So sánh các bộ luật Tỳ-kheo

Giới thiệu Kinh Phật Tự Thuyết

(Udàna)

Hoà thượng Thích Minh Châu

Kinh Udàna, được dịch là Phật tự thuyết kinh, nghĩa là những kinh này đức Phật tự nói, do cảm xúc mạnh đột khởi, không ai thỉnh Phật thuyết. Cũng có khi dịch là "Vô vấn tự thuyết", nghĩa là không có người hỏi đức Phật tự nói. Có khi được dịch là "Những lời cảm hứng", nghĩa là lời nói đột khởi, do cảm xúc mạnh thúc đẩy, khi đức Phật tự mình chứng kiến những sự việc xảy ra xung quanh. Theo tập Upanishads, chữ Udàna có nghĩa là các hơi thở sinh mệnh (pràna, apàna, sumàna, vyàna, udàna), ở trung tâm cổ họng được phát ra.

Tập này gồm tám chương. Mỗi chương có 10 kinh. Như vậy có tám mươi kinh tất cả. Để tiện tìm kiếm, khi viết "I, 2" thời hiểu là chương I, kinh số 2; khi ghi "IV, 7", thời hiểu là chương IV kinh 7 v.v... Mỗi kinh gồm hai phần, phần đầu văn xuôi, ghi nhận một câu chuyện do đức Phật chứng kiến hay do các tỷ kheo kể lại, và phần thứ hai là lời cảm hứng của đức Phật, phần lớn là bằng những bài kệ (gàthà), chỉ có 1, 2 bài kinh Udàna được chép bằng văn xuôi.

Trước hết là một số kinh do liên hệ đến đời sống của đức Phật, như ba kinh đầu, Phẩm Bồ Đề diễn tả đức Phật khi mới thành đạo, ngồi nhập định dưới gốc cây Bồ Đề, suy tưởng đến lý 12 nhân duyên, thuận chiều và nghịch chiều rồi nói lên cảm hứng. (xem I. 1, 2, 3). Kinh II, 1 nói đến tích đức Phật ngồi nhập định gặp mưa to gió lớn, có con rắn Mucalinda quấn thân mình chung quanh đức Phật để che chở cho Ngài. Kinh IV, 5 đề cập đến tích đức Phật bị các vị xuất gia, tại gia, vua chúa đến làm phiền nhiễu nên Ngài bỏ đi vào núi một mình và sống với một con voi, con voi này cũng bị đàn voi quấy rầy nên đến sống một mình với đức Phật. Sự tích khi đức Phật từ bỏ thọ hành và tuyên bố sau ba tháng sẽ nhập Niết bàn được kinh VI, 1 diễn tả. Và cũng được diễn tả là bữa cơm cuối cùng do thợ rèn Cunda cúng dường đức Phật. Sau bữa cơm ấy, đức Phật nhuốm bệnh và không bao lâu đức Phật nhập Niết bàn. Những sự tích trên giúp chúng ta có thêm một số tài liệu về lịch sử đức Phật.

Song song với các sự tích về đời sống đức Phật, tập Udàna nói đến khá nhiều về các đệ tử của đức Phật, như Sàriputta, Moggallàna, Kaccàna, Subbùti, Mahakassapa, Nanda... Mahakassapa bị bệnh tu định luôn 7 ngày để trị bệnh (Kinh III, 7); Nanda ban đầu mê các tiên nữ nên tu hành, sau bị các đồng Phạm hạnh chỉ trích nên tinh tấn tu hành chứng được quả A la hán (III, 2); Sàriputta ngồi nhập định bị quỷ Dạ xoa đánh trên đầu (IV. 4, 7); 500 tỷ kheo do Yasoja cầm đầu làm ồn bị đức Phật đuổi đi, sau tinh tấn tu hành, chứng được quả A la hán (III, 3). Đức Phật khen tôn giả Lakunlaka Bhaddiya trong dung sắc xấu xí nhưng đã chứng quả giải thoát (VII, 5) Tôn giả Dabba Mallaputta nhập định hỏa giới tự thiêu trước chúng Tăng, không để lại tro tàn gì (VIII, 9, 10).

Tiếp đến là các đệ tử tại gia, như nữ cư sĩ Visàkhà hai lần đến yết kiến đức Phật, một lần vì có sự việc cần phải giải quyết với Vua Pasenadi (II, 9), một lần có đứa cháu trai chết nên đến báo cáo đức Phật (VIII, 8). Sự tích 500 cung nữ của Vua Udena, trong ấy có Sàmavati bị chết thiêu cũng được đề cập. Vua Pasenadi nước Kosala được nói đến nhiều lần và một lần vua hỏi đức Phật có thể biết được các người tu hành có chứng quả hay không, thời đức Phật trả lời với những người như Vua Pasenadi sống trong dục lạc, khó lòng biết được quả chứng của các nhà tu hành (VI, 2).

Bao giờ cũng vậy, giữa đức Phật và các ngoại đạo cũng có những va chạm, những xung khắc, và các tích này được nghe nhận khá nhiều trong tập Udàna. Trước hết là sự kiện khi Như Lai chưa xuất hiện thời các ngoại đạo được quần chúng cung kính cúng dường, nhưng khi Như Lai xuất hiện, thời sự cung kính cúng dường bị chấm dứt (Vi, 9; II, 9). Cũng vì vậy, ngoại đạo thù hằn đức Phật và chúng Tăng, giết kỹ nữ tên Sundarì đem chôn ở Jetavana để vu oan cho chúng Tăng (IV, 8). Và dân chúng ở Thùma do ngoại đạo xúi dục đổ cỏ và rác xuống giếng để ngăn đức Phật không được uống nước (VII, 9).

Thường thường đức Phật dùng một vài hình ảnh châm biếm để nói đến các ngoại đạo. Chúng ta nhớ câu chuyện các người mù rờ voi, diễn tả các ngoại đạo mỗi người chấp chặt chủ thuyết của mình (VI, 4). Cũng mỉa mai là câu chuyện một du sĩ ngoại đạo, tìm dầu cho vợ mình sắp sinh đẻ, vào kho vua uống quá nhiều dầu để đem về cho vợ, nhưng vì uống quá nhiều dầu nên bị đau đớn, lăn lộn, khốn khổ (II, 6). Ngoài ra nhiều vấn đề xã hội, rất bình thường cũng được nói đến. Như đức Phật thấy đứa con nít hành hạ con rắn (II, 3), các dân chúng Vương xá tranh nhau người kỹ nữ (VI, 8), dân Sàvatthi quá đắm say về dục (VII, 3, 4) cũng được đức Phật đề cập và nói lên lời cảm hứng.

Trong 80 kinh của tập Udàna, 80 trường hợp được ghi nhận là đức Phật thốt lên những lời cảm hứng, sau khi cảm thấy xúc động trước một số sự kiện, và chính những lời cảm hứng mới thật là quan trọng trong tập Udàna này. Vì đây là dịp đức Phật nói lên quan điểm của mình đối với những sự việc đã xảy ra ở xung quanh; và chính những quan điểm ấy đã trở thành những giáo lý chính đức Phật đã giảng dạy và trình bày. Chúng ta đã tìm được những pháp và tùy pháp đức Phật đã thuyết giảng ngay qua các lời cảm hứng ấy.

Trước hết là lý 12 nhân duyên hay lý duyên khởi được trình bày ba lần, trong ba kinh đầu I. 1, 2, 3, thuận chiều, nghịch chiều, thuận chiều và nghịch chiều, từ vô minh duyên hành, hành duyên thức, thức duyên danh sắc cho đến duyên sanh, lão tử, sầu bi khổ ưu não. Quá trình sanh tử của con người, từ quá khứ đến hiện tại, từ hiện tại đến tương lai được khéo cô động trong thuyết duyên khởi. Bao giờ cũng vậy, đức Phật nhắm trong dây chuyền sanh tử, hai pháp "dục" và "ái" rất là quan trọng. Và do vậy nhiều lời cảm hứng đề cập đến dục và ái. Trong kinh VII, 4, dân chúng Sàvatthi quá đắm say về dục nên đức Phật đã than :

"Bị mù bởi các dục,

Bị lưới dục bao phủ,

Bị ái dục bao trùm,

Lại còn bị trói buộc,

Bởi trói buộc phóng dật,

Như cá mắc miệng lưới,

Chúng đi đến già chết,

Như con bê bú sữa,

Đi đến với mẹ nó."

Với ái, có thân yêu là có đau khổ. Khi Visakhà đến than với đức Phật có đứa cháu trai mới chết, đức Phật đã nói : "Những ai có 100 quả thân yêu là có 100 đau khổ; 90 người thân yêu là 90 người đau khổ... cho đến 1 người thân yêu là 1 người đau khổ." (VIII, 8)

"Sầu than và đau khổ,

Sai biệt có ở đời,

Duyên thân ái chúng có,

Không thân ái chúng không.

Do vậy, người an lạc,

Người không có sầu muộn

Là những ai ở đời,

Không có người thân ái,

Do vậy ai tha thiết,

Được không sầu, không tham,

Chớ làm thân, làm ái,

Với một ai ở đời".

Dục và ái đã có mặt, thời có sanh y, có sự tiếp nối một đời sống, nên có sanh y là có đau khổ :

"Giữa làng, tại núi rừng,

Cảm thọ khổ và lạc,

Chớ quy về tự mình,

Chớ quy về người khác.

Các xúc được cảm thọ,

Là do duyên sanh y.

Với vị không sanh y,

Do đâu, xúc cảm thọ?!" (II, 4)

Khi đức Phật từ bỏ thọ hành (VI, 1) Ngài muốn cắt đứt mọi hành động sanh hữu :

"Bậc ẩn sĩ từ bỏ,

Các hành động sanh hữu,

Sanh hữu có cân lượng,

Sanh hữu không có cân lượng.

Ưa thích hướng nội tâm,

Thật định tỉnh an tịnh,

Phá đổ ngã sanh hữu,

Như cởi thoát áo giáp."

Trong những kinh, đức Phật tán thán các đệ tử tu thiền định vì đó là con đường đưa đến giải thoát. Trong kinh III, 5, Ngài Mục Kiền Liên ngồi thiền định tu thân hành niệm được đức Phật nói lên cảm hứng :

"Thân hành niệm an lập,

Sáu xúc xứ chế ngự,

Tỷ kheo thường thiền định,

Tự chứng tri Niết bàn."

Trong kinh III, 4, Ngài Xá Lợi Phật ngồi thiền định, để niệm trước mặt, không xa Thế Tôn bao nhiêu và Thế Tôn nói lên lời cảm hứng :

"Như ngọn núi bằng đá,

Không động khéo an trú,

Cũng vậy vị tỷ kheo,

Đoạn diệt được ngu si,

Như ngọn núi bằng đá,

Không có bị giao động."

Ngài Tu Bồ Đề (Sudhùti), tu định không tầm (avitakkam samàdhim) và được Thế Tôn tán thán và nói lời cảm hứng :

"Với ai tâm quét sạch,

Nội tâm khéo cắt đứt,

Không còn chút dư tàn,

Vượt qua ái nhiễm ấy.

Đạt được tưởng vô sắc,

Vượt khỏi bốn ách nạn,

Không đi đến thọ sanh". (Kinh VI, 7)

Nhưng đức Phật ấy nhận thấy đối với chúng sanh, khó thấy là vô ngã, khó thấy là sự thật. Nên đức Phật thường dạy cho các đệ tử một cái nhìn "vô ngã":

"Trên dưới, khắp tất cả

Được giải thoát hoàn toàn,

Không còn có tùy quán

"Cái này chính là tôi".

Giải thoát vậy vượt giòng,

Trước chưa từng vượt qua,

Không còn có rơi rớt.

Vào sanh tử thọ sanh".

Mục đích cuối cùng của sự tu hành là giải thoát Niết bàn và trong tập Udàna có nhiều kinh và lời cảm hứng đề cập đến trạng thái Niết bàn, một trạng thái khó lấy danh từ để diễn tả.

Bàhiya Darucìriya tu tập, tưởng mình đã chứng quả A la hán nhờ đức Phật dạy cho:

"Vậy này Bàhiya, ngươi cần phải học tập như sau: "Trong cái thấy sẽ chỉ là cái thấy. Trong cái nghe, sẽ chỉ là cái nghe. Trong cái thọ tưởng, sẽ chỉ là cái thọ tưởng. Trong cái thức tri, sẽ chỉ là cái thức tri... Như vậy, này Bàhiya, nhà ngươi cần phải học tập. Vì rằng, này Bàhiya, như với ngươi, trong thấy chỉ là cái thấy, trong cái nghe chỉ là cái nghe, trong cái thọ tưởng sẽ chỉ là cái thọ tưởng, trong cái thức tri sẽ chỉ là cái thức tri. Do vậy, này Bàhiya, ngươi không là chỗ ấy. Vì rằng, này Bàhiya ngươi không là chỗ ấy. Do vậy, này Bàhiya, ngươi không là đời này, không là đời sau, không là đời chặng giữa. Như vậy là đoạn tận khổ đau" (Kinh I, 10).

Đoạn sau đây cũng là đoạn diễn tả Niết bàn trong lời cảm hứng bằng văn xuôi (VIII, 1).

"Này các tỷ kheo, có xứ này (Ayatana), tại đấy không có đất, không có nước, không có lửa, không có gió; không có hư không vô biên xứ; không có thức vô biên xứ; không có vô sở hữu xứ; không có phi tưởng phi phi tưởng xứ, không có đời này; không có đời sau, không có cả hai mặt trăng mặt trời. Do vậy, này các tỷ kheo, Ta tuyên bố không có đến, không có đi, không có trú, không có diệt, không có sanh, không có an trú, không có chuyển vận, không có sở duyên. Đây là sự đoạn tận khổ đau."

Đoạn tiếp cũng diễn tả trạng thái Niết bàn:

"Này các tỷ kheo, có sự không sanh, không hiện hữu, không bị làm, không hữu vi. Này các tỷ kheo, nếu không có cái không sanh, không hiện hữu, không bị làm, không hữu vi, thời ở đây không thể trình bày sự xuất ly khỏi sanh, hiện hữu bị làm, hữu vi. Vì rằng, này các tỷ kheo, có cái không sanh, không hiện hữu, không bị làm, không hữu vi, nên có trình bày sự xuất ly khỏi sự sanh, hiện hữu, bị làm, hữu vi". (VIII, 3)

Đây cũng là lời cảm hứng của Phật về trạng thái Niết bàn giải thoát:

"Cái gì có nương tựa, cái ấy có giao động, cái gì không nương tựa, cái ấy không giao động. Không có giao động thời có khinh an. Có khinh an thời không có thiên về. Không có thiên về, thời không có đến và đi. Không có đến và đi, thời không có diệt và sanh. Không có diệt và sanh, thời không có đời này, không có đời sau, không có đời ở giữa. Đây là sự đoạn diệt khổ đau". (VIII, 4)

Như vậy trong tập Udàna này, ngang qua các câu cảm hứng do đức Phật thuyết lên một số giáo lý căn bản được đề cập một số pháp môn tu hành được đề cao và mục đích tối hậu trong sứ mệnh hoằng pháp của đức Phật cũng được diễn tả đến.

Hòa thượng Thích Minh Châu

Thiền viện Vạn Hạnh

Sài Gòn, 1982 (PL. 2526)

Chân thành cám ơn chị Hải Hạnh đã có thiện tâm giúp đánh máy lại bài pháp nầy. (11/99)

Kinh Sợ khổ

Hòa thượng Thích Thiện Châu

Giới Thiệu

Bản kinh này rút ra từ Phật tự thuyết kinh (Udâna - trang 51, Pâli Text Society), một trong 15 quyển và bộ thuộc "Tiểu bộ kinh" (Khuđaka Nikâya). HT Minh Châu đã dịch đầy đủ và Tu thư Phật học Vạn Hạnh đã ấn hành năm 1978. Ngoài ra còn có bản dịch chữ Anh của F.L.Woodward do PTS ấn hành năm 1935.

Nội dung kinh thật là rõ ràng: "Phật gặp các thiếu niên đang hành hạ các con cá và hỏi các em ấy có sợ khổ không. Các em trả lời có. Phật khuyên: không thích khổ thì chớ làm nghiệp ác vì làm nghiệp ác thì phải chịu quả báo đau khổ, không thể tránh được."

Bài thuyết pháp này rất ngắn, chỉ là một bài kệ. Bài kệ này lại nói cho các em thiếu niên đang còn tuổi nô đùa, tuy đã có ít nhiều suy nghĩ về cuộc đời nên chữ khổ được giới hạn trong nỗi khổ thông thường, khổ - khổ (dukka - dukka) mà không bàn rộng đến những nỗi khổ triết lý như hành khổ (Sankhâ radukkha) và hoại khổ (viparinamadukkha) mà Phật thuyết cho 5 bạn đồng tu ngày trước trong bài thuyết pháp đàu tiên ở vườn Lộc Uyển.

Tuy nhiên mục đích đạo Phật là diệt khổ nên bất cứ lời dạy nào của Phật cũng nhắm đến giải thoát khổ đau. Do đó chúng ta tìm thấy dễ dàng tinh thần 4 chân lý cao cả ngay trong bài kệ ngắn này:

Khổ (quả)

Nghiệp ác (nhân)

Hết khổ (quả)

Không tạo nghiệp ác (nhân)

Thường thường thì ai cũng sợ khổ song vẫn tạo nghiệp ác, ai cũng không thích khổ song không biết dừng ngay các nghiệp ác mà mình đang làm. Vì thế nếu sợ khổ và không thích khổ thìkhông nên tạo nghiệp ác, nguyên nhân cuả khổ. Nghiệp ác thể hiện nơi hành động, ngôn ngữ và tâm ý. Phải sáng suốt mới thấy được hết tất cả nguyên nhân gây ra khổ đau cho mình cho người. Vi tế nhất là nghiệp ác trong tâm ý. Đơn giản mà nói thì có 10 nghiệp ác cần phải ý thức và tiêu trừ:

A- Về thân:

1. Giết hại

2. Trộm cướp

3. Tà hạnh

B- Về miệng:

1. Nói dối

2. Thêu dệt

3. Hai lưỡi

4. Thô ác

C- Về ý:

1. Tham lam

2. Tàn bạo

3. Tà kiến

Muốn tiêu trừ các nghiệp ác một cách hữu hiệu còn phải hiểu rõ đạo lý nhân quả, quy luật thiên nhiên, áp dụng cho tất cả mọi người mọi vật. Hễ gây nhân nào thì phải chịu quả ấy. Một khi đã tạo nghiệp ác dù rõ ràng hay kín đáo, dù công khai hay bí mật, thì phải chịu lấy khổ đau ngay tức thời hoặc trong đời hiện tại hay các đời về sau. Quả báo đau khổ thể hiện dưới nhiều hình thức làm cho sự sống ngắn lại và cuộc sống xấu đi; mau và gần nhất là tư cách con người bị thấp xuống hay mất đi. không ai có thể trốn tránh được quả báo đau khổ. Thần thánh cũng không thể tha tội cho người đã tạo nghiệp ác.

Công việc diệt khổ bằng cách đình chỉ nghiệp ác là bước đầu trong quá trình tu dưỡng. Chúng ta còn có thể diệt khổ bằng cách phát triển nghiệp thiện. Và cuối cùng là vượt lên trên cả Ác lẫn Thiện. Dù sao, bước đầu bao giờ cũng là quan trọng và thiết yếu. Đình chỉ nghiệp ác luôn luôn phải bắt đầu từ cá nhân, rồi lan rộng đến tập thể và đi sâu vào mọi cấu trúc xã hội. Có thế thì khổ đau mới được tận diệt một cách chắc chắn và dài lâu.

Ngoài phương diện trí tuệ: thấy khổ diệt khổ, lời dạy cuả Phật còn có thêm quan điểm từ bi: thương yêu mà không gây khổ cho nhau. Trong khi phát triển lòng từ bi chúng ta không những thương yêu giúp đỡ đồng loại, đồng bào mà còn thương yêu giúp đỡ loài vật. Người Phật tử lúc ăn chay, không ăn thịt, cá tôm và cả trứng nữa.

Lòng từ bi của Phật bao trùm tất cả các loài động vật thấp kém chỉ biết bò bay máy cựa.

Chánh kinh

Tôi nghe như vầy. Một thời Thế tôn trú tại Sâvatthi, trong rừng Jeta vườn Anathapindika. Lúc bấy giờ, nhiều thiếu niên đang hành hạ những con cá ở giữa Sâvatthi và rừng Jeta. Ròi Thế tôn vào buổi sáng, đắp y, cầm y bát đi vào Sâvatthi khất thực. Thế tôn thấy đang hành hạ những con cá ở giữa Sâvatthi và rừng Jeta, đến nói với chúng rằng:

- Này các thiếu niên, các em có sợ khổ không? Các em không thích khổ phải không?

- Vâng bạch Thế tôn, chúng con sợ khổ, chúng con không thích khổ.

Rồi Thế tôn, sau khi hiểu ý nghĩa này, ngay lúc ấy nói lên lời cảm hứng này:

- "Nếu thật không thích khổ, chớ tạo nghiệp ác bất cứ lúc nào, rõ ràng hay kín đáo.

Nếu đã tạo, sẽ tạo nghiệp ác thì không thoát được khổ dù nhẩy vọt hay chạy trốn."

Source: Người Cư Sĩ, France, http://www.multimania.com/cusi/

Kinh Yêu mình thì đừng hại người

Hòa thượng Thích Thiện Châu

I - Giới thiệu

Bài Kinh nầy thuộc phẩm Trưởng lão Sona trong Udâna, 1 trong 15 quyển của tiểu bộ kinh (Khuđakanikâya); Pâli Text Society, London 1948, tr. 47.

Nội dung bài kinh ngắn nầy thật là giản dị. Ý thứ nhất là sự xác định của hai vợ chồng vua Pasenadi-Mallikâ: đối với người thường thì không ai khác đáng thương yêu hơn là thân mình. Ý thứ hai là sự thừa nhận của Phật về sự xác định trên, lời khuyên vừa phải song ý nghĩa của Phật: "Yêu mình thì đừng hại người".

Qua hai ý nầy, chúng ta tìm thấy một sự thật phổ biến và một bài học cao thượng.

1 - Sự thật phổ biến: trong thế gian nầy, trừ các bậc thánh hiền, siêu nhân những người quên mình vì người, không ai không nghĩ đến và thương yêu người khác. Đó là không nói đến những kẻ giết hại người khác để xây dựng hạnh phúc của mình. Thông thường người ta lo cho hạnh phúc riêng tư của bản thân rồi mới lo cho hạnh phúc kẻ khác. Đó là không nói đến những kẻ bên ngoài thì có vẻ lo cho hạnh phúc của kẻ khác như vợ, chồng, con, cháu vv... song bên trong với hậu ý là lo cho hạnh phúc của riêng mình. Đây là một sự thật rất phổ biến, nếu quan sát một cách tế nhị thì có thể nhận thấy một cách dễ dàng.

Bởi là một sự thật phổ biến, nên Phật không những thừa nhận mà còn xem là điều hợp tình hợp lý. Đã là chúng sanh thì không chúng sanh nào là không cố chấp bản ngã. Nói cách khác, vì cố chấp bản ngã cho nên mới thành chúng sanh. Như thế trong chừng mực nào đó, người ta có thể thương yêu bản thân, gia đình mình, xã hội mình nếu sự thương yêu nầy không tổn hại cá nhân, gia đình xã hội kẻ khác.

2 - Bài học cao thượng: bởi có nhiều người vì thương yêu bản thân, gia đình, xã hội mình mà làm hại cho cá nhân, gia đình, xã hội kẻ khác nên Phật mới kêu gọi trí tuệ con người: "con người cần phải xem sự sống và quyền sống của kẻ khác ngang với sự sống và quyền sống của mình". Bởi vì sự sống và quyền sống của tất cả chúng sanh là bình đẳng cho nên Phật mới khuyên: "Yêu mình thì đừng hại người". Đạo lý nầy vốn rất là phải chăng, không có gì đáng đến nỗi người ta không thể thực hành được. Nếu một người thích được sống còn thì họ có thể tu học theo giới điều không sát sanh, tôn trọng sự sống của người khác. Nếu một ngươì thấy rằng những điều kiện vật chất là những gì cần thiết để sống thì họ có thể tu học theo giới điều không trộm cướp, tôn trọng tài sản và môi trường sinh sống của kẻ khác.

Tuy là vừa phải spng đạo lý nầy vẫn hàm chứa tánh chất cao thượng. Bởi vì sự thực hành đạo lý vừa phải trên là điều kiện căn bản nâng con người lên địa vị hiền thánh như kinh điển thường nói:

Không phải là hiền thánh

Nếu tổn hại sanh linh,

Không hại mọi chúng sanh

Mới xứng danh hiền thánh -- (Pháp cú 270)

Tinh thần tôn trọng sự sống và quyền sống nầy không những phải được áp dụng trong lãnh vực xã hội, quốc tế nữa. Có như thế: "Yêu mình thì đừng hại người" mới đáng được xem là đạo lý của Phật - bậc giác ngộ - giải thoát hoàn toàn.

II - Chánh kinh

Tôi nghe như vầy: một thời Thế Tôn ở trong vườn ông Anâthapindika (Cấp cô độc) rừng Jeta (Kỳ đà), tại Sâvatthi (Xá vệ). Lúc bấy giờ, vua Pasenadi nước Kosala, cùng Hoàng hậu Mallikâ lên lầu trên (của hoàng cung). Rồi vua Pasenadi nước Kosala nói với Hoàng hậu Mallikâ:

- Mallikâ, với ái khanh có ai khác đáng yêu hơn thân mình không?

- Thưa Đại vương, với thiếp không có ai khác đáng yêu hơn thân mình. Nhưng thưa Đại vương, với Đại vương có ai khác đáng yêu hơn thân mình không?

- Mallikâ, với ta cũng không có ai khác đáng yêu hơn thân mình.

Sau đó vua Pasenadi nước Kosala xuống lầu và đi đến Thế tôn; sau khi đến kính lễ Thế tôn rồi ngồi xuống một bên; ngồi xuống một bên rồi vua Pasenadi bạch Thế tôn:

- Bạch Thế tôn, khi lên lầu hoàng cung với hoàng hậu Mallikâ con có hỏi hoàng hậu Mallikâ: Mallikâ, với ái khanh có ai khác đáng yêu hơn thân mình không?" Nghe như vậy hoàng hậu Mallikâ trả lời với con: " Thưa Đại vương, với thiếp không có ai khác đáng yêu hơn thân mình." Nghe như vậy, bạch Thế tôn, con nói với hoàng hậu Mallikâ: " Mallikâ, với ta cũng không có ai khác đáng yêu hơn thân mình"

Rồi Thế tôn, lúc bấy giờ, khi biết rõ ý nghĩa nầy, bèn nói lên bài kệ sau đây:

Tâm ta dạo khắp mọi phương trời

Đáng yêu hơn mình chẳng thấy ai

Vì mình đáng yêu hơn tất cả

Nên yêu mình thì đừng hại người.

Thích Thiện Châu dịch từ Pâli

Source: Người Cư Sĩ, France, http://www.multimania.com/cusi/

Kinh Những Con Thiêu Thân

(Phật Tự Thuyết, Tiểu Bộ)

Hòa thượng Thích Thiện Châu

[1]

I- Giới Thiệu

Đây là những bài thuyết ngắn được rút ra từ tập "Phật tự thuyết" (Udana) [2], phẩm thứ sáu trang 72 (PaliText Society) thuộc Tiểu Bộ kinh (Khuddaka Nikaya) gồm 15 quyển.

Nội dung kinh nói về: "Một hôm Phật đang ngồi giữa trời, trong đêm tối, bên cạnh những dĩa đèn dầu cháy sáng. Sau khi thấy những con kiến cánh, mối bay, dế mèn, v.v... tiếp tục rơi vào những dĩa đèn dầu và chết một cách thảm thương, Phật bèn nói lên bài kệ mà đại ý như sau :

- Trong thế gian có nhiều người giàu lý tưởng, có quyết tâm, đầy thiện chí, luôn luôn muốn mang hết sức cố gắng vượt qua những phiền phức, khó khăn, nhiều khi phải hy sinh cả mạng sống để tìm cầu và thực hiện Chân Thiện Mỹ. Song rất ít người thành tựu được ước nguyện. Nguyên nhân vì đâu? Theo Phật thì bởi vì người đời thiếu trí tuệ sáng suốt để phân biệt được phải trái, lành ác, chơn giả, v.v... hoặc bởi vì không có bạn tốt, thầy sáng dắt dìu chia sẽ kinh nghiệm đúng đắn nên dễ dàng chấp nhận những điều thấy nghe sai lạc của mình hay tin tưởng những lời dạy, kinh sách tà vạy, phương pháp tu dưỡng nguy hiểm của kẻ khác mà phải rơi vào vực thẳm tà kiến, vọng tưởng, mê lầm, cuối cùng phải mang lấy tai ương đau khổ.

Chúng ta phải chịu đọa đày đau khổ vì bị rơi vào tà đạo, điều ấy là tất nhiên. Tuy nhiên dù có gặp được chánh đạo mà cố chấp nghi lễ văn tự, tạo thêm những điều ràng buộc phi lý, vô ích gây thêm phiền não cho mình, cho người và không tự nhận chân lý nơi thực tế thì chúng ta vẫn bị giam hảm trong ngục tù vọng tưởng hay chơi vơi trong mấy lý luận nói bàn để cười đùa cho vui mà không đem lại thật ích.

Bài học đạo lý của Phật về những con thiêu thân quả thật là giản dị, nhưng chí lý và ích lợi cho những ai muốn trông thấy và được sống trong ánh sáng ấm áp tươi đẹp của mặt trời.

II- Chánh Kinh

Tôi nghe như vầy:

Một thời Thế Tôn ở tại Savatthi trongvườn ông Anathapindika, và rừng cây Jeta [3]. Lúc bấy giờ, Thế Tôn đang ngồi giữa trời, trong đêm tối đen nghịt, với những dĩa đèn dầu cháy sáng. Khi ấy nhiều côn trùng có cánh [4] tiếp tục rơi vào những dĩa đèn dầu ấy, gặp phải tai hoạ, phải bị hủy diệt, gặp tai họa và bị hủy diệt.

Thế Tôn khi đã thấy những côn trùng có cánh tiếp tục rơi vào những dĩa đèn dầu cháy sáng, gặp phải tai họa, phải bị hủy diệt, gặp tai họa và bị hủy diệt, và sau khi Thế Tôn hiểu được, ý nghĩa này, liền nói lên lời cảm hứng này: "Chúng chạnh gấp, song không tới nơi chân thật, lại làm tăng thêm điều ràng buộc mới mẻ. Những người cố chấp vào những điều thấy nghe giống như những côn trùng rơi vào lữa đèn."

III- Chú Thích Sơ Lược

[1]. Tựa này do dịch giả đặt ra theo ý nghĩa của kinh.

[2]. "Phật tự thuyết": Đây là quyển thứ ba trong 15 quyển thuộc Tiểu Bộ kinh (Kudaka Nikaya). F.L. Woodward dịch ra Anh ngữ; Pali Text Society ấn hành 1935. Hòa thượng Minh Châu đã dịch ra Việt ngữ, Tu thư Phật học Vạnh Hạnh ấn hành, 1978.

[3]. Vườn ông Anathapindika (Cấp Cô Độc) và rừng cây Jeta: ông Anathapindika cảm mộ Phật nên lấy vàng lót đất để mua vườn cho Phật ở (nhưng không lót vàng được những chỗ có cây). Còn thái tử Jeta (Kỳ-đà) vì cảm mến lòng thành của ông Anathapindika đối với Phật; do đó mới có danh từ này.

[4]. Những côn trùng có cánh như kiến cánh, mối bay, dế mèn, phù du, v.v...

Chân thành cám ơn chị BY đã có thiện tâm giúp đánh máy vi tính (Bình Anson, tháng 2-2001).

Giới Thiệu Kinh Phật Thuyết Như Vậy

(Itivuttaka)

Hòa thượng Thích Minh Châu

Tập Itivuttaka - "Kinh thuyết như vậy", thuộc Bộ Khuddaka Nikàya (Tiểu Bộ Kinh) gồm có 112 kinh với các bài kệ, chia thành 4 chương, chương một pháp, chương hai pháp, chương ba pháp, chương bốn pháp. Như vậy là một sự phân loại các đề tài theo pháp số, như kiểu tập Tăng Chi Bộ Kinh. Sở dĩ được gọi là "Itivuttaka: Thuyết như vậy", là vì phần lớn các kinh này đều bắt đầu với câu: "Đây là điều đã được Thế Tôn nói đến, đã được bậc A la hán nói đến và tôi đã được nghe", và được kết luận với câu: "Ý nghĩa này được Thế Tôn nói đến và tôi đã được nghe". Có một số kinh ở chặng giữa không có các câu mở đầu và câu kết như thế này, nhưng đến các kinh cuối lại được ghi trở lại.

Theo truyền thống, như đã được ghi trong tập sớ được xem là của tôn giả Dhammapàla, Khujjuttarà một nữ cư sĩ, thường đi nghe Thế Tôn thuyết pháp cho chúng tỷ kheo, nàng ngồi sau lưng một bức màn trở thành một bậc đa văn, nghe nhiều, giỏi về chánh pháp và giỏi về trí tuệ. Nàng được nội cung của Vua Udena yêu cầu nói lại những điều đã được nghe và sau khi nghe, học thuộc lòng những điều đã được nghe. Nàng được Thế Tôn khen và gọi là đa văn đệ nhất. Theo truyền thống, chính là tập Itivuttaka này, nàng đã được nghe và truyền tụng lại. Tập sớ có ghi rằng chúng tỷ kheo cũng học thuộc lòng tập kinh này, và chính tôn giả Ananda đã đọc lại bộ kinh này, trong kỳ kiết tập thứ nhất ở Ràjagahà (Vương xá). Các kinh ở chương bốn pháp dài hơn và không có kinh Hán tạng tương đương và được xem là ghi chép về sau. Một số kinh trong tập này được tìm thấy trong tập Tăng Chi Bộ Kinh và Puggala-pannatti. (Theo sự chú giải của bản dịch Anh văn).

Về phương diện nội dung tập Itivuttaka không đề cập tới đời sống đức Phật, đời sống các đại đệ tử của đức Phật như chúng ta được thấy trong tập Udàna. Tập này chú trọng nhiều hơn đến phần giáo lý căn bản, định nghĩa những pháp số, phân loại theo bốn chương một pháp, hai pháp, ba pháp, bốn pháp. Nói một cách khác, một số đề tài đã được lựa chọn, định nghĩa, giải thích một cách ngắn gọn để các đệ tử có thể tìm hiểu, học thuộc lòng và nắm giữ được phần căn bản trong giáo lý của đức Phật. Như vậy, giải thích được truyền thống: xem rằng chính Khujjuttarà, nghe được những lời Thế Tôn dạy, nhớ lấy rồi thuyết lại cho các đệ tử khác, nhờ vậy tập nầy được lưu truyền.

Kinh "Phật thuyết như vậy", xuất xứ từ kinh Tạng Pàli là kinh thuộc kinh điển Thượng Tọa Bộ, trung thành gìn giữ lời dạy của đức Phật.

Trước hết, kinh này không đề cập đến Abhidhamma (Thắng Pháp), không đề cập đến các chuyện tiền thân (Jàtaka) và như vậy kinh này không thuộc về văn học Abhidhamma và văn học Jàtaka -- hai văn học này chỉ được bắt nguồn, kết thành trong giai đoạn thứ hai là giai đoạn các học phái, từ khoảng 300 năm đến 100 năm trước kỷ nguyên. Kinh này không nằm trong giai đoạn phát triển thứ ba là thời hưng khởi của Đại thừa (100 năm trước kỷ nguyên đến 100 năm sau kỷ nguyên). Như vậy, kinh này nằm trong giai đoạn đạo Phật nguyên thủy khoảng 450 năm đến 350 năm trước kỷ nguyên khi lời dạy của đức Phật chưa bị pha trộn, xen lẫn bởi những phát triển về sau. Sự kiện này được phần nội dung của kinh này chứng minh như chúng ta sẽ rõ sau này, và cũng được xác định theo truyền thống, vì kinh này được nữ cư sĩ Khujjuttarà đích thân nghe đức Phật rồi về thuyết giảng lại để được học hỏi ghi nhớ và truyền lại cho đến ngày nay.

Nói về đức Phật hiện tại và rộng hơn nữa, nói về Như Lai (Tathagata), chúng ta sẽ thấy đức Phật chưa được thần thánh hóa, chưa dùng thần thông để hóa độ chúng sanh.

Như Lai được diễn tả như một bực đã giác ngộ thế giới, "Thế giới tập khởi, thế giới đoạn diệt, con đường đưa đến thế giới đoạn diệt."

"Này các tỷ kheo, thế giới được Như Lai Chánh đẳng giác, Như Lai không hệ lụy đối với đời. Này các tỷ kheo, thế giới tập khởi được Như Lai Chánh Đẳng Giác. Thế giới tập khởi được Như Lai đoạn tận. Này các tỷ kheo, Thế giới đoạn diệt được Như Lai giác ngộ. Này các tỷ kheo, con đường đưa đến thế giới đoạn diệt được Như Lai Chánh đẳng giác; con đường đưa đến thế giới đoạn diệt được Như Lai đã tu tập."

"Cái gì này các tỷ kheo, trong toàn thế giới với Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới cùng với quần chúng Sa môn, Bà la môn chư Thiên và loài người được thấy, được nghe, được thọ tưởng, được thức tri, được đạt đến, được tầm cầu, được ý tư sát, tất cả đều được Như Lai Chánh đẳng giác. Do vậy được gọi là Như Lai. Này các tỷ kheo, từ đêm Như Lai chứng ngộ vô thượng Chánh đẳng giác đến đêm Ngài nhập Niết bàn, không có dư y, trong thời gian ấy điều gì Ngài nói, tuyên bố nêu rõ lên, tất cả là như vậy, không có khác được, do vậy được gọi là Như Lai."

"Này các tỷ kheo, Như Lai nói gì làm vậy, làm gì nói vậy; vì rằng nói gì làm vậy, làm gì nói vậy, nên được gọi Như Lai."

"Này các tỷ kheo, trong toàn thể thế giới, Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, cùng với quần chúng Sa môn, Bà la môn, chư Thiên và loài người, Như Lai là bậc chiến thắng, không bị chiến bại, toàn tri, toàn kiến, được tự tại, do vậy được gọi là Như Lai (Kinh số 112)."

Hình ảnh Như Lai là vậy, hình ảnh Thế Tôn không có khác hơn, ở đây Thế Tôn tượng trưng cho Pháp và những ai thấy pháp, sống theo Pháp, người ấy mới gần Thế Tôn như kinh số 92 nêu rõ:

"Này các tỷ kheo, nếu một tỷ kheo nắm lấy viền áo Tăng già lê đi theo sau lưng Ta, chân bước theo chân, nhưng vị ấy có tham ái trong các dục, với lòng sắc xảo, với tâm sân hận, ý tư duy nhiễm ác, thất niệm, không tỉnh giác, không định tỉnh, tâm tán loạn, với các căn hoang dại, vị ấy xa hẳn Ta và Ta xa vị ấy.

Vì cớ sao? Này các tỷ kheo, tỷ kheo ấy không thấy pháp. Do không thấy pháp nên không thấy Ta. Này các tỷ kheo, nếu tỷ kheo sống xa đến 100 do tuần và vị ấy không có tham ái trong các dục, với lòng tham không sắc xảo, tâm không sân hận, ý tư duy không nhiễm ác, chánh niệm tỉnh giác, định tỉnh nhất tâm, các căn được chế ngự, vị ấy gần hẳn Ta và Ta gần vị ấy.

Vì cớ sao? Này các tỷ kheo, tỷ kheo ấy thấy pháp. Do thấy pháp nên thấy Ta".

Trong kinh số 100, chính Đức Phật tự tả mình như sau:

"Này các tỷ kheo, Ta là Bà la môn, người được đến yêu cầu (yàcayogo), tay luôn luôn thanh tịnh (payatapàni) mang thân cuối cùng, vô thượng y sĩ chữa trị (bhisakko) y sĩ giải phẫu (sallakatta). Các ngươi thật là con của Ta (arasà) từ miệng sanh, từ pháp sanh, từ pháp tạo thành, thừa tự pháp, không thừa tự tài vật."

Đức Phật tự xưng là y sĩ chữa trị (bhisakkà), tự xưng là y sĩ giải phẫu (sallakatta). Ngài xem các đệ tử như con của Ngài, từ miệng sanh, từ pháp sanh, là những con cháu thừa tự pháp. Đâu đâu cũng thấy vai trò trọng yếu của chánh pháp, vì đức Phật là tượng trưng cho Pháp, tự miệng mình thuyết pháp độ chúng sanh. Rõ hơn nữa là xác nhận hai loại thuyết pháp của đức Phật, như kinh 35 đã nêu rõ:

"Có hai loại thuyết pháp của Như Lai, bậc A la hán, chánh đẳng giác, cái này tiếp nối cái kia. Thế nào là hai? Hãy thấy Ác là ác. Đây là thuyết pháp thứ nhất. Sau khi thấy ác là ác, ở đây hãy nhàm chán, hãy từ bỏ, hãy thoát ly! Đây là thuyết pháp thứ hai!"

Đức Phật đã là đức Phật nguyên thủy, thời mục đích của sự tu hành, sự cứu cánh của Phạm hạnh và mục tiêu giải thoát giác ngộ là những mục tiêu trung thành với giáo pháp chánh thống nguyên thủy.

Mục đích của đạo Phật là giải quyết vấn đề sanh lão bệnh tử, tức là chấm dứt sự đau khổ cho con người. Và đoạn kinh sau này xác chứng rằng sự đau khổ có thể được chấm dứt và trạng thái đau khổ được chấm dứt là Niết bàn. Dưới đây là định nghĩa của Niết bàn ấy trong kinh số 44:

"Này các tỷ kheo, có hai Niết bàn giới này. Thế nào là hai? Niết bàn giới có dư y và Niết bàn giới không dư y.

Này các tỷ kheo, thế nào là Niết bàn giới có dư y? Ở đây, này các tỷ kheo, tỷ kheo là bậc A la hán, các lậu hoặc đã tận, Phạm hạnh đã thành, việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã đạt được mục đích: hữu kiết sử đã diệt, đã giải thoát nhờ chánh trí. Trong vị ấy, năm căn còn tồn tại. Ngang qua các căn ấy, vị ấy hưởng thọ khả ý, không khả ý, vì rằng tự ngã không có thương hại nên cảm giác lạc khổ. Với vị ấy, tham diệt, sân diệt, si diệt. Này các tỷ kheo, đây gọi là Niết bàn có dư y.

Này các tỷ kheo, thế nào là Niết bàn không có dư y? Ở đây, này các tỷ kheo, tỷ kheo là bậc A la hán, các lậu hoặc đã tận, Phạm hạnh đã thành, việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã đạt được mục đích, hữu kiết sử đã diệt, đã giải thoát nhờ chánh trí. Ở đây, đối vị ấy, mọi cảm thọ đều không có hoan hỷ ưa thích, sẽ được lắng dịu".

Một kinh nữa, kinh số 43 xác nhận sự hiện diện của trạng thái giải thoát này, ngay trong đời hiện tại, có mặt trên quả đất này:

"Này các tỷ kheo, có cái không sanh, không hiện hữu, không tác thành, không làm ra. Này các tỷ kheo, nếu không có cái không sanh, không hiện hữu, không tác thành, không làm ra, thời ở đây không có thể trình bày sự xuất ly khỏi sanh, khỏi hiện hữu, khỏi tác thành, khỏi làm ra. Do vì này các tỷ kheo, có cái không sanh, không hiện hữu, không tác thành, không làm ra, nên có thể trình bày được sự xuất ly khỏi sanh, khỏi hiện hữu, khỏi tác thành, khỏi làm ra".

Ở đây, có hai nhận xét quan trọng. Đức Phật khi nhập Niết bàn có dư y ở Kusinàra, không phải là mất hẳn, tiêu diệt hoàn toàn, vì như vậy là theo thuyết đoạn diệt đạo Phật không chấp nhận. Ở đây, tham sân si không còn, lạc thọ khổ thọ không khởi lên, nhưng mọi cảm thọ đều được lắng dịu, mát lạnh, thanh lương. Nhận xét quan trọng thứ hai là sự đau khổ có thể đoạn diệt ngay trong đời sống hiện tại với những vị đã chứng quả A la hán. Và dầu chưa chứng được quả A la hán, nếu hành trì theo lời Phật dạy, thời có thể đoạn trừ dần dần các sự khổ đau.

Vấn đề quan trọng thứ hai, sau mục đích giải thoát và giác ngộ là những pháp môn giúp người tu hành đạt đến mục đích đoạn tận khổ đau. Chúng ta sẽ thấy pháp môn tuy nhiều, nhưng không bao giờ ra ngoài pháp môn Giới-Định-Tuệ, pháp môn duy nhất để đưa người hành trì đoạn tận khổ đau.

"Này các tỷ kheo, một tỷ kheo có giới tốt lành (kalyàmasìlo), có pháp tốt lành, có tuệ tốt lành, được gọi trong pháp và luật này là vị toàn hảo".

"Này các tỷ kheo, một tỷ kheo có giới tốt lành, có pháp tốt lành, có tuệ tốt lành được gọi trong pháp và luật này là vị toàn hảo (kevalì). Này các tỷ kheo, thế nào là giới tốt lành? Ở đây, này các tỷ kheo, tỷ kheo giữ giới, sống chế ngự với sự chế ngự của giới bổn Pàtimokkha đầy đủ oai nghi chánh hạnh, thấy sợ hãi trong những lỗi nhỏ nhặt, chấp nhận và học tập trong các học pháp. Như vậy này các tỷ kheo, là tỷ kheo có giới tốt lành. Và thế nào là có pháp tốt lành? Ở đây, này các tỷ kheo, tỷ kheo sống chuyên tâm chuyên chú tu tập bảy pháp giác chi. Như vậy này các tỷ kheo, là tỷ kheo có pháp tốt lành. Và thế nào là tuệ tốt lành? Ở đây này các tỷ kheo, tỷ kheo do diệt trừ các lậu hoặc, ngay trong hiện tại, tự mình với thắng tri chứng ngộ chứng đạt và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Như vậy, này các tỷ kheo là tỷ kheo có tuệ tốt lành. Như vậy, một người có giới tốt lành, có pháp tốt lành, có tuệ tốt lành được gọi trong pháp và luật này là vị toàn hảo (kevalì) (Kinh số 97)."

Cũng theo chiều hướng trên, ba hình ảnh được phát họa diễn tả ba hạng người, tùy theo mức độ đối trị được với dục và hữu:

"Này các tỷ kheo, những ai bị trói buộc bởi trói buộc của dục, những ai bị trói buộc bởi trói buộc của hữu, là những bậc đến lại, đi đến lại có mặt ở đây. Những ai chế ngự được sự trói buộc của dục, này các tỷ kheo, nhưng còn bị trói buộc bởi trói buộc của hữu, những vị ấy là hạng bất lai, không trở lui lại có mặt ở đây. Những ai chế ngự được sự trói buộc của dục, chế ngự được sự trói buộc của hữu, những vị ấy là những bậc A la hán, đã đoạn tận các lậu hoặc (Kinh 97)."

Tiếp theo là một số phương pháp tu học, một nếp sống đưa đến hai quả Chánh trí hay nếu có dư y thời được quả Bất lai, những quả cao nhất trong con đường tu hành, nghĩa là đoạn tận được khổ đau.

"Này các tỷ kheo, hãy sống ưa muốn ẩn dật, thiền tịnh, thích thú ẩn dật thiền tịnh, thành tựu quán tri, hành trì hạnh đi đến các ngôi nhà trống (Kinh số 45)."

"Này các tỷ kheo, hãy an trú vào lợi ích của học tập, cho trí tuệ tối thượng, cho lỏi cây giải thoát, cho niệm được tăng trưởng... (Kinh số 46)."

"Này các tỷ kheo, tỷ kheo phải sống cảnh giác, chánh niệm tỉnh giác, thiền tịnh, hoan hỷ, tín thanh và ở đây quán tri đúng thời trong các pháp thiện... (Kinh số 47)"

Những vị thực hành theo pháp môn này thời có hy vọng đoạn trừ được khổ đau.

Đức Phật còn dạy tỷ kheo làm thế nào đã đối trị 3 cảm thọ -- lạc thọ, khổ thọ, bất khổ bất lạc thọ:

"Này các tỷ kheo, lạc thọ cần phải được xem như là khổ, khổ thọ cần phải được xem như là vô thường. Vì rằng, này các tỷ kheo, tỷ kheo đã xem lạc thọ như là khổ, đã xem khổ thọ như là mũi tên, đã xem bất khổ bất lạc thọ như là vô thường. Này các tỷ kheo, tỷ kheo này gọi là bậc Thánh, đã chân chánh thấy, đã chặt đứt ái, đã giải tỏa kiết sử, đã chân chánh thắng tri mạn, đã đoạn tận khổ đau." (Kinh số 53)

"Này các tỷ kheo, cần phải quán sát một cách như thế nào, do quán sát như vậy, thức của vị ấy đối với ngoại trần không có tán loạn, không có tản rộng, tâm không trú trước nội tâm, không chấp thủ không bị khủng bố, sẽ không có sự sanh, tập khởi của khổ về sanh già chết trong tương lai (Kinh số 94)."

"Này các tỷ kheo, những Sa môn hay Bà la môn nào không như thật quán tri đây là khổ tập, không như thật quán tri đây là khổ diệt, không như thật quán tri đây là con đường đưa đến khổ diệt. Những Bà là môn ấy, này các tỷ kheo, không được Ta chấp nhận là Sa môn trong các hạng Sa môn hay Bà la môn trong các hạng Bà la môn. Với các vị tôn giả ấy ngay trong hiện tại cũng không tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và an trú mục đích Sa môn hạnh hay mục đích Bà la môn hạnh. Những Sa môn hay Bà la môn nào, này các tỷ kheo, như thật quán tri đây là khổ, như thật quán tri đây là khổ tập, như thật quán tri đây là khổ diệt, như thật quán tri đây là con đường đưa đến khổ diệt, thời, này các tỷ kheo, các Sa môn hay Bà la môn ấy được Ta chấp nhận là Sa môn trong các hạng Sa môn hay Bà la môn trong các hạng Bà la môn và các vị tôn giả ấy, ngay trong hiện tại tự mình với thắng trí chứng ngộ chứng đạt và an trú mục đích Sa môn hạnh hay mục đích Bà la môn hạnh (Kinh số 103)."

(...)

Hòa Thượng Thích Minh Châu

Thiền Viện Vạn Hạnh

Sài Gòn, 1978 (PL. 2522)

Chân thành cám ơn chị Hải Hạnh đã có thiện tâm giúp đánh máy lại bài pháp nầy. (11/99)

Giới thiệu Tập Kinh Phật Thuyết Như Vậy

Itivuttaka

Tỳ kheo Thanissaro

Tập kinh Phật Thuyết Như Vậy (Itivuttaka), thuộc Tiểu Bộ Kinh (Khudaka Nikaya), là một tập hợp 112 bài kinh ngắn, có tựa đề bắt nguồn từ câu "Đức Thế Tôn thuyết giảng như vầy" (Itivuttam). Tập kinh chia thành bốn chương: chương một pháp, chương hai pháp, chương ba pháp, và chương bốn pháp. Tập kinh nầy do một vị nữ cư sĩ tên là Khujjuttara kết hợp sau khi thuật lại các lời giảng của Đức Phật, cho Hoàng hậu Samavati và các cung nữ khác của Vua Udena, xứ Kosambi. Hoàng hậu không thể rời hoàng cung để đến nơi Phật ngụ nghe Phật thuyết giảng, cho nên Hoàng hậu sai bà Khujjuttara đi nghe thuyết giảng, ghi nhớ, rồi trở về hoàng cung để thuật lại cho bà và 500 vị cung phi khác nghe. Bà Khujjuttara có trí nhớ lạ thường và rất thông minh, khéo giảng pháp, nên Đức Phật đã từng khen ngợi rằng bà là vị Đệ Nhất Thanh Văn trong hàng nữ đệ tử cư sĩ (Tăng Chi Bộ I.14). Bà cũng là một vị thầy tài giỏi để hướng dẫn hoàng hậu và các cung phi khác trong việc hành trì Chánh Pháp. Khi nội cung bị hỏa hoạn làm thiệt mạng hoàng hậu và tất cả các cung phi, Đức Phật cho biết rằng tất cả các vị đó đã đắc quả giải thoát, tối thiểu là quả Nhập Lưu (Tu Đà Hoàn) - như đã ghi lại trong kinh Phật Tự Thuyết (Ud VII.10).

Tên gọi "Itivuttaka" cũng được dùng trong bảng phân loại đầu tiên về 9 thể tài kinh điển Phật Giáo (*), một bảng phân loại có mặt trước khi có sự sắp đặt Tam Tạng Pali như chúng ta biết hiện nay. Thật khó mà biết chắc chắn rằng bản Itivuttaka Pali ngày nay có phải hoàn toàn là bản Itivuttaka nêu ra trong bảng phân loại đó hay không. Kinh tạng Hán văn có chứa bản dịch của Itivuttaka, thường cho rằng do ngài Huyền Trang dịch. Bản dịch nầy có rất nhiều đoạn giống như bản Itivuttaka Pali. Sự khác biệt chính yếu là bản dịch của ngài Huyền Trang không có nhiều bài kinh trong Chương III và hoàn toàn không có Chương IV. Có thể là những phần nầy đã được kết tập về sau trong tạng Pali, nhưng không được kết tập vào tạng Sanskrit để dịch ra Hán văn. Cũng có thể là ngài Huyền Trang không hoàn tất bản dịch vì nó được dịch trong những tháng cuối trong đời của ngài.

Lịch sử nguyên thủy của kinh Phật Thuyết Như Vậy có nhiều vấn đề phức tạp vì khởi thủy, kinh chỉ được truyền khẫu qua nhiều thế kỷ rồi mới được viết xuống giấy. Tuy nhiên đây là một trong những bộ kinh trong tạng Pali rất được nhiều người quý chuộng vì tập kinh bao gồm các bài giảng của Đức Phật với nhiều đề tài giáo lý căn bản - từ giản dị đến sâu sắc - trong một hình thức rõ ràng, ngắn gọn và trực tiếp.

(*) 9 thể tài: kinh (sutta), ứng tụng (gaya), kệ tụng (gatha), như thị ngữ (itivuttaka), bổn sanh (jataka), vị tằng hữu (adbhutahdarma), cảm hứng ngữ (udana), phương quảng (valpulya), và giải thuyết (upadisa).

Tỳ kheo Thanissaro

(Bình Anson lược dịch)

Ghi chú: Toàn bộ tập kinh Phật Thuyết Như Vậy đã được Hòa thượng Minh Châu dịch sang Việt ngữ năm 1978 và xuất bản tại Sài Gòn năm 1982. Bản dịch Anh ngữ của Tỳ kheo Thanissaro được lưu trữ tại:

http://world.std.com/~metta/canon/khuddaka/itivuttaka/index.html

Itivutaka 3, 98

Kinh Bố Thí

HT. Thiện Châu dịch và giới thiệu

I. Chánh kinh

Các Tỳ kheo, có hai loại bố thí: tài thí và pháp thí; các Tỳ kheo, trong hai loại bố thí này, pháp thí là cao nhất. Các Tỳ kheo, có hai sự phân phát: phân phát của cải và phân phát đạo pháp; các Tỳ kheo, trong hai sự phân phát này, phân phát đạo pháp là cao nhất. Các Tỳ kheo, có hai cách giúp đỡ (nhiêu ích - anuggaha): giúp đỡ của cải và giúp đỡ đạo pháp; trong hai cách giúp đỡ này, giúp đỡ đạo pháp là cao nhất.

"Bố thí là thù thắng, cao nhất,

Là sự phân phát, Thế Tôn khen,

Ruộng phước tốt nhất (1) với lòng tin,

Người trí biết, ai (mà) chẳng cúng dường (2)

Ai nói và nghe cả hai điều (3)

Với lòng tin trong đạo Thiện Thệ (4)

Và tinh tấn trong đạo Thiện Thệ

Được thanh tịnh - mục đích cao nhất".

II. Chú thích sơ lược

(1,2) - Ruộng phước tốt nhất: những người tiếp nhận sự bố thí, cúng dường, nhất là những người tu hành, là ruộng phước để người bố trí gieo giống. Nếu nghĩ như vậy thì người bố thí sẽ không có thái độ khinh miệt, hất hủi trong lúc san sẻ cho người.

(3) -Ai nói và nghe cả hai điều: có nghĩa là giảng dạy và thực hành cả hai điều: tài thí và pháp thí.

(4) - Thiện Thệ (Sugata): một trong 10 danh hiệu của Phật, có nghĩa là khéo sống trong thế gian

III. Bình luận

Kinh này rút ra từ tập Itivutaka (Phật thuyết như vậy) số 98, trang 98 (Pàli Text Society). Nội dung là Phật dạy hai thứ bố thí: tài thí và pháp thí.

a. Tài thí: cho của cải như đồ ăn, thức uống, áo quần, thuốc men, nhà ở, tiền bạc, hay phục vụ bằng công sức v.v... với mục đích giúp người khỏi thiếu thốn vật chất.

b. Pháp thí: cho lời hay, lẽ phải, cách sống, phương pháp tu dưỡng phù hợp với chơn lý nhằm mục đích giúp người phát triển trí tuệ và đạt được an vui lâu dài.

Trong hai thứ bố thí này, pháp thí là cao nhất vì nó có thể giúp người giác ngộ chơn lý và giải thoát khổ đau. Tuy so sánh như vậy song Phật vẫn khuyến khích chúng ta thực hiện cả hai, tài thí và pháp thí. Một cách tổng quát, đối với người cư sĩ thì tài thí dễ hơn. Tuy nhiên, người cư sĩ vẫn có thể san sẻ đạo pháp cho người khác, nhiều khi còn thuận tiện hơn. Và ngay trong sự cúng dường vật chất cho người xuất gia, người cư sĩ vẫn góp phần pháp thí qua sự hoằng hóa của người xuất gia trong mục đích đem lại an vui lâu dài cho mọi người.

Bố thí là phương pháp tu dưỡng đầu tiên của Phật tử. Vì chưa biết cho tức là không có từ bi hỷ xả. Mà thiếu từ bi hỷ xả thì khó mà tiến xa trên đường đạo. Đã là một phép tu, bố thí cần được thực hiện dưới ánh sáng trí tuệ, nghĩa là phải biết cách cho: "Cách cho hơn của đem cho". Người biết cho là người "trước khi cho thì có niềm vui trong lòng, trong khi cho thì hài lòng và sau khi cho thì hoan hỷ". (xem AN, III, 336)

Người biết cho còn phải biết lợi ích của vật đem cho và kết quả của việc sử dụng chúng. Do đó, về vật chất ta chỉ nên cho những gì có thể thăng hoa sự sống mà không nên cho những gì phá hoại sự sống như rượu thuốc độc, khí giới giết người,v.v.. và về đạo pháp, lẽ dĩ nhiên chúng ta chỉ nên cho chánh pháp, những lời giảng dạy hay kinh sách khế lý khế cơ có khả năng giúp người giác ngộ giải thoát, mà không nên truyền bá những lý thuyết (giảng dạy cũng như sách báo) tà vạy, mê tín, dị đoan, gây thêm mê lầm và sợ hãi cho người. Hiện tượng ấn tống các "kinh sách" nhảm nhí như Hồi dương nhơn quả, Địa ngục du ký, Sấm giảng núi Sam, Di Lặc chơn kinh v.v... là ví dụ điển hình. Thật ra, những người ấn tống kinh sách một cách bừa bãi, chỉ nghĩ đến việc cầu phúc lợi cho mình hơn là nghĩ đến việc giúp người giác ngộ giải thoát.

Người biết cách cho là người cho với tinh thần hướng về và thực hiện giác ngộ giải thoát cho mình, cho người. Bố thí là một phương pháp tu dưỡng chứ không phải là một lý thuyết, cho nên kết quả tốt đẹp của nó chỉ những người biết cách cho và thường hay cho mới gặt hái được.

HT Thiện Châu

IV. Bản Anh ngữ:

Itivutaka 3, 98

Translated by Bhikkhu Thanissaro, California, U.S.A.

This was said by the Blessed One, said by the Arahant, so I have heard:

"There are these two kinds of gifts: a gift of material things and a gift of the Dhamma. Of the two, this is supreme: a gift of the Dhamma. There are these two kinds of sharing: sharing of material things and sharing of the Dhamma. Of the two, this is supreme: sharing of the Dhamma. There are these two kinds of help: help with material things and help with the Dhamma. Of the two, this is supreme: help with the Dhamma."

The gift he describes

as foremost & unsurpassed,

the sharing the Blessed One has extolled:

Who -- confident in the supreme field of merit, wise, discerning --

would not give it at appropriate times?

Both for those who proclaim it

and those who listen,

confident in the bidding of the One Well-gone:

it purifies their foremost benefit --

those heeding the bidding of the One Well-gone.

Bhikkhu Thanissaro

Kinh Gần Phật, xa Phật

Hòa thượng Thích Thiện Châu

Giới Thiệu

Bài kinh này rút từ Itivuttaka số 92 (Tik. V.3), trang 90-92 (Pâli Text Society). Hòa Thượng Thích Minh Châu đã dịch trong tập kinh "Phật thuyết như vậy", Tu thư Phật học Vạn Hạnh ấn hành 1982.

Nội dung thật là rõ ràng: Sống bên cạnh Phật mà không thấy Pháp, nghĩa là không thấy đạo lý, không tu dưỡng, không tiến bộ trên đường đạo thì vẫn xa Phật. Trái lại, dù ở xa Phật ngàn dặm mà thấy Pháp, đạt đạo thì cũng rất gần Phật.

Lời dạy nổi bật của Kinh là:

"Thấy Pháp tức là thấy Phật" nghĩa là ngộ đạo, tu đạo và chứng đạo. Đạo là chánh pháp, giáo lý chứa đựng các nguyên lý khổ, vô thường vô ngã và Nirvâna. Qua lời dạy này chúng ta thấy Phật quả là vị đạo sư sáng suốt, giải thoát mọi tham muốn uy quyền dù là uy quyền của ông thầy đối với học trò. Và gần Phật nghĩa là hòa hợp giữa hai hay nhiều người cùng có trình độ giác ngộ, giải thoát giống nhau. Điều này làm sáng rõ nguyên lý bình đẳng trong đạo Phật: tất cả chúng sanh đều có khả năng thành Phật, và khi đã giác ngộ giải thoát hoàn toàn thì tất cả hòa hợp với nhau trong chân lý: "Phật Phật đạo đồng."

Như thế, vấn đề quan trọng không phải là lễ bái, cúng dường, phụng sự Phật (những điều này là cần và tốt song chưa đủ để gần Phật, thấy Phật) mà chính là sự ngộ tu chứng đạo thì mới thấy Pháp và gần Phật thật sự.

Chánh kinh (1)

Này các tỳ kheo, nếu có Tỳ kheo cầm viền đại y (2) (Sanghârtikanne) của Ta đi sau lưng Ta, bước theo chân Ta, song vị ấy tham cầu dục lạc, với tham dục nặng nề (tibbasârâga), tâm giận dữ, tư duy tà ác, thất niệm (3), không chánh giác, không định tĩnh, tâm mê loạn, căn tánh hoang dại (4), thì vị ấy xa hẳn Ta và Ta cũng xa vị ấy. Tại sao? này các Tỳ kheo, vị Tỳ kheo ấy không thấy Pháp (5); do không thấy pháp nên không thấy Ta. Này các Tỳ kheo, dù có Tỳ kheo ở xa Ta đến 100 do-tuần (6) mà vị ấy không tham cầu dục lạc, không tham dục nặng nề, tâm không giận dữ, tư duy không tà ác, chánh niệm, chánh giác, định tĩnh, nhất tâm, căn tánh được chế ngự, thì vị ấy rất gần Ta và Ta cũng rất gần vị ấy. Tại sao? Này các Tỳ kheo, Tỳ kheo ấy thấy Pháp, do thấy Pháp nên thấy Ta.

"Dù cho có theo chân

Song đa dục não hại

Thì người tham, người không

Người mát dịu người không

Vẫn xa cách hẳn nhau.

Bậc hiền triết biết rõ,

Và hoàn toàn hiểu pháp

Như hồ không gió thổi

Không giao động yên lặng

Những người không tham dục

Những người đã mát dịu

Những người hết tham dục

Quả thật rất gần nhau "

Chú Thích

(1) -Tựa kinh do dịch giả đặt ra.

(2) - Đại y (Sanghâti): mỗi Tỳ kheo có ba y. Phật cũng chỉ có ba y. Đại y thường được mặc trong khi đi khất thực hay đi ra ngoài.

(3) - Thất niệm: không tỉnh táo, không chú ý, tán loạn.

(4) - căn tánh hoang dại: tâm tư chưa được chế ngự và chưa hướng về đạo lý.

(5) - Pháp: chánh pháp thực tế cuộc đời và lý tưởng giác ngộ, giải thoát; Pháp cũng chỉ cho 4 chân lý cao cả, hoặc 3 hay 4 dấu ấn: khổ, vô thường, vô ngã và Nirvâna.

(6) - Do tuần (Yoja): 1 yoja dài độ 7 dặm Anh.

Source: Người Cư Sĩ, France, http://www.multimania.com/cusi/