó là cảm giác thương hoặc ghét đối với những gì chúng ta thấy, nghe, ngửi, nếm, đụng chạm. Tất cả những tên gọi, những ý tưởng, những chữ và khái niệm, chúng ta đặt ra theo kinh nghiệm của sự cảm thọ.

Phần lớn đời sống của chúng ta được dựa trên sự phán đoán sai lầm vì chúng ta không hiểu cũng như không chịu tìm tòi sự thật. Vì vậy đối với một người không 'tỉnh thức', cuộc sống dường như chán chường, lộn xộn, nhất là lúc mà những thất vọng hay đau buồn xảy đến. Và như vậy, người đó dễ bị khủng hoảng thần kinh, vì họ đã không quan sát được sự vật như chúng là.

Trong danh từ Phật giáo, chúng ta dùng chữ Pháp (Dhamma hay Dharma) có nghĩa là "sự thể như nó là" - "luật thiên nhiên". Khi chúng ta quan sát và 'thực tập pháp', chúng ta mở rộng tư tưởng của chính mình để hiểu rõ sự vật như nó là. Như vậy, chúng ta sẽ không còn phản ứng mù quáng, chạy theo những cảm thọ; chúng ta đã hiểu được, và với sự hiểu biết nầy, là một bắt đầu cho sự từ bỏ chạy theo cảm thọ. Chúng ta không bị những bề ngoài của sự vật làm mờ mắt, và chúng ta bắt đầu giải thoát cho chính mình khỏi sự ràng buộc. Để được tỉnh thức không phải là để trở thành như thế mà là 'sống như thế'. Vì thế, chúng ta hãy tập quan sát ngay bây giờ xem như thế nào, hơn là làm cách nào để trở nên như thế trong tương lai. Ngồi nơi đây, chúng ta quan sát thân thể như nó là. Thân thể thuộc về thiên nhiên, phải không nào ? Cơ thể con người thuộc về đất, nó cần được nuôi dưỡng bằng những thức từ mặt đất. Bạn không thể sống bằng không khí hoặc thử nhập cãng thực phẩm từ hành tinh hay vệ tinh. Bạn cần phải ăn những thức ăn được nuôi dưỡng và lớn lên từ trái đất nầy. Khi mà cơ thể hư hoại, nó trở về cát bụi, nó hư thối, mục rửa và trở nên một với đất. Nó chỉ theo chu trình tự nhiên của sinh và diệt, của thành và hoại. Tất cả những gì sanh ra sẽ lớn lên, già đi và rồi chết. Tất cả mọi thứ trong thiên nhiên cho đến vũ trụ, cũng có thời hạn của chúng; sanh rồi chết, bắt đầu và kết thúc. Tất cả những gì chúng ta nhận thấy và có khái niệm đều trên đà thay đổi; chúng vô thường, vì thế không có gì có thể làm bạn hài lòng lâu dài.

Với sự thực tập pháp, chúng ta quan sát sự bất như ý của các cảm thọ. Bạn hãy để ý xem, trong cuộc sống của bạn, khi bạn muốn được như ý từ những cảm thọ thì sự thỏa mãn nầy chỉ ngắn hạn, dù hạnh phúc, cũng chỉ trong giây phút -- và rồi thì nó cũng thay đổi. Bởi vì trong ý thức cảm thọ, không có tính chất thường còn. Vì vậy cảm thọ luôn đổi thay và vì si mê, thiếu hiểu biết, nên chúng ta hay đòi hỏi quá đáng nơi những cảm thọ. Chúng ta hay hy vọng, đòi hỏi, tạo ra đủ mọi thứ để rồi sau đó cảm thấy thất vọng, chán chường, hối tiếc, với nỗi thống khổ già, bệnh, chết.

Đây là cách xem xét ý thức của cảm thọ. Tư tưởng có thể suy nghĩ một cách trừu tượng, có thể tạo ra đủ thứ ý kiến và hình ảnh, có thể làm cho mọi vật trở nên xinh đẹp hay thô xấu. Nó có thể biến một trạng thái từ sang đẹp, hạnh phúc tới đau đớn, thô kệch, khổ sở : từ thiên đàng đến địa ngục. Nhưng không có thiên đàng hay địa ngục thường trực, bởi vì tất cả đều là vô thường. Trong lúc chúng ta thực tập thiền, chúng ta bắt đầu biết được những giới hạn, thấy rõ sự bất như ý, tính chất thay đổi của cảm thọ; chúng ta cũng bắt đầu hiểu rằng không có gì là "tôi" hay "của tôi", tất cả chỉ là "anatta", vô ngã.

Vì vậy, khi hiểu rõ điều nầy, chúng ta bắt đầu giải thoát cho chính chúng ta khỏi những ràng buộc với những trạng thái của cảm thọ. Không phải là chúng ta chán ghét chúng nhưng để hiểu rõ thực chất của chúng.

Đây là một sự thật cần được thấu hiểu, không phải là niềm tin. "Anatta" không phải là niềm tin của Phật giáo nhưng mà là một chứng nghiệm thực sự. Bây giờ nếu bạn không chịu bỏ thời gian để tìm hiểu điều nầy, và vì thế suốt cuộc sống của bạn, bạn tin rằng bạn là thân thể nầy. Măc dù đôi lúc bạn cũng chợt nghĩ, "Ô, tôi không phải là thân nầy" lúc bạn đọc một bài thơ gây hứng khởi hoặc một đoạn về triết lý mới. Bạn có thể nghĩ thật là hay quá, vì mình không phải là thân thể nầy, nhưng chính bạn đâu có chứng nghiệm được điều đó. Cho dù có những người rất thông thái sẽ nói, 'chúng ta không phải là thân thể, thân thể không phải là tôi' - nhưng thật ra, nói thì dễ, nhưng thật sự Biết thì là việc khác. Xuyên qua việc thực tập Thiền, khi có được sự hiểu biết về tính chất thật của sự vật, chúng ta bắt đầu cởi trói cho chính chúng ta khỏi những ràng buộc tham đắm. Khi chúng ta không còn đòi hỏi, ham muốn thì chúng ta sẽ không còn hối tiếc hay chán nản, đau buồn khi chúng ta không được những gì chúng ta muốn.

Và đây là mục đích -- Niết bàn (Nibbana hay Nirvana), là sự thấu hiểu về không ham muốn bất cứ điều gì có bắt đầu và có kết thúc. Khi chúng ta bỏ đi những ham muốn thường hằng, chúng ta bắt đầu thấu hiểu được sự bất tử.

Nhiều người chỉ sống một cuộc sống giống như con chó của Pavlovian. Dù có thông minh nhưng chỉ là sự thông minh được 'uốn nắn' sẵn. Nhìn xem con chó của Pavlovian, chảy nước dãi khi nghe tiếng chuông - chúng ta cũng có hơn gì đâu. Bởi vì với kinh nghiệm cảm thọ, tất cả chỉ là được 'uốn nắn' sẵn. Thân thể, cảm giác, ký ức, ý nghĩ là những khái niệm đã 'có sẵn' trong tâm thức, xuyên qua cuộc sống làm người. Được sanh ra trong một gia đình, chủng tộc, quốc tịch, thuộc về một giai cấp nào đó, dựa trên cơ thể đàn ông hay đàn bà, xấu hay đẹp, vân vân và vân vân. Đây là tất cả những trạng thái 'có sẵn', không phải là của chúng ta, không phải Tôi hay Của tôi. Những trạng thái nầy theo quá trình của quy luật thiên nhiên, chúng ta không thể nói, "Tôi không muốn già đi"-- Chúng ta có thể nói như thế, nhưng mà cơ thể vẫn cứ già. Chúng ta không thể nào đòi hỏi cơ thể không bao giờ đau đớn hay đừng bịnh, lúc nào cặp mắt cũng thấy rõ, tai lúc nào cũng nghe rõ.

Chúng ta thường hy vọng như vậy, có phải không nào ? "Tôi mong sao cho tôi luôn khỏe mạnh, không bao giờ bị tàn tật, luôn luôn có mắt sáng, không bao giờ bị mù lòa; có tai thính để luôn luôn nghe rõ, không như những người già lãng tai, luôn bị người la vào mặt; và tôi sẽ không bị lãng, lúc nào cũng điều khiển được các giác quan của mình cho đến khi 95 tuổi, vẫn còn lanh lẹ, sáng suốt, yêu đời, và được chết trong giấc ngủ không đau đớn."

Chúng ta ai ai cũng đều mong muốn như vậy cả. Có những người trong chúng ta có thể sống lâu và chết an lành. Cũng có thể xảy ra như thế, nhưng mà khó nói trước lắm! Nhưng gánh nặng cuộc sống sẽ nhẹ đi nhiều nếu chúng ta biết được giới hạn của chính mình. Chúng ta sẽ biết được chúng ta làm được gì và học được gì trong đời sống nầy. Những nỗi khổ đau của con người đều bắt nguồn từ những ham muốn quá đáng, muốn được hết những gì mình đòi hỏi.

Do đó, khi thực tập thiền, thì chúng ta sẽ thấu hiểu rõ ràng về sự vật cũng như tính chất thật của chúng. Chúng ta có thể thấy vẻ đẹp, vẻ cao quý, sự sung sướng, cũng như sự xấu xí, sự đau đớn, nỗi khổ đau, là những trạng thái vô thường. Nếu bạn thật sự hiểu điều nầy thì bạn có thể sung sướng và chịu đựng tất cả những gì có thể xảy ra cho bạn. Thật ra, bài học của cuộc sống là học chịu đựng những gì chúng ta không thích nơi chúng ta cũng như nơi cuộc sống, để trở nên kiên nhẫn và tử tế hơn và sẽ không quá chú trọng đến những gì bất toàn nơi những cảm thọ. Chúng ta có thể thích ứng và chịu đựng cũng như chấp nhận tính cách đổi thay của sự vật, để không còn bám víu vào chúng nữa. Khi chúng ta không còn đồng hóa mình với sự vật, chúng ta sẽ kinh nghiệm được bản chất thật của mình. Một cái gì đó trong sạch, sáng suốt, hiểu biết. Không còn sự lệ thuộc giữa ta và vật. Không có "của tôi" hay "tôi"... không có gì để bám víu vào hay phải đạt cho được.

Những lời dạy của Đức Phật giúp chúng ta thấy rõ được sự vật như chúng là. Những lời dạy đưa chúng ta đến sự hiểu biết. Những lời nầy không phải là những lời răn hay giáo điều mà chúng ta buộc phải chấp nhận hay tin tưởng. Chúng ta không học những lời dạy của Đức Phật như học bài; nhưng mà học những lời nầy để tự nhắc nhở mình phải luôn tỉnh thức, sáng suốt và chú ý đến những gì đang xuất hiện cũng như biến mất.

Đây là một cách luôn luôn theo dõi và quan sát không ngừng nghỉ về những hiện tượng của cảm thọ. Khi có được thân thể nầy và sống trong một xã hội như hiện nay, ai ai trong chúng ta cũng cảm thấy bị 'búc xúc' phần nào. Mọi sự diễn biến rất nhanh...truyền hình và máy móc hiện đại, xe cộ... mọi thứ dường như tiến triển ở mức độ khá nhanh. Thật là hay, thật là náo nhiệt và thích thú, và mọi thứ hình như thu hút mọi giác quan của chúng ta. Chẳng hạn ở Luân Đôn, để ý xem, chúng ta sẽ thấy những bích chương quãng cáo mời gọi chúng ta dùng rượu và thuốc lá! Sự chú ý của chúng ta được mời gọi để tiêu thụ, các giác quan luôn luôn tìm kiếm những kích thích mới cho sự cảm thọ. Xã hội vật chất luôn kích thích lòng tham của chúng ta, để cho chúng ta phải xài tiền, và sẽ không bao giờ hài lòng với những gì mình đang có. Lúc nào cũng phải có gì khác hơn, tốt hơn, đẹp hơn, ngon hơn, mới hơn những thứ của ngày hôm qua....Và cứ tiếp tục như thế, các giác quan của bạn bị bao thứ mời gọi, lôi kéo...

Nhưng khi chúng ta bước vào thiền phòng, chúng ta không đến đây để nhìn nhau, hoặc để cho những đồ vật trong phòng lôi cuốn. Nhìn mọi vật để nhắc nhở lấy mình, nên tập trung tư tưởng vào một vật an lành, hoặc tìm hiểu và suy ngẫm về bản chất của sự vật. Chúng ta cần phải chứng nghiệm điều nầy tự nơi bản thân mỗi người. Không có sự giác ngộ của ai khác có thể làm cho mình trở nên giác ngộ. Đây là một việc làm đòi hỏi nơi tự tâm. Không thể nào đem sự giác ngộ của người khác để giúp mình giác ngộ. Đây là một cơ hội để khuyến khích và chỉ dẫn cho những ai muốn 'tự thức tỉnh'. Nơi đây, thường thì không ai giựt bóp của bạn cả! Vì đây là Thiền Viện nên vẫn an toàn hơn ngồi ở gánh xiếc phải không nào ? Thiền Viện là nơi tạm trú để khai thị tư tưởng của chúng ta. Đây là một cơ hội duy nhất của chúng ta để thực tập Thiền khi chúng ta đang mang được thân người.

Được làm người chúng ta có được tư tưởng có thể suy ngẫm và quan sát. Bạn có thể quan sát sự giận dữ, hay ghen tuông, hoặc sự lộn xộn nơi tư tưởng của mình. Khi bạn ngồi xuống và cảm thấy thật sự lộn xộn hay tức giận, có một cái gì nơi bạn đang biết được điều nầy. Nếu bạn không thích nó thì bạn sẽ phản ứng một cách mù quáng. Nhưng nếu bạn kiên nhẫn và quan sát thì bạn sẽ thấy sự tức giận, lộn xộn, hay tham lam đều là những trạng thái luôn thay đổi, không thường hằng. Nhưng một con thú thì không thể quan sát như chúng ta được. Khi nó giận thì nó chỉ biết giận. Thử bảo một con vật nào đang giận, quan sát cái giận của nó xem! Dĩ nhiên là không thể nào được. Nhưng chúng ta có thể quan sát được con mèo, và luôn cả những ham muốn của nó khi nó nhìn thấy đồ ngon. Chúng ta thấy đồ ngon, thích thú những đồng thời cũng thấy được cái ham muốn nơi chính mình. Và đây là cách dùng sự sáng suốt của chính mình để theo dõi cái ham muốn và để hiểu rõ nó hơn. Cái mà đang quan sát sự ham muốn. Sự ham muốn không thể quan sát lấy chính nó. Vì thế cái mà đang quan sát theo dõi sự vật, chúng ta gọi là "Phật" hay "Phật tánh" -- 'Cái biết' , sự chú ý về những gì đang xảy ra.

Trích trong ' The meditation teaching of Ven. Sumedho - Mindfulness : The Path to the Deathless".

Source: Đạo Phật Ngày Nay, http://www.buddhismtoday.com

TINH YẾU CỦA THIỀN

Nguyễn Tối Thiện

Có rất nhiều phương pháp thiền. Mỗi vị thiền sư lưu truyền một phương pháp cho các đệ tử; đến phiên các vị nầy, mỗi vị lại thêm thắt biến đổi một ít tùy theo sự hiểu biết và kinh nghiệm đạt đạo của mình. Thành ra có bao nhiêu thiền sư là có bấy nhiêu phương pháp. Vậy thì làm cách nào để đánh giá một phương pháp thiền? Chúng ta phải qui chiếu vào kinh điển và dựa trên phương pháp của Đức Phật, nếu chúng ta vẫn coi Ngài là vị Thiền Sư đầu tiên đã tìm ra được phương pháp dẫn tới sự giác ngộ. Còn vị thiền sư nào hơn Đức Phật? Có vị tổ sư thiền nào để lại cho chúng ta hơn một cuốn sách dạy về thiền đâu? Nhất là những vị đã chủ trương "bất lập văn tự, giáo ngoại biệt truyền". Một vị thiền sư phải có ít nhất một vị đệ tử đạt đạo giống như mình. Điều nầy chứng tỏ phương pháp của mình là khả thi và hiệu quả dẫn tới cùng một mục đích. Nếu mục đích là thấy Niết Bàn, thì người đệ tử cũng phải thấy rõ Niết Bàn. Nếu mục đích là đắc thần thông, thì người đệ tử cũng phải đắc thần thông như vị thầy. Đức Phật sau khi đắc đạo, đã nghĩ tới những người bạn cùng tu khổ hạnh với mình thuở trước. Bài pháp "Chuyển pháp luân" đầu tiên của Ngài đã khai quang tuệ giác cho 5 đạo sĩ khổ hạnh nầy và đã đưa 5 ông đến đạo quả A La Hán, ngang hàng với Đức Phật về hiệu quả chứng đắc: thấy Niết Bàn và chấm dứt luân hồi. Năm vị thuộc nhóm Kiều Trần Như là một bằng chứng cụ thể đầu tiên cho thấy Niết Bàn là một sự thật và phương pháp của Đức Phật là hiệu nghiệm huyền diệu. Từ đó đến nay không biết bao nhiêu thế hệ Thiền Sư - Đệ Tử, Đệ Tử - Thiền Sư thực hành theo phương pháp của Ngài đã giác ngộ Niết Bàn.

Đức Phật đã giảng dạy hai phương pháp thiền: Chỉ Tịnh (Samatha) và Tuệ Quán (Vipassanā). Đúng ra phương pháp Chỉ Tịnh đã có từ trước thời Đức Phật, nhưng Ngài vẫn tiếp tục truyền dạy vì thấy lợi ích của nó và đồng thời Ngài có cách để đưa nó vào con đường dẫn tới sự giải thoát. Phương pháp Tuệ Quán do chính Ngài phát hiện ra và được Ngài phẩm định là một "con đường duy nhất (Ekāyānomaggo) để chúng sinh tự thanh lọc để diệt trừ đau khổ, để thành đạt trí tuệ và chứng ngộ Niết Bàn" (Kinh Niệm Xứ ‘Satipaṭṭhāna Sutta’, Trung Bộ Kinh số 10).

Bài nầy xin đề cập đến tinh yếu của loại thiền thứ hai nầy và thử đi tìm chỗ giao thoa giữa 2 phương pháp.

Những Phương Tiện

Chúng ta từ sáng tới tối, từ sinh ra cho tới chết đi, lúc nào cũng bị ngoại cảnh lôi cuốn. Từ sự nghe, thấy, ngữi, nếm, đụng, cho tới suy nghĩ cũng đều từ cái thế giới bên ngoài. Chưa lúc nào chúng ta có dịp ngồi lại nhìn cái thế giới nội tại. Thiền chính là lúc chúng ta làm công việc nầy. Tinh yếu của thiền trước tiên là quay cái nhìn vào bên trong tự thể. Muốn như thế chúng ta cần phải biết xử dụng 3 phương tiện: sự cố gắng, sự ghi nhận và sự giác tỉnh. Đây là 3 khả năng của tâm thức mà nếu không phát triển dùi mài, làm cho điêu luyện thì không thể nào thấy được thực tướng của sự vật và con tâm.

Khi chúng ta làm việc gì với sự cố gắng, chúng ta đều biết nó khác với lúc chúng ta làm với sự thờ ơ chểnh mảng; chúng ta cảm thấy có một nhiệt tình, một hăng hái nào đó trong tâm. Sự cố gắng nầy Phật Giáo gọi là TINH TẤN (Viriya), là một yếu tố rất quan trọng cho sự giác ngộ. Trong thiền tinh tấn không phải là ráng ngồi bất động càng lâu càng tốt, mà là cố gắng duy trì sự chú ý - ghi nhận (trên) các đề mục thiền và cũng không quên ghi nhận sự thay đổi hay biến mất của các đề mục nầy. Do đó ta có thể thay đổi tư thế từ ngồi sang đứng, sang đi hay sang nằm hoặc làm việc, ăn uống, tiêu tiểu, miễn là không đánh mất sự ghi nhận.

Sự ghi nhận là một khả năng khác của tâm, nó còn được gọi là NIỆM (Sati), là ý thức, nhận biết, nắm bắt đối tượng xuyên qua 6 cửa ngỏ của tâm. Năm cửa giúp chúng ta giao tiếp với thế giới bên ngoài ngay trong giây phút hiện tại và một cửa (ý) giúp ta nắm bắt các đối tượng nội tại ở trong cả 3 thời quá khứ, hiện tại, vị lai và cả những ý niệm trừu tượng, như ý niệm KHÔNG chẳng hạn hay những đối tượng vượt ngoài thời gian và không gian, như NIẾT BÀN chẳng hạn. Thể tánh của sự ghi nhận là CHÚ TÂM (attention). Nó là trụ cốt của thiền. Không có GHI NHẬN - CHÚ TÂM không có thiền. Sự ghi nhận giúp cho ta gom tâm vào đối tượng và sàng lọc những gì đối với tâm là quan trọng nhất lúc bấy giờ. Có lúc tâm chỉ sàng lọc những gì mình ưa thích. Có lúc lại chọn lựa những gì mình ghét nhất. Bởi thế mà THAM và SÂN được có dịp để phát triển và tác hại. Nếu chúng ta biết khôn khéo chọn lựa đối tượng, thì công dụng của sự ghi nhận là ngăn chận bảo vệ tâm thoát khỏi hai lưỡng cực tham và sân. Đây là công dụng tích cực của thiền nhằm bảo vệ và rèn luyện tâm.

Trong Thiền Quán đối tượng không gì khác hơn là thân và tâm (hay các hiện tượng vật chất và tinh thần) đang diển biến không ngừng bên trong ta. Khi những vọng tưởng trở nên thưa dần, những ba động từ bên ngoài được sàng sẩy, thì thân và tâm xuất hiện ngày càng rõ rệt. Lúc đó ghi nhận - chú tâm giúp cho ta thấy rõ, hiểu rõ bản chất của THÂN TÂM. Những đặc tướng VÔ THƯỜNG, KHỔ và VÔ NGÃ không còn là những danh từ vô nghĩa mà chúng hiện ra dưới con mắt bàng hoàng của kẻ quan sát.

Sự ghi nhận - chú tâm giữ một vai trò quan trọng trong sự rèn luyện và kiểm soát tâm. Trong một bài kinh, Đức Phật dạy một vị Tỳ Khưu: "Khi nghe hãy dừng lại ở sự nghe; khi thấy dừng lại ở sự thấy; khi ngữi, nếm, đụng, dừng lại ở ngữi, nếm, đụng". Việc nầy chỉ có thể làm được nhờ sự ghi nhận - chú tâm. Thật vậy, sự chú tâm soi sáng giai đoạn chuyển tiếp từ tư tưởng sang hành động, có thể giúp ngăn chận những hành động hay lời nói làm hại đến chính mình hay làm đau khổ thiệt hại đến người khác.

Trong giai đoạn thực tập, nó có thể làm chậm lại sự hành động, nhưng một khi đã trở thành thói quen thuần thục, nó giúp cho ta ngăn chận một cách hiệu quả và quyết định mau lẹ rời bỏ những tư tưởng và hành động xấu xa. Một trong những "phương pháp" của Thiền Sư Thích Thanh Từ là: "Đối cảnh không sinh tâm", nếu không nhờ sự chú tâm thì làm sao có thể không sinh tâm được?

Làm sao chỉ một công việc đơn giản là CHÚ TÂM - GHI NHẬN có thể giải thoát con người khỏi vòng sinh tử luân hồi? Như chúng ta đã biết định luật "Thập Nhị Nhân Duyên" trói buộc con người bằng 12 móc xích: vô minh --> hành --> thức --> danh sắc --> lục nhập --> xúc --> thọ --> ái --> thủ --> hữu --> sinh --> lão tử ... (--> vô minh). Chính nhờ sự CHÚ TÂM can thiệp, cắt đứt gạch nối giữa hai móc xích THỌ -/-> ÁI mà con người mới được giải thoát khỏi vòng sinh tử khổ đau. Như chúng ta đã biết, thọ có 3 loại: lạc, khổ và xả. THỌ LẠC đưa tới ái dục, ưa thích, dính mắc. THỌ KHỔ đưa tới sân ưu, thù hận, ghét bỏ. Cả hai đều đưa tới sự chấp thủ (THỦ), tạo nghiệp (HỮU) Một đàng tạo nghiệp THAM, một đàng tạo nghiệp SÂN. Cả hai đàng đều dẫn vào luân hồi. Sự chú tâm, nhờ được rèn luyện tinh tế, sẽ giúp ngăn chận hữu hiệu sự tạo nghiệp xấu nầy.

Bởi thế một tinh yếu khác của thiền là phải ghi nhận cho được cảm thọ trong mọi hoàn cảnh. Mỗi khi có sự tiếp xúc giữa giác quan (lục căn) và cảnh trần (lục trần), phải cố gắng ghi nhận cho được cảm thọ. Cảm thọ của thân và cảm thọ của tâm: từ dễ chịu cho tới khó chịu, từ hỷ lạc cho tới đau đớn, khổ sở cùng tột. Cảm thọ nào rồi cũng đi qua. Những cảm giác sung sướng, khoái lạc đi qua rất nhanh, chỉ còn lại một cảm giác đại đồng, âm ỉ, bao trùm: KHỔ. Khi sung sướng, hạnh phúc, muốn kéo dài không được cũng khổ. Cây muốn lặng mà gió không ngừng cũng khổ. Tâm xao động, bức rức; ý tưởng thù hận hay ăn năn, hối tiếc cứ nổi dậy quay cuồng trong tâm, đôi khi phải dùng cái chết mới chấm dứt được. Cái khổ xuất hiện dưới muôn hình vạn trạng. Bao giờ chúng ta thấy tất cả các khía cạnh của khổ trong sự tỉnh giác hoàn toàn từ KHỔ THỌ, KHỔ HÀNH, KHỔ TƯỚNG, cho tới cuối cùng là KHỔ ĐẾ thì NIẾT BÀN sẽ hiện ra ở ngưỡng cửa cuối cùng.

Một bí quyết để đi tới sự thật cùng tột là duy trì sự liên tục của chú niệm. Muốn như thế phải có sự cố gắng như đã nói ở trên, và phải liên tục ghi nhận THÂN, THỌ, TÂM, PHÁP. Đàng sau thân là thọ, đàng sau tâm là thọ, đàng sau pháp là thọ và đàng sau thọ ẩn nấp THAM và SÂN, cũng như ẩn nấp VÔ THƯỜNG, KHỔ, và VÔ NGÃ.

Đi chung với sự chú tâm - ghi nhận là sự GIÁC TỈNH (Sampajañña: claire compréhension). Dĩ nhiên, khi có sự chú tâm thì trí não sẽ hiểu rõ những gì đang xảy ra bên trong và xung quanh ta. Công việc nầy, khoa học tâm thần (neuroscience) gọi là xử lý các dữ kiện (traitement des informations) là một nhiệm vụ quan trọng của tâm. Đây chính là yếu tố trí tuệ trong Phật Giáo; nó có 4 chi:

1) Hiểu biết rõ ràng về mụ̣c đích (Sātthaka Sampajañña): trong đời sống có người không biết sống để làm gì? khi làm một việc gì đó, không biết làm để làm gì? Thiền cũng vậy, không biết với mục đích gì? Thấy người khác làm thì bắt chước vì thấy hay hay. Cho nên trong khi làm, nếu có một cái gì đó có vẻ thích thú hơn thì người đó chạy theo cái thích thú mới và cứ như thế tiếp tục cho đến hết cuộc đời. Mục đích của thiền rất rõ ràng là thiêu đốt phiền não, tiêu diệt THAM, SÂN, SI. Có môn phái thiền cho rằng thiền không nhằm mục đích gì cả. Thật ra, đó chỉ là một cách nói để cho thiền sinh đừng vọng móng, nếu không họ thiền để làm gì?

2) Hiểu biết rõ ràng những điều kiện (Sappāya Sampajañña) thích hợp về thời gian, không gian và phương tiện để thực hiện mục đích trên. Một hành động, cử chỉ hay lời nói đều nhằm một mục đích nào đó, nếu không nó trở thành vô ích. Trong thiền ta đã biết rõ mục đích, vậy thì bất cứ điều gì cần cho mục đích ấy hay cần cho sự liên tục của pháp hành thì cứ làm. Ngoài ra đều nên tránh. Đức Phật dạy rằng nếu điều kiện nơi chốn thuận tiện, thức ăn thích hợp mà hành giả vẩn không thấy pháp thì tốt hơn nên rời bỏ nơi ấy. Ngược lại, nếu nơi chốn không tốt, thức ăn không thích hợp mà hành giả hành thấy pháp thì nên tiếp tục ở lại kiên trì. Điều nầy có nghĩa là những điều kiện vật chất không đáng kể bằng những điều kiện tinh thần như giới đức, một vị thầy, một phương pháp thiền...

3) Hiểu biết rõ ràng về lảnh vực quán niệm (Gocara Sampajañña). Điều nầy có thể được hiểu là biết rõ lúc nào chúng ta đang ở trong thiền và lúc nào đã xuất thiền. Ở trong thiền có nghĩa là chúng ta không xa rời đề mục. Xuất thiền là chúng ta đã ra ngoài đề mục và ra ngoài mục đích. Nếu đề mục là thân và tâm, chúng ta đã ra khỏi thân tâm. Nếu mục đích là diệt trừ phiền não, thì chúng ta đã ra khỏi mục đích nầy. Trên thực tế nếu hành TỨ NIỆM XỨ thì lúc nào chúng ta cũng có thể ở trong thiền được; vì những lãnh vực của thiền tứ niệm xứ bao gồm tất cả những sinh hoạt của đời sống. Càng luyện tập thì những lãnh vực của thiền càng ngày càng mở rộng để bao trùm tất cả mọi sinh hoạt. Đến khi thuần thục thì chúng ta có thể "sống thiền" liên tục, trừ lúc ngủ. Hành thiền Chỉ Tịnh thì không thể được như vậy; vì càng luyện tập thì lãnh vực của thiền càng chuyên sâu, đến độ phải đóng kín cả 5 cửa của giác quan để chỉ giữ một cửa ý. Do đó càng ngày càng phải xa lánh đời sống thế tục ồn ào để ẩn cư nơi chốn sơn lâm tĩnh mịch.

4) Hiểu biết rõ ràng về thực tại (Asammoha Sampajañña): hiểu rõ có đúng sự thật hay những gì mình thấy, mình cảm nhận chỉ là một ảo giác, ảo tưởng; tức là hiểu biết sư ̣vật đúng như nó là như vậy, không thêm không bớt, không qua lăng kính ngã chấp, không theo nhãn quan tình cảm: Một cái nhìn "chánh kiến".

Sự Quân Bình Giữa Ngũ Căn

Tinh yếu sau cùng của thiền TỨ NIỆM XỨ là sự giữ quân bình giữa ngũ căn: TÍN, TẤN, NIỆM, ĐỊNH và TUỆ. Khi ngũ căn quân bình với nhau, thì niệm sẽ làm việc một cách tự nhiên không cố gắng, khi ấy tuệ sẽ phát.

Vào thời Đức Phật, có Đại Đức SONA KOLIVISA rất là tinh tấn, ngài cố gắng quá sức cả thân và tâm trong khi hành thiền nhưng vẫn không có kết quả. Ngày kia ngài có ý định từ bỏ cuộc sống phạm hạnh để trở về với gia đình. Đức Phật biết được ý định của ông, bèn xuất hiện dạy dỗ: "Có phải khi còn là cư sĩ, con rất giỏi về nhạc khí không? Con nghĩ thế nào, này SONA, khi cây đàn của con lên dây cao quá mức, con có thể đàn đúng âm điệu không? Và con nghĩ thế nào, này SONA, khi cây đàn của con lên dây thấp quá, con có thể đàn đúng âm điệu không?" - "Bạch Ngài, không" - "Cũng như thế ấy, này SONA, cố gắng quá mức làm cho thân tâm căng thẳng và không đủ cố gắng sẽ sinh ra dã dượi, lười biếng. Thấu hiểu sự quân bình của các căn, con sẽ thành đạt mục tiêu bằng cách kiên trì và đều đặn tinh tấn". Theo lời chỉ dạy của Đức Phật, về sau Đại Đức SONA KOLIVISA đắc quả A La Hán (Vinaya text II, Anguttara 55).

TÍN là niềm tin của hành giả nơi Phật, Pháp, Tăng:

- Phật là sự giác ngộ, sự giải thoát.

Tin nơi Phật, hành giả tin rằng sự giác ngộ và giải thoát là có thật và mục đích của hành thiền là đi đến sự giác ngộ để thấy rõ bản chất BẤT TỊNH, VÔ THƯỜNG, VÔ NGÃ của thân tâm nầy, đi đến sự giải thoát khỏi THAM, SÂN, SI. Vì là một cái gì còn ở ngoài tầm tay người hành thiền, nên họ chỉ phải tin. Đây không phải là một niềm tin mù quáng, vô căn cứ, mà nó được xác nhận bởi Đức Phật và vô số các thế hệ thiền sư chứng đắc.

- Pháp là con đường, là phương pháp dẫn tới sự giác ngộ.

Tin nơi Pháp, hành giả tin rằng phương pháp mình đang theo phù hợp với những giáo huấn của Đức Phật. Hành giả có thể kiểm chứng qua kinh điển do Đức Phật truyền lại rãi rác trong Tam Tạng Pháp Bảo và đã được sao lục bởi các học giả Phật Giáo.

- Tăng là tập thể những người cùng hành đạo, bao gồm các vị thiền sư tu sĩ và cư sĩ. Tuệ Trung Thượng Sĩ, thầy của vua Trần Nhân Tông, tức Trúc Tâm đệ nhất tổ là một cư sĩ Goenka, một thiền sư hiện đại nổi tiếng, đệ tử của thiền sư U BA KHIN, cả hai đều là cư sĩ. Bà ACHAAN NAEB, thầy của vô số tăng ni phật tử Thái Lan và Việt Nam, là một cư sĩ đã chứng đắc.

Tin nơi Tăng, hành giả tin ở sự hiểu biết và kinh nghiệm của người thầy hướng dẫn mình, có thể giúp mình vượt qua những khó khăn trở ngại trên con đường tu tập. Đồng thời cũng tin tưởng nơi những bạn đạo đồng hành. Đôi khi những kinh nghiệm ngu dốt của họ lại là những ngu dốt của ta. Những trao đổi kinh nghiệm giữa các thiền sinh đôi khi hiệu quả hơn lời chỉ dạy của ông thầy (học thầy không tày học bạn).

TÍN ngoài ra còn là một niềm tin nơi khả năng của chính mình có thể đi hết con đường còn lại từ đây cho tới khi nhắm mắt. Con đường dù còn dài, con đường dù còn nhiều chông gai, sức ta còn, hơi ta chưa cạn, ta còn có thể cải thiện thân tâm nầy. Cũng như sự tích một nhà sư bị cọp vồ trong lúc đang hành thiền TỨ NIỆM XỨ. Mỗi một cú ngoạm xé của cọp vào da thịt của ngài là một lần để ngài tiếp tục hành thọ quán niệm xứ, cho đến khi thành đạo quả trước giây phút trút hơi thở cuối cùng trong miệng cọp.

Bốn yếu tố TÍN, TẤN, NIỆM, TUỆ (giác tỉnh) đã được đề cập tới, bây giờ xin đề cập đến yếu tố ĐỊNH.

Yếu tố ĐỊNH rất quan trọng để phân biệt hai loại thiền: Chỉ Tịnh (Samatha) và Tuệ Quán (Vipassanā):

- Mục tiêu của thiền Chỉ Tịnh là đi đến TOÀN ĐỊNH (= An Chỉ Định: Apana Samādhi), rồi từ đó có thể tiến đạt đến các tầng thiền sắc giới và vô sắc giới, hoặc có thể phát triển các loại thần thông. Khi tâm ở trong trạng thái toàn định, nó cũng ngăn ngừa được các ác pháp THAM SÂN không cho sinh khởi. Nhưng khi ra khỏi trạng thái nầy, tâm vẫn bị ô nhiễm như củ.

- Trước khi đến Toàn Định, tâm phải trải qua trạng thái CẬN ĐỊNH (Upacara Samādhi). Cận Định là một trạng thái tâm an trụ khá vững chắc, mặc dù không sâu mạnh bằng tâm Toàn Định nhưng cũng có khả năng ngăn giữ những ô nhiễm ở bên ngoài tâm. Tâm Cận Định có thể an trụ trên đối tượng trong một thời gian khá lâu. Gọi là Cận Định bởi vì nó xảy ra trước tâm Toàn Định và chỉ có một đối tượng duy nhất không thay đổi, tùy theo hành giả đã chọn lựa trước hoặc do vị thầy đã ấn định trước khi vào thiền.

- Thiền Tuệ Quán không dùng hai loại ĐỊNH nầy, mà chỉ xử dụng CHẬP ĐỊNH (hay còn gọi là SÁT NA ĐỊNH: Kanika Samādhi). Chập Định cũng có khả năng ngăn giữ những ô nhiễm ở ngoài tâm và cũng có khả năng an trụ trên đối tượng một cách lâu dài, nhưng khác một điều là đối tượng ở đây có thể thay đổi tùy theo tâm bắt được đối tượng nào trong 4 đối tượng THÂN, THỌ, TÂM, PHÁP, ở giây phút hiện tại. Mục tiêu của thiền Tuệ Quán là thiêu đốt tận gốc phiền não, chí đến những phiền não ngủ ngầm trong tiềm thức. Một điều khác nữa, là khi một phiền não nào đã bị thiêu đốt thì nó bị triệt tiêu vĩnh viễn trong tâm, cũng giống như một khoảng nào đó của tâm được thắp sáng thì không có một bóng tối chen vào nữa. Theo một số thiền sư, CẬN ĐỊNH và CHẬP ĐỊNH có hiệu quả ngang nhau. Rất tiếc môn Thần Kinh Thần học (neurothéologie, môn khoa học mới, nghiên cứu những căn bản khoa học của các khả năng tâm linh) chưa đủ phát triển để kiểm nhận điều nầy, khiến cho một số thiền gia hoang mang, không biết mình có hành đúng phương pháp Thiền Tuệ không? Riêng tôi thiển nghĩ trong các mức độ Định, có một mức độ ngưỡng cửa (seuil) không nên vượt qua. Nếu vượt qua, tâm sẽ nhập thẳng vào TOÀN ĐỊNH, lúc đó tâm sẽ mất khả năng linh hoạt phán đoán (tuệ) và hành giả rơi vào loại thiền Chỉ Tịnh. Đức Phật và một vài thiền sư chứng đắc cả hai loại thiền, nắm giữ bí quyết về điểm giao thoa giữa 2 phương pháp. Từ điểm nầy có thể tách ra để đi vào một trong 2 phương pháp CHỈ TỊNH hay TUỆ QUÁN. Trong Tạng Kinh, có những bài kinh Đức Phật nói về Thiền Chỉ Tịnh, có lẻ để giảng dạy các tỳ khưu đã chứng đắc, giúp các ngài gìn giữ sức khoẻ, bảo tồn sinh khí mỗi khi đau yếu. Có những bài nói về thiền Tuệ Quán để giảng dạy cho tất cả những ai chưa chứng đắc. Điều nầy cần phải được nghiên cứu thêm.

Kết Luận

Tinh yếu của thiền trước hết là cố gắng thiết lập sự chú tâm ghi nhận trên một đề mục căn bản tùy theo phương pháp thiền trong chủ đích tiêu diệt tận gốc phiền não. Khi hội đủ 3 yếu tố cố gắng, ghi nhận và giác tỉnh thì ta gọi là có chánh niệm, một trong tám chi của Bát Chánh Đạo. Mỗi phương pháp có một đề mục căn bản:

- phương pháp Mahasi lấy sự Phồng Xẹp của bụng,

- phương pháp Goenka lấy Cảm Thọ,

- phương pháp Achaan Naeb lấy Tứ Oai Nghi,

- phương pháp Swe Min lấy Tâm,

- phương pháp Zen lấy tư thế Ngồi (Zazen)...

Sau đó, duy trì sự liên tục của chánh niệm trên 4 đối tượng THÂN THỌ TÂM PHÁP, tùy theo đối tượng nào xuất hiện rõ ràng nhất trong giây phút hiện tại.

Cuối cùng, giữ trạng thái quân bình giữa 5 yếu tố TÍN, TẤN, NIỆM, ĐỊNH, TUỆ, để cho niệm làm việc một cách tự nhiên. Chánh niệm quan sát thân tâm, sự tác động giữa thân và tâm, giữa thân tâm với môi trường bên ngoài một cách khách quan cho đến khi phát hiện những sự thật. Những sự thật nầy chính là những tuệ giác. Theo kinh sách Nguyên Thủy, hành giả phải trải qua 16 cái tuệ mới có thể bước vào giòng thánh (Nhập Lưu) tương ứng với 7 giai đoạn thanh lọc của sách "Thanh Tịnh Đạo" (Visuddhimagga, Buddhaghosa). Lúc đó, vị nầy đã thanh lọc được 3 kiết sử (ô nhiễm): thân kiến, hoài nghi và giới cấm thủ , và chỉ còn tái sinh lại 7 kiếp để hoàn thành công việc thanh lọc những kiết sử còn lại. Vị nầy chắc chắn không tái sinh vào 4 khổ cảnh và có thể tái sinh vào một cõi thiên giới hữu học nếu hội đủ những phước báu hữu lậu.

Phương pháp là như thế. Bây giờ chỉ còn chờ đợi sự chín muồi của Ba La Mật (công đức tu tập tích lũy từ muôn kiếp trước).

Nên nhớ rằng sự giải thoát tùy thuộc 3 điều kiện:

- hạnh nguyện giải thoát;

- sự quyết tâm và kiên trì thực hiện hạnh nguyện nầy;

- đầy đủ Ba La Mật.

Nếu chúng ta cảm thấy công đức chưa đầy đủ, thì cố gắng tiếp tục bồi đắp thêm. Chỉ có thế thôi.

Thiền trong đời sống hằng ngày

Nguyên Hạnh chuyển dịch

Thiền cần phải được thực tập ngay trong mọi hoạt động của cuộc sống hàng ngày - trong khi chúng ta săn sóc trẻ con, làm vườn, lái xe, đi chợ, sinh hoạt...

Ở phương Đông, đặc biệt là trước đây, các thiền sinh thường dành cả đời mình cho việc học Thiền bằng cách trở thành một tu sĩ. Họ từ bỏ tài sản và đời sống thế tục để đi trọn con đường của họ dưới sự chỉ dẫn của một thiền sư và sống giam mình trong các tu viện.

Ở phương Tây hiện nay, Thiền đã trở thành một phong trào mang tính quần chúng và đối với những thiền sinh vừa muốn thực hành Thiền lại muốn duy trì đời sống xã hội của họ thì sự thay đổi về phương pháp và mục tiêu Thiền tập là rất cần thiết. Sự chuyên tâm để đạt giác ngộ tối thượng đã nhường chỗ cho những phương pháp thực hành phong phú phù hợp với những nhu cầu và điều kiện của cuộc sống hiện đại. Những phương pháp ấy có khả năng đem tinh hoa của Thiền truyền thống vào những hoạt động của cuộc sống hàng ngày và ngược lại, có thể đem những kinh nghiệm sống để kiểm nghiệm lúc hành Thiền. Lực ma sát tạo nên trong quá trình trao đổi này có thể tạo những thay đổi giúp Thiền phát triển.

Thiền sư Robert Aitken thường dạy rằng: Thực hành Thiền trong đời sống hàng ngày cũng giống như thực hành Thiền ngay trên chiếc bồ đoàn (đệm ngồi Thiền) của bạn - bạn quan sát những hành động có động cơ tham, sân, si hàng ngày của mình rồi quay trở về với bản tâm thanh tịnh của bạn.

Thiền sư Albert Low - một bậc thầy người Canada - thì lại dạy: Bằng cách sống đầy đủ, trung thực, sống hết mình với vai trò của một người cha (hay một người mẹ) của một người chồng (hay một người vợ) với đầy đủ tình thương yêu và trách nhiệm, người ta cũng có thể hướng đến đạo lộ giác ngộ. Tuy nhiên, sự tận tuỵ ấy vẫn đòi hỏi sự theo dõi thường xuyên. Cũng giống như một người điều khiển con thuyền vượt đại dương, người ấy không thể chỉ quay hướng bánh lái một lần rồi để yên; anh ta phải thường xuyên quan sát và thay đổi hướng bánh lái.

Về cơ bản, Thiền không chỉ bày chúng ta cư xử trong xã hội như thế nào, tuy nhiên một kết quả tất yếu của việc hành thiền là sự phân biệt giữa chính ta và người khác sẽ dần dần tan biến. Sự thay đổi này trong nhận thức được đánh dấu bởi một ý thức không ngừng gia tăng về sự tương hệ của tất cả hiện tượng trong vũ trụ. Và điều này cũng dẫn đến sự phát triển ý thức xã hội, cộng đồng và phát triển tình thương đối với mọi người, mọi loài. Chính cuộc sống lúc ấy sẽ trở thành một công án Thiền và chúng ta phải tìm câu trả lời cho câu hỏi làm thế nào để cân bằng những nhu cầu sống của chúng ta với mọi người và với các loài khác xung quanh chúng ta.

Sự nhận thức rằng chúng ta không tồn tại biệt lập với vạn vật sẽ giúp mỗi người có ý thức trách nhiệm không chỉ cho những hành động của mình mà còn cho những gì chúng ta cảm nhận. Chúng ta sẽ không còn phát biểu một cách hời hợt như: "cô ta làm cho tôi phát ghen lên" mà chúng ta sẽ tự trách mình "tôi làm cho chính tôi ghen tỵ". Lúc này nếu có vấn đề gì xảy ra, bạn sẽ không còn quay ra ngoài để tìm đối tượng trách cứ mà bạn tự nhìn vào bên trong, đối mặt với chính mình và tự tìm ra điều gì trong chính bạn đã tạo nên vấn đề. Dĩ nhiên muốn sống được như vậy cũng đòi hỏi bạn phải có nỗ lực và khả năng giữ tâm bình tĩnh, trong sáng đối với mọi rối rắm của cuộc sống.

Không thiên nặng về tọa thiền, thường xuyên tiếp xúc với các bậc thầy, bạn sẽ được cung cấp những lời chỉ dẫn hữu ích và rất thực tiễn qua việc áp dụng 8 thánh đạo, 10 giới truyền thống của Phật giáo kết hợp với sự nhấn mạnh ở con đường Trung đạo Phật giáo.

Đức Thế Tôn được công nhận là một Con Người thông minh, khả ái, dịu dàng và đặc biệt rất từ bi. Những lời dạy của Ngài rất thực tiễn. Ngài chỉ dạy con đường vượt thoát khổ đau, đi đến một cuộc sống an bình, hạnh phúc, không vị kỷ, đầy tình thương và trí tuệ. Từ chính kinh nghiệm bản thân mà Đức Thế Tôn đã dạy rằng con đường đạt đến hạnh phúc, diệt trừ khổ đau là phải chấp nhận 4 sự thật (Tứ Thánh đế) và theo con đường Thánh 8 ngành (Bát Thánh đạo).

Bốn sự thật ấy là:

1. Vì bản chất vô thường của vạn vật nên chúng ta thường cảm nhận khổ đau.

2. Khổ đau không phải do tính chất vô thường của vạn vật mà do khát vọng của chúng ta mong muốn sự vật không biến đổi.

3. Cách diệt trừ khổ đau chính là diệt trừ khát vọng ấy của chúng ta.

4. Con đường để diệt trừ các dục vọng là con đường Thánh 8 ngành.

Mới nhìn qua thì giáo lý về Bốn sự thật này trông rất chán nản và đầy bi quan nhưng giáo pháp của Đức Thế Tôn chỉ cung cấp cho chúng ta, hy vọng khi chúng ta biết chấp nhận sự thật về khổ - rằng khổ đau là mang tính phổ biến và tự nhiên chứ không phải là một điều ngẫu nhiên và điều này được minh chứng rõ trong câu chuyện về một phụ nữ đến gặp Đức Thế Tôn với một đứa con nhỏ đã chết trên tay bà. Đức Thế Tôn dạy theo con đường Thánh 8 ngành là theo con đường từ bỏ dục vọng và hướng đến giải thoát. Con đường ấy bao gồm 8 ngành như sau:

1. Chánh tri kiến

2. Chánh tư duy

3. Chánh ngữ

4. Chánh nghiệp

5. Chánh mạng

6. Chánh tinh tấn

7. Chánh niệm

8. Chánh định.

Có rất nhiều cách giảng giải về chữ "chánh" và cách thức nó được áp dụng trong mỗi nhánh của Thánh đạo. Điều này đã dẫn đến nhiều trường phái tư tưởng khác nhau nhưng đối với Thiền tông thì nhấn mạnh Trung đạo và sự trau dồi chánh niệm qua tọa thiền. Do vậy mà đối với Thiền, sự điều độ là rất quan trọng và được đánh giá cao. Tuy nhiên cũng cần nhớ rằng vượt trên cả sự điều độ bình thường là điều mà chúng ta thường bắt gặp qua lịch sử Thiền tông, qua các câu chuyện về những thiền sư say sưa rượu chè... Và Trung đạo được Đại sư Gudo Nishijima dạy như sau:

Giáo lý căn bản nhất của Đức Phật là "Đừng làm sai, hãy làm đúng". Vì vậy, Ngài đã dạy đệ tử tám con đường chân chánh. Tám con đường chân chánh này được đặt cơ sở trên sự cân bằng giữa chủ quan và khách quan, giữa lạc quan và bi quan, giữa hợp lý và phi lý... Chẳng hạn, "Chánh tri kiến" (hiểu biết đúng) liên quan đến việc nhìn cuộc đời như thật và không quá lạc quan cũng không quá bi quan với cuộc đời. "Chánh tư duy" là những suy nghĩ, những dự tính, những lý thuyết không quá phi thực tiễn cũng không quá thiên nặng vật chất. "Chánh ngữ" thường được hiểu là không nói dối nhưng sâu xa hơn nó còn ám chỉ lời nói dịu dàng và hài hòa đối với cả người nghe và người nói. "Chánh nghiệp" là hành động phải luôn phù hợp với mỗi tình huống, mỗi hoàn cảnh. "Chánh tinh tấn" là sự nỗ lực trong sự hài hòa và cân bằng nội tâm, nội lực. "Chánh niệm" là giữ tâm không dao động, không bối rối. "Chánh mạng" là hãy sống đừng quá cứng nhắc, đừng quá yếu đuối, phụ thuộc...

Những cách hiểu này có vẻ rất đơn giản, tuy nhiên mục tiêu của Thiền là làm trong sáng và đem chúng ta đến hài hòa, trở về sự cân bằng tốt mà chúng ta thường cảm nhận khi còn là trẻ con. Chúng ta cũng có thể nói rằng mục tiêu của Thiền là đưa chúng ta trở về chỗ bình thường nhất, đơn giản, bình dị nhất.

Ý tưởng này cũng được nhấn mạnh trong câu chuyện của một vị thiền sư. Khi được đệ tử hỏi đạo, ngài đã trả lời: "Khi con mang trà đến, ta đâu có chối từ?! Khi con chào, ta đâu có làm ngơ?! Có bao giờ ta lơ là không chỉ dạy cho con đâu? Nếu con muốn thấy con hãy nhìn vào đó; khi con gắng suy nghĩ về nó, nó sẽ biến mất".

Ngoài ra, 10 cấm giới truyền thống cũng trợ giúp rất nhiều trong đời sống hàng ngày và trong cách hành Thiền hàng ngày:

1. Không sát sinh

2. Không trộm cắp

3. Không tham dục

4. Không nói dối

5. Không si mê

6. Không nói lỗi người khác

7. Không đề cao mình bằng cách gièm chê người

8. Không nói lươn lẹo

9. Không sân hận

10. Không phỉ báng Tam bảo.

Mười giới này cung cấp cho chúng ta một hướng sống tốt nhưng theo quan điểm Thiền thì chúng ta không nên cố chấp vào giới điều. Chúng cung cấp cho chúng ta những cách cư xử tốt mà một người đạo đức cần cư xử. Chúng không phải là những mệnh lệnh hay những điều lệ cứng nhắc. Chúng chỉ ra phương hướng để khám phá Phật tính của mỗi người. Thiền sư Philip Kapleau thường ví giới luật giống như các giàn khung trong xây dựng; chúng thật sự cần thiết để xây dựng một ngôi nhà to lớn nhưng chúng cần phải được tháo bỏ khi ngôi nhà hoàn thành. Do đó, một bậc giác ngộ không phải cố tình giữ giới nhưng vị ấy chỉ hành xử một cách tự nhiên như là kết quả tất yếu khi đã thực chứng được Phật tính của tự thân. Có lẽ vì vậy mà Thiền đôi khi được đánh giá là vượt trên tất cả đạo đức bình thường. Thiền sư Philip Kapleau nói về Thiền như sau: "Thiền vượt trên đạo đức nhưng đạo đức không ở bên dưới Thiền". Một người đạo đức biết đúng từ sai nhưng anh ta không biết ai đang nghĩ đúng và sai. Hiểu biết sâu sắc này đòi hỏi phải thực hành và có thực chứng về Thiền.

(Theo "Zen in Daily Life")

(Trích Nguyệt san Giác Ngộ, số 85, 2003)

Chân thành cám ơn anh Pháp Đăng đã gửi tặng bản vi tính (Bình Anson, 04-2003)

Niềm vui Thiền định

Trí Nguyên

Trong rất nhiều môn học tại Học viện Phật giáo Việt Nam (tại TP. HCM) có một môn học đặc biệt, không như những môn học "nhức đầu" khác: môn Thiền. Dĩ nhiên không phải ai cũng thấy dễ dàng khi thực tập thiền định; nhưng một điều chắc chắn là Thiền luôn đem lại niền hỷ lạc vô biên mà chính hành giả mới có thể cảm nhận hết được…

Học Tăng THÍCH MINH LIÊN: Thiền giúp tôi an lạc trong cuộc sống.

Thiền là một môn học đặc biệt. Tại Học viện Phật giáo, mỗi tuần chỉ có một tiết nhưng điều đó cũng đã thể hiện được sự hài hòa giữa tu và học. Tôi thích Thiền, bởi Thiền không những giúp tôi có được niềm vui trong cuộc sống mà còn giúp tôi có thêm sức khỏe, nghị lực để vượt qua những trở ngại của nội tâm cũng như hoàn cảnh.

Ở học viện, sư Tăng Định là người thầy dạy cho chúng tôi phương pháp Thiền định. Lời thầy tuy giản dị nhưng có nhiều điểm rất sâu sắc, và đó cũng là mấu chốt để đi vào pháp hành. Tôi luôn lưu tâm những điểm này, nên khi thực tập thường cảm thấy an tâm và tin tưởng.

Tôi nghĩ, hiện nay ở các tự viện, Tăng Ni có nhiều pháp môn tu như tụng kinh, niệm Phật, trì chú… Nhưng ở đây, tăng Ni sinh đều được thực tập chung một pháp môn Thiền theo truyền thống Nam truyền. Môn học này, theo tôi, có thể nên áp dụng rộng rãi ở các trường Phật học, các đạo tràng Bát quan trai, các Gia đình Phật tử, thậm chí ở các tổ chức khác. Bởi Thiền giúp chúng ta định tĩnh tâm thức, nhờ vậy kết quả học tập, sảm xuất sẽ tốt hơn. Hơn nữa, xã hội ngày càng văn minh, con người luôn lluôn căng thẳng, bận rộn, vì vậy, Thiền là phương pháp cân bằng trạng thái tâm lý cho mọi người nói chung, chứ không riêng gì tu sĩ…

Học Ni TN. THÁNH TÂM: Lời khuyên của thầy mãi còn đây.

Thiền nhắc nhủ chúng ta rằng chúng ta đang hiện hữu. Hàng ngày, phải đối diện với biết bao công việc bộn bề, ta có thể quên mình đi, nhưng khi hành Thiền, chính là lúc ta quay về với nội tâm của mình…

Ở các nước phương Tây, người ta đến với Thiền đơn giản vì họ nhận thấy được niềm vui, sức khỏe, sự trẻ trung và một tâm hồn lắng dịu trong việc hành Thiền. Nhờ vào việc hành Thiền, họ đã đạt được nhiều lợi ích cho cuộc sống. Bây giờ, theo tôi, Thiền không còn là một phạm trù tôn giáo nữa mà Thiền đã làm nên một nếp sống lành mạnh, trong sáng cho mọi người. Thiền là một phương pháp giáo dục đầy tính nhân văn.

Tôi thích cái không khí giờ thực tập Thiền định tại Học viện và sự hướng dẫn Thiền của sư Tăng Định. Có lần, Thiền viện Vạn Hạnh đang được dỡ bỏ để trùng tu – tiếng máy cưa ồn ào, bụi bay đầy cả chánh điện, chúng tôi nhao nhao xin sư nghỉ ngồi Thiền. Sư hỏi: "Các vị muốn nghỉ phải không? Sư có một điều muốn nói với các vị trước khi nghỉ hành Thiền". Chúng tôi im lặng lắng nghe. Sư tiếp: "Thông thường, tâm ý con người thích tiếp xúc với những cái mình ưa, những âm thanh êm dịu và ghét hoặc tránh tiếp xúcvới những cái mình không thích. Tại sao chúng ta lại thích nghe tiếng nhạc ồn ào mà lại ghét những âm thanh kia? Thiền cho các vị nội lực để đón nhận mọi âm thanh của cuộc sống mà không để tâm phân biệt. Phải hành Thiền cho đến khi cái tâm dung hòa được mọi thứ yêu, ghét…".

Phong cách của sư Tăng Định cũng thật nhẹ nhàng, tế nhị. Khi chúng tôi ngồi Thiền, sư hay nói nho nhỏ: "Hãy thư giản toàn thân, trở về với hơi thở của chính mình…"; "Hãy trực nhận cảm giác dễ chịu khi thân mình chạm vào nền gạch mát lạnh; đồng thời cảm giác khoan khoái khi có luồn gió từ ngoài thổi vào" hay "Hãy để tâm ý mình rỗng rang, buông bỏ mọi suy nghĩ" và cuối cùng là "Cầu chúc cho thế giới chúng sanh được an lành trong ánh hào quang của chư Phật, chư Tổ".

Những lời dặn dò, khuyên bảo của sư trở thành những lời dạy mãi âm vang trong tôi. Lúc ngồi Thiền, dù ở học viện hay ở chùa, tôi cũng đều cảm giác như sư đang nhắc nhở chúng tôi ngồi cho đúng cách. Đối với tôi, sư cười, sư đi đều là Thiền cả. Một vị thầy dạy Thiền như thế có giá trị gấp ngàn lần những cuốn sách hướng dẫn Thiền được trưng bày trên kệ.

Học Tăng THÍCH LINH TRÍ: Thiền hành là một pháp lợi ích.

Không khí giờ Thiền tại Học viện thật im lặng, thư thái, trang nghiêm, không có cảm giác căng thẳng như những giờ học khác. Sự nghiêm túc trong Thiền hành, Thiền tọa và sự chăm chú lắng nghe lời thầy hướng dẫn chứng tỏ đây là một môn học quan trọng đối với mỗi người.

Với riêng bản thân, tôi nhận thấy giờ Thiền tại học viện có nhiều lợi ích thiết thực. Đó là sự an lạc của nội tâm, sự bình thản, định tĩnh trước hoàn cảnh, sự chính xác trong tư duy… Hàng ngày, tôi thực tập Thiền định trong tư thế kiết già để chánh niệm về hơi thở, trong những oai nghi đi, đứng, nằm, ngồi, và cả trong giờ làm việc, những lúc học hành…Chỗ tôi ở cách xa Học viện chừng 3 km, trước kia tôi thường đi học bằng xe đạp, nhưng rồi tôi nhận thấy rằng nếu mình đi bộ thì sẽ có nhiều thời gian hơn cho việc Thiền hành, nên tôi không đi xe nữa. Tính ra, mỗi ngày đi học, tôi có được khoảng 6 km Thiền hành…

Với thế hệ trẻ, tôi nghĩ rằng Thiền định mang lại cho các bạn rất nhiều ích lợi – cho tâm hồn, cho thể chất, cho công việc, cho sự học hành. Thiền định gúp chúng ta buông thả mọi vọng tưởng, điều phục tâm, làm cho tâm định tĩnh, sáng suốt, phát sanh trí tuệ. Vì vậy, Thiền là một sự thực tập cần thiết cho tất cả mọi người.

Học Ni TN. MỸ THÚY: Đi theo con đường Phật dạy.

Tôi bắt đầu hành Thiền vào khoảng năm 1994 do sư Giác Chánh và sư Tăng Định hướng dẫn. Cảm giác của tôi lúc đó rất phức tạp, vừa cảm thấy hạnh phúc hoan hỷ, vừa cảm thấy khó khăn hồi hộp. Hạnh phúc vì tôi biết rằng đây chính là con đường mà xưa kia đức Phật đã đi qua. Lúc này, những kiến thức giáo lý mới thật cần thiết, giúp tôi thấy được từng bước đi của phiền não khi chúng đến gần. Tôi nhận ra đây là tham, đây là sân, là ganh tỵ, bỏn sẻn, là hôn trầm, phóng dật; đây là thiện, là hân hoan… Còn khó khăn là vì tôi bị cảm giác đau nhức, tê mỏi trong những giờ Thiền tọa. Tôi phải phấn đấu rất nhiều để có thể thu thúc các căn, an trú tâm vào đề mục, giữ cho tâm được an tịnh. Những cảm giác buổi đầu đólà bài học quý báu cho cả hành trình tu tập còn lại của tôi. Và cũng nhờ vậy mà khi đến với môn Thiền tại Học viện, tôi không thấy khó khăn gì mấy, ngoài việc khuôn viên hành Thiền hơi nhỏ một chút. Nhưng không sao, chúng tôi hoàn toàn hoan hỷ bởi Thiền viện đang trong thời gian xây cất…

Ngày nay, Tăng Ni thường có khuynh hướng học tập nhiều, cả thế học lẫn Phật học, nên ít có thời gian ngồi lại để phản tỉnh thân tâm. Vì vậy, tại Học viện có được một giờ Thiền, tôi nghĩ là rất cần thiết cho mỗi Tăng Ni. Đây là điều kiện để chúng tôi học bài học to lớn ngay trong chính bản thân mình. Có thể nói, pháp môn hành Thiền là linh hồn của Phật giáo. Có hành Thiền, chúng ta mới hiểu rõ lời dạy thâm sâu của Phật, và hơn hết, đó là hiểu về chính bản thân, tự tạo nguồn hạnh phúc cho mình và người. Không chỉ riêng tôi, mà bất cứ ai đến với môn hành Thiền cũng sẽ hưởng được niềm hạnh phúc to lớn ấy.

Trí Nguyên ghi chép

(Trích Tuần báo GIÁC NGỘ, số 148, 27-12-2002)

THERAVÀDA - PHẬT GIÁO NGUYÊN THỦY

Tam Niệm

Cư Sĩ Huỳnh Thanh Long

PL. 2507 - DL. 1963

Phi Lộ

Khi xem qua ba đề mục "Tam Niệm" của cư sĩ Huỳnh Thanh Long, Bần Tăng thấy Ông rất dày công khảo cứu tỉ mỉ kỹ lưỡng và đúng lý theo kinh điển.

Ông không dùng những danh từ hoa mỹ, lố lăng để ru dỗ độc giả, trái lại khéo dùng những danh từ thông thường thật tế đúng theo ý nghĩa của Phật giáo, để cho độc giả đọc qua có thể lĩnh hội ngay ý lý của đoạn kinh.

"Xem kinh không phải chỉ chú trọng đến văn chương lưu loát, mà hiểu rõ lý Kinh là điều cần thiết".

Chính Ông cũng đã từng theo Bần Tăng học môn thiền định một thời gian cũng có được nhiều kết quả tốt đẹp và đã nếm được chút ít hương vị của pháp môn này. Nhưng rất tiếc vì còn bận rộn phận sự nơi chốn quan trường mà thành ra công phu phải gián đoạn, tuy nhiên, mỗi khi có ngày lễ hoặc ngày chúa nhựt cũng không quên căn lành vẫn tìm nơi thanh vắng để tiếp tục thực hành.

Do đó mà Ông mới nhận định được hương vị cao siêu quý báu của pháp môn thiền định, vì vậy nên khi rảnh rang mới cố gắng tham khảo biên soạn các pháp môn này.

Quả báo của thiền định rất nhiều nhưng một điều quan trọng là: Dittha dhamma Sukha vihàrànisansà: Người tham thiền, thấy quả báo hiện tại là được sự an vui. Cũng như Ông Pierre Sallet một nhà triết học Âu Châu có nói: Nul bonheur n’est aussi grand que l’esprit en paix: Không có hạnh phúc nào bằng hạnh phúc mà tinh thần được thanh tịnh.

Quyển "Tam Niệm" ra đời sẽ đem lại ít nhiều sự lợi ích cho nhân loại.

Namo Buddhàya.

Tỳ Khưu Bửu Chơn

(Bhikkhu Nàga Maha Thera)

Tăng Thống G.H.T.G.N.T.V.N

PL. 2507 - DL. 1963

Lời của soạn giả

Hàng Phật tử chúng ta, phần đông đều nhận xét rằng trong thời mạt pháp này, chỉ một sự gìn giữ giới luật cho trong sạch thôi cũng đã là một việc khó khăn thay, huống hồ là những pháp cao thượng là Thiền định và Minh sát.

Vi thề, khi đề cập đến vấn đề hành Thiền định, chúng ta thường quan niệm chỉ có những bậc cao tăng ẩn tu nơi thâm sơn cùng cốc hoặc những bậc cư sĩ lão niên xa lánh hẳn những thằng thúc của thế sự, mới có khả năng thực hành được thôi, còn nơi phồn hoa đô hội, hàng Phật tử nào còn bị buộc ràng vì phận sự và gia đình, không dễ gì hành những pháp cao thượng được, dầu cố gắng đi nữa cũng là công dã tràng mà thôi.

Quan niệm ấy cũng đúng phần nào, nhưng không phải hoàn toàn chí lý. Chúng ta không nên quá cố chấp thành kiến mà không thử bắt tay vào việc, thực hành xem có thể gặt hái được quả lành hay không? Chúng ta không nên tự bảo: "Hành không có kết quả thì hành làm chi, luống công vô ích!" Khó khăn cách nào cũng không ngại, chỉ sợ chúng ta không có đủ ý chí, đủ tâm dũng cảm mà thôi!

Vả lại, trong lúc chúng ta cố gắng làm cho tâm được yên lặng thanh tịnh, không cho vọng động theo ngũ trần ngoại cảnh, tâm ấy là thiện tâm có năng lực đè nén những tà tư duy và phiền não, còn hơn là để tâm bận lo về thế sự phù du, lợi danh do mộng không ích lợi chi cho sự giải thoát của chúng ta.

Trong "Pháp - Chánh - Định" của Đ. Đ. Hộ Tông có câu: "Nếu hành giả tu phép Chánh Định mà không được kết quả cao thượng trong kiếp này, cũng là duyên sanh quả lành trong kiếp sau". Vì thế, thiết tưởng hành giả không nên quá quan tâm mong mỏi những kết quả của sự hành thiền trong kiếp hiện tại này, chỉ nên ghi nhớ trong tâm rằng trên con đường dài vô định sanh tử luân hồi, công phu hành đạo của ta không phải là công trình vô ích và sẽ là nhân lành quý báu trong những kiếp vị lai.

Huống chi hàng cư sĩ, tuy chưa có thể, như bậc xuất gia, một sớm một chiều cởi bỏ những sự buộc ràng của sự sanh sống, của gia đình, song nếu có tâm quả quyết và trì chí, cũng có thể lựa thời giờ thuận tiện trong đêm khuya canh vắng hoặc nơi tư phòng yên tịnh mà niệm Phật tam thiền được vậy.

Vì mục đích ấy mà quyển "Tam Niệm" nhỏ bé này ra đời, với hoài bảo thiết tha giúp ích trong muôn mộ cho sự tu hành của chư đạo hữu bốn phương.

Chúng tôi cố ý chọn lựa những đề mục thiền định giải tiện, không cần phải dùng những dụng cụ phiền phức như vòng tròn, màu sắc, đèn rọi... cần thiết trong 10 đế Kasina v.v... hầu chư đạo hữu có thể dễ dàng hành đạo bất luận trong thời giờ và trường hợp nào cũng được.

Ba đề mục Niệm Niệm (Niệm Phật, Niệm Sự Chết và Niệm Hơi Thở) đã được trích dịch từ quyển "Thanh Tịnh Đạo" (Visuddhimagga) và được thêm vô nhiều đoạn cần ích rút trong các quyển Kinh về Thiền định của Đ.Đ. Hộ Tông và Đ.Đ. Bửu Chơn và ngay kinh nghiệm bản thân.

Tuy nhiên, chúng tôi tự nhận xét rằng vì sự hiểu biết thiển cận ít oi và văn chương vụng về kém cỏi, quyển sách này còn nhiều khuyết điểm mặc dầu chúng tôi đã hết sức cố gắng. Xin chư Đại Đức Cao Tăng và quý vị đạo hữu bốn phương thông cảm cho tấm lòng chân thành mong phục vụ Phật Pháp mà từ bi xá cho và hoan hỉ chỉ giáo thêm, ân ấy chúng tôi muôn vàn cảm tạ.

Chúng tôi cần thưa thêm rằng quyển sách nhỏ này không có cao vọng thay thế các bậc Thiền Sư trong sự giáo hóa Thiền Định. Đạo hữu nào phát tâm trong sạch muốn học một trong ba đề Niệm Niệm giải trong quyển này, cần phải tìm vị Thiền Sư chân chánh có giới hạnh thanh cao mà học hỏi thêm hầu được chỉ dạy chu đáo, lánh xa tà thiền.

*

Cầu xin quả phước do sự biên soạn và ấn tống quyển "Tam Niệm" này, được thành tựu đến Đ.Đ. Bửu Chơn và Đ.Đ. Hộ Tông là hai bậc Thiền Sư chân chánh dồi dào kinh nghiệm, đã từ bi dắt dẫn chúng tôi trên con đường thanh tịnh.

Kế tiếp, chúng tôi xin dâng công đức này đến thân phụ và nhạc mẫu chúng tôi còn hiện tiền tại Phan Thiết được tăng trưởng tuổi thọ và an vui lâu dài, và xin hồi hướng phước báu đến Ông, Bà, Cha, Mẹ của chúng tôi đã quá vãng, nội ngoại hai bên, đều được thoát khổ và thọ sanh nơi nhàn cảnh.

Cầu xin cho tất cả chúng sanh ba giới bốn loài đều được hạnh phúc miên trường!

Với tất cả tấm lòng bác ái và mong mỏi.

Cư sĩ HUỲNH THANH LONG

Sách đã tham khảo:

1. - "The Path of Purification" (Visuddhimagga: Thanh Tịnh Đạo) của Đại Đức Bhadantàcariya Buddhaghosa, do Đại Đức Nànamoli ở Ceylon phiên dịch từ Pàli ra Anh văn.

2. - "Ànàpàna Sati" (Meditation based on Midfulness with Regard to Breathing) của Đại Đức Kassapa, trong tạp chí The Light of the Dhamma tháng 7 năm 1954 (Vol. II - No 3).

3. - "Thanh Tịnh Kinh" (Visuddhikathà) của Đại Đức Hộ Tông.

4. - "Phép Chánh Định" của Đ.Đ. Hộ Tông.

5. - "Niệm Thân" của Đ.Đ. Bửu Chơn.

6. - "Nhân Quả Liên Quan" của Đ.Đ. Bửu Chơn

7. - "Đại Tứ Niệm Xứ Kinh" của Đ.Đ. Hộ Tông

8. - "Chánh Giác Tông" của Đ.Đ. Bửu Chơn.

9. - "Tu Tập Chỉ Quán Tọa Thiền" của Thiên Thai Trí Giả Đại Sư.

NAMATTHU RATANATTAYASSA

Tôi xin hết lòng thành kính làm lễ Tam Bảo tóm tắt.

I. NIỆM PHẬT (BUDDHÀNUSSATI)

Lễ Phật giả, kỉnh Phật chi đức,

Niệm Phật giả, cảm Phật chi ân,

Khán Kinh giả, minh Phật chi lý,

Tọa thiền giả, đăng Phật chi cảnh.

-- MINH TÂM

"BUDDHA" dịch là bậc giác ngộ chân chánh, đã tỉnh giấc vô minh, thông suốt lý nhân quả, là bậc đã phá gãy bánh xe luân hồi và không còn tái sanh lại nữa.

Những bậc giác ngộ và đạt đạo quả Niết Bàn có ba hạng:

1. - Đức "Phật Toàn Giác" hoặc "Chánh Đẳng Chánh Giác" (Sammàsambuddha), thường gọi là Phật Tổ, là bậc tự mình giác ngộ chân chánh do sự cố gắng và trí tuệ, không ai chỉ giáo cho trên con đường giải thoát. Sau khi đắc quả vô thượng, Ngài phổ cập Giáo Lý đã tìm được đến tất cả chúng sanh nào muốn tìm Chân Lý để tu hành đến nơi giải thoát như Ngài.

Theo Tam Tạng Pàli, từ thời kỳ quá khứ đã có 28 vị Chánh Đẳng Chánh Giác ra đời trên những quả địa cầu khác nhau [1]. Đức Phật Tổ thứ 28 ấy chính là Đức Phật Thích Ca Mâu Ni bổn sư của chúng ta, họ là Gotama (Cồ-đàm), lúc còn Bồ Tát đã thực hành tròn đủ 30 pháp Ba La Mật (PÀRAMÌ) [2] trong 4 A-tăng-kỳ và 100 ngàn đại kiếp quả địa cầu. Đến kiếp chót, đêm rằm tháng tư, Ngài liễu chứng Chánh Đẳng Chánh Giác và trọn 45 năm trường đăng đẵng, Ngài châu du thuyết Pháp, phổ độ chúng sanh hằng hà vô số. Giáo lý của Ngài vẫn còn tồn tại nguyên vẹn đến ngày nay.

Đức Phật Tổ vị lai kế vị Đức Thích Ca là Phật Di Lạc (SEÀMETTAYA), trong thời kỳ Bồ Tát, thực hành đều đủ 30 pháp Ba-la-mật trong 16 A-tăng-kỳ và 100 ngàn đại kiếp quả địa cầu.

2. - Đức "Phật Độc Giác", Tàu âm là "Bích Chi Phật (Pacceka buddha) là bậc tự mình giác ngộ chân chánh do sự cố gắng và tinh tấn của mình, không thầy giáo hóa, song không dắt dẫn ai đến nơi giải thoát bằng các truyền bá các pháp cao thượng tự mình tìm được.

Chư Phật Độc Giác chỉ ra đời trong thời kỳ không có Phật Chánh Giác trên thế gian này.

3. - Đức "Thinh Văn Giác" (Sàvaka buddha) là bậc giác ngộ chân chánh do nhờ được nghe Giáo Pháp của Đức Phật Toàn Giác mà đắc tuệ giác, diệt tận lòng ái dục và tất cả phiền não trong tâm. Những bậc A-la-hán (Araham) đều thuộc về hạng này.

"ANUSSATI" nghĩa là niệm niệm hay là pháp quán tưởng.

NIỆM PHẬT (BUDDHÀNUSSATI) là phép suy gẫm, chú tâm tưởng nhớ thường thường đến ân đức cao cả trọn lành của Đức Phật, nhớ không phải hằng ngày đối diện Kim - thân hoặc bàn thờ Phật, cứ gọi hồng danh của của Ngài đâu.

Kinh Kim Cang có câu:

"Nhược dĩ sắc kiến ngã

Dĩ âm thinh cầu ngã

Thị nhơn hành tà đạo

Bất năng Kiến Như Lai".

Nghĩa:

Bằng dùng sắc tướng mong thấy ta

Dùng các tiếng để tìm ta

Người có làm đạo tà

Không bao giờ thấy được Như Lai.

Vì thế, hàng Phật tử chúng ta nên quan tâm đến phép Niệm Phật, thực hành đều đều mỗi ngày, không nên nghĩ lầm rằng trong hai thời công phu sớm tối mình đã đọc tụng 10 hiệu (Ân Đức) Phật trong quyển NHỰT HÀNH với tất cả tấm lòng thành kính là đủ rồi. Đọc tụng suông, mặc dầu hiểu nghĩa từng hiệu Phật, không phải là phương pháp chú tâm chiêm ngưỡng tưởng nhớ đến ân sâu đức dày của Đức Phật, hầu làm cho tâm được trong sạch thanh tịnh, an trụ trong đức trọn lành của Ngài.

Phép niệm Phật là một phép thiền định quý báu, vì người năng niệm Phật thường có sự hổ thẹn và ghê sợ tội lỗi, không dám làm điều ác dường thể có Đức Phật luôn luôn trước mặt, như thế, mới dõng mãnh, tinh tấn trên con đường tu hành và đạo đức.

ÂN ĐỨC CỦA PHẬT

Ân đức của Phật vô lượng vô biên, không thể kể xiết hoặc suy xét cho cùng tận, nhưng nói tóm lại Ngài có ba Ân đức trọng đại là:

1. Tuệ Đức (Panna guna): có trí tuệ hoàn toàn sáng suốt không có chi che án được, thông suốt cả ba giới bốn loài, thấu triệt lý Tứ Diệu Đế là thấy rõ, biết rõ ái dục phiền não, nguyên nhân sanh ra ái dục phiền não, nơi diệt tận ái dục phiền não và phương pháp diệt trừ ái dục phiền não. Do nhờ trí tuệ hoàn toàn sáng suốt áy nên Ngài tri tỏ nghiệp nào có sự lợi ích, nghiệp nào có sự nguy hại hầu tìm phương tiện giáo huấn chúng sanh xa lánh các điều ác, làm những việc lành để sớm đến bờ giác ngộ.

2. Tịnh Đức (Visuddhi guna): Ngài đã xa lìa tất cả phiền não thô sơ và vi tế, nên thân, khẩu, ý đều được trọn lành. Trước mặt người hoặc nơi khuất lấp xa tai cách mắt thiên hạ, Ngài không hề làm, nói và tưởng điều tội lỗi.

3. Bi Đức (Karunà guna): Ngài thấy chúng sanh đang bị nóng nảy lăn lộn trong lửa ngũ dục, đang chìm đắm chơi vơi trong biển trần ai, chịu thống khổ vô cùng vô tận từ đời này sang kiếp khác, nên Ngài phát tâm bi mẫn bao la đối với tất cả chúng sanh chẳng khác nào người mẹ hiền thương xót đoàn con dại, mong mỏi cho con khỏi khổ, được an vui lâu dài. Từ khi con tu hạnh Bồ Tát, Ngài đã từng hy sinh của cải và thân mạng để tìm phương cứu vớt chúng sanh; đến lúc thành Đạo rồi, Ngài lại châu du phổ độ quần sanh không ngừng nghỉ trọn 45 năm trường.

Do nhờ ba Ân đức ấy, Đức Phật mới có thể tế độ chúng sanh, luôn cả Chư thiên và nhân loại một cách dễ dàng được.

Vô lượng vô biên Ân đức khác của Phật đều bắt nguồn từ ba Ân đức trọng đại ấy, cũng như muôn loài thảo mộc chỉ do mặt địa cầu mà phát sanh ra vậy.

Nếu kể rộng hơn, những Ân đức cao cả của ngài có thể tóm tắt trong 10 danh hiệu sau đây:

1. Araham: Tàu dịch là Ứng Cúng.

2. Sammàsambuddho: Chánh Biến Tri,

3. Vijjàacaranasampanno: Minh Hạnh Túc,

4. Sugato: Thiện Thệ,

5. Lokavidù: Thế Gian Giải,

6. Anuttaro: Vô Thượng Sĩ,

7. Purisadammasàrathi: Điều Ngự Trượng Phu,

8. Satthàdevamanussànam: Thiên Nhơn Sư,

9. Buddho: Phật,

10. Bhagavà: Thế Tôn

(Xin xem quyển "ÂN ĐỨC PHẬT ĐÀ" - Buddha-guna, cùng một soạn giả, vừa xuất bản, có giải rộng từ hiệu Phật trên đây).

Nói chung về cách thiền định:

Hành giả muốn học pháp môn Thiền định, bất cứ một phép nào trong 40 đề mục mà Đức Thế Tôn đã giảng dạy, nên ghi nhớ những điều đại khái sau đây:

Trì giới. - Trước tiên, hành giả cần phải trau giồi giới hạnh cho trong sạch tinh nghiêm. Giới là nền tảng đầu tiên cần phải thực hành củng cố trước khi bước qua Pháp Thiền Định, vì "Giới năng sanh Định, Định năng sanh Huệ" vậy. Người hành Thiền Định mà không trì giới, thì chẳng khác nào muốn cất cái nhà xinh đẹp trên một nền móng không kiên cố vững chắc, một trận gió to thổi qua thì cái nhà ấy sẽ bị sụp đổ tan tành. Vì Giới có năng lực làm cho tiêu diệt lần các phiền não (tham lam, sân hận, si mê, tật đố, ngã mạn v.v...) và hằng làm cho tâm ưa mến thỏa thích trong các pháp hành cao thượng. Nói tóm lại, Giới là một cái thang vàng đưa ta đến các cõi trời và Niết Bàn vậy.

Vì thế, hành giả nên trau giồi giới hạnh cho trong sạch tùy theo giới mà mình đã nguyện thọ trì (Ngũ-Giới, Bát-Quan, Trai-Giới, Thập -Giới và Cụ-Túc-Giới).

Xa lánh những điều ràng buộc. - Nếu hành giả là bậc xuất gia thì cần phải dứt bỏ 10 điều quyến luyến buộc ràng (Palibodha) [3], còn hàng cư sĩ thì, nếu có thể, nên xa lánh lần những sự ràng buộc, bận lòng vì gia đình, lợi danh và công việc, nhiên hậu tâm trí mới thảnh thơi và an trụ dễ dàng trong cảnh giới thiền định được.

Thân cận bậc Thiền Sư. - Hành giả cần phải học hỏi phương pháp hành Thiền định nơi một vị Thiền Sư chân chánh, là bực thiện trí thức dồi dào kinh nghiệm, giao phó tánh mạng cho Ngài, hầu được chỉ bảo, dắt dẫn trên con đường Chánh định, lánh xa tà thiền. Điều này rất quan trọng, vì nếu hành giả lầm lạc thọ giáo nơi một thiền sư không kinh nghiệm và không có giới hạn tinh nghiêm, thì trên con đường hành đạo cao thượng, hành giả sẽ gặp nhiều sự nguy hại không thể lường được hậu quả.

Lại nữa, ít nhứt là trong buổi sơ đầu, hành già nên ngụ bên cạnh vị Thiền sư để học hỏi lần lần tùy theo giai đoạn tấn triển pháp hành của mình.

Phần thực hành phép Niệm Phật:

Hành giả muốn niệm Ân đức của Phật, trước hết phải trì giới cho trong sạch như đã giải phía trước, rồi nên tìm nơi thanh vắng (ven rừng, đồng vắng, cốc liêu xa nơi đô thị v.v...), hoặc nếu tại gia thì vào tư phòng hay lựa thời giờ nào yên tĩnh dễ cho tâm an trụ.

Sau khi làm lễ Tam Bảo, ngồi kiết già hoặc bán già, nếu tiện day mặt về hướng đông bằng không cũng vô hại, nhắm mắt vừa khít mí, rồi bắt đầu suy xét về "10 tội ngũ trần" như sau đây: [4]

1. - Đức Thế Tôn ví ngũ trần (sắc, thinh, hương, vị, xúc) cũng như khúc xương không; người sa mê theo ngũ trần cũng như con chó đói gặm khúc xương không;

2. - Đức Thế Tôn ví ngũ trần cũng như cục thịt thúi mà bầy quạ dành nhau ăn;

3. - Đức Thế Tôn ví ngũ trần cũng như cây đuốc, rơm, người sa mê theo ngũ trần cũng như người cầm cây đuốc đi ngược gió;

4. - Đức Thế Tôn ví ngũ trần cũng như hầm lửa to đang cháy, người sa mê theo ngũ trần cũng như người té vào hầm lửa to đang cháy ấy;

5. - Đức Thế Tôn ví ngũ trần cũng như giấc chiêm bao, vì trong giấc mộng thấy đó rồi mất đó, biến đổi vô thường;

6. - Đức Thế Tôn ví ngũ trần cũng như vật mượn của người, vì của người thì không được làm chủ lâu dài;

7. - Đức Thế Tôn ví ngũ trần cũng như người đi tìm trái cây; người khổ công tìm trái chín ngon ngọt leo lên cây được rồi, ham mê ăn trái và cố chấp làm của riêng, khi ấy có kẻ khác ao ước muốn chiếm đoạt bèn tìm phương kế hãm hại hoặc đốn cây cho ngã xuống làm cho mình phải bán sống bán chết;

8. - Đức Thế Tôn ví ngũ trần cũng như lưỡi kiếm và lao, người sa mê theo ngũ trần cũng như người bị phạm nhằm lao và kiếm ấy;

9. - Đức Thế Tôn ví ngũ trần cũng như thớt và dao, người sa mê theo ngũ trần cũng như người bị dao bằm xuống tấm thớt vậy;

10. - Đức Thế Tôn ví ngũ trần cũng như đầu con rắn độc, người sa mê theo ngũ trần cũng như người bị rắn độc cắn mổ.

"Ngũ trần có nhiều sự tai hại, khổ não, đau thương như thế ấy".

Kế tiếp nên "rải lòng từ bi" để ngăn ngừa sự tai hại, vì các hành giả tham thiền phần nhiều đều ở nơi thanh vắng. Rải tóm tắt như vầy:

"Cầu xin cho tấm lòng bác ái của tôi thấu đến tất cả Chư Thiên và nhân loại, cùng chúa bốn loài rắn là: Virùpakha (Quý-ru-bắc-khắc), Eràpatha (Ế-ra-bắc-thắc), Chabyàputta (Xắp-phya-bút-tắc), Kanhàgotamaka (Canh ha-gô-tam-mắc-cắc), cùng tất cả loài thú không chân, hai chân, bốn chân và nhiều chân. Xin cho tất cả chúng sanh ấy hằng được sự yên vui theo mãi mãi".

Rồi lại suy xét thêm về "Pháp chán nản" như sau đây:

"Tất cả chúng sanh trên thế gian hoặc là cha mẹ anh em thân bằng quyến thuộc cùng những vật vô tri hữu tri nhứt là vàng bạc ngọc ngà châu báu đều không có vật chi để cho ta nương nhờ được khi sự chết sẽ tới cho ta, chỉ có pháp thiền định này ta mới có thể nương nhờ được thôi".

Hành giả phải có tâm quả quyết và tin chắc trong phép thiền định mà mình sắp thực hành, tự nó trong tâm như vầy:

"Đây là con đàng đi của Chư Phật, Duyên Giác và Thinh Văn. Chắc chắn ta sẽ được an vui trong cảnh giới thanh tịnh, do nhờ phép thiền định này chẳng sai".

Sau khi tự nói như thế rồi, hành giả nên chăm chú ôn lại trong trí 10 hiệu (Ân đức) Phật đã có chỉ trong quyển "NHỰT HÀNH", vừa tiếng Pàli vừa nghĩa, bắt đầu từ: "Itipi So Bhagavà Araham" (Đức Thế Tôn hiệu Á-rá-hăn bởi Ngài đã xa lìa các tội lỗi v.v...)... đến "Bhagavà" (Đức Thế Tôn hiệu Bhagavà bởi ngài đã siêu xuất Tam Giới v.v...).

Rồi hành giả chọn một trong 10 hiệu (Ân đức) Phật mà niệm trong tâm, niệm hiệu nào cũng phải hiểu nghĩa cho rõ rệt.

Ví dụ, nếu lựa hiệu "Araham" (Á-rá-hăng) thì trí phải nhớ nghĩa như vầy:

"Đức Thế Tôn hiệu Á-rá-hăn bởi Ngài:

- Đã xa lìa các tội lỗi và tiền khiên tật rồi,

- Đã xa lìa các tội lỗi và tiền khiên tật rồi,

- Đã phá gãy bánh xe luân hồi,

- Là bậc xứng đáng cho chúng sanh lễ bái cúng dường.

- Và không hề khuất lấp làm điều tội lỗi."

Nếu lựa hiệu "Buddho" (Bút-thô) thì trí phải nhớ nghĩa như vầy:

"Đức Thế Tôn hiệu Bút-thô bởi Ngài:

- Là bậc hoàn toàn giác ngộ,

- Thông suốt lý Tứ Diệu Đế và đem ra giáo hóa chúng sanh cùng hiểu biết".

* * *

CÁCH NIỆM.

Đầu tiên, hành giả thầm niệm như vầy: "Á-rá-hăng, Á-rá-hăng..." và để trí nhớ nghĩa như vừa giải trên, rồi lại niệm "Á-rá-hăng, Á-rá-hăng..." đôi ba chục lần, rồi lại để trí nhớ nghĩa... Cứ tuần tự vừa niệm vừa hớ nghĩa như thế ấy, gom hết tâm trí chăm chú trong phép niệm, đừng xao lãng nghĩ vẩn vơ bên ngoài.

Không nên hình dung đến Kim thân Đức Phật trong lúc niệm niệm, nghĩa là tưởng tượng có Ngài đang ở trước mặt, vì lẽ dầu trí tưởng tượng của ta dồi dào phong phú đến đâu cũng không thể nào hình dung rõ ràng đúng đắn diện mạo quang minh của Ngài được.

Cũng không nên dùng hồng danh "Thích Ca Mâu Ni Phật" mà niệm, vì hồng danh ấy chỉ có nghĩa là: Đức Phật dòng "Thích Ca Mâu Ni" thôi. "Thích Ca Mâu Ni" (Sakya Muni) là dòng Sakya, thông thái can đảm (Muni) khi xưa ở bên kia núi Hi Mã Lạp Sơn. Đức Phật Tổ chúng ta thuộc về dòng đó, vì vậy mà sau này Thái Tử Sĩ Đạc Ta đã thành Phật rồi, người đồng thời vẫn gọi Ngài là Đức "Thích Ca Mâu Ni Phật" để phân biệt với các dòng khác.

Như thế, chúng ta nên sáng suốt nhận thức rằng: cứ ngồi gọi đức "Phật Thích Ca" mãi, hoặc giả cứ tưởng tượng mãi đến Kim thân Ngài, là một điều lầm lạc to lớn, không ích lợi chi cho sự giải thoát của chúng ta, vì Đức Thế Tôn đã nhập Niết Bàn từ 2.506 năm rồi. Ngài không còn xuống cõi trần này để rửa tâm chúng ta hết Tham, Sân, Si phiền não và cũng không thể nắm tay chúng ta kéo thẳng về Niết Bàn hoặc cứu rỗi "linh hồn" ta khi bao nhiêu phiền não và tội lỗi còn dẫy đầy trong thân tâm ta.

Vì những lẽ ấy, chúng ta nên lấy ngay Ân đức của Đức Thế Tôn làm phương tiện để hành cho tâm được thanh tịnh, gột rửa lần lần các phiền não, hòa tâm hồn ta trong Ân đức cao cả của Ngài, hầu phát sinh trí tuệ, thấy rõ 3 chân tướng của vạn vật trên thế gian này là Vô Thường, Khổ Não, Vô Ngã và con đường đi đến Niết Bàn. Khi nào thân tâm ta không còn mảy may Phiền não, dầu không cầu khẩn, tự khắc ta cũng sẽ về bên cạnh Đức Phật.

Nên nói thêm: chẳng những chỉ riêng Đức Phật Tổ Thích Ca Mâu Ni mới có 10 Ân đức đã kể mà thôi, tất cả chư Phật trong thời quá khứ và vị lai cũng đều có những Ân đức cao cả trọn lành ấy in nhau. Như thế, ta có thể nói: Khi niệm Ân đức của Đức Phật Tổ chúng ta, đồng thời ta cũng niệm luôn Ân đức của chư Phật trong tam thế nữa.

* * *

Hành giả thâu nhiếp tâm đừng cho vọng động phóng túng, niệm niệm y theo cách chỉ trên 100, 10.00, 10.000 lần v.v... càng nhiều càng tốt.

Khi đã được thuần thục rồi, năm pháp chướng ngại (Nivarana dhamma) là:

1. Kàmacchanda: tham trong ngũ dục.

2. Byàpàda: thù oán, mong hại người.

3. Thinamiddha: hôn trầm (thân tâm lười biếng, dã dượi, buồn ngủ).

4. Uddhaccakukkucca: phóng tâm, là tâm ưa phiên động, nhớ vẩn vơ bên ngoài,

5. Vicikicchà: hoài nghi, lần lần yên lặng. Đồng thời, hai chi đầu của thiền định là Tầm (Vitakka) và Sát (Vicàra) phát sinh, hướng về Ân đức của Phật, theo hiệu mà hành giả đang niệm. Hành giả tinh tấn niệm niệm Phỉ lạc (Pìti: no vui) sẽ phát sanh trong thân theo một trong năm cách sau đây:

i) Khuddhakà: châu thân đều nổi óc;

ii) Khanika pìti: tuy nhắm mắt nhưng thấy trời chớp hoặc ánh sáng.

iii) Okantikà pìti: dường như làn sóng tạt vào mình;

iv) Ubengà pìti: thân thể nhẹ nhàng dường như bay bổng lên không trung;

v) Phanranà pìti: phỉ lạc thấm nhuần khắp châu thân làm cho mát lạnh và cực kỳ khoan khoái.

Từ khi các triệu chứng Phỉ lạc phát sanh, trí nhớ được vững vàng và tâm được yên lặng, không còn quyến luyến theo thế sự và khắn khít trong Ân đức của Phạt mà vào cảnh giới Cận Định (Upacàra Samàdhi).

Nhưng Phép Niệm Phật chỉ có thắng lực đem tâm hành giả đến bực Cận Định thôi, dầu hành giả ráng niệm tinh tấn cách nào đi nữa, cũng không thể nhập vào Sơ Thiền (Appàna Samàdhi) được. Vì Ân đức của Phật rất cao thâm, không thể nào suy xét ghi nhớ cho cùng tột được.

Nhưng nếu hành giả ráng hành thêm Pháp Minh Sát (Tu Huệ) nhứt là trí tuệ biết rõ trong ba chân tướng của vũ trụ là Vô Thường, Khổ Não, Vô Ngã, thì sẽ đạt được các đạo quả và Niết Bàn tùy theo niệm lực và duyên lành của mình.

Điều trọng yếu nên nhớ là khi hành giả đã quyết tâm thực hành phép thiền định quý báu là phép Niệm Phật rồi, phải hành cho đều đều mỗi ngày đừng cho gián đoạn, nghĩa là không nên hành một bữa rồi nghĩ hai, ba hôm. Vì tâm hành giả đang an tịnh trong cảnh giới thiền định sẽ bị ngũ trần làm cho hoen ố, xao động nếu hành giả không tiếp tục hành cho đều đều, thì không thể thâu thập được kết quả theo sở nguyện.

Những điều nên nhớ trong khi tịnh tọa và xuất thiền:

Trong khi tịnh tọa, hành giả thường bị năm "pháp chướng ngại" (Nivarana dhamma) phát sanh lên phá hoại thiện căn, ngăn che cái tầm không cho thiền định được kết quả. Như đã kể phía trước, năm pháp ấy là:

- Tham trong ngũ dục,

- Thù oán, mong hại người,

- Hôn trầm,

- Phóng tâm, và Hoài nghi.

(Xin xem nhân sanh 5 pháp chướng ngại và phép giải trừ có kể rõ trong quyển "PHÁP CHÁNH ĐỊNH" của Đ.Đ. Hộ Tông, trang 13 và 14).

Đây xin sơ lược vài điều có thể xảy đến trong lúc tọa thiền và phương pháp điều trị, nhiên hậu thiền định mới có thể tấn triển được.

1) Buồn ngủ, tâm dã dượi. - Ấy là tướng hôn trầm, phải rửa mặt hoặc nhìn ánh sáng cho tỉnh táo. Nếu sửa trị nhiều lần như thế mà vẫn còn, ấy là tại thân tâm quá mệt mỏi, thì không nên cố gắng nữa, nên ngủ cho khỏe, lúc thức giấc sẽ vào ngồi lại.

Nếu ngồi lâu, cảm thấy hai chân tê cứng, có thể nới chân ra một chút, khi hết tê chân trở lại ngồi bán già hoặc kiết già như cũ. Nếu mỏi lưng, có thể dựa vào gối hoặc thanh giường, nhưng nhớ giữ đầu và thân mình thật ngay thẳng, đừng cúi về phía trước hay ngã về phía sau.

2) Phóng tâm. - là tâm nhớ vẩn vơ bên ngoài không chú vào đề mục là Ân đức của Phật, thì phải biết tâm đang xao lãng, kéo tâm trở về để nơi rún và tiếp tục niệm Phật. Có hành giả phân vân không biết nên để tâm chăm chú vào chỗ nào trong lúc niệm niệm hầu dễ bề an trụ. Xin thưa rõ: nên để tâm ngay nơi rún, không nên để ngay khoảng giữa hai chân mày vì như thế sẽ năng sanh bịnh nhức đầu. Cũng không nên để phía trước mặt (ngoài thân mình) thì tâm sẽ xao lãng theo sự vật bên ngoài.

3) Hình ảnh ghê sợ hoặc vui thích (như thấy cọp, beo, rắn, ma quỷ, thây ma hoặc cảnh giới an vui, cõi trời, Kim Thân Phật v.v...). Không nên sợ hãi hoặc thỏa thích theo các cảnh tượng ấy, giữ tâm bình đẳng thản nhiên, chăm chú niệm niệm và tự nói như vầy: "Hiện tượng ấy là giả chớ không phải thiệt. Ta không sợ (hoặc không vui thích) đâu!", thì chẳng bao lâu, các ảo ảnh ấy sẽ biến mất.

Có thể trong lúc đang niệm tinh tấn, hành giả bỗng thấy trước mặt tối sầm lại. Không nên phát tâm sợ hãi vội xả thiền, trái lại nên bình tĩnh và tiếp tục niệm niệm đừng để ý đến bóng tối, chẳng bao lâu thì tan mất. Có lúc sau khi bức màn tối ấy tan đi, ánh sáng bỗng phát sanh lên như bông cải, như sao sa, như vòng điển v.v... Không nên để ý đến hình dáng, màu sắc của các ánh sáng ấy, cứ thản nhiên cố nhớ đề mục và niệm niệm như thường, nhưng trong thâm tâm nên biết rằng đó là triệu chứng phỉ lạc đã phát sanh.

Hành giả nên ghi nhớ 5 triệu chứng Phỉ lạc đã kể phía trước, ngoài ra chỉ là tà ảnh mà thôi. Ví dụ trong lúc đang niệm Phật, ta thấy Kim thân Phật hiện ra hào quang sáng ngời, thì ta nên nhận thức rằng hình ảnh ấy không phải là thiệt đâu, chỉ là ảo ảnh mà Ma vương hiện ra giả làm Phật để dụ cho tâm ta thỏa thích mê mệt nhìn xem quên cả phép niệm và dắt dẫn ta theo tà đạo có thể lâu ngày làm cho ta loạn tâm mất trí, sự tai hại không thể lường được.

Sơ lược những điều đại khái như trên, còn nhiều hiện tượng ngũ trần khác nữa như: âm thanh êm dịu, mùi thơm ngào ngạt v.v... phát sanh lên làm cho tâm ta dễ quên đề mục thiền định, phá hoại thiện pháp của ta. Bởi những lý do ấy, hành giả cần phải ở cận vị Thiền sư giao phó tánh mạng cho Ngài, hầu được chỉ dạy, dắt dẫn chu đáo trên con đường Chánh Định, lánh xa tà thiền.

4) Vật thực. - Nên dùng vật thực nào dễ tiêu và hạp với tạng của mỗi hành giả. Theo kinh nghiệm riêng của chúng tôi, trước và sau khi hành thiền, nên dùng một ly sữa là thức uống bổ và tốt nhứt.

Không nên tịnh tọa sau khi thọ thực, vì máu huyết đang dồn vào bộ tiêu hóa, nếu ngồi liền, lâu ngày sau bịnh đau bao tử. Vả lại, khi ăn no thì thân tâm thường uể oải, buồn ngủ, nên nghỉ vài giờ sau mới có thể vào ngồi.

5) Bốn oai nghi. - Trong bốn oai nghi (đi, đứng, nằm, ngồi) chỉ có tịnh tọa (ngồi) là tương đối dễ nhứt.

Tịnh tọa lâu ngày được thuần tục và triệu chứng thiền định đã phát sanh rồi, hành giả có thể đổi oai nghi để hành thiền.

Sau khi ngồi được một vài giờ, hành giả có thể hành tiếp bằng cách đi, thường gọi là "đi kinh hành". Đường đi kinh hành phải bằng thẳng, bề ngang lối một thước tây, bề dài không quá 30 thước và ngắn hơn 5 thước, có đóng cộc phía hai đầu để làm dấu (ban đêm có cắm nhang phía hai đầu để dễ trông thấy). Trong khi đi, mở hé mắt vừa thấy đường đi, tâm chăm chú niệm niệm. Đến cuối đường, từ từ quay trở lại; nên để ý trong khi xoay mình giữ cách nào cho triệu chứng thiền định vẫn còn trước tâm mục đừng cho tan mất.

Kế tiếp, hành giả cũng nên hành thiền bằng cách đứng và cách nằm:

- Đứng ngay thẳng, hai tay xuôi theo mình không cử động, nhắm mắt hoặc hé mắt, chú tâm niệm theo cách đã giải.

- Nằm nghiêng mình bên tay mặt tốt hơn vì trái tim không bị đè, tay mặt lót dưới má nhưng không cho bít tai, tay trái để xuôi theo thân mình, chơn trái ngay thẳng còn chơn mặt thì hơi co lại. Niệm Phật theo cách đã giải. Nên để ý nếu nằm hành thiền thì năng sanh buồn ngủ, thiếp đi lúc nào chẳng hay. Vậy cần tập cho quen đừng cho ngủ quên, hầu trong lúc bịnh hoạn, có thể tiếp tục hành thiền được, không cho gián đoạn công phu.

Tập hành thiền cho thuần thục trong bốn oai nghi thì tâm hành giả càng khắn khít, an trú trong cảnh giới thiền định dễ dàng dấu trong trường hợp nào cũng vậy, vì pháp hành Thiền định có tịnh (ngồi, nằm, đứng) mà cũng phải có động (đi), động và tịnh điều hòa thì thân tâm mới được thơ thới an vui.

F. - Khi xả thiền. - Tịnh tọa được một vài giờ, hành giả muốn xuất thiền, trước tiên nên để tâm nghĩ qua việc khác, ví dụ như hồi hướng (thầm) phước báu vừa hành thiền xong đến Chư thiên trong vòng tịnh xá, đến thầy tổ, cha mẹ v.v... Kế tiếp, nên mở miệng thở hơi ra cho thật dài vài lần, xoa hai tay cho nóng dùng hấp lên hai mắt rồi mới mở ra. Từ từ cử động đầu, cổ và thân mình rồi lấy tay xoa khắp tay chơn cho huyết dịch lưu thông, đợi hơi nóng trong châu thân tan hết rồi mới đứng dậy đi ra khỏi phòng hoặc tịnh thất. Nếu không làm đúng như vậy và đứng dậy gấp quá thì năng sanh chứng nhức đầu, xương cốt lâu ngày sẽ cứng như chứng phong lao và tâm cũng sanh dã dượi không an khi xuất thiền.

PHƯỚC BÁU NIỆM PHẬT

Hành giả nào thực hành Phép Niệm Phật cho thường thường, dầu chưa đạt được quả báo bậc cao là tâm an trụ trong cảnh giới Cận Định, cũng hằng được 13 phước báu sau đây:

1. - Càng có đức tin nơi Phật,

2. - Càng phát tâm tôn trọng sùng kính Phật,

3. - Càng biết rõ ân đức cao thâm của Phật,

4. - Trí nhớ được tăng trưởng,

5. - Phát sanh lòng thỏa thích vui mừng,

6. - Càng nhẫn nại đối với các điều kinh sợ,

7. - Càng nhẫn nại đối với các sự khổ não,

8. - Đáng cho mọi người tôn kính cúng dường,

9. - Có tâm xu hướng theo cõi Phật, là mong được chứng quả Phật,

10. - Có sự hổ thẹn và ghê sợ tội lỗi, không dám làm điều ác, như người đang ở trước mặt Phật,

11. - Càng có tâm trong sáng, thanh tịnh,

12. - Đáng được ở chung cùng Đức Phật,

13. - Sau khi lâm chung, được thọ sanh nơi nhàn cảnh (trời và người) hưởng hạnh phúc an vui.

Tóm tắt:

Xin tóm tắt nơi đây "Phép Niệm Phật" để giúp hành giả dễ nhớ trong lúc thực hành:

a) Ôn lại trong trí 10 hiệu (Ân đức) Phật vừa tiếng Pàli vừa nghĩa, bắt đầu từ Itipi So Bhagavà Araham ...

b) Lựa một trong 10 hiệu (Ân đức) mà niệm, vừa niệm để trí nhớ nghĩa, càng nhiều lần càng tốt;

c) Triệu chứng thiền định là Tầm, Sát, Phỉ và An phát sanh, tâm vào bậc Cận định;

b) Phép Niệm Phật chỉ có thắng lực đem tâm đến Cận định thôi, không thể vào Sơ thiền được. Nhưng hành giả có thể hành tiếp Pháp Minh Sát Tuệ (Vipassanà) để thấy rõ Đạo quả và Niết Bàn.

HẾT PHẦN "NIỆM PHẬT"

II. NIỆM SỰ CHẾT (MARANÀNUSSATI)

"Còn không bao lâu nữa, thân người sẽ nằm cứng đờ trên mặt đất, ghê tởm và vô tri, giống như một khúc cây khô mục không lợi ích vào đâu!"

"Thân người hiện tại đây ví như chiếc lá úa vàng. Tay sai của Diêm Chúa đang đến tìm người. Người sắp lên đường, nhưng than ôi! lộ phí của người (là các việc lành) chẳng có!" -- (DHAMMAPADA)

Thường thường, ta dùng tiếng "Chết" (Maranam) để định nghĩa mạng sống của chúng sanh bị tiêu diệt hoặc bị cắt đứt; hay ta có thể nói: Sự chết là mức cuối cùng của một kiếp chúng sanh. Lại nữa, sự chết cũng có nghĩa là sự tan rã của ngũ uẩn (sắc, thọ, tưởng, hành, thức).

Có hai thứ chết: - Chết đúng hạn kỳ và chết không đúng hạn kỳ.

Chết đúng hạn kỳ xảy ra:

- vì hết nghiệp hoặc hết phước,

- vì hết tuổi thọ,

- vì cả hai nguyên nhân ấy đồng đến một lúc.

Chết không đúng hạn kỳ xảy đến vì cái nghiệp đã tạo trong kiếp trước hoặc kiếp này, đến trả quả trong kiếp hiện tại (chết vì tai nạn, giặc giã hoặc vì luật pháp; chết vì nghiệp nặng chen vào trả quả).

"Anussati" có nghĩa là niệm niệm hay là pháp quán tưởng.

"Niệm Sự Chết" (Maranànussati) là hằng thẩm xét đến cái chết, hay nói một cách khác là: suy nghĩ, tưởng nhớ thường thường đến mạng sống bị tiêu diệt hay bị cắt đứt.

PHÁP NIỆM SỰ CHẾT

Hành giả muốn niệm "Sự Chết", nên trì giới cho trong sạch, xa lánh những điều ràng buộc như đã có giải phía trước trong phần "NIỆM PHẬT", rồi nên tìm nơi vắng vẻ hoặc lựa thời giờ yên tĩnh thuận tiện chọ sự hành thiền.

Sau khi suy xét "Mười tội của ngũ trần", rải lòng từ bi bằng cách vắn tắt và suy xét thêm về "Pháp chán nản" [5], rồi nên nhiếp tâm chăm chú niệm (thầm) như vầy:

"Sự chết sẽ đến cho ta không sai", hoặc "Ta sẽ chết", hoặc niệm: "Maranam... Maranam... Chết Chết..." cũng được.

Nếu hành giả suy nghĩ, tưởng nhớ đến cái chết của một người thân yêu, thì tâm hành giả trở nên đau khổ buồn rầu, ví như người mẹ tưởng nhớ đến cái chết của đứa con yêu mến. Nếu tưởng nhớ đến cái chết của kẻ không vừa lòng mình, thì tâm hành giả phát sanh thỏa thích vui mừng, ví như người thù tưởng nhớ đến cái chết của kẻ nghịch. Nếu tưởng nhớ đến cái chết của người không quen biết, không yêu không oán, thì tâm hành giả trở nên bình đẳng thản nhiên, ví như người chuyên nghiệp thiêu xác nhìn xác chết họ mướn thiêu. Khi tưởng nhớ đến cái chết của chính mình, thì tâm hành giả phát sanh sợ sệt, kinh khủng, ví như người nhát khi nhìn thấy kẻ sát nhơn cầm gươm bén đến giết mình.

Tất cả những phương pháp quán tưởng vừa kể trên đều không hiệp theo phép niệm niệm "Sự chết", vì thếu sự kinh cảm và chánh kiến, là hai động lực thúc dục ta mau mau tỉnh ngộ trong lẽ "Vô Thường".

Đầu tiên, hành giả nên suy gẫm, tưởng nhớ đến những người đã bị giết hoặc đã chết, lúc còn sanh tiền đã hưởng được nhiều điều an vui lạc thú tuyệt vời, nay qua đời rồi với hai bàn tay trắng, không đem theo được vật chi của trần gian... Thẩm xét như thế đến khi phát sanh lòng kinh cảm và chánh kiến, khiến cho tâm chán nản thế sự phù du và không còn giải đãi nữa. Rồi hành giả châm chú niệm niệm "Sự chết sẽ đến cho ta không sai", hoặc "Ta sẽ chết", hoặc "Maranam... Maranam... Chết... Chết..." cũng được.

Niệm như thế cho thường thường trong bốn oai nghi, năm "pháp chướng ngại" (Nivarana dhamma) [6] sẽ bị đè nén lần lần, tâm hành giả sẽ được an trụ và vào cảnh giới Cận Định.

Quán tưởng theo Tám Chi pháp

Nếu niệm như thế mà cũng chưa đạt được kết quả, hành giả nên quán tưởng "Sự chết" theo 8 chi pháp sau đây:

1. Vadhakapaccupatthanato: Sự chết ví như một đao phủ thủ cầm gươm kề ngang cổ ta;

2. Sampattivipattito: Sự chết ví như sự tiêu hoại của vạn vật trên thế gian;

3. Upasamharanato: So sánh sự chết của ta với sự chết của các bậc cao siêu;

4. Kayabahusadharanato: Thân thể ta đây là nơi trú ngụ của nhiều thứ khác và hằng bị nhiều điều tai hại;

5. Àyudubbalato: Mạng sống của chúng sanh rất mỏng manh và yếu ớt;

6. Animittato: Sự chết đến không chừng, ta không thể tiên đoán được;

7. Addhanaparicchedato: Sanh mạng của con người rất ngắn ngủn;

8. Khanaparittato: Mạng sống của chúng sanh chỉ ngắn bằng một sát na.

CHI PHÁP THỨ NHỨT. - Sự chết ví như một đao phủ thủ cầm gươm kề ngang cổ ta.

Hành giả nên suy gẫm như thế này: "Sự chết khoát hình một đao phủ thủ hiện đến với cây gươm bén, nghĩ rằng: "Ta sẽ cắt đầu người nầy" và kề gươm vào cổ hành giả, cái chết đến tức khắc".

Tại sao thế? - Bởi vì trong sự sanh đã có mầm sự chết, nó sẽ tàn sát sanh mạng ta không sai.

Loài nấm từ dưới đất mọc lên luôn luôn dính chút đất trên đầu như thế nào, chúng sanh hằng có sự già và sự chết kề bên từ khi mới thoát thai như thế ấy. Mặt trời mọc hướng đông, từ từ lặn về hướng tây, không bao giờ trở lại hướng đông dầu trong khoảnh khắc. Dòng suối cuồn cuộn chảy từ núi ra đồng bằng, không bao giờ chảy ngược trở lại dầu trong khoảnh khắc. Cũng như thế ấy, từ lúc lọt khỏi lòng mẹ, chúng sanh đi lần đến sự chết, không bao giờ quay đầu trở lại dầu trong khoảnh khắc.

Ngày qua ngày, mạng sống của chúng sanh hao mòn và đi lần đến sự chết, chẳng khác nào: ao ngòi lần lần khô cạn trong mùa hạ; trái cây chín lìa cành trong buổi sáng; nồi đất do tay người thợ gốm nặn ra dầu lớn hoặc nhỏ, nung chín rồi hay chưa, số phận cuối cùng là phải bị bể một ngày kia; giọt sương đọng trên ngọn cỏ tan đi khi vầng thái dương lố mọc buổi ban mai.

Như thế, sự chết theo dính thân ta như bóng với hình, ngay từ lúc ta mới bào thai vào lòng mẹ cho đến lúc sanh ra và khôn lớn, khi ta ngủ, ngủ với sự chết, khi ta lớn lên cũng lớn lên với sự chết kề bên. Sự chết chẳng khác nào một đao phủ thủ kề lưỡi gươm bén vào cổ ta, sẵn sàng đem sanh mạng ta đi, không bao giờ mang trả lại.

CHI PHÁP THỨ NHÌ. - Sự chết ví như sự tiêu hoại của vạn vật trên thế gian.

Vạn vật trên thế gian này như tiền tài, ruộng đất, nhà cửa, danh vọng, oai quyền... chỉ còn trong tay ta là khi nào ta còn hưng thời, sự tiêu hoại chưa đến. Ta đã từng thấy và kinh nghiệm: không có sự phồn vinh nào tồn tại mãi mà không sụp đổ với thời gian. Châm Ngôn Việt Nam ta có câu: "Nhứt khoảnh điền thiên vạn chủ" hoặc "Ruộng dâu hóa bể" v.v... đủ chứng tỏ rằng vạn vật trên thế gian không có chi là bền vững vì hằng bị chi phối bởi lẽ vô thường. Như đức Vua A Dục (Asoka: Vô ưu), khi còn oai quyền cái thế, đánh đông dẹp tây gồm thâu thiên hạ, bố thí hàng trăm triệu, cho xây cất 84.000 ngọn tháp cúng dường Tam Bảo, nhưng đến lúc cuối cùng, phước lụn oai tàn, trên giường bịnh đành nhìn sự chết đến với sự bực tức trong tâm!

Lại nữa, sức khỏe đến đâu rồi cũng bị bịnh hoạn, trẻ trung xinh đẹp thế mấy rồi cũng phải già nua xấu xí, mạng sống chúng sanh có cái chết là nơi cuối cùng. Chúng sanh trên thế gian này đã sanh ra rồi phải chịu khổ đau, khổ già, khổ chết, không sao thoát khỏi được.

Những ngọn núi vĩ đại toàn bằng đá cao ngất từng mây đi lần ra tứ phía, nghiền nát tất cả sanh mạng trên quả địa cầu này, như thế nào; sự già và sự chết chi phối và nghiền nát tất cả chúng sanh không chừa một người nào, dầu là vua chúa, đại thần, chiến sĩ, đạo sĩ, thương gia, thủ công v.v..., như thế ấy. Già trẻ, khôn dại, sang hèn, đẹp xấu... không sớm thì chầy một ngày kia cũng không thoát khỏi lưỡi hái của tử thần! Và không có tượng binh, xa binh, pháo binh, không binh, mưu thần chước quỷ nào có thể đánh bại được nó. Vàng bạc, ngọc ngà châu báu, cúng tế, hối lộ, than khóc, vái van... cũng chỉ là vô ích không không mà thôi!

CHI PHÁP THỨ BA. - So sánh sự chết của ta với sự chết của những bậc cao siêu.

Hành giả nên so sánh với 7 hạng người như sau:

1. Những bậc hoàng đế, oai quyền trùm cả quốc độ, danh tiếng lẫy lừng kẻ hầu người hạ đông đảo, tiền của đầy kho... nhưng kết cuộc rồi cũng không thoát khỏi tay của tử thần, huống chi ta, chỉ là một kẻ thường dân, của tiền chẳng có oai quyền cũng không!

2. Những người đại phước đức, như các bậc đại phú gia (tích ông Jotika, ông Jatilaka, ông Mendaka, bà Visakha v.v...) [7], vàng bạc chất cao như núi, hưởng phước cùng tột trong kiếp này, rồi cũng phải chết, huống chi ta, chỉ là một kẻ thiếu phước!

3. Những người có sức lực vô song, có thể cử đảnh bạt sơn (tích vua Vasudeva, Baladeva, và Bhimasena v.v...) [8], nhưng cũng không tránh khỏi bàn tay của tử thần, huống chi ta, chỉ là một người yếu đuối!

4. Những bậc đại thần thông, như Đại Đức Mục Kiền Liên, biến hóa không cùng, cũng bị rơi vào lưới của tử thần, huống chi ta, chỉ là một kẻ tầm thường!

5. Những bậc đại trí tuệ như Đại Đức Xá Lợi Phất mà không chúng sanh nào. Trừ Đức Thế Tôn, có thể sánh bằng 1 phần 16 (1/16) trí tuệ của Ngài, cũng không thoát khỏi quyền lực của tử thần, huống chi ta, tài hèn trí kém!

6. Chư Phật Độc Giác, là những bậc siêu phàm đã tự ngộ lấy lý Tứ Diệu Đế, diệt tận tất cả phiền não và đắc quả vô thượng, cũng không thoát khỏi tử thần, huống chi ta, đạo quả đều không!

7. Đức Phật Thế Tôn, Đức Chánh Biến Tri: có thân mình đẹp đẽ có 32 tướng tốt và 80 tướng phụ, đã hành viên mãn 10 hạnh Bồ Tát, thân khẩu ý hoàn toàn trong sạch, oai lực vô lượng vô biên trong thiên thượng và thiên hạ không ai sánh bì, là đấng hoàn toàn giác ngộ... nhưng sanh mạng Ngài vẫn bị tiêu diệt bởi tử thần ví như đống lửa to bị đám mưa giông dập tắt, huống hồ sanh mạng của ta!

Hành giả nên so sánh sự chết của ta với sự chết của các bậc cao siêu như thế cho thường thường, và nên suy xét rằng: "Những bậc cao siêu như vậy còn bị chết thay, huống chi ta chỉ là một kẻ tầm thường! Chắc chắn ta sẽ chết, không sai!".

CHI PHÁP THỨ TƯ. - Thân thể ta đây là nơi trú ngụ của nhiều thứ khác và hằng bị nhiều điều tai hại.

Trước tiên, thân thể ta là nơi trú ngụ của 80 thứ vi trùng (trong Kinh để: giòi). Có thứ sanh ở ngoài da và sống ở ngoài da, có thứ sanh ở trong da và sống ở trong da, có thứ sanh ở trong thịt và sống ở trong thịt, có thứ sanh ở trong gân và sống ở trong gân, có thứ sanh ở trong xương và sống ở trong xương, có thứ sanh ở trong tủy và sống ở trong tủy. Các thứ vi trùng ấy sanh sản, lớn lên, tiểu tiện, phóng uế và chết trong những nơi ấy; thân thể ta là nhà bảo sanh, là bịnh viện, là nhà cầu, là sân chơi, là mộ địa của chúng vậy. Thân ta có thể bị chúng nổi dậy làm cho chết được. Lại nữa, đồng thời là nơi trú ngụ của 80 thứ vi trùng, thân ta còn là nơi ẩn náu của hàng trăm thứ bệnh khác nhau, chưa kể ngoại thương có thể làm cho ta chết được.

Một tấm bia dựng ở ngã tư đường hằng bị tên, lao, đá v.v... từ tứ hướng phóng đến, như thế nào; thân ta đây hằng bị đủ thứ tai nạn bất ngờ xảy đến có thể tiêu diệt sanh mạng ta, như thế ấy. Đức Thế Tôn có thuyết rằng: "Này các thầy Tỳ Khưu, khi ánh nắng đã tắt và đêm hầu kề, thầy Tỳ Khưu nên suy nghĩ như vầy: Sanh mạng của ta có thể tiêu hoại bằng nhiều cách. Rắn có thể cắn ta, rít và bò cạp có thể chích ta và ta có thể chết vì nọc độc của chúng. Ta có thể chết vì bị vấp té, hoặc vì vật thực không tiêu, hoặc vì đờm và mật trào ra, hoặc vì gió trong tứ chi quạt lên dường thế lưỡi dao bén".

CHI PHÁP THỨ NĂM. - Sanh mạng của con người rất mỏng manh và yếu ớt.

Thật vậy, sanh mạng của ta liên quan với hơi thở, với bốn oai nghi, với sự lạnh và nóng, với tứ đại và với vật thực.

Ta sống đây là khi nào hơi thở vô ra được điều hòa. Nếu thở ra mà không thở vô, hoặc thở vô mà không thở ra, thì ta phải chết.

Ta sống đây là khi nào 4 oai nghi (đi, đứng, nằm, ngồi) được điều hòa. Nếu không thay đổi oai nghi, ví dụ: cứ ngồi hoài, hoặc đi mãi v.v... thì ta phải chết.

Ta sống đây là khi nào thời tiết được điều hòa. Nếu lạnh hay nóng quá độ, thì ta phải chết.

Ta sống đây là khi nào tứ đại (đất, nước, gió, lửa) được điều hòa. Nếu chất đất vượng thì thân ta sẽ cứng đờ, chất nước thạnh thì thân ta sẽ bệu rệu và sình lên, chất gió hưng thì tứ chi sẽ đau nhức rã rời, chất lửa tăng thì thân ta sẽ bị đốt khô vì sốt.

Ta sống đây là nhờ vật thực đầy đủ dùng đúng buổi, nhưng nếu không có vật thực thì ta phải chết.

CHI PHÁP THỨ SÁU. - Sự chết đến không chừng, ta không thể tiên đoán được.

Ta không thể định được tuổi thọ của mỗi người là bao nhiêu. Cái bào thai tượng hình trong bụng mẹ có thể sẩy trong thời kỳ thứ nhứt, thứ nhì, thứ ba và thứ tư (chót) cũng có. Đứa hài nhi vừa lọt khỏi lòng mẹ chết liền cũng có. Có đứa sống được một tháng, hai tháng, ba tháng... mời tháng, một năm... mười năm v.v.... Có người sống dưới hoặc hơn 100 tuổi, nhưng trước sau gì cũng phải chết.

Ta cũng không thể biết trước được người này sẽ chết vì bệnh này chớ không vì bịnh khác. Người thì chết vì bịnh đau mắt, đau tai, người thì vì bịnh đau gan, đau phổi, hoặc vì các chứng bịnh khác khác.

Ta cũng không thể đoán được người này sẽ chết vào buổi này chớ không vào buổi khác. Người thì qua đời buổi sáng, người thì buổi trưa, hoặc bất cứ giờ nò ban ngày hoặc ban đêm.

Ta cũng không thể đoán được người này sẽ chết ở chỗ này chớ không ở chỗ khác. Có người sanh ở Việt Nam, chết bên Pháp, hoặc, trái lại. Có người sanh trên biển, chết trên đất liền hoặc sanh trên đất liền lại chết trên biển. Có người sanh nơi thành thị, chết ở thôn quê, hoặc sanh ở thôn quê lại chết nơi thành thị v.v...

Ta cũng không thể biết trước được sau khi chết, ta sẽ tái sanh về đâu. Có chúng sanh chết ở cõi trời lại tái sanh trog cõi người, hoặc chết ở cõi người lại tái sanh trong cõi trời v.v... Như thế, chúng sanh chết đi, sống lại không ngừng theo sáu đường ba cõi, trong cái vòng lẩn quẩn là Luân Hồi, như con bò bị thắng vào cái ách đi vòng quanh mãi không ngừng nghỉ vậy.

CHI PHÁP THỨ BẢY. - Sanh mạng con người rất ngắn ngủn.

Thật vậy, mạng sống con người trong thời kỳ này chỉ được 100 tuổi là cùng. Cũng có người sống đến 110, 120 năm, nhưng không bao giờ đến 2 thế kỷ; ấy là không kể mạng sống của con người có thể tính từng năm, từng tháng, hoặc từng ngày, từng giờ, hay từng phút.

Đức Thế Tôn có thuyết:

Này các thầy Tỳ Khưu, thuở xưa có thầy đạo sĩ tên Araha thuyết pháp, đề cập đến sự chết, đã so sánh mạng sống của chúng sanh như sau đây:

1. Ví như giọt sương đọng trên ngọn cỏ trước khi mặt trời lố mọc;

2. Ví như bong bóng nước, nổi lên rồi lại tan vỡ đó đây;

3. Ví như một lằn vạch trên mặt nước, tan mất liền trước khi ta lấy cánh tay lên;

4. Ví như dòng suối từ trên núi đổ xuống và chảy siết ra đồng bằng;

5. Ví như nước bọt đọng trên đầu lưỡi mà ta nhổ ra;

6. Ví như một lát thịt mỏng bị nướng trên một miếng sắt cháy đỏ;

7. Ví như mạng sống của con bò bị dẫn đến lò sát sinh, mỗi bước đi là một bước nó tiến lần đến cái chết;

Đem so sánh với 7 cảnh tượng trên đây, ta nhận thức rằng mạng sống của ta rất ngắn ngủn và bị tiêu hoại dễ dàng. Vì thế ta cần suy gẫm, tưởng nhớ đến "Sự Chết" cho thường thường, nên sống một cuộc đời có đức hạnh, nên tìm hạnh phúc cao thượng trong sự tu hành và dứt bỏ, vì hễ có sanh thì có tử, chẳng một ai trong cõi trần gian này có thể thoát khỏi được".

Đức Thế Tôn lại có thuyết rằng:

"Này các thầy Tỳ Khưu, nếu có thầy Tỳ Khưu nào niệm "Sự Chết", nghĩ như thế này: "Xin cho tôi sống một ngày và một đêm để tôi có thể thính Pháp Đức Thế Tôn, ấy cũng là nhiều rồi!" hoặc giả nếu có thầy Tỳ Khưu nào nghĩ như thế này: "Này cho tôi sống một ngày để tôi có thể thính Pháp Đức Thế Tôn, ấy cũng là nhiều rồi!"; hoặc giả nếu có thầy Tỳ Khưu nào nghĩ như thế này: "Xin cho tôi sống một thời gian chỉ bằng một bữa cơm để tôi có thể thính Pháp đức Thế Tôn, ấy cũng là nhiều rồi!"; hoặc giả nếu có thầy Tỳ Khưu nào nghĩ thế này: "Xin cho tôi sống một thời gian chỉ bằng sự nhai và nuốt 4 hay 5 miếng cơm, để tôi có thể thính Pháp đức Thế Tôn, ấy cũng là nhiều rồi!", thì Như Lai cho rằng các thầy Tỳ Khưu ấy niệm "Sự Chết" một cách hững hờ và không được chu đáo.

"Lại nữa, này các thầy Tỳ Khưu, nếu có thầy Tỳ Khưu nào niệm "Sự Chết", nghĩ như thế này: "Xin cho tôi sống một thời gian chỉ bằng sự nhai và nuốt một miếng cơm để tôi có thể thính Pháp đức Thế Tôn, ấy cũng là nhiều rồi!"; hoặc giả nếu có thầy Tỳ Khưu nào nghĩ như thế này: "Xin cho tôi sống một thời gian chỉ bằng một hơi thở ra và thở vô, hoặc thở vô và thở ra, để tôi có thể thính Pháp đức Thế Tôn, ấy cũng là nhiều rồi!", thì Như Lai cho rằng các thầy Tỳ Khưu ấy niệm "Sự Chết" một cách cần mẫn và chu đáo".

Như thế, ta nên nhận thức rằng mạng sống của chúng sanh rất ngắn ngủn, đến nỗi không chắc lâu bằng một thời gian để nhai và nuốt 4 hay 5 miếng cơm. Khi nhận thức như thế rồi, ta không nên giải đãi và nên cần kíp niệm "Sự Chết" với tất cả tấm lòng kính cảm và tinh tấn.

CHI PHÁP THỨ TÁM. - Mạng sống của chúng sanh chỉ ngắn bằng một sát na (khana)

Mạng sống của chúng sanh hết sức ngắn, nói theo triết lý, thì chỉ bằng thời gian của một tư tưởng. Mà thời gian của một tư tưởng hết sức ngắn vì tâm ta thay đổi trong mỗi sát na (khana). Đức Thế Tôn có thuyết rằng: "Này các thầy Tỳ Khưu! tâm chúng sanh thay đổi rất mau chóng, đến nỗi Như Lai không thấy có pháp nào thay đổi mau lẹ bằng tâm chúng sanh".

Cái bánh xe khi lăn tròn trên mặt đất, vành xe chỉ chạm mặt đất nơi một điểm nào đó, rồi đến điểm khác, cứ tuần tự như thế đến khi giáp trọn một vòng, khi ngừng lăn, bánh xe chỉ ngừng trên mặt đất nơi một điểm của cái vành xe. Cũng như thế ấy, mạng sống chúng sanh chỉ ngắn bằng thời gian của một tư tưởng, nghĩa là bằng khoảnh khắc của sự thay đổi của tâm.

Nói một cách khác, khi mỗi tư tưởng dứt, thì ta cũng chết theo, và khi tư tưởng khác bắt đầu, thì ta lại tái sanh. Như vậy, ta đã sống trong thời gian của tư tưởng vừa qua, và hiện không sống và sẽ không sống. Ta hiện đang sống trong thời gian của tư tưởng hiện thời, ta đã không sống và sẽ không sống. Ta sẽ sống trong thời gian của tư tưởng sắp đến, ta đã không sống và hiện không sống.

Ta nên nhận thức rằng ngũ uẩn là sắc (sắc thân) và danh (thọ, tưởng, hành, thức) ta đây, hòa hợp lại và tồn tại chỉ trong thời gian một tư tưởng hết sức ngắn ngủn, và như thế, xét theo lẽ chánh và Pháp Vô Thường, những lý thuyết sai lầm về một linh hồn bất diệt không thể đứng vững được. Khi ta nói: Ông Xoài sống 45 tuổi, bà Mít 98 tuổi..., ta nên nhiểu rằng chỉ cái thể chất của ông Xoài và bà Mít được tồn tại bao nhiêu năm ấy thôi (mặc dầu có nhiều sự thay đổi), còn ngũ uẩn hiện thời của Ông và Bà ấy không có lúc nào giống ngũ uẩn trong 45 hoặc 98 năm qua.

Quả báo của niệm sự chết

Sau một thời gian niệm "Sự Chết" bằng sự ghi vào tâm thường thường một vài chi pháp vừa kể, năm "pháp chướng ngại" (Nivarana dhamma) là:

- Tham trong ngũ dục,

- Thù oán, mong hại người,

- Hôn trầm,

- Phóng tâm, và

- Hoài nghi,

lần lần yên lặng, hai chi đầu của thiền định là Tầm (Vitakka) và Sát (Vicàra) sẽ phát sanh. Hành giả tinh tấn niệm niệm thì chẳng bao lâu các triệu chứng Phỉ Lạc (Pìti) và An (Sukha) sẽ phát khởi, tâm hành giả không còn quyến luyến theo thế sự và an trú trong đề mục thiền định mà vào cảnh giới Cận Định (Upacàra Samàdhi).

Nhưng pháp "Niệm Sự Chết" chỉ có thắng lực đem tâm hành giả đến bậc Cận Định thôi, dầu hành giả rán niệm tinh tấn cách nào đi nữa, cũng không thể nhập vào Sơ Thiền (Appàna Samàdhi) được. Vì pháp "Niệm Sự Chết" phải lấy sự chết của chính mình (tính cách cá nhân) để so sánh với cái chết của kẻ khác, và được phát sanh lên là do nhờ sự kinh cảm thúc giục. Nhưng nếu hành giả rán hành theo pháp Minh Sát (tu Huệ), nhứt là trí tuệ biết rõ trong ba thật tướng (Trilakkhana) là Vô Thường, Khổ Não, và Vô Ngã, thì sẽ đạt được các đạo quả và Niết Bàn tùy theo niệm lực và duyên lành của mình.

Hành giả nào hằng niệm "Sự Chết", nếu chưa đạt được quả báo bậc cao là tâm vào cảnh giới Cận Định, thì cũng hằng có nơi tâm một pháp quý báu là "Không dễ duôi" (Appamàda) [9] khiến cho phát sanh 9 phước báu sau đây:

1. Chẳng sa mê theo sự sống, nghĩa là không lầm tưởng rằng ta chưa chết vội và còn sống lâu, nhờ vậy ta luôn luôn tinh tấn làm những việc lành;

2. Dứt bỏ tâm ưa thích trong sự sống và chán nản sự tái sanh (làm tròi, người v.v...). nhờ vậy, ta rán hành phạm hạnh để diệt tận phiền não hầu đạt đạo quả và Niết Bàn;

3. Không quyến luyến trong các sự vật mà mình đã thâu thập được;

4. Không dám làm các điều ác;

5. Không tham lam trong của cải, lợi danh v.v...

6. Chẳng phải là người bỏn xẻn rít róng, chỉ để dành dùng một mình không chia sớt cho ai;

7. Biết rõ các pháp Vô Thường, Khổ Não, Vô Ngã trong các sắc tướng;

8. Chẳng kinh sợ và loạn tâm trong lúc chết;

9. Chết rồi được tái sanh trong cõi an vui.

Tóm tắt

Xin tóm tắt dưới đây phép "Niệm Sự Chết" để cho những vị nào muốn hành pháp ấy ghi nhớ dễ dàng và có qui cũ:

A. - Nhớ ân đức Tam Bảo (xem quyển NHẬT HÀNH).

B. - Tưởng nhớ đến sự chết của những người oai quyền, phú quý (mà ta đã quen biết hoặc đã nghe tiếng) nay đã qua đời rồi với hai bàn tay trắng, để phát sanh lòng kinh cảm rồi niệm: "Maranam... Maranam... Chết... Chết..." 100, 1.000, 10.000 lần đến khi sự ghi nhớ được tròn đủ và tâm được an trụ.

C. - Nếu chưa được kết quả, nên quán tưởng theo 8 chi pháp:

1. Sự chết ví như đao phủ thủ luôn luôn ở bên cạnh ta.

2. Sự chết ví như sự tiêu hoại của vạn vật.

3. So sánh ta với các bậc cao siêu (đại hoàng đế, đại phước, sức lực nhiều, Đức Mục Kiền Liên, Đức Xá Lợi Phất, Đức Phật Độc Giác, Đức Phật Thế Tôn).

4. Thân ta là nơi trú ngụ của 80 thứ vi trùng và hằng bị nhiều điều tai hại bất ngờ;

5. Sanh mạng ta rất mỏng manh (liên quan với hơi thở, 4 oai nghi, thời tiết, tứ đại và vật thực);

6. Không thể tiên đoán sự chết (tuổi thọ, bịnh, thời giờ, chỗ, tái sanh);

7. Sanh mạng con người rất ngắn 100 tuổi là cùng; chỉ bằng thời gian hơi thở ra, vô);

8. Mạng sống của chúng sanh ngắn bằng một tư tưởng (nấc tâm).

D. - Quả báo bậc cao: tâm vào Cận Định

E. - Quả báo bậc thấp.

HẾT PHẦN "NIỆM SỰ CHẾT"

III. NIỆM HƠI THỞ (ÀNÀPÀNA SATI)

"Này các thầy Tỳ Khưu! Nếu các thầy Tỳ Khưu nào trong Giáo Pháp của Như Lai, phát tâm sợ sệt vòng sanh tử luân hồi, hành pháp "NIỆM HƠI THỞ" dầu trong một thời gian ngắn ngủn, thầy Tỳ Khưu ấy đang thực hành đúng theo Giáo Pháp của Như Lai và được nếm quả vị an lành. Chỉ hành trong một thời gian ngắn mà được hưởng hương vị như thế ấy, huống chi là hành trong một thời gian lâu dài, thì quả vị lại càng cao thượng biết là dường nào!".

ÀNÀPÀNA SATI là pháp niệm hơi thở ra, thở vô. ÀNÀ nghĩa là thở vô, ÀPÀNA là thở ra. SATI là pháp niệm, hay là: để tâm ghi nhớ, chăm chú trong đề mục cho thường thường.

Pháp "Niệm Hơi Thở" là một pháp thiền định cao siêu mà khi hành giả thực hành đều đều và tinh tấn, thì thân tâm hằng được thơ thới nhẹ nhàng và an lạc không cùng. Lại nữa, pháp hành ấy hằng làm cho yên lặng và diệt tắt những tà tư duy khi vừa phát sanh lên [10].

Theo Kinh "Đại Tứ Niệm Xứ" (MAHASATIPATTHÀNA SUTTA) thì pháp "Niệm Hơi Thở" do Đức Thế Tôn thuyết tại thành Guru, gồm có 16 chi pháp căn bản, chia làm 4 đoạn, mỗi đoạn có 4 chi.

Bốn chi pháp thứ nhất thuộc về Niệm Thân (KÀYÀNUPASSANÀ) dành để cho bậc sơ cơ, vắn tắt như sau đây:

"Hành giả chăm chú thở vô và chăm chú thở ra.

1. Khi thở vô dài, biết rõ: "Ta thở vô dài"; khi thở ra dài, cũng biết rõ "Ta thở ra dài";

2. Khi thở vô vắn, biết rõ "Ta thở vô vắn"; khi thở ra vắn, cũng biết rõ "Ta thở ra vắn";

3. Hành giả thầm nghĩ "Ta sẽ thở vô" và chú tâm theo dõi hơi thở vô không gián đoạn; hành giả thầm nghĩ "Ta sẽ thở ra" và chú tâm theo dõi hơi thở ra không gián đoạn."

4. Hành giả thầm nghĩ "Ta sẽ thở vô" và chú tâm làm cho hơi thở vô được tế nhị; hành giả thầm nghĩ "Ta sẽ thở ra" và chú tâm làm cho hơi thở ra được tế nhị".

Còn 12 chi pháp tiếp theo, thuộc về Niệm Thọ (VEDANÀNUPASSANÀ), Niệm Tâm (CITTÀNUPASSANÀ) và Niệm Pháp (DHAMMÀNUPASSANÀ), dành để cho hành giả nào đã đắc thiền do nhờ 4 chi pháp vừa kể trên, tiếp tục hành thêm cho được viên mãn bốn thánh quả: Tu-đà-hườn (SOTÀPANNA), Tư-đà-hàm (SAKIDÀGÀMI), A-na-hàm (ANÀGÀMI), và A-la-hán (ARAHANT).

Phương pháp niệm hơi thở

Phương pháp "Niệm Hơi Thở" sau đây đã được giải rõ trong bộ Kinh "THANH TỊNH ĐẠO" (VISUDDHIMAGGA).

Hành giả muốn niệm đề mục "Hơi Thở", trước hết phải trì giới cho trong sạch, rồi phải học phương pháp hành thiền định nơi vị Thiền sư, theo 5 điều sau đây:

1. Học thông thuộc đều đủ cách niệm đề mục thiền định ấy (UGGAHO);

2. Hỏi vị Thiền sư và nhờ chỉ giải rõ ràng chỗ nào mình còn hoài nghi (PARIPUCCHÀNA);

3. Học cho biết rõ để ghi nhớ, gìn giữ triệu chứng phát sanh lên trong lúc niệm (UPATTHÀNAM);

4. Học cho biết sự nhập định được trong đề mục ấy như thế nào (APPANÀ);

5. Học cho biết cái đặc tính của đề mục ấy, hầu nhận định rõ ràng từng giai đoạn của pháp thiền định trong khi thực hành (LAKKHANA).

Học hỏi mỗi lần một ít và khi đã thống thuộc rành mạch 5 điều trên đây, hành giả sẽ không chán nản và cũng không quấy rầy Ông Thầy. (Học cho biết trước rành rẽ trọn vẹn phương pháp hành đề mục thiền định ấy là ý nói để cho hành giả nào trong khi thực hành, không tiện trú ngụ thường trực gần vị Thiền Sư; chớ trên thực tế thì hành giả, ít nhứt là trong buổi sơ đầu, cần phải ngụ bên cạnh vị Thiền Sư để học hỏi lần lần tùy theo giai đoạn tấn triển pháp hành của mình. Vì lẽ nếu biết trước trọn vẹn từng chi tiết, thì tâm hành giả thường móng trước, chấp trước trong lúc thực hành và như thế, thì hoài nghi hằng phát sanh lên làm cho hư hoại thiền định).

Phương pháp phải ghi nhớ rành rẽ và thứ tự cách niệm đề mục "Hơi Thở" có 8 chi như sau đây:

1. Cách đếm hơi gió thở ra, thở vô (GANANÀ);

2. Cách chú tâm theo dõi hơi gió thở ra, thở vô (ANUBANDHANÀ);

3. Cách chú tâm vào nơi mà hơi gió thở vô, thở ra tiếp xúc nhằm (PHUSANÀ);

4. Cách ghi nhớ rõ ràng hiện tượng lúc nhập định (THAPANÀ);

5. Cách ghi nhớ về cái tướng vô thường của Danh và Sắc là hành theo pháp Minh Sát (SALLAKKHANA);

6. Cách dứt bỏ luân hồi nương theo bốn thánh đạo (VIVATTANÀ);

7. Cách làm cho tâm trong sạch diệt tận phiền não nương theo 4 thánh quả (PÀRISUDDHI);

8. Trí tuệ quan sát theo thứ tự 19 pháp thánh nương theo thánh đạo, thánh quả và niết bàn (PATIPASSANÀ);

Trong 8 chi pháp ghi nhớ ấy, từ chi số 1 đến chi số 4 để cho hành giả bậc sơ cơ; từ chi số 5 đến số 8 về phần hành giả nào đã đắc tứ thiền hoặc ngũ thiền do nhờ 4 chi trên, tiếp tục hành thêm hầu đạt được 4 thánh quả để liễu chứng A-La-Hán, là bậc cao siêu đáng cho chúng sanh lễ bái cúng dường.

Phần thực hành

Hành giả nên tìm nơi thanh vắng, ngồi kiết già hoặc bán già, đầu và lưng thật ngay thẳng, bàn tay mặt để trên lòng bàn tay trái, nhắm mắt hoặc hé mắt nhìn không xa quá một thước.

Hành giả nên ôn lại trong trí nhớ lời giáo huấn của vị Thiền Sư theo thứ tự chẳng nên lầm lộn điều nào, rồi tưởng nhớ ân đức tam bảo [11] cho tâm được thơ thới phấn khởi. Kế tiếp, nên suy xét về "10 tội của ngũ trần", "rải lòng từ bi" và suy xét thêm về "pháp chán nản" đã có chỉ phía trước trong phần "NIỆM PHẬT".

GIAI ĐOẠN ĐẦU TIÊN: CÁCH ĐẾM HƠI THỞ (GANANÀ)

Hành giả bậc sơ sơ nên bắt đầu niệm "Hơi Thở" bằng cách đếm (thầm) hơi gió thở ra, thở vô. Thở bằng mũi, một cách tự nhiên như bình thường, không nên dụng lực ép buộc hơi thở phải theo ý mình.

Phép đếm ấy như vầy: