So sánh các bộ luật Tỳ-kheo

Thực hành thiền trong đời sống hàng ngày

Arnold Kotler

Thiền là sự tỉnh thức và luôn ý thức được những gì đang diễn ra trong cơ thể bạn, trong tâm trí bạn và trong cuộc sống hàng ngày. Sự thực hành quan trọng nhất của đạo Phật chính là sự hành thiền. Tốt hơn chúng ta nên hành thiền với một nụ cười trên môi và với một tâm lý thật cởi mở, nhẹ nhàng.

Giả sử gia đình bạn có một cậu con trai khó dạy bảo, bạn sẽ cảm thấy khó yêu người con của mình. Điều này là một điều thật tự nhiên. Để được yêu thương, trước tiên người ấy phải là một người con đáng yêu. Nếu con trai bạn trở nên không đáng yêu, bạn sẽ không được hạnh phúc. Bạn rất mong là bạn có thể thương yêu đứa con ấy, nhưng cách duy nhất để có thể thương yêu nó là bạn phải thật sự hiểu con trai của mình. Trong các giờ hành thiền, bạn có thể xem con trai mình là một đề mục để hành thiền. Đầu tiên, bạn nên dừng lại sự lan man của tình cảm và ý nghĩ, chúng có thể làm giảm thiểu năng lực tập trung của bạn trong việc hành thiền. Một đứa trẻ khi muốn làm bài tập tốt, chúng phải dừng ăn quà và nghe nhạc. Nếu muốn hiểu con trai của mình, bạn nên học cách làm dừng lại những ý nghĩ làm chuyển hướng sự chú ý của bạn. Khi thắp một ngọn đèn, nếu muốn ánh sáng tập trung trên trang sách, bạn phải cần một cái chao đèn để ngăn ánh sáng khỏi phân tán và tập trung trên trang sách. Trong việc hành thiền cũng vậy, sự ngăn lại các ý nghĩ lan man sẽ giúp bạn tập trung được vài điều cần tập trung. Với năng lực của sự tập trung ấy, bạn có thể nhìn sâu hơn vào vấn đề, hiểu được bản chất của vấn đề. Trong trường hợp này, đó là sự khó dạy bảo của con trai bạn.

Bạn đừng nên trách mắng con trai bạn. Bạn chỉ muốn biết tại sao nó lại như vậy. Qua phương pháp hành thiền này bạn sẽ tìm được các nguyên nhân mà đã đưa con trai bạn đến tình trạng như vậy. Càng nhìn sâu vào vấn đề, bạn càng hiểu. Càng hiểu, bạn sẽ càng dễ dàng thương yêu và cảm thông hơn đói với con trai bạn. Hiểu biết chính là cội nguồn của thương yêu. Hiểu biết chính là thương yêu. Hiểu biết là tên khác của thương yêu; thương yêu là tên khác của hiểu biết. Thật hữu ích nếu chúng ta thực hành giáo lý của đức Phật theo phương pháp này.

Khi bạn trồng một cây non, nếu cây ấy không lớn khỏe, bạn đừng trách cây non ấy. Bạn hãy tìm hiểu nguyên nhân tại sao nó không được lớn khỏe. Có thể nó cần thêm phân bón, ánh sáng hay sự tưới tẩm săn sóc của bạn. Cũng vậy, bạn đừng nên vội trách mắng con cái của mình. Nếu chúng ta biết cách chăm sóc dạy dỗ con cái, chúng sẽ lớn khôn và nên người. Trách cứ chẳng đưa đến kết quả tích cực nào cả ngoài sự bực bội và bất mãn. Nếu bạn hiểu biết và biểu hiện sự hiểu biết đó đói với con cái bạn thì tình trạng sẽ thay đổi.

Kinh cơ bản về thiền là kinh Satipatthana (kinh Niệm Xứ). Kinh này đã được dịch ra nhiều thứ tiếng như Trung Hoa, Anh, Pháp ... Theo kinh này, thực hành thiền là ý thức được những gì đang diễn ra trong cơ thể, trong tâm, trong đời sống hàng ngày của chúng ta. Nếu chúng ta ý thức được những gì đang diễn ra trong tâm của chúng ta, chúng ta có thể ngăn không cho những tâm niệm xấu biểu hiện ra bên ngoài và do đó ngăn ngừa được rất nhiều những điều không hay xảy ra. Nếu không, khi mọi việc đã xảy ra thì có muốn ngăn ngừa cũng đã quá muộn. Cách cư xử các vấn đề trong đời sống hàng ngày là rất quan trọng. Cách cư xử của chúng ta đói với mọi người trong cuộc sống hàng ngày cần phải khéo léo và tế nhị. Điều này sẽ ngày càng trở nên tinh tế nếu ta biết hành thiền trong đời sống hàng ngày.

Có rất nhiều việc dễ làm. Chẳng hạn, trước khi ăn tối, mọi người có thể ngồi quanh bàn và tập thở, thở 3 hơi thật chậm, thật sâu. Bạn thở để tự hồi phục, để trở nên là con người của chính bạn. Rồi trước khi ăn bạn có thể nhìn mọi người và mỉm cười. Tất cả cũng chỉ mất có vài phút. Chúng ta hàng ngày ít có thời gian để gặp gỡ, trò chuyện và mỉm cười với nhau. Thật tuyệt vời nếu chúng ta biết tạo nên không khí hiểu biết, thông cảm và tin yêu trong chính gia đình chúng ta và cả ngoài xã hội. Bạn sẽ cảm thấy rất thoải mái và an vui khi tập thở và mỉm cười. Điều kiện luôn luôn sẵn sàng. Bạn có thể thực tập trong thiền đường, ở phòng riêng hay trong công viên, dọc bờ sông ... bất cứ ở đâu. Tôi cho rằng mỗi nhà nên có một phòng riêng để tập thở và tập mỉm cười. Chúng ta có phòng ngủ, phòng tắm và nhà bếp, thế thì tại sao không có được một phòng nhỏ để thực hành thiền và hồi phục sức khỏe, làm lành mạnh thân tâm? Tôi biết có nhiều gia đình có những căn phòng như vậy. Tôi có một người bạn, khi nào cảm thấy mệt mỏi, bực bội anh ta thường bước vào phòng dành riêng để tập thở, ngồi xuống và nhẹ nhàng thư giãn. Trong khi vợ anh ta chuẩn bị bữa tối, cô ấy cũng giữ im lặng và làm việc trong chánh niệm. Những lúc như vậy, họ hiểu và cảm thông lẫn nhau thật sâu sắc. Cô ấy nói rằng: "Anh ấy thật tuyệt, không như những người khác. Anh ấy biết chuyển hóa cơn giận và sự bực bội của chính mình". Đôi khi cảm thấy mệt mỏi, cô cũng bước vào phòng, ngồi xuống bên anh và nhẹ nhàng hít thở. Cảnh tượng ấy thật dễ thương, đẹp hơn cả một bức họa đắt tiền. Đây là một phương pháp sống rất hay để tạo sự hòa bình và hạnh phúc trong gia đình. Và cũng thật là đẹp để bắt đầu một ngày của bạn với nụ cười an lành trên môi như chính nụ cười của đức Phật.

Nguyên Hạnh dịch

(Theo "Being Peace")

Lợi Ích Của Thiền Định Và Sự Hy Sinh

Aung San Suu Kyi

(Pháp Hạnh chuyển dịch)

Mùa hạ an cư đã trở về. Đây là lúc hàng Phật tử chúng ta dâng y áo lên các bậc sư trưởng và tinh tấn nổ lực gặt hái hiểu biết nhiều hơn về các giá trị Phật giáo. Tại Miến Điện, chúng ta ngưỡng vọng giáo đoàn Tăng như những vị thầy dẫn dắt chúng ta trên con đường Bát Chánh. Các vị thầy giỏi không chỉ ban cho ta những bài giảng uyên thâm không thôi, mà quí ngài còn hướng dẫn cho chúng ta cách sắp xếp cuộc sống hằng ngày của mình cho phù hợp với chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh mạng, chánh nghiệp, chánh tinh tấn, chánh niệm, và chánh định.

Không lâu trước ngày tôi bị quản thúc tại gia vào năm 1989, tôi được tiếp kiến với thượng tọa U Pandita, một vị thầy lỗi lạc trong các vị thầy truyền thống tâm linh của thế giới mà lời dạy của ngài luôn mang lại ích lợi cho sự tồn vinh của nhân loại. U Pandita, vị thánh tăng, đã dạy cho tôi về sự quan trọng của chánh ngữ (nói năng chân chính). Chúng ta không những phải nói đúng sự thật không thôi, màlời nói của chúng ta phải mang lại hòa hợp giữa mọi người. Lời nói của chúng ta phải tử tế và vui vẻ, lời nói của chúng ta phải có lợi ích, ngay cả khi lời nói đó không luôn làm hài lòng kẻ nghe.

Vị thầy cao cả còn khuyên tôi gặt hái sự chánh niệm. Trong năm yếu tố tâm linh (đức tin, nội lực, chú tâm, trí tuệ, chánh niệm), chỉ có chánh niệm là không bao giờ dư cả. Lòng tin quá độ mà thiếu trí tuệ sẽ dẫn đến đức tin mù quáng, trong khi trí tuệ quá độ mà không có nội lực sẽ dẫn đến sự xảo quyệt xấu xa. Nhiều nội lực mà thiếu chú tâm sẽ dẫn đến lười biếng. Nhưng chánh niệm thì không bao giờ dư cả, chánh niệm luôn thiếu. Những chân lý và giá trị của những lời Phật dạy mà thượng tọa U Pandita dày công giảng cho tôi trở thành bằng chứng trong những năm tôi bị quản thúc tại gia. Như những người đồng đạo khác, tôi quyết định dùng thời gian bị quản chế này cho những việc lợi ích bằng cách thực tập thiền quán. Thực tập thiền quán chẳng phải là một quá trình dễ dãi. Tôi không có một người thầy bên cạnh, và những cố gắng đầu tiên của tôi hết sức bực bội. Có những ngày tôi thấy sự thất bại trong việc thực tập đưa tâm thức mình yên ổn. Nhiều khi tôi cảm thấy tôi gây hại cho mình nhiều hơn là lợi. Đã có lúc tôi nghĩ là mình phải từ bỏ, nhưng tôi nhớ lại lời dạy của một vị thầy Phật giáo, thầy đó dạy rằng dù một người có muốn thực hành thiền quán hay không, người đó vẫn nên thực hành cho sự sự ích lợi của người đó.

Thế là tôi cắn răng chịu đựng, nhiều khi khổ nhọc để hành thiền. Lúc đó, chồng tôi gởi cho tôi một cuốn sách của Sayadaw U Pandita mang tựa đề "Ngay trong kiếp sống này - Giáo pháp giải thoát của đức Phật" (Tỳ kheo Khánh Hỷ dịch sang Việt ngữ).

Học cuốn sách này kỹ lưỡng, tôi biết được cách vượt qua trở ngại trong việc thực tập thiền quán và nhận chân ra được lợi ích của nó. Tôi biết bằng cách nào thực tập thiền quán làm tăng trưởng chánh niệm trong cuộc sống hàng ngày và càng ngày càng tăng trưởng. Tôi nhớ lại những lời dạy của vị thầy đó về sự quan trọng của chánh niệm với sự trân quý và biết ơn.

Trong hoạt động chính trị của tôi, tôi đã được sự giúp đỡ và thêm sức bởi lời dạy của chư Tăng. Trong suốt cuộc vận đông đầu tiên của tôi xuyên khắp miền trung Miến Điện, tôi nhận được những lời khuyến nhủ vô giá từ chư Tăng khắp mọi phần đất nước. I Prome, một vị thánh tăng đã bảo tôi hãy giữ trong tâm hình ảnh vị ẩn sĩ Sumedha, người đã hy sinh sự giải thoát cho riêng mình để trãi qua vô số kiếp nhọc nhằn cứu độ tha nhân còn khổ ãi. Thầy khuyến khích tôi rằng, con hãy sẵn lòng cố gắng cho đến khi nào đạt được công bình và sự tốt lành.

Tại một tu viện ở thành phố Pakokku, lời khuyên của vị tu viện trưởng cho cha tôi khi ông đến thăm thành phố này 40 năm về trước đã được nhắc lại với tôi: "Đừng sợ hãi mỗi khi có ai cố tình làm con sợ hãi, nhưng cũng đừng sống không sợ hãi. Đừng hân hoan phấn khởi khi có ai khen mình, nhưng đừng hoàn toàn mất hẳn sự phấn khởi hân hoan".

Nói một cách khác, trong khi giữ vững sự can đảm và khiêm tốn, ta không nên từ bỏ sự thận trọng và tự trọng lành mạnh của mình.

Khi tôi đến thăm Natmauk, quê hương của cha tôi, tôi viếng thăm tu viện nơi cha thường tu học khi còn nhỏ. Tại đây, thầy viện trưởng ban cho tôi một bài pháp về bốn nguyên nhân của sự suy thoái và tan rã: thất bại trong việc phục hồi những gì đã mất, bỏ đi sự sửa chữa những gì bị hư hại, bỏ qua xem nhẹ sự cần thiết của nền kinh tế, và sự tiến nắm quyền hành của những kẻ không đạo đức và học thức. Thầy viện trưởng tiếp tục giải thích thêm bằng cách nào những quan điểm truyền thống của Phật giáo được diễn giải để giúp chúng ta xây dựng một xã hội công bằng và thịnh vượng trong thời đại mới.

Trong số những lời dạy trí tuệ tôi nhận được trong xuốt chuyến đi xuyên Miến Điện, những lời dạy của vị thánh Tăng 91 tuổi tại thành Sagaing là đặc biệt đáng nhớ. Ngài vẽ ra cho tôi bằng cách nào làm việc cho dân chủ tại Miến Điện:

-- "Con sẽ bị tấn công và mắng nhiếc vì sự dấn thân vào chính trị chân chính của con. Nhưng con phải bền lòng. Góp vốn vào việc làm khổ nhọc đó và con sẽ nhận được niềm hạnh phúc cao cả."

Aung San Suu Kyi,

"The Benefits of Meditation and Sacrifice",

Bangkok Post, tháng 9 năm 1996

(Pháp Hạnh chuyển dịch)

Source: Dharma Lotus Home Page, http://members.aol.com/HungPham9/DharmaLotus.html

Kỹ Thuật Thiền Vipassanà

H.T.

Thiền sư Dhammarakhita là một vị cao tăng tinh thông Tam tạng, nhưng Ngài lại ưa thích pháp hành thiền nên thường đi một mình vào rừng hành đạo. Ngài được các vị Thiền sư tiền bối khen ngợi là người giàu ý chí, kiên nghị, dũng cảm và có khả năng về cả pháp học lẫn pháp hành. Ngài được Phật tử Thái Lan mời làm viện chủ một thiền viện nổi tiếng theo truyền thống của Thiền Sư Achan Nep lỗi lạc, nhưng thỉnh thoảng Ngài chỉ đến dạy thiền rồi thong dong tự tại, như cánh hạc ngàn. Đặc biệt là cuối năm nay Thiền sư Khippapanno (Sư Kim Triệu) ở chùa Jetavana Vihara, Washington D.C., đến hướng dẫn chúng tôi một khóa thiền Vipassana trong vòng một tuần.

Ngài Khippapanno xuất thân là tiến sĩ triết học từ trung tâm Phật học Đại học Nalanda, Ấn Độ. Sau đó Ngài đến Miến Điện hành thiền với một vị danh sư là Ngài Mahasi Sayadaw, và chính tại đây Ngài đã đắc pháp. Ngài rất hiền lành đôn hậu, chỉ dạy tận tình. Đến với Ngài chúng tôi cảm nhận được một lòng từ ngọt dịu bao dung.

Nếu Thiền sư Dhammarakhita thông minh, thích dí dỏm, hùng hồn thì Thiền sư Khippapanno lại từ tốn, nhu mì, dịu dàng, trầm tĩnh. Thiền sư cho biết trong các thiền viện ở Miến Điện và Thái Lan, thiền sinh hành thiền 20 giờ mỗi ngày, chỉ trừ lúc ngủ khoảng 4 tiếng đồng hồ, hay đôi khi một vài thiền sinh hành luôn không ngủ. Tuy vậy Ngài biết ở đây có chương trình sinh hoạt riêng, nên sau khi hội ý với thầy, Ngài quyết định cho hành 10 tiếng mỗi ngày theo cách hướng dẫn của Ngài, thì giờ còn lại tùy ý mỗi người.

Thiền sư Khippapanno chỉ cách hành thiền tại chỗ rồi từ từ hành tới đâu giảng tới đó. Cứ một tiếng ngồi thiền xen kẽ một tiếng kinh hành liên tục, trừ giờ ăn uống, ngủ nghỉ, tắm rửa, vệ sinh v.v... Trong những sinh hoạt này chỉ cần giữ chánh niệm tỉnh giác niêm mật là được.

Dĩ nhiên trong lúc ngồi thiền và đi kinh hành cần phải giữ sự chú tâm trong chánh niệm tỉnh giác cao hơn để có thể soi chiếu minh bạch những diễn biến tinh vi của đối tượng thiền quán, vì đó chính là tinh yếu của Thiền Vipassanà.

Một hôm tôi đang ngồi thiền đến khoảng 45 phút tôi bắt đầu cảm thấy chân đau nhức khó chịu, cảm giác nhức nhối cứ tăng dần và đầu óc tôi bắt đầu căng thẳng vì tranh đấu chống lại sự đau nhức mà trước đây tôi chưa bao giờ biết đến.

Tôi đang phân vân không biết nên đổi oai nghi hay cứ ngồi mà chịu trận, và cứ thế sự căng thẳng dâng lên tột độ, hết chịu nổi rồi! Bỗng nghe văng vẳng giọng nói của Thiền sư thật dịu dàng như chính Ngài đang chia sẻ với tôi cơn đau trầm trọng đó.

Ngài nói : 'Các hành giả gắng giữ chánh niệm. Khi đau hãy sáng suốt trầm tĩnh ghi nhận trạng thái đau một cách trung thực, đừng sợ hãi, lo âu và chống lại. Cứ giao phó thân xác này cho cơn đau, đó là "Bố thí Ba la mật". Cứ ngồi yên, đừng chìu theo thói quen dễ dãi của bản năng, đó là "Trì giới Ba La Mật". Cứ duy trì đề mục thiền quán không xao lãng, đó là "Tinh tấn Ba La Mật". Cứ thản nhiên chịu đựng cơn đau, đó là "Nhẫn nại Ba La Mật". Cứ nhất tâm chuyên niệm, đó là "Ly dục Ba La Mật". Cứ sáng suốt tỉnh giác, đó là "Trí tuệ Ba La Mật". Cứ trả cơn đau về với bản chất đơn thuần của một cảm thọ trong tự tánh Paramattha của nó, đó là "Chơn thật Ba La Mật". Cứ dũng mãnh quyết tâm, không chần chừ ngần ngại, đó là "Quyết định Ba La Mật". Cứ rải tâm mát mẻ vô sân cho chính cơn đau, đó là "Tâm Từ Ba La Mật". Cứ để cơn đau đến tự nhiên, không giữ lại, không loại trừ, đó là "Tâm Xả Ba La Mật". Vậy nhờ cái đau mà Ba La Mật được tròn đầy, thì chịu đựng cơn đau còn xứng đáng hơn là đắm chìm trong dục lạc'.

Lời nói dịu dàng như một làn gió mát, đánh thức tôi về với thực tại, xóa mất lằn ranh của sự đấu tranh giữa năng và sở như một sự sống tròn đầy, thâm sâu và trọn vẹn. Ngay khi tôi đang tràn ngập trong sự hoan hỉ của một trạng thái an bình viên mãn như kẻ khát khô đang hân hoan thưởng thức một bát nước đầy, thì chợt nghe tiếng Ngài vọng lại nhẹ nhàng nhưng vô cùng sắc bén:

-- "Khi quán chiếu thân này, hơi thở vô ra hay cơ bụng phồng xẹp, đó chỉ là phong đại tính chất lưu chuyển của sắc pháp mà thôi. Cảm giác cứng mềm trong sự tiếp xúc giữa chân và tay, giữa bàn tọa và chỗ ngồi v.v... đó chỉ là địa đại, tính chất thô trương của sắc pháp mà thôi. Cảm xúc nóng lạnh phát ra trong cơ thể, đó chỉ là hỏa đại, tính chất thành thục của sắc pháp mà thôi. Và chúng ta có thể ngồi yên trong tư thế này mà không bị rã rời, chính là do thủy đại, tính chất liên kết các phần tử của sắc pháp mà thôi. Thân này chỉ là các đại hợp thành, vô thường, trống không và chẳng thể tìm đâu ra các ngã".

Tôi như người chợt tỉnh. Khi đau không thấy chỉ là một cảm thọ khổ đang sinh diệt trên thân mà lại thấy là "tôi đau". Đến khi nhất tâm an lạc lại không thấy chỉ là một cảm thọ hỷ đang sinh diệt trên tâm, mà lại thấy là "tôi hoan hỷ". Dù đã vượt qua ranh giới của năng sở để đạt đến trạng thái tâm nhất như, nhưng bản ngã, một ảo giác về sở đắc, vẫn còn nguyên vẹn. Cái mê lầm của tôi là ở chỗ đó. Tôi cúi đầu lạy tạ Thiền sư.

Một tiếng chuông vang lên báo hiệu giờ kinh hành đã đến. Tôi làm một vài động tác nhẹ nhàng chậm rãi rồi từ từ đứng dậy. Một giờ ngồi thiền đã qua. Tôi thường đi kinh hành trong rừng cây thoáng mát, và thú thật tôi thích đi kinh hành hơn ngồi thiền vì cái nạn đau chân như tôi vừa kể. Vừa đi chậm rãi vừa chú tâm vào những cử động toàn thân khi bước đi: Chân giở lên, đưa tới, đạp xuống và cảm giác chạm đất dưới bàn chân dễ làm cho tôi lắng dịu. Nếu ngồi thiền dễ đau chân, dễ buồn ngủ hay dễ phóng tâm thì khi đi kinh hành làm tôi định tĩnh, sáng suốt dễ dàng hơn. Khi chánh niệm tỉnh giác trên những diễn biến của toàn thân, tôi dễ dàng thấy những cảm thọ phát sinh từ sự tiếp xúc của thân. Rồi trạng thái tâm phát sinh từ cảm thọ.

Nhờ đi kinh hành, tôi dễ dàng phát hiện được sự tương quan nhân qủa của ý muốn đi và hành động đi, của ý muốn đứng và hành động đứng lại - của ý muốn quay và hành động xoay người trên đường đi kinh hành mà bình thường tôi không thấy được. Tôi thường đi như một cái máy bị lôi cuốn về phía trước đến một đích mà ý muốn vô hình đã quy định. Đúng là "mộng tử túy sinh".

Tôi cũng thấy chỉ có "sắc" đi và "danh" nhận biết hay thúc đẩy hành động đi đó. Cái gọi là "con người tôi" chỉ là sự tương quan nhân quả của danh và sắc. Rồi vi tế hơn, tôi bắt đầu thấy sự tập khởi của sắc uẩn qua sự tiếp xúc của nội căn và ngoại trần, sự tập khởi của thọ uẩn qua sắc, sự tập khởi của tương uẩn qua thọ, sự tập khởi của hành uẩn qua tưởng và sự tập khởi của thức uẩn qua hành. Đó cũng chỉ là sự tương quan nhân quả của danh sắc được nhìn một cách minh bạch hơn mà thôi. Không tìm thấy cái gì ngoài tính chất vô thường, trống không, vô ngã! Cho đến lúc đó tôi mới hiểu thế nào là "Chiếu kiến ngũ uẩn giai không độ nhất thiết khổ ách". Và cũng nhờ vậy tôi mới thấy ra Tứ diệu đế trong chính bài tập thiền quán này: Chiếu kiến chính là Đạo đế, ngũ uẩn là Tập đế, giai không là Diệt đế, nhất thiết khổ ách là Khổ đế. Đó là những sự thật mà mỗi người có thể thấy được khi thực hành Thiền Vipassanà, tức tuệ quán mà Tâm kinh gọi là "Hành thâm Bát Nhã Ba La Mật Đa" vậy.

Cuối khóa thiền, trước khi Thiền sư từ giã, Ngài đã ngâm cho chúng tôi nghe bài Metta Sutta (Từ bi kinh) và ba bài kệ nói về quán chiếu Bát Nhã (Pannaya passati) với một giọng ngâm trầm ấm, nhẹ nhàng nhưng đã để lại trong tâm khảm mọi người một ấn tượng sâu lắng.

H.T., 1998

Cảm Thọ dính như dầu hắc

Kee Nanayon

Huyền Quang dịch

Nữ cư sĩ Kee Nanayon (1901-1978) là một trong những thiền sư nổi tiếng của Thái Lan ở thế kỷ 20 này, và là tác giả của nhiều tập thơ nổi tiếng với bút hiệu là Kor Khao-Suan-Luang. Năm 1945, bà thành lập một trường thiền và một làng tu cho các nữ cư sĩ trên đồi Suan-Luang, tỉnh Rajburi, Thái Lan.Thiền sinh từ khắp nơi trên đất nước Thái Lan tụ về đó để nghe bà giảng pháp cho đến khi bà mất. Bài giảng này được trích dịch từ quyển "Cái biết sai lầm: Các bài giảng của một nữ cư sĩ Thái Lan" (An Entangled Knowing: The Teaching of a Thai Buddhist Lay Woman), do Tỳ kheo Thanissaro dịch từ tiếng Thái sang tiếng Anh.

Dầu có tu tập, ta vẫn bị sa ngã vì những lạc thọ. Xét về nhiều mặt, các cảm thọ chỉ là ảo tưởng. Chúng vô thường và không xác thực. Thay vì mang đến cho ta sự thỏa mãn, chúng chỉ mang đến cho ta stress - vậy mà ta vẫn bám víu vào chúng. Hãy suy gẫm cho thấu đáo về sự chấp chặt vào thọ ấm của chúng ta.

Đôi khi ta phải thử nghiệm với những khổ đau hơn cả sức chịu đựng của ta. Khi những cảm giác đau đớn, khó chịu dạy khởi, tâm ta sẽ phản ứng ngay vì nó không thích sự đau khổ. Nhưng khi sự đau đớn đó biến thành dễ chịu thì tâm chấp nhận, ưa thích điều đó. Vì thế tâm tiếp tục chạy tìm các cảm thọ, dầu như ta đã biết, cảm thọ luôn biến đổi, gây căng thẳng và không thật sự là của ta. Nhưng tâm không biết đưôc điều đó, nó chỉ biết đến sự dễ chịu của các cảm thọ, và nó đòi hỏi được có thêm. Hãy quán xét xem các cảm thọ đã dấy khởi trong lòng ta bao ham muốn. Vì chúng ta muốn được các lạc thọ nên lòng ham muốn luôn rót bên tai ta những lời khuyến khích. Nhưng nếu ta có thể diệt được lòng ham muốn các cảm thọ, thì đó là con đường dẫn tới Niết bàn.

Đức Phật nói rằng vô minh giống như cơn lụt lớn. Rồi Đức Phật dạy ta những phương tiện, cách thực hiện để vượt qua những cơn lũ lụt đó, đơn giản là đoạn diệt được lòng ham muốn trong mỗi hành động. Ngay chính trong các cảm thọ, ta cần phải thực tập sự buông bỏ lòng ham muốn.

Hãy thực tập ngay ở ta. Khi có được cảm giác yên tĩnh, bình an, đó là một cảm thọ dễ chịu hay sự buông thả, hãy cố quan sát xem cảm thọ đó vô thường như thế nào, tại sao nó không phải là ta hay của ta. Khi ta có thể ngưng lại ngay nơi đó, ngay nơi chỗ tâm đang thụ hưởng những gì lạc thọ đã mang đến, và phát khởi lòng ham muốn. Đó là lý do tại sao tâm hồn ta cần luôn tỉnh thức, quan sát chính nó và những gì xảy ra quanh nó trong sự chú tâm để nhìn thấy cảm thọ chỉ là trống không.

Việc ta thích hay không thích một cảm thọ là một căn bệnh khó khám phá, vì nỗi say mê của ta với các cảm thọ quá mạnh mẽ. Ngay cả khi tâm ta trống vắng hay bình lặng, chúng ta vẫn tràn ngập các cảm giác. Những cảm giác mạnh mẽ, căng thẳng do vô minh gây ra, có thể dễ dàng nhận biết. Nhưng khi tâm bình lặng - sáng suốt, thoải mái, không dao động v.v... - chúng ta vẫn gắn chặt vào các cảm thọ. Ta muốn được có những cảm thọ dễ chịu và thụ hưởng chúng. Ngay chính ở trong trạng thái chú tâm mạnh mẽ hay thiền định, ta cũng bám víu vào cảm thọ.

Lòng ham muốn có sức hút nam châm để gắn bó mọi thứ lại với nhau. Sự gắn bó này khó biết được vì lòng ham muốn luôn thầm thì bên trong ta "Tôi không muốn gì hơn là những cảm giác dễ chịu". Điều đó rất quan trọng, vì chính những con vi trùng của lòng tham thủ đã đưa chúng ta đi mãi trong vòng luân hồi sinh tử.

Vì vậy chúng ta phải tìm hiểu xem sự diễn biến của lòng tham thủ nầy, xem nó tạo tác ra sao - thôi thúc ta muốn thế nầy thế kia - và xem nó đã dẫn dụ chúng ta chấp chặt vào đó như thế nào, làm cho ta khó tách rời khỏi nó. Ta phải quán niệm xem lòng tham thủ nầy đã cột chặt tâm ta vào các cảm thọ mạnh mẻ như thế nào, đến nỗi ta không bao giờ biết mệt chán về các cảm thọ lạc và khổ đó. Nếu ta không chú niệm để thấy rõ ràng rằng tâm ý ta vẫn bị dính chặt ngay tại đây với các cảm thọ và lòng tham thủ, thì ta sẽ không bao giờ được giải thoát.

Chúng ta gắn bó với cảm thọ như một con khỉ bị dính bẩy có trét dầu hắc. Khi tay khỉ bị dính dầu hắc, nó đưa tay kia để gỡ, thì tay đó cũng dính luôn; rồi đến chân, đến miệng nó cũng bị dính. Hãy suy gẫm về những điều sau đây:

"Bất cứ chúng ta làm gì, cuối cùng ta cũng bị dính vào cảm thọ và lòng ham muốn. Ta không thể tháo gỡ chúng ra. Nếu ta không cẩn thận với lòng ham muốn, ta cũng giống như con khỉ bị dính dầu hắc, càng lúc càng bị dính chặt vào nó."

Vì thế nếu ta quyết tâm đi theo bước chân của các vị A-la-hán, ta phải chú tâm vào cảm thọ cho đến lúc ta có thể hoàn toàn thoát khỏi các cảm thọ. Ngay với các cảm thọ khổ, ta cũng phải huân tập; vì nếu ta sợ các khổ thọ, luôn muốn biến nó thành các lạc thọ, thì ta càng trở nên vô minh hơn trước nữa.

Đó là lý do tại sao ta phải can đảm trong việc đối mặt với các khổ thọ nơi thân và nơi tâm. Khi khổ thọ dấy khởi ngùn ngụt, như một căn nhà đầy lửa, ta có thể buông nó không? Ta phải nhìn cả hai mặt của một cảm thọ. Khi nó nóng đỏ, thiêu đốt ta, ta phải đối mặt với nó như thế nào? Và khi nó tươi mát, êm ái, ta phải nhìn xuyên suốt nó làm sao? Ta phải cố gắng chú tâm vào cả hai mặt đó, quán cho đến khi nào ta biết làm thế nào để buông chúng. Nếu không, ta sẽ chẳng hiểu biết gì cả, vì lúc nào ta cũng muốn cái phần mát mẻ, dễ chịu của cảm thọ, càng nhiều càng tốt. Nếu lúc nào ta cũng muốn có lạc thọ thì làm sao mà ta được giải thoát khỏi vòng sinh tử?

Niết bàn là sự đoạn diệt của sự ham muốn, vậy mà ta cứ muốn bám vào ham muốn - như thế làm sao ta có thể đi được đến đâu? Ta sẽ ở đây trong thế giới này, ngay trong sự khổ đau và căng thẳng, vì lòng ham muốn là một thứ nhựa cây dính chặt. Nếu không có lòng ham muốn, thì không còn vấn đề gì nữa: không có stress, không có tái sinh. Ta phải chú niệm vào sự tham thủ nầy. Đó là một loại nhựa cây keo dính, một loại dầu hắc, một loại màu sơn rất khó gột rửa.

Để mở được cánh cửa nhìn vào nội tâm ta không phải dễ, nhưng cũng có thể làm được, nếu ta biết cách huấn luyện mình. Nếu ta có chánh niệm để tự soi xét mình, biết mình thì sự việc sẽ dễ dàng hơn, lòng ham muốn khó thể thành hình. Dầu nó được ngụy trang thế nào, ta cũng sẽ nhận được nó, biết nó và đoạn diệt, buông bỏ nó.

Ỏ giai đoạn bắt đầu, chỉ cần quan sát sự vật, chỉ cần tỉnh thức. Nếu ta náo nức, ta sẽ làm hỏng hết mọi việc, khiến ta không còn có thể nhìn sự vật một cách rõ ràng. Ta chỉ dừng lại ở chỗ nhận xét và không đi xa hơn nữa. Vì lý do đó, ta phải luyện tâm, chú tâm đến độ ta có thể nhận biết sự việc một cách rõ ràng, coi như chúng chỉ là các đối tượng để ta quan sát.

(Lược dịch theo "A Glob of Tar", Tricycle Review, Winter 1997)

Bình Anson hiệu đính, tháng 12-1998, dựa theo quyển "Reading the mind - Advice for meditators", Wheel No. 388/389, BPS, Sri Lanka.

Mọi pháp đều vô ngã

Ni sư Kee Nanayon

Ni sư Kee Nanayon (1909-1978) là một thiền sư nỗi tiếng ở Thái Lan. Bà thành lập thiền viện Khao-suan-luang dành cho các nữ Phật tử tu thiền trong vùng đồi núi tỉnh Rajburi, miền tây Thái Lan.

Một đêm nọ tôi ngồi hành thiền ngoài trời, giữ lưng thật thẳng, và nhất quyết hành trì để làm sao cho tâm tôi được an định. Tuy nhiên sau một thời gian dài, tâm tôi vẫn không lắng đọng. Do đó, tôi tự nhủ: "Mình đã cố gắng như thế trong nhiều ngày rồi, mà tâm mình vẫn không được an định. Thôi thì bây giờ mình tạm ngưng sự quyết tâm đó, và chỉ cần tập quán sát tâm mà thôi." Sau đó, tôi bắt đầu bỏ tay và chân ra khỏi tư thế thiền, nhưng ngay khi tôi duỗi một chân ra và chân kia vẫn còn xếp lại, tôi chợt thấy tâm mình như quả lắc đồng hồ đưa qua đưa lại, chậm dần, chậm dần, rồi chậm dần ... cho đến khi nó dừng lại.

Lúc đó, có một sự tỉnh giác tự nó nảy sinh và an trụ. Chầm chậm, tôi xếp chân và đưa tay trở lại tư thế ngồi kiết già. Trong cùng lúc, tâm tôi ở ngay trong một trạng thái giác niệm, lặng lẻ tuyệt đối và vững vàng, và tôi nhìn thấy rõ ràng về các hiện tượng căn bản của mọi hiện hữu khi chúng sinh ra rồi hoại diệt, thay đổi theo bản chất tự nhiên của chúng -- và cùng lúc đó, tôi cũng thấy được một điều kiện nội tại, không sinh, không diệt, không thay đổi, một điều kiện vượt qua sinh tử: một cái gì đó rất khó diễn tả qua ngôn từ thế gian, bởi vì đó là một sự thực chứng các hiện tượng căn bản của thiên nhiên, hoàn toàn có tính nội tại và cá nhân.

Một lúc sau, tôi từ từ đứng dậy và đến giường nằm xuống nghỉ. Trạng thái tâm vẫn còn đó như là một tĩnh lặng tự nó hiện hữu ngay ở phần sâu thẳm bên trong. Rồi chầm chậm, tâm ra khỏi trạng thái đó và dần dần trở về trạng thái bình thường.

Từ đó, tôi có thể quan sát và nhận thức được rằng nếu hành thiền mà có ước muốn quá mạnh mẽ sẽ chỉ làm tâm chao động, không tạo an định. Nhưng khi ta có một giác niệm vừa phải, sự tỉnh giác nội tại sẽ sinh ra một cách tự nhiên theo cách thức riêng của nó. Bởi vì có được sự tỉnh giác nội tại rõ ràng như thế, tôi có thể tiếp tục nhận biết đuợc những sự kiện chân thật và hư ngụy, đúng và sai. Sự tỉnh giác đó cũng giúp tôi biết được rằng ngay khi tâm xả bỏ mọi việc, là nảy sinh một trực nhận rõ ràng về các hiện tượng hữu vi, bởi vì đó là một sự giác niệm để hiểu biết nội tại và nhìn thấy đúng theo bản chất của nó -- không phải những gì mà ta có thể biết hoặc thấy qua lòng mong muốn.

Cũng vì lý do đó Đức Phật dạy rằng: "Mọi pháp đều vô ngã" (Sabbe dhammà anattà -- Chư pháp vô ngã), để chỉ bảo chúng ta không nên chấp thủ vào bất cứ hiện tượng thiên nhiên nào, dù chúng là hữu vi hay vô vi. Từ đó trở đi, tôi nhận thức được bản chất thật sự của mọi pháp và xả bỏ mọi chấp thủ từng bước một.

One night I was sitting in meditation outside in the open air -- my back straight as an arrow -- firmly determined to make the mind quiet, but even after a long time it wouldn't settle down. So I thought, "I've been working at this for many days now, and yet my mind won't settle down at all. It's time to stop being so determined and to simply be aware of the mind." I started to take my hands and feet out of the meditation posture, but at the moment I had unfolded one leg but had yet to unfold the other, I could see that my mind was like a pendulum swinging more and more slowly, more and more slowly -- until it stopped.

Then there arose an awareness that was sustained by itself. Slowly I put my legs and hands back into position. At the same time, the mind was in a state of awareness absolutely and solidly still, seeing clearly into the elementary phenomena of existence as they arose and disbanded, changing in line with their nature -- and also seeing a separate condition inside, with no arising, disbanding, or changing, a condition beyond birth and death: something very difficult to put clearly into words, because it was a realization of the elementary phenomena of nature, completely internal and individual.

After a while I slowly got up and lay down to rest. This state of mind remained there as a stillness that sustained itself deep down inside. Eventually the mind came out of this state and gradually returned to normal.

From this I was able to observe how practice consisting of nothing but fierce desire simply upsets the mind and keeps it from being still. But when one's awareness of the mind is just right, an inner awareness will arise naturally of its own accord. Because of this clear inner awareness, I was able to continue knowing the facts of what's true and false, right and wrong, from that point on, and it enabled me to know that the moment when the mind let go of everything was a clear awareness of the elementary phenomena of nature, because it was an awareness that knew within and saw within of its own accord -- not something you can know or see by wanting.

For this reason the Buddha's teaching, "Sabbe dhammà anattà -- All phenomena are not-self", tells us not to latch onto any of the phenomena of nature, whether conditioned or unconditioned. From that point on I was able to understand things and let go of attachments step by step.

(Bình Anson dịch, tháng 3-1999)

Upasika Kee Nanayon

9 July 1971

Đạo và Quả

Ni sư Ayya Khema

(Bình Anson lược dịch)

Đạo và Quả

Path and Fruit

Tham vọng dường như là một hiện tượng tự nhiên của con người. Có người muốn giàu, có quyền thế hoặc danh vọng. Có người muốn có nhiều kiến thức, có bằng cấp. Có người chỉ muốn có một tổ ấm nhỏ và từ đó họ có thể ngắm nhìn quang cảnh giống nhau mỗi ngày. Có người muốn tìm một người tình lý tưởng, hoặc càng gần lý tưởng càng tốt.

To have an ambition seems to be a natural phenomenon in the human make-up. Some people want to be rich, powerful or famous. Some want to be very knowledgeable, to get degrees. Some just want to find a little niche for themselves where they can look out of the window and see the same scenery every day. Some want to find a perfect partner, or as near perfect as possible.

Ngay khi chúng ta không sống trong thế gian, chỉ sống trong ni viện, chúng ta cũng có nhiều tham vọng: muốn trở thành thiền giả thượng hạng, muốn có an định toàn hảo, muốn cách sống nầy tạo ra kết quả tốt. Lúc nào cũng có một điều gì đó để ta hy vọng.Tại sao thế? Bởi vì đó là điều sẽ xảy ra trong tương lai, không bao giờ có trong hiện tại.

Even when we are not living in the world, but in a nunnery, we have ambitions: to become excellent meditators, to be perfectly peaceful, that this life-style should yield results. There's always something to hope for. Why is that? Because it's in the future, never in the present.

Thay vì chú tâm vào hiện tại, ta lại cầu mong điều tốt đẹp hơn sẽ đến, có lẽ trong ngày mai. Thế nhưng khi ngày mai đến, ta lại mong đến ngày kế, vì nó cũng chưa đủ toàn hảo. Nếu ta thay đổi thói quen trong tư duy của mình và chú tâm vào cái đang hiện hữu, chừng đó ta sẽ tìm được một điều gì đó làm ta hài lòng. Nhưng khi ta chỉ tìm kiếm những gì chưa hiện hữu, mong rằng có thể toàn hão hơn, kỳ diệu hơn, thỏa mãn hơn, ta sẽ không thể tìm được gì cả, bởi vì ta chỉ tìm kiếm cái mà nó không hiện diện ở đó.

Instead of being attentive to what is now, we are hoping for something better to come, maybe tomorrow. Then, when tomorrow arrives, it has to be the next day again, because it still wasn't perfect enough. If we were to change this pattern in our thinking habits and rather become attentive to what is, then we would find something to satisfy us. But when we are looking at that which doesn't exist yet, more perfect, more wonderful, more satisfying, then we can't find anything at all, because we are looking for that which isn't there.

Đức Phật nói về hai hạng người, người tầm thường (phàm nhân, puthujjana) và người cao sang (thánh nhân, ariya). Dĩ nhiên ai cũng mong ước trở thành thánh nhân, nhưng nếu chúng ta chỉ mong cầu điều đó trong một tương lai nào đó, ta sẽ không đạt được. Sự khác biệt giữa một thánh nhân và phàm nhân là sự thực chứng về "đạo và quả" (magga-phala). Giây khắc đầu tiên khi tâm thức đạt đến trạng thái siêu thế này được gọi là Dự-lưu (sotapatti) và người chứng nghiệm điều đó gọi là Dự-lưu nhân (sotapanna), người nhập dòng suối đưa đến Niết-bàn.

The Buddha spoke about two kinds of people, the ordinary worldling ("puthujjana") and the noble person ("ariya"). Obviously it is a worthwhile ambition to become a noble person, but if we keep looking for it at some future time, then it will escape us. The difference between a noble one and a worldling is the experience of "path and fruit" ("magga-phala"). The first moment of this supermundane consciousness is termed Stream-entry ("sotapatti") and the person who experiences it is a Stream-winner ("sotapanna").

Nếu ta đem điều đó vào lòng như là một mục tiêu cho tương lai, điều đó sẽ không xảy ra, bởi vì ta không đem hết năng lực và sức mạnh để chú niệm từng giây khắc. Chỉ khi nào tâm chú niệm vào từng giây khắc thì chập tâm Đạo (sát-na tâm Đạo) giải thoát mới có thể xảy ra.

If we put that into our mind as a goal in the future, it will not come about, because we are not using all our energy and strength to recognize each moment. Only in the recognition of each moment can a path moment occur.

Yếu tố phân biệt một thánh nhân với phàm nhân là sự đoạn diệt ba kiết sử đầu tiên đã trói buộc ta vào luân hồi miên viễn. Ba kiết sử nầy là: thân kiến, hoài nghi, và giới cấm thủ (sakkayaditthi, vicikiccha, silabbatta paramasa). Người nào chưa phải là bậc Dự lưu thì người ấy vẫn còn bị trói buộc vào ba loại tà kiến và hành động sai lầm vốn đem ta xa rời sự tự do và đưa ta vào trói buộc.

The distinguishing factor between a worldling and a noble one is the elimination of the first three fetters binding us to continuous existence. These three, obstructing the worldling, are: wrong view of self, sceptical doubt and belief in rites and rituals, ("sakkayaditthi", "vicikiccha" and "silabbatta-paramasa"). Anyone who is not a Stream-winner is chained to these three wrong beliefs and reactions that lead away from freedom into bondage.

Hãy thử nhìn vào sợi dây "hoài nghi" trước. Đó là ý tưởng vụn vặt lúc nào cũng ám ảnh trong đầu óc: "Chắc là có một pháp tu khác, dễ dàng hơn", hoặc "Tôi biết chắc là tôi có thể tìm được an lạc ở một nơi nào đó trong thế gian rộng lớn nầy". Khi nào vẫn còn sự nghi ngờ về con đường giải thoát khỏi thế gian và vẫn còn sự tin tưởng rằng những điều toại ý có thể tìm ra được trong thế gian, khi đó sẽ không có cơ hội để đắc quả thánh, bởi vì ta đang nhìn lầm hướng. Trong thế gian nầy với con người và vật chất, thú vật và sự chiếm hữu, quang cảnh và các tiếp chạm qua giác quan, không còn có một cái gì khác ngoài những gì chúng ta đã từng quen biết. Nếu còn có gì khác, tại sao chúng lại không được xác nhận, tại sao ta đã không tìm ra? Điều nầy thật hiển nhiên. Thế nhưng tại sao ta lại phải tìm kiếm chúng?

Let's take a look at sceptical doubt first. It's that niggling thought in the back of the mind: "There must be an easier way," or "I'm sure I can find happiness somewhere in this wide world." As long as there's doubt that the path of liberation leads out of the world, and the belief is there that satisfaction can be found within the world, there is no chance of noble attainment, because one is looking in the wrong direction. Within this world with its people and things, animals and possessions, scenery and sense contacts, there is nothing to be found other than that which we already know. If there were more, why isn't it easily discernible, why haven't we found it? It should be quite plain to see. What are we looking for then?

Dĩ nhiên là chúng ta đang tìm kiếm hạnh phúc và an bình, cũng như những người khác. Hoài nghi, anh chàng báo động, bảo: "Tôi chắc là nếu tôi thử tu tập một cách thông minh hơn là phương cách vừa qua, tôi sẽ được hạnh phúc. Còn có vài điều nữa mà tôi chưa thử qua." Có thể ta chưa tự mình lái chiếc máy bay của riêng mình, chưa thử sống trong hang động Hy mã lạp sơn, chưa từng dùng thuyền chu du thế giới, chưa từng viết một quyển tiểu thuyết bán chạy nhất. Tất cả các điều nầy thật là huy hoàng để thực hiện trong cõi đời, nhưng chúng chỉ là những phí phạm thì giờ và năng lực.

Obviously we are looking for happiness and peace, just like everyone else is doing. Sceptical doubt, that alarmist, says: "I'm sure if I just handled it a little cleverer than I did last time I'll be happy. There are a few things I haven't tried yet." Maybe we haven't flown our own plane yet, or lived in a cave in the Himalayas or sailed around the world, or written that best-selling novel. All of these are splendid things to do in the world except they are a waste of time and energy.

Hoài nghi hiện rõ ra khi ta không biết chắc là trong bước kế tiếp, ta sẽ phải làm gì. "Khi tôi đến đó, tôi sẽ phải làm gì?" Ta chưa định hướng được. Hoài nghi là một kiết sử trong tâm khi chưa có được một sự minh bạch rõ ràng vốn bắt nguồn từ sát-na tâm nhập Đạo. Tâm thức khởi sinh ngay trong giây khắc đó sẽ hủy diệt mọi hoài nghi bởi vì lúc đó, ta tự thực chứng được con đường. Cũng như khi ta cắn quả xoài, ta biết được ngay cái vị của nó.

Sceptical doubt makes itself felt when one isn't quite sure what one's next move should be. "Where am I going, what am I to do?" One hasn't found a direction yet. Sceptical doubt is the fetter in the mind when the clarity which comes from a path moment is absent. The consciousness arising at that time removes all doubt, because one has experienced the proof oneself. When we bite into the mango, we know its taste.

Nhận thức sai lầm về tự ngã là một kiết sử gây nhiều tổn hại nhất và vây hãm phàm nhân. Nó chứa đựng ý tưởng chôn sâu trong tâm về "đây là tôi". Có thể cái ngã đó không phải là cái thân "của tôi", nhưng có "một người nào đó" đang hành thiền. Cái "một người nào đó" nầy đang muốn giác ngộ, muốn đắc quả Dự-lưu, muốn được hạnh phúc. Tà kiến về tự ngã nầy là nguyên nhân của mọi vấn đề đang khởi sinh.

The wrong view of self is the most damaging fetter that besets the ordinary person. It contains the deeply imbedded "this is me" notion. Maybe it's not even "my" body, but there is "someone" who is meditating. This "someone" wants to get enlightened, wants to become a Stream-winner, wants to be happy. This wrong view of self is the cause of all problems that could possibly arise.

Chừng nào vẫn còn có ý tưởng có "một người nào đó", ta vẫn còn nhiều vấn đề. Nếu ở đó không có một người nào cả, thì ai đang gặp khó khăn đây? Tà kiến về tự ngã là gốc rễ tạo ra sự đau đớn, buồn rầu và than thở. Kèm theo với nó là sự sợ hãi và lo lắng: "Không biết tôi sẽ an toàn, hạnh phúc, thanh bình, tìm được các tôi đang tìm kiếm, đạt được điều tôi mong muốn như là an lạc, giàu có và khôn ngoan không?" Những nỗi lo lắng và sợ hãi nầy được hỗ trợ bằng các kinh nghiệm cá nhân trong quá khứ. Trong quá khứ, ta đã không bao giờ khỏe mạnh, giàu có và khôn ngoan, đã không thể đạt được điều mong muốn, đã không có cảm giác kỳ diệu. Do đó, đây là lý do mạnh mẽ để ta lo lắng và sợ sệt, chừng nào vẫn còn các tư tưởng sai lầm về tự ngã bao trùm.

As long as there's "somebody" there, that person can have problems. When there's nobody there, who could have difficulties? Wrong view of self is the root which generates all subsequent pain, grief and lamentation. With it also come the fears and worries: "Am I going to be alright, happy, peaceful, find what I am looking for, get what I want, be healthy, wealthy and wise?" These worries and fears are well substantiated from one's own past. One hasn't always been healthy, wealthy and wise, nor gotten what one wanted, nor felt wonderful. So there's very good reason to be worried and fearful as long as wrong view of self prevails.

Lễ nghi và cúng tế tự chúng không phải gây nhiều điều hại, chỉ khi nào ta tin tưởng đó là một phần của con đường đến Niết Bàn thì mới có hại. Chúng không cần phải có tính tôn giáo, dù rằng ta thường nghĩ như thế. Những hành động như dâng hương hoa trên bàn thờ, quỳ lạy hoặc tham gia vào các cuộc lễ có thể tích tụ phước báo để tái sinh vào các cõi trời. Sự thành tín, kính trọng và biết ơn đối với Tam Bảo (Phật, Pháp, Tăng) mới là điều quan trọng. Nhưng ngay cả lòng tin nầy cũng không chỉ giới hạn vào các hoạt động tôn giáo. Mọi người đều sống với lễ nghi và cúng tế, cho dù có khi ta không ý thức về chúng. Trong sự tương giao của con người, có những cách thức qui định để giao tiếp với cha mẹ, con cái, vợ chồng. Ta phải xử sự thế nào trong công việc, với bạn bè, với người lạ, ta mong người khác đối đãi như thế nào, tất cả những điều nầy đều liên kết với những định kiến về sự đúng đắn và thích hợp trong một văn hoá và truyền thống nào đó. Không một điều nào có hàm chứa chân lý, bởi vì chúng chỉ là do tâm tạo ra. Ta càng có nhiều ý kiến, ta càng xa rời thực tế. Ta càng tin tưởng vào chúng, ta càng khó gở bỏ chúng. Khi ta tưởng ta là một loại người nào đó, ta sẽ có giao tiếp như thế trong mọi tình huống. Điều này xảy ra chẳng những trong phương cách ta chưng hoa trên bàn thờ mà ngay cả trong cách ta thù tiếp người khác, nếu ta làm theo một nghi lễ tiên định nào đó và không theo cách mà tâm rộng mở của ta sai khiến ta.

Rites and rituals in themselves are not harmful, only believing them to be part of the path to "Nibbana" is detrimental. They need not even be religious, although we usually think of them like that. Such as offering flowers and incense on a shrine, prostrating or celebrating certain festivals and believing that this will accumulate enough merit to go to the "Deva" realms. It's devotion, respect and gratitude to the Triple Gem, ["Buddha, Dhamma, Sangha"] which count. But this belief is not only confined to religious activities. Everybody lives with rites and rituals, even though we may not be aware of them. In human relationships there are certain prescribed ways of acting in respect to one's parents, one's children, one's partners. How one relates in one's job, to friends and strangers, how one wants to be confirmed by others, all is connected to preconceived ideas of what is right and proper in a certain culture and tradition. None of it has any basic truth in it, all is mind- made. The more ideas one has, the less one can see reality. The more one believes in them the harder it is to abandon them. As one imagines oneself to be a certain kind of person, one relates in that way in all situations. It doesn't have to be how we put flowers on a shrine, it can also be how we greet people, if we do it according to a certain stereotyped ritual and not the way an open heart and mind may dictate.

Ba kiết sử trên sẽ bị tiêu trừ khi chập Đạo và chập Quả được thực chứng. Lúc đó sẽ có một sự thay đổi rõ ràng trong người đó, dĩ nhiên không thể nào thấy được qua hình dạng bên ngoài. Nhưng sự thay đổi nội tâm trước tiên là kinh nghiệm thực chứng đó sẽ làm tiêu tan tuyệt đối các hoài nghi về điều cần phải làm trong đời sống. Biến cố nầy hoàn toàn khác hẳn những gì đã biết từ trước, cho đến nỗi, người ấy sẽ thấy những gì đã tạo ra đời sống của mình, từ trước cho đến nay, đều vô nghĩa. Không có việc gì trong quá khứ là quan trọng nữa. Điều quan trọng duy nhất là tiến hành với công phu tu tập để làm tăng trưởng sự chứng nghiệm nầy từ trong chập tâm Đạo đầu tiên, để tái nghiệm và thiết lập vững chắc trong người ấy.

These three obstructions fall away when a path and fruit moment has been experienced. There's a marked change in such a person, which is -- of course -- not externally visible. But the inner change is firstly that the experience leaves absolutely no doubt what has to be done in this life. The event is totally different from anything previously known, so much so, that it makes one's former life, up to that point, immaterial. Nothing can be found in the past which has fundamental importance. The only significance lies in going ahead with the practice so that this minimal experience of the first path moment can be fortified, resurrected and firmly established in oneself.

Các chập tâm Đạo và Quả sẽ lại xảy ra cho những vị Nhất-lai (sakadagami), Bất-lai (anagami) và Giác-ngộ (arahant, a-la-hán). Mỗi lần như thế, chúng chẳng những sâu đậm hơn mà còn kéo dài hơn. Ta có thể so sánh với các kỳ thi trong trường đại học. Nếu ta chọn một chương trình bốn năm để lấy bằng cấp, mỗi năm ta phải dự kỳ thi cuối năm. Ta phải trả lời các câu hỏi trong mỗi kỳ thi, dựa theo kiến thức ta đã thu hoạch được. Các câu hỏi trở nên sâu sắc hơn, khó khăn hơn trong các kỳ khảo hạch kế tiếp. Trong khi chúng chỉ liên quan đến cùng một chủ đề, chúng đòi hỏi phải có kiến thức sâu rộng hơn. Cho đến khi ta tốt nghiệp và không cần phải trở lại trường đại học nữa. Sự phát triển tâm trí của chúng ta cũng như thế. Mỗi một chập tâm Đạo là dựa theo chập tâm trước và có liên quan đến cùng một chủ đề, nhưng nó đi sâu hơn. Cho đến khi ta vượt qua kỳ khảo hạch cuối cùng và không cần phải trở lại nữa.

The path and fruit moments recur for the Once-returner ("sakadagami"), the Non-returner ("anagami") and the Enlightened One ("Arahant"). Each time they are not only deepened, but can be lengthened. One could compare this to having examinations at the university. If one is going through four years of university study to get a certain degree, one has to pass examinations at the end of each year. One has to answer questions each time, based on one's previously absorbed knowledge. But the questions become deeper, more profound and more difficult with each subsequent examination. While they are always concerned with the same subject, they require more depth and profundity of understanding each time. Until one finally graduates and doesn't have to return to university. It's the same with our spiritual development. Each path moment is based on the previous one and is concerned with the same subject, yet it goes deeper and further. Until one passes one's final test and need not return again.

Chập tâm Đạo không có tư tưởng hay cảm thọ trong đó. Nó không thể so sánh với các tầng thiền-na (jhana). Mặc dù nó dựa vào các tầng thiền vì chỉ có tâm định mạnh mẽ mới có thể đi vào chập tâm Đạo, nó không có những tính chất như trong các tầng thiền -- trong các bước đầu -- như là hỷ, lạc, và an bình. Lúc sau, tâm chứng nghiệm một sự bành trướng, vô sở hữu và một thay đổi về nhận thức. Chập tâm Đạo không bao hàm các trạng thái tâm nầy.

The path moment doesn't have any thinking or feeling in it. It is not comparable to the meditative absorptions ("jhana"). Although it is based upon them because only the concentrated mind can enter into a path moment, it does not have the same qualities. the meditative absorptions have -- in their initial stages -- the ingredients of rapture, happiness and peacefulness. Later on, the mind experiences expansion, nothingness and a change of perception. The path moment does not contain any of these states of mind.

Nó có tính không sinh hữu. Đây là một sự nhẹ nhõm và thay đổi quan kiến về thế gian, hoàn toàn đến đổi mà giờ đây người ấy hiểu được tại sao Đức Phật đã dạy về một sự phân biệt rõ ràng giữa một phàm nhân và Thánh nhân. Trong khi các tầng thiền-na đem đến cảm giác nhất như, nhất thể, tâm Đạo không có cảm giác đó. Chập tâm Quả, tiếp theo chập tâm Đạo, là một chứng nghiệm đã thông hiểu và tạo ra một cái nhìn hoàn toàn mới lạ về sự hiện hữu.

It has a quality of non-being. This is such a relief and changes one's world view so totally that it is quite understandable that the Buddha made such a distinction between a worldling and a Noble One. While the meditative absorptions bring with them a feeling of oneness, of unity, the path moment does not even contain that. The moment of fruition, subsequent to the path moment, is the understood experience and results in a turned-around vision of existence.

Sự hiểu biết mới nầy nhận thức được rằng mỗi ý tưởng, mỗi cảm thọ đều là khổ (dukkha). Ngay chính ý tưởng cao sang nhất, cao thượng nhất cũng có tính chất đó. Chỉ khi nào không có gì cả, mới không có khổ. Không có cái gì, bên trong lẫn bên ngoài, hàm chứa tính chất toại ý hoàn toàn. Bởi vì có một nhận thức rõ ràng như thế, lòng ham muốn về bất cứ điều gì được loại bỏ. Mọi việc được nhìn theo bản thể chân thật của chúng, và không có gì có thể mang lại hạnh phúc như là những gì khởi sinh qua sự tu tập Đạo và kết quả của nó.

The new understanding recognizes every thought, every feeling as stress ("dukkha"). The most elevated thought, the most sublime feeling still has this quality. Only when there is nothing, is there no stress. There is nothing internal or external that contains the quality of total satisfactoriness. Because of such an inner vision, the passion for wanting anything is discarded. All has been seen for what it really is and nothing can give the happiness that arises through the practice of the path and its results.

Yếu tố Niết-bàn không thể diễn tả thật sự như là hoan lạc, vì hoan lạc mang hàm ý có phấn khởi. Ta dùng chữ "hoan lạc" cho tầng thiền-na, bởi trong đó còn có một sự thích thú. Yếu tố Niết-bàn không công nhận hoan lạc vì tất cả những gì khởi sinh đều xem là khổ. "Sự hoan lạc của Niết-bàn" có thể làm cho ta có cảm tưởng rằng ta có thể tìm thấy hạnh phúc tuyệt đối, thật ra là điều ngược lại. Ta thấy ở đó không có gì cả và vì thế, không còn điều bất hạnh nữa, chỉ có an bình.

The "Nibbanic" element cannot be truly described as bliss, because bliss has a connotation of exhilaration. We use the word "bliss" for the meditative absorption, where it includes a sense of excitement. The "Nibbanic" element does not recognize bliss because all that arises is seen as stress. "The bliss of "Nibanna"" may give one the impression that one may find perfect happiness, but the opposite is true. One finds that there is nothing and therefore no more unhappiness, only peace.

Nếu chỉ mong tìm kiếm Đạo và Quả sẽ không đem chúng đến ta, bởi vì chỉ có sự tỉnh giác từng thời khắc mới có thể làm được điều đó. Sự chú niệm này dần dần sẽ giúp tạo một tâm định thật sự, trong đó ta có thể xả bỏ mọi tư tưởng và hoàn toàn hòa nhập vào đề mục. Lúc đó, ta có thể bỏ đề mục hành thiền. Ta không cần phải đẩy nó ra, nó sẽ rớt đi theo cách riêng của nó, và sự an định trong giác niệm sẽ xảy đến. Nếu cần phải có một tham vọng nào trong đời sống, thì đây là một tham vọng duy nhất có giá trị. Các loại khác không mang đến thành đạt trọn vẹn.

To look for path and fruit will not bring them about, because only moment to moment awareness can do so. This awareness will eventually culminate in real concentration where one can let go of thinking and be totally absorbed. We can drop the meditation subject at that time. We need not push it aside, it falls away of its own accord, and absorption in awareness occurs. If there has to be an ambition in one's life, this is the only worthwhile one. All others will not bring fulfilment.

Ta cũng không cần phải tự ép buộc xả bỏ hoài nghi. Còn gì phải hoài nghi khi ta đã chứng nghiệm Chân lý? Nếu ta tự đánh mình bằng một cây búa, ta cảm thấy đau đớn mà không thể nghi ngờ chi cả. Ta biết rõ như thế qua kinh nghiệm tự thân.

One doesn't have to force oneself to give up sceptical doubt. What is there to doubt when one has experienced the truth? If one hits oneself with a hammer, one feels pain and cannot doubt it. One knows from one's own experience.

Chấp thủ vào lễ nghi và giới cấm sẽ kết liễu thú vị bởi vì khi ta đã chứng nghiệm được tâm Đạo thì không còn trường hợp nào ta cần phải đóng tuồng nữa. Mọi vai trò chỉ là những cấu tử của hư ngụy. Ta có thể sẽ tiếp tục các lễ nghi vì chúng hàm chứa những phần kính trọng, biết ơn và thành tín. Nhưng không còn có các lễ nghi để ứng xử với người khác, với tình huống, và cũng không còn phải tạo dựng các câu chuyện về tự ngã, bởi vì các phản ứng của ta lúc đó là hoát nhiên với tâm rộng mở.

Rites and rituals are brought to an interesting end because the person who has experienced a path moment will under no circumstance indulge in any role-playing. All roles are the ingredients of unreality. One may continue religious rites, because they contain aspects of respect, gratitude and devotion. But there will not be any rituals in how to relate to people or to situations or how to invent stories about oneself because the response is with a spontaneous open heart.

Xả bỏ tư tưởng sai lầm về tự ngã dĩ nhiên là một thay đổi sâu xa nhất, tạo ra tất cả các thay đổi khác. Đối với vị Dự-lưu, tà kiến về tự ngã không còn khởi sinh qua lý luận nữa, nhưng vẫn còn các cảm xúc về nó, vì chập tâm Đạo xảy ra và biến đi rất nhanh. Nó chưa tạo một tác động tuyệt đối. Nếu nó làm được như vậy thì đã tạo ra quả Giác ngộ. Có những người có thể đắc nhanh như thế, như đã ghi trong kinh điển thời Phật còn tại thế. Cả bốn quả thánh có thể được chứng đắc ngay trong khi lắng nghe Pháp của Ngài.

Letting go of the wrong view of self is -- of course -- the most profound change, causing all other changes. For the Stream-winner the wrong view of self can never intellectually arise again, but feeling-wise it can, because the path moment has been so fleeting. It hasn't made the complete impact yet. If it had done so, it would have resulted in Enlightenment. This is possible and is mentioned in the Buddha's discourses as having happened during his lifetime. All four stages of holiness were realized while listening to the Dhamma.

Chập tâm Quả đầu tiên cần phải được tái sinh, đó cần phải tái lập nó nhiều lần, cho đến khi chập tâm Đạo thứ hai khới sinh. Cũng như thể lập lại những gì mình đã biết để khỏi quên, và từ đó tạo dựng thêm cái khác.

The initial fruit moment needs to be re-lived, one has to resurrect it over and over again, until the second path moment can arise. It's like repeating what one knows and not forgetting so that one can build upon it.

Điều cần thiết là ta phải luôn tự nhắc nhở trong mỗi thời khắc thức tỉnh rằng sắc, thọ, tưởng, hành, thức đều vô thường và không có bản thể thường tồn, thay đổi từng chập. Cho dù ta có một trực kiến về vô ngã (anatta) hay chỉ có kiến thức về điều đó, trong trường hợp nào ta cũng phải đem điều đó vào trong tâm và sống với nó càng nhiều càng tốt. Khi ta tiếp tục làm như thế, các vấn đề thông thường sẽ khởi sinh ít đi. Nếu ta giác niệm về tính vô thường của mọi hiện hữu, các nỗi khó khăn của ta dường như không còn quan trọng nữa và quan kiến về tự ngã sẽ từ từ thay đổi.

It is very useful to remind oneself in all waking moments that body, feeling, perception, mental formations and consciousness are all impermanent and have no core substance, changing from moment to moment. Whether one has had a direct vision of non-self ("anatta") or just an understanding of it, either way one has to bring it back into one's mind and re-live it as often as possible. As we continue to do this, ordinary problems arise less and less. If we remain aware of the impermanence of all that exists, our difficulties seem far less important and the view of self subtly changes.

Quan kiến ta có về chính ta là kẻ thù độc hại nhất của ta. Mỗi người tạo ra một cá tính, một mặt nạ để mang, và ta không muốn thấy những gì phía sau mặt nạ đó. Ta cũng không cho phép người thấy những điều đó. Sau khi đắc tâm Đạo, sự che dấu đó không còn nữa. Cái mặt nạ, sự sợ hãi và xua đuổi hiện ra rõ ràng. Để đối trị hữu hiệu, ta phải luôn nhớ rằng thật ra không có ai ở đó, chỉ có các hiện tượng mà thôi. Cho dù cái nhìn trong tâm vẫn chưa ổn cố đủ để chứng minh điều đó, sự xác định như thế giúp tháo lỏng các bám thủ, chấp dính và làm ta chấp thủ ít chặt chẻ hơn.

The view we have of ourselves is our worst enemy. Everyone has made up a persona, a mask that one wears and we don't want to see what's behind it. We don't allow anyone else to look either. After having had a path moment, that is no longer possible. But the mask, fear and rejection come to the fore. The best antidote is to remember again and again, that there's really nobody there, only phenomena, nothing more. Even though the inner vision may not be concrete enough to substantiate such a claim, the affirmation helps to loosen the grasping and clinging and to hang on a little less tightly.

Định hướng của sự tu tập chắc chắn là hướng về quả Dự-lưu. Tuy nhiên, không có gì để chứng đắc, mà tất cả cần phải được xả bỏ. Nếu không làm như thế, chập tâm Đạo sẽ không xảy ra, và ta tiếp tục sống như trước: bị khổ não hành hạ và ràng buộc, trãi qua các sự khen chê, được mất, sang hèn, vui buồn. Các vấn đề thông thường -- tạo ra bởi cái "ngã" -- sẽ lại sinh ra, rồi cứ thế sinh ra mãi. Sự thay đổi thật sự chỉ đến khi nào có được một thay đổi rốt ráo về phương thức ta nhìn về ta. Nếu không, các khó khăn vẫn tồn tại như cũ vì đó là do một người như xưa tạo ra chúng.

The direction of the practice is certainly towards Stream-entry. However, there is nothing to get, there's everything to give up. Unless that is done, the moment cannot happen, and we will continue to live in the same way we always have. Beset by "dukkha" obstructed by "dukkha", subject to praise and blame, loss and gain, fame and ill-fame, happiness and unhappiness. The usual problems -- all caused by "self" -- will arise again and again. The real change comes when there is a decisive alteration in the way we view ourselves, otherwise the difficulties remain the same because the same identical person is generating them.

Có chánh niệm trong và ngoài lúc hành thiền là phương cách tu tập để mang lại kết quả. Có nghĩa là giờ nào làm việc ấy, chú ý qua thân và trong tâm. Khi nghe Pháp, chỉ chuyên tâm nghe. Khi ngồi thiền, chỉ chú tâm vào đề mục hành thiền. Khi trồng cây, chỉ biết trồng cây. Không kiểu cách, không phán đoán. Đó là để cho tâm ý được quen dần trong sự sống từng giây khắc. Làm như thế thì chập tâm Đạo mới xảy ra. Không phải ở một tương lai xa xôi, mà có thể xảy ra ngay trong lúc nầy và tại nơi đây. Không có lý do gì mà một thiền sinh có đủ trí khôn, khỏe mạnh và quyết tâm, lại không thể đạt được điều đó với lòng kiên nhẫn và trì chí.

Being mindfully aware in and out of meditation is the practice which will bring results. It means doing one thing at a time, attentive to mind and body. When listening to Dhamma, only listen. When sitting in meditation, only attending to the meditation subject. When planting a tree, only planting. No frills, no judgements. That habituates the mind to be in each moment. Only in such a way can a path moment occur. It's not in the distant future, it's possible here and now. There's no reason why an intelligent, healthy, committed person should not be able to attain it with patience and perseverance.

Chúng ta đã nghe về sự chán chường và lạnh nhạt là những bước trên đường đến giải thoát và tự do. Chúng không thể có ý nghĩa và tác động nếu không có một quan kiến về một thực tế hoàn toàn khác biệt, một thực tế không nằm trong sự đa dạng của thế gian. Khi ta ngồi thiền mà bắt đầu suy luận, đó là cám dỗ cửa sự đa dạng hóa và bành trướng, phóng tâm (papanca). Yếu tố Niết-bàn là một, không đa dạng. Ta có thể nói nó không hàm chứa những gì ta biết. Cho đến khi thấy được như thế, thế gian tiếp tục đặt tên cho nó, nhưng ta không cần phải tin như thế. Đó là một công tác khó khăn. Ta phải tự cảnh giác luôn, nếu không sẽ bị cám dỗ lôi cuốn. Ta không nên ngạc nhiên khi ta không tìm thấy hạnh phúc; sự đa đoan, đa dạng không thể tạo hạnh phúc, chỉ tạo vọng mống.

We have heard about disenchantment and dispassion as steps on the path to liberation and freedom. They cannot have meaning and impact unless there is a vision of a totally different reality, one which does not contain the world's manifoldness. When one sits in meditation and starts thinking, that's the temptation of diversification and expansion ("papanca"). The "Nibbana" element is one, not manifold. One could say that it's empty of all that we know. Until that is seen, the world will keep calling, but we need not believe it all. It is a difficult task. So one has to remind oneself often, otherwise one gets caught by temptation. One should not be surprised when one doesn't find happiness; manifoldness, diversification cannot create happiness, only distraction.

Chắc chắn là ta có thể chứng nghiệm khoái lạc qua các giác quan. Ta sẽ được nhiều dịp như thế nếu ta tạo nghiệp lành. Thức ăn ngon, phong cảnh đẹp, đối tác dễ thương, âm nhạc du dương, sách hay, nhà cửa thoải mái, không có tật bệnh khó chịu. Nhưng những điều nầy có đem lại một hạnh phúc toàn bích không? Nó đã không xảy ra trong quá khứ, tại sao nó sẽ phải xảy ra trong tương lai? Đạo và Quả mang lại hạnh phúc vì chúng không hàm chứa hiện tượng. Tánh Không không thay đổi, không trở nên khó chịu mà cũng không thiếu vắng sự bình an, vì không có gì để chao động nó.

Certainly one can experience pleasure from the senses. If one has good karma there will be many occasions. Good food, beautiful scenery, pleasant people, good music, interesting books, a comfortable home, not too much physical discomfort. But do these bring fulfilment? Since it didn't happen in the past, why should it occur in the future? Path and fruit bring fulfilment because they are empty of phenomena. Emptiness does not change nor does it become unpleasant and it cannot lack peace, since there is nothing to disturb it.

Khi người ta nghe hoặc đọc về "Niết-bàn", người ta nói ngay là: "Làm thế nào mà tôi có thể không mong muốn gì cả?" Khi ta đã thấy mọi thứ ta muốn chỉ là để trám đầy sự trống rỗng bên trong và đều bất toại ý, lúc đó là lúc ta không muốn gì cả. Điều nầy vượt qua sự "không mong cầu" vì giờ đây ta chấp nhận rằng trong thực tế không có gì đáng để sở hữu. Không mong muốn điều gì sẽ giúp ta có thể thực chứng được rằng thật ra không có gì cả -- chỉ có một sự yên lặng và an bình.

When people hear or read about "Nibbana", they are apt to say: "How can I want nothing?" When one has seen that everything one can possibly want is meant to fill an inner void and dissatisfaction, then the time has come to want nothing. This goes beyond "not wanting" because one now accepts the reality that there is nothing worthwhile to be had. Not wanting anything will make it possible to experience that there is actually nothing -- only peace and quiet.

Bình Anson lược dịch

tháng 5, 1999

Ayya Khema

(taken from "All of us", 1987)