So sánh các bộ luật Tỳ-kheo

Các trung tâm thiền và ngôi chùa

Có rất nhiều trung tâm Thiền và chùa chiền rải rác khắp Hoa Kỳ. Tại California có 320 ngôi chùa, thiền viện và giảng đường. Các tiểu bang còn lại có tổng số là 258. Một cách tổng quát, ngoài Tịnh Độ Tông hiện có bốn tông phái Phật giáo đang tổ chức các khóa tu tập thường xuyên: Mật Tông, Lâm Tế, Tào Động và Nam Tông (Nguyên Thủy - Theravada). Ngoài ra, Phật giáo Việt Nam đã góp mặt với Đại Học Đông Phương do Cố Hòa Thượng Thích Thiên Ân sáng lập, tu viện Kim Sơn do Thượng Tọa Thích Tịnh Từ xây dựng và điều hành cùng Đại Tùng Lâm do Thượng Tọa Trí Hiền xây dựng.

Thiền viện ngoại quốc

Chúng ta có thể nhìn sơ lược một vài trung tâm Thiền điển hình như sau:

Thiền Viện Dòng Lâm Tế: Theo lời mời của một số đệ tử Hoa Kỳ, thiền sư Soju Sasaki đã đến vùng California vào thập niên 1950 và dạy thiền cho họ. Sau đó họ đã tạo mãi được một cơ sở của Hướng Đạo Hoa Kỳ ở trên ngọn núi Mount Baldy làm Thiền viện. Nơi đây cảnh trí rất hùng vĩ với núi đá và cây thông, tùng cao lớn. Có một số đệ tử Hoa Kỳ thường xuyên tu tập, mỗi năm vào mùa hè và đông. Họ tổ chức các Tuần Quán Niệm cho rất nhiều người Mỹ tu khắp nơi đến tu. Dòng Lâm Tế nổi tiếng với kỷ luật cứng rắn như quân kỷ và đòi hỏi thiền sinh phải nỗ lực tối đa nên đa số người về tu tập là các thanh niên và trung niên, chấp nhận mối thử thách gian khổ.

Thiền Viện Dòng Tào Động: Trung tâm Thiền San Fransisco (San Francisco Zen Center). Ngoài trung tâm Thiền ở Los Angeles do Thiền sư Maezumi lãnh đạo thuộc phái Tào Động, Trung Tâm Thiền này do Thiền sư Shunryu Suzuki thành lập (Thiền sư Shunryu Suzuki khác với nhà học giả kiêm hành gia Daisetz Suzuki nổi tiếng với các tác phẩm Thiền. Một số tác phẩm này được cụ Trúc Thiên dịch ra tiếng Việt vào năm 1959.) Sau đó phát triển thêm các chi nhánh khác như Thiền Viện Tassajara ( nơi mà thống đốc California Jerry Brown nhiều lúc đến tọa thiền khi còn tại chức), thiền sơn Zenshinji, quán ăn chay nổi tiếng ở San Fransisco, v.v...

Thiền Mật Tông: Thiền viện do các nhà tu Tây Tạng sáng lập. Có rất nhiều vị Lạt Ma (Lama) Tây Tạng dạy đạo tại nhiều tiểu bang Hoa Kỳ. Có hai trung tâm nổi tiếng là Trung Tâm Thiền Nyingmapa Meditation Center ở San Francisco và trường Đại Học Phật giáo ở Colorado.

Đạo sư Tarthang Tulku theo truyền thống Cổ Phái (Nyingmapa) hiện là người điều hành trường Đại Học Phật Giáo trong tinh thần phối hợp Trí Tuệ Giác Ngộ và Khoa Học Hiện Đại. Các tác phẩm đó đã trở thành rất nổi tiếng và được giảng dạy trên 40 trường đại học. Ngoài ra các tác phẩm này cũng được dịch ra tiếng Pháp, Đức, Hòa Lan, Tây Ban Nha, Phần Lan..., cùng rất nhiều ngôn ngữ để giảng dạy tại các trường đại học nổi tiếng, như đại học Heidelberg ở Đức, đại học Sorborne ở Pháp, v.v...

Cố sư trưởng Mật Giáo Chogyam Trung Pa, qua đời tháng 6 năm 1989, thuộc phái Kargyutpa (phái áo vải truyền thừa từ ngài Bồ Tát lừng danh Milarepa) xây dựng một viện đại học Phật Giáo Tây Tạng tại tiểu bang Colorado giảng dạy Phật Pháp và thực hành Thiền. Chương trình Shambala là một chương trình tu tập đặc biệt do vị sư trưởng này soạn thảo.

Thiền Nam Tông: Các Thiền viện Nguyên thủy (Theravada) do các vị thiền sư Nam Tông Tích Lan, Miến Điện và Thái Lan thành lập nhiều nơi trên nước Mỹ. Một số lớn Thiền viện Nam Tông ở vùng California do các vị Thượng Tọa và Đại Đức Miến Điện, Tích Lan và Thái Lan điều hành. Riêng về phía người Việt Nam, Thượng Tọa Kim Triệu hiện đang hướng dẫn một số các Phật tử VN và ngoại quốc tu Thiền Nguyên Thủy. Theo truyền thống này, các vị Thầy Nam Tông thường lặng lẽ tu hành, ít chú trọng đến sinh hoạt bên ngoài, dồn hết khả năng vào việc sống đạo và hướng dẫn đệ tử tu tập.

Trên đây là vài thiền viện điển hình của các tông phái. Hàng trăm, thiền viện như thế đã có mặt và phát triển tại Hoa Kỳ.

Các Thiền Viện Việt Nam

Viện Đại Học Đông Phương: Nhiều người Việt Nam ngạc nhiên khi biết rằng trước biến cố năm 1975, tại Hoa Kỳ đã có một viện Đại Học Đông Phương do một tu sĩ Việt Nam làm viện trưởng, cố Hòa Thượng Thích Thiên Ân. Ngoài việc điều hành Viện Đại Học này, cố Hoà Thượng Thích Thiên Ân còn dạy về Phật Giáo tại các trường Đại học ở California: University of California, California State College, UCLA, University of Irvine, Los Angeles, v.v... Mỗi lần Ngài giảng dạy, các sinh viên Hoa Kỳ đứng tràn ra cả phía ngoài để nghe.

Hòa Thượng qua đời năm 1980 để lại bao mối thương tiếc cho đệ tử Việt Nam và Hoa Kỳ. Công việc của Ngài hiện nay được các đệ tử tiếp nối dù bị thu hẹp hơn nhiều so với thời trước.

Tu Viện Kim Sơn: Tu viện Kim Sơn tọa lạc trên 30 mẫu núi đồi thuộc vùng Watsonville, bắc California. Tu viện này do Thượng Tọa Thích Tịnh Từ điều hành. Ngoài số 15 môn sinh thường trú tu tập, tu viện tổ chức các Ngày Quán Niệm hay Tuần Quán Niệm cho các Phật tử và thân hữu đến tu Thiền. Thượng tọa Tịnh Từ chủ trương pháp môn Thiền Tịnh song Tu theo truyền thốngViệt Nam. Ngoài chương trình tu tập và phát triển tu viện, Ngài còn đến nhiều địa phương khác để hướng dẫn Phật tử tu tập.

Ngoài ra Thiền sư Nhất Hạnh trong chương trình hướng dẫn hàng năm trên 20 thiền viện và viện đại học Hoa Kỳ, đã đến hướng dẫn cho Phật tử cùng thân hữu tham dự các Tuần Quán Niệm nơi đây. Thiền sư Nhất Hạnh thành lập Thiền Viện Làng Hồng ở Pháp tu theo truyền thống Thiền Việt Nam, khước từ danh xưng Thượng Tọa hay Thiền sư. Một số các tác phẩm như Trái Tim Mặt Trời, Phép Lạ Của Sự Tỉnh Thức, Thiền Hành Yếu Chỉ, v.v... đã dịch ra tiếng Đức, Anh, Pháp, Bồ Đào Nha, Hòa Lan, Ba Lan, Tây Ban Nha, v.v...

Dòng Tiếp Hiện của Ngài thành lập hiện có nhiều người Hoa Kỳ và Âu Châu tu tập. Với những kinh nghiệm hoạt động xã hội có sẵn, dòng này chủ trương tuyệt đối không sinh hoạt chính trị, chỉ đem từ bi và trí tuệ giúp hàn gắn mối khổ đau và hướng về sự an vui giải thoát trong đời sống bình thường.

Kỳ Viên Tự: Thượng Tọa Kim Triệu là một vị danh tăng Việt Nam thuộc truyền thống Nguyên Thủy (Theravada) hiện hướng dẫn môn đệ tu học tại Kỳ Viên Tự thuộc vùng thủ đô Hoa Thạnh Đốn và nhiều nơi khác tại Hoa Kỳ. Chính sự lặng lẽ tu hành của Ngài đã thắp sáng ngọn đuốc Phật Pháp tại vùng thủ đô Hoa Kỳ đầy náo nhiệt này. Đức độ của Thượng Tọa đã cảm hóa rất nhiều Phật tử Việt Nam và Mỹ đến tu tập và lo công việc Phật sự nơi đây. Họ dùng chữ 'Thánh Tăng' khi nói về Ngài. Đời sống giản dị, đức độ, sự tu tập và hướng dẫn đồ chúng theo ánh sáng giác ngộ Nguyên Thủy đã đưa đến sự cảm mộ ấy. Nếu chúng ta đến tu tập một ngày, mười ngày, một tháng dưới sự hướng dẫn của Ngài theo Pháp Môn Thiền Minh Sát (Vipassana) thì chúng ta sẽ không bao giờ quên các kinh nghiệm tâm linh tỏa sáng.

Trung tâm phật giáo Khuông Việt: Thượng tọa Thích Trí Hiền là viện chủ của Trung Tâm Phật Giáo Khuông Việt. Thượng tọa du học tại Nhật Bản từ năm 1967. Sau đó ngài về Shijuoka tu thiền tại một thiền viện nổi danh của dòng Lâm Tế. Sau khi tu học 13 năm ngài sang Hoa Kỳ xây dựng chùa Pháp Quang, ở vùng Grand Prairie, thuộc tiểu bang Texas và thành lập Đại Tòng Lâm Phật Giáo VN rộng 106 mẫu đất. Chương trình to lớn này nếu hoàn thành thì sẽ gồm có nhiều cơ sở như Viện Đại Học Phật Giáo, cơ sở huấn luyện Huynh Trưởng Gia Đình Phật Tử, Thiền Đường, v.v...

Hiện nay ngài đang hướng dẫn một số thiền sinh Mỹ và Việt Nam tu tập thường xuyên tại chùa Pháp Quang. Trung tâm phát hành bản tin bằng Anh và Việt Ngữ để thông báo chương trình tu tập và hoạt động Phật sự.

Ngoài các Trung Tâm Thiền nói trên, chúng ta có thể đến các chùa Việt Nam, Trung Hoa, Nhật Bản, Thái Lan hay Đại Hàn để tham dự chương trình sinh hoạt tu tập. Pháp môn Thiền Tịnh Song Tu là một phương pháp tu hành rất gần gũi với người Phật tử VN. Pháp môn này có đặc điểm là đáp ứng cả nhu cầu tín ngưỡng tâm linh lẫn nhu cầu an vui giải thoát trong đời sống hằng ngày.

Ngoài ra, kể từ khi Bác sĩ Roger Sperry thuộc Viện Nghiên Cứu Kỹ Thuật California (California Institute of Technology) nhận được giải Nobel Y khoa vào năm 1981 về các cuộc nghiên cứu các hoạt động của bán não bộ bên phải và bên trái liên quan đến cảm giác của hai bàn tay phải và trái, sự nhận thức, suy nghĩ, nói năng, sức khỏe, v.v... thì nhiều bác sĩ và tâm lý gia đã căn cứ vào đó mà phát triển những phương pháp trị liệu trong ngành y tế. Một trong các phương pháp đó là gởi những thông điệp tích cực vào vùng vô thức (subliminal learning), ứng dụng vào các ngành thương mại, giáo dục, y khoa, v.v...

Trên thực tế, phương pháp này có tính cách thụ động, thực sự không có hiệu quả bằng một người thành tâm áp dụng pháp môn Thiền Tịnh Song Tu, đưa đến niềm an vui rộng lớn, lâu bền và sâu xa cùng sự thanh tịnh an vui cũng như thành công và phát triển trong cuộc sống hiện tại.

Niềm an vui rộng lớn

Mỗi chúng ta lúc lớn lên ai cũng đi tìm hạnh phúc. Có người tìm về đời sống tôn giáo, sống đời độc thân, an vui nơi chốn Thiền môn. Có người lại gây dựng tình yêu, lập gia đình, có con cái để nối dõi tông đường. Mỗi người chọn một con đường và ai cũng ước mong đạt đến chốn yên vui hạnh phúc.

Nhưng nếu có ai hỏi thế nào là hạnh phúc, và ta có hạnh phúc chưa thì điều ấy có thể làm cho chúng ta bâng khuâng suy nghĩ. Thông thường, chúng ta thấy mình đạt được những gì mình mong muốn thì đó là có cuộc sống hạnh phúc. Nhiều lúc chính chúng ta không biết được mình có hạnh phúc hay không, chỉ nghe người khác thường có ý kiến về đời sống hạnh phúc hay đau khổ của chúng ta và các người chung quanh.

Nếu cho rằng thỏa mãn tất cả những gì mình mong muốn là sống hạnh phúc thì ta cứ thử xem các loại nhu cầu về tinh thần, tình cảm và thể chất chúng ta như thế nào.

Theo nhà tâm lý học Abraham Maslow, thì tất cả nhu cầu con người được xếp vào năm loại chính theo thứ tự đẳng cấp (từ dưới lên trên) như sau: trước hết con người phải thỏa mãn các nhu cầu thể chất như ăn uống đầy đủ, có nơi trú ẩn (nhà cửa), v.v... rồi thì nhu cầu an ninh (không sống trong tình trạng bị đe dọa, khủng bố) mới xuất hiện. Sau đó thì đến nhu cầu thương yêu và nhu cầu kính trọng. Cuối cùng là nhu cầu tự thể hiện (thực hiện khả năng có sẵn nơi mỗi chúng ta).

Sự sắp xếp các nhu cầu theo thứ tự ưu tiên như trên cho ta một ý niệm về sự cần thiết của mọi loại nhu cầu cần phải được thỏa mãn. Tuy nhiên, trên thực tế, các nhu cầu không xuất hiện theo thứ tự ưu tiên như thế. Có những người có thể chấp nhận đói rét, thiếu tiện nghi, sống kề cận với sự hiểm nguy để thực hiện lý tưởng của họ. Có kẻ lại không màng đến tình cảm hay sự thỏa mãn nghề nghiệp sau khi họ đã đầy đủ thực phẩm, phương tiện cư trú, chuyển vận và an ninh.

Do đó, có thể nói rằng tùy trường hợp, tùy tính tình, tùy sự đòi hỏi của cơ thể mà mỗi người có sự khác biệt trong các thứ tự ưu tiên các nhu cầu cần được thỏa mãn.

Nếu nhìn vào đời sống dân chúng tại Hoa Kỳ, chúng ta thấy hầu như đa số đều có đủ hoặc dư thừa thực phẩm, áo quần, nhà cửa, xe cộ. Tuy vậy, sự an vui hình như không tương xứng với mức độ gia tăng về vật chất này. Các chứng bệnh tâm thần như điên loạn, buồn chán, cùng các thứ nghiện ngập, bạo động, tội ác mỗi ngày một gia tăng. Niềm an vui mà chúng ta kiếm tìm hình như vẫn còn xa vời dù chúng ta có mọi thứ trong tầm tay.

Tình thương yêu rộng lớn

Nếu chúng ta cứ mãi kiếm tìm hạnh phúc bằng những gì bên ngoài mà chúng ta chấp hữu được thì hạnh phúc vẫn còn xa cách.

Chúng ta có thể có của cải, được yêu thương, được sự ngưỡng mộ, v.v... Nhưng điều ấy làm cho ta thấy sung sướng khi nghĩ tưởng đến lúc ban đầu, rồi dần dà ta quen với các niềm vui đó, sự sở hữu đó, và mọi thứ lại trở nên bình thường. Chưa kể nếu mất đi, chúng ta lại đau khổ tiếc nuối.

Có một niềm vui không tùy thuộc và bất cứ vật gì bên ngoài. Có thể đã có những lúc ta thấy lòng mình tràn đầy tình thương yêu, tràn đầy sự ấm áp, tràn đầy sự êm dịu chiếu sáng, rộng lớn bao la. Tình yêu đó bỗng đến mà không chờ đợi, không mong cầu, không nghĩ tưởng, không do một hình ảnh, một ý tưởng, một sự suy tư nào mang đến. Tình yêu đó tự nó hiện hữu, tràn đầy, rộng lớn, không chủ thể đối tượng. Nó như mặt trời tỏa chiếu mười phương thế giới, tràn đầy không phân biệt, ấm áp, êm dịu, ngất ngây trong sự hoan hỉ vô cùng.

Đó là lúc mà tâm ta chợt buông thả mọi sự tìm cầu, mọi sự so sánh, mọi sự biện minh lý luận. Lúc đó các ý tưởng đã thôi xuất hiện, sự tư duy cũng không còn phân chia, tạo một bức tường ta (chủ thể, ngã) và người, vật (đối tượng, sở). Tất cả những thù hận giận hờn, thương nhớ, vui buồn, tiếc nuối, phân biệt, mâu thuẫn, tranh chấp, v.v... lâu nay quấn quít vào nhau tạo thành một bức tường không thực có đó bỗng tan biến đi. Khi không còn có sự chia cách thì ta và thế giới bên ngoài là một. Từ thế giới rộng lớn, khoảng không gian bao la ấy tình thương yêu và sự hiểu biết chân thật bừng dậy. Tình thương yêu rộng lớn đó (đại bi) cùng sự hiểu biết chân thật ấy (đại trí) là bản thể chân thật của ta, đó là con người thật sự của ta. Bi và trí thuần là một sự an vui, chiếu sáng, tỏa rộng, rỗng lặng nên chứa đựng tất cả mà chẳng có chút nào ngăn ngại.

Đó chính là nguồn hạnh phúc uyên nguyên, nồng ấm, êm dịu, chiếu sáng, rộng lớn, không có bắt đầu và chấm dứt, ta luôn luôn là niềm an vui rộng lớn đó, niềm hạnh phúc không bờ bến đó, sự nồng ấm chiếu diệu đó.

Trở về nguồn an vui

Thiền giúp ta trở về với niềm hạnh phúc ấy, chốn thiên đàng ta đã đánh mất khi lớn lên rồi mãi lạc xa không còn biết chốn quay về.

Đức Phật là người đã nhắc nhở chúng ta rất nhiều về điều ấy. Ngài nói rõ về niềm hạnh phúc bao la, chỉ cho chúng ta thấy và dạy cách thực hành.

Sự tích truyền thừa đầu tiên xảy ra khi đức Phật Thích Ca đưa một cành hoa lên và ngài Ca Diếp mỉm cười, và kể từ đó môn đệ của Ngài được khuyến khích nhìn vào bên trong mà tìm ra chân lý tối thượng.

Đức Phật luôn luôn nhắc nhở chúng ta phải trực thức (tự mình biết lấy một cách trực tiếp) niềm an vui rộng lớn đó mà không cần phải dùng các triết thuyết, các lý thuyết siêu hình, các lời giải thích biện bạch, những điều suy diễn, lý luận, biện minh theo bất cứ một hệ thống tư tưởng nào. Chính sự nhận biết trực tiếp đó là chìa khóa mở cánh cửa tâm linh rộng lớn nơi chúng ta, giúp chúng ta thấy suốt bản chất của sự khổ đau, oán ghét, tức giận, nhớ mong sầu não nào phát hiện nơi ta. Chúng ta thường gán cho chúng một danh từ (tên) nào đó, giải thích do ai làm cho ta phải bị khổ sở như thế, bực bội như thế, để rồi tiếp tục đắm mình trong khổ não, giận dữ, buồn phiền, thù hận hay đè nén cho lãng quên.

Phiền não quả thật đã tạo ra sự căng thẳng nơi ta, một áp lực bên trong rất khó chịu mà ta muốn loại trừ, và việc quy tội trách móc kẻ khác là điều hay xảy ra như là một phương cách hữu hiệu để cho ta vơi đi sự khổ đau đó. Tuy nhiên, chúng ta biết cách ấy không thật sự giúp ta giải trừ phiền não, khổ đau nên chúng ta tìm về sự thực hành môn giải thoát. Đức Phật dạy, 'xoay cái nghe mà nghe tự tánh' (phản văn văn tự tánh). Trong mọi hoàn cảnh, phiền não, chúng ta không trốn tránh các cảm giác bức rức, bất an, giận hờn, buồn tủi bằng cách tìm sự giải trí để quên chúng đi, qua các cách tiêu khiển như xem truyền hình, chớp bóng, đọc sách truyện, nói năng bày tỏ hay trách móc thở than, than thân trách phận, v.v... mà chỉ cần lặng lẽ quan sát (ngắm nhìn) và trực nhận (biết trực tiếp) tất cả mọi biến chuyển, rung động, xúc cảm nội tâm. Với sự thấy biết trực tiếp (trực thức) như thế thì tất cả các ý tưởng, các sự biện minh, giải thích, trốn tránh, sợ hãi, bất an hoặc tìm cầu tự chúng dần dần trở nên yên ổn.

Bản tánh chân thật đó luôn luôn hiện hữu nơi mỗi chúng ta. Đức Phật ra đời chỉ cho chúng ta suối nguồn an vui vô tận mà mỗi chúng ta phải tự mình uống lấy chén nước hạnh phúc đầu nguồn đó. Khi tâm đã tràn đầy tình thương yêu rộng lớn (Bi) thì mọi sự phân biệt, mâu thuẫn, tương tranh, chia cách cũng không còn. Sự tỉnh thức chiếu soi (Trí) tự nó xâm nhập vào thực tánh của vạn vật để thấy biết tính cách thường hằng, rỗng lặng, trong sạch, chiếu sáng của tất cả mọi sự vật, mọi tương giao, mọi chuyển biến, mọi ý tưởng, mọi tình cảm. Với tâm tràn đầy tình thương yêu rộng lớn và sự tỉnh thức chiếu soi đó thì lời Đức Phật vào ngày Đản Sanh 'Trên trời, dưới trời, chỉ có mình ta là tôn quý' tự chúng trình bày, hé lộ ý nghĩa: Khi ta sống trong nguồn hạnh phúc rộng lớn vô cùng đó thì toàn thể thế giới này chỉ là một cõi bình an hạnh phúc, mười phương thế giới chỉ là chốn trong sáng an vui, tất cả đều trở thành cái Ta (Một) vô cùng tận, không còn gì tôn quý hơn.

Source: Phat Hoc Magazine, 1997, Kentucky, USA

http://www.win.net/phathoc/

Thiền Giả Yogi:

Sự Chuyển Hóa của Tâm với Pháp Niệm Xứ

Liễu Pháp

"Yogi" là danh từ ghép tiếng Pali gồm hai chữ "yoga" và "i". "Yoga" có nghĩa là sự thực tập chuyên cần hết sức mình. "i" có nghĩa là người có, người sở hữu. "Yogi" là người có sự thực tập chuyên cần hết sức mình, người thiền tập thực sự, thường được gọi là thiền sinh, thìền giả hay hành giả.

Mục đích của thiền giả là phát triễn tâm để đạt Định và Huệ. Người đạt được Huệ là người có hạnh phúc thực sự, có trí tuệ giải thoát, không còn khổ đau. Với kết quả của thiền tập, tâm sẽ được thanh lọc, kiến thức được phát triễn để đứng vững trước mọi hoàn cảnh của cuộc sống, để biết đối phó với Tham, Sân, Si , để thấy được thực chất của mọi hiện tượng, để kinh nghiệm được thực tại của chính mình.

Thực tập thế nào để đạt được Định và Huệ ? Phải trau dồi, giáo hóa tâm thế nào để thấy được Danh và Sắc ? Nên thực tập với phương thức thỏa đáng nào ? Để trả lời những câu hỏi này, ta phải hiểu thiền quán. Có nhiều trường phái thiền và phương pháp thiền khác nhau. Để phát triển tâm, thiết yếu chỉ có hai hình thức thiền : Thiền Chỉ hay Thiền Vắng Lặng (Samatha) và Thiền Quán hay Thiền Minh Sát (Vipassana). Thiền Chỉ dẫn đến sự an tĩnh vắng lặng và Thiền Quán tiến tới sự trực nghiệm bản chất của vạn vật và trí tuệ giải thoát. (Thiền Chỉ và Thiền Minh Sát được thực tập trong truyền thống Phật giáo Nam Tông, những phương pháp thiền khác trong truyền thống Bắc Tông và Mật Tông không bàn ở đây vì đề tài chính ở đây là sự chuyển hóa của tâm bằng phép tự quan sát).

Hiểu những khác biệt giữa Thiền Chỉ và Thiền Quán thật là quan yếu cho hành giả :

--Trong Thiền Chỉ có bốn mươi đề mục để thực tập định tâm. Khi quán một pháp trong Thiền Chỉ, ta dùng vũ trụ như là vũ trụ cho ta. Tập trung mắt và tâm ta vào một điểm , như dĩa kasina, hay tụng kinh, niệm Phật là những gì ta tạo lấy cho ta, những phương tiện để định tâm. Tứ đại, đất, nước, gió, lửa chỉ là những khái niệm ta tạo nên để giúp ta bắt cho được thực tại của vạn vật. Thiền Quán thì khác, Thiền Quán quan tâm tới vũ trụ như là vũ trụ chính nó; Vipassana có nghĩa là quan sát vạn vật hay hiện tượng như là vạn vật hay hiện tượng đang diễn tiến, không qua một khái niệm nào, để thấy được bản chất của vạn pháp. - Đặc điểm của Thiền Chỉ là sự vắng lặng của tâm. Đặc điểm của Thiền Quán là quan sát hiện tượng, quán cho đạt được trí huệ, cho thấy rõ được bản chất của mọi pháp : Vô thường (anicca), Khổ (dukkha) và Vô ngã (anatta). - Mục đích của Thiền Chỉ là vượt bỏ được những triền cái, như tham lam, sân hận hay hoài nghi. Mục đích của Thiền Quán là ra khỏi vô minh, không còn mơ hồ trong ảo tưởng, thấy được cái giả, chấm dứt si mê.

-- Kết quả của thực tập Thiền Chỉ là định, có khả năng tập trung tâm vào một đối tượng. Khả năng này giúp thiền giả xa lìa sự dính mắc vào các trần và căn, hưởng được sự an tĩnh vắng lặng của tâm. Kết quả của Thiền Quán là sự thanh lọc tâm, đạt được trí tuệ giải thoát, hoàn thành sự chuyển hóa của tâm, chấm dứt mọi đau khổ.

Sự thực tập Thiền Quán rất dễ lẫn lộn với Thiền Chỉ. Thiền giả cần phải nhận biết cảm thọ hay hiện tượng khi nó phát khởi và diễn tiến. Sự nhận biết này gọi là tâm niệm ,không cần phải niệm bằng lời hay nói thầm , điều cần thiết là tâm niệm phải được trang bị bằng chánh niệm, không cho một tư tưởng nào hiện lên. Tâm niệm về cảm thọ hay hiện tượng phải được niệm trong khi cảm thọ hay hiện tượng đang xảy ra. Trở ngại thông thường mà hành giả gặp phải là tâm niệm có khuynh hướng đi chậm hơn hiện tượng; trở ngại này thường đẩy tâm niệm về quá khứ, khi hiện tượng đã qua đi, làm cho tâm lâm vào lý luân hay cố tạo khái niệm, nhớ lại về hiện tượng thay vì chỉ quan sát hiện tượng. Yếu tố quan trọng ở đây là hiện tượng phải được quan sát khi nó đang xãy ra. Tâm niệm (mental note) rất quan yếu trong sự thực tập thiền Minh Sát.

Bước đầu của sự phát triễn tâm là thực tập định, tập làm chủ được cái tâm chưa trưởng thành còn non nớt của mình. Phương pháp có thể là để tâm ở nơi hơi thở chạm vào mủi hoặc tập trung tâm vào sự phồng xẹp của bụng khi đang thở vào và thở ra tự nhiên. Kỹ thuật có thể là chỉ quan sát cảm thọ hay bất cứ hiện tượng nào đang xãy ra mà không cho một tư tưởng nào phát khởi và xen lẫn vào sự quán cảm thọ hay hiện tượng . Sự thực tập này giúp ta kiểm soát tâm và tiến đến một mức định nào đó. Để đạt được Sơ Định (Kanika Samadhi), thiền giả phải thực tập hết sức mình, không lơ là.

Tuy nhiên không phải chỉ thiền tập, giữ giới luật trong đời sống hằng ngày là điều thật quan trọng. Trong đời sống thường nhật, một khuôn mẫu đạo đức được giữ gìn song song với sự thiền tập. Thiền giả phải giữ ít nhất là ngũ giới, không giết hại, không trộm cắp, không phạm điều dâm dục bất chính, không nói láo và không dùng chất ma túy. Theo giữ năm giới này, thiền giả khiến tâm lắng xuống cho dễ thực tập. Đây là điều kiện cần thiết để gặt hái kết quả của sự thực tập.

Giữ giới và tập định rất là ích lợi cho thiền giả, tuy nhiên thực tập Thiền Chỉ không mà thôi có thể đưa hành giả đến chổ yếm thế nếu không tiếp tục phát triển , đào sâu để thấy được bản chất của chính mình. Đó là Minh Sát Tuệ, là sự giáo hoá tâm, là tự quan sát mình. Tự quan sát chính mình là Phật pháp quan trọng nhất đức Phật để lại cho chúng sanh. Thiền Quán thì bất cứ ai cũng thực tập được vì mỗi người ai cũng phải đương đầu với đau khổ trong cuộc đời. Bất cứ ta theo một tôn giáo nào, hoặc là Phật giáo hoặc là Thiên Chúa giáo, ta cũng cần biết cách đương đầu với đau khổ là vấn đề ai cũng nhận là có. Hơn nữa, đa số chúng ta đều không phản đối một nếp sống đạo hạnh, tìm cách làm chủ tâm và phát triển sự hiểu biết về bản chất của vạn pháp. Thiền Quán là môn thuốc cho tất cả mọi người để trị một bệnh rất phổ thông: đau khổ.

Với sự mô tả về thiền giả (yogi) như đã bàn ở trên, hầu hết chúng ta trong đời sống hiện đại khó có thể là thiền giả hoàn toàn, nghĩa là có thể dùng hết thì giờ luôn luôn thực tập. Để có thành quả trong sự thiền tập, ta cần phải cố gắng thật nhiều. Một sự tinh tấn đơn thuần thường không đủ để vượt qua những triền cái trong tiến trình tu tập, phải tăng sự tinh tấn lên một mức nữa, rồi một mức cao hơn nữa. Sự tinh tấn luôn luôn phải vững chải trên đường Giới, Định, Huệ. Chánh tinh tấn thật là quan trọng trong Bát chánh đạo. Ta nên thực tập hằng ngày. Hơn nữa, ta nên dự, ít nữa là vài lần trong một năm, những khóa tu được các thiền sư hướng dẫn, hoặc là khóa tu ngắn hạn năm ngày, mười ngày, hai tuần hoặc khóa dài hơn một tháng hay ba tháng. Trong mỗi khóa tu, ta dùng hết thì giờ chỉ để tu học. Những khóa tu này thật cần thiết cho hành giả vì hai lý do sau đây:

-- Trong những khóa tu học tuy ngắn hạn này, thiền sinh ở xa những tiện nghi ở đời, những lạc thú ở thế giới này, những lạc thú không trọn vẹn. Ta xa được những điều thường chi phối ta trong đời sống hằng ngày, ta có thể tập trung có hiệu quả hơn trong thiền tập, giữ được đà này cho đến sau khóa tu và cho đến một khóa tu khác mà không phải rơi vào sự lơ là, mất đi sự thực tập nghiêm chỉnh, cần thiết cho sự tiến bộ.

-- Để thiền tập có kết quả, ta cần phải có thầy. Ta cần có thầy để được hướng dẫn đúng cách trong sự thực tập. Ta cũng phải có lòng tin tưởng nơi thầy hướng dẫn vì sự tin tưởng là nguồn gốc của thành công trong sự thực tập. Trong các khóa tu, thiền sinh thường được gặp riêng với thiền sư mỗi ngày để phúc trình sự thực tập và hỏi về những thắc mắc của mình. Thiền sinh thường được lĩnh hội lợi ích cho dù được thiền sư khuyến khích hay bày tỏ sự không bằng lòng về sự tinh tấn của thiền sinh.

Cho dù ta chưa phải là một thiền giả hoàn toàn (full time yogi), ta vẫn có thể thấy được sự tiến bộ của mình với điều kiện là ta thực tập tinh tấn hết sức mình. Ta có thể thấy sự tiến bộ của tâm (tâm chẳng hạn bớt tham, bớt nóng giận ...), ta nghiệm thấy ta có thể sống không cần tiện nghi hào nhoáng, chỉ cần những gì thật thiết yếu cho đời sống. Ta cũng thấy được là những thú vui vật chất hay tinh thần không còn hấp dẫn ta như trước. Những điều ta từng cho là quan trọng, ta có thể thấy là không còn dính mắc nữa. Ta nhiều khi còn cảm thấy được hạnh phúc thật sự chưa bao giờ cảm thấy từ trước.

Trí huệ giải thoát chỉ có thể đạt được bằng sự chuyển hóa của tâm với sự tự quan sát. Bước đầu là tập sống trong chánh niệm từng giây phút, giữ giới luật nghiêm chỉnh, thực tập thiền quán tinh tấn hết lòng cho mức định được tăng tiến, từ Sơ định , Cận hành định rồi Cận định, các triền cái tạm thời được chế ngự. Tuy nhiên sự định tâm có thể khiến hành giả thích hưởng sự an tĩnh vắng lặng mà quên niệm và nhớ những gì đang diễn tiến mà mình phải quan sát, nghĩa là không còn thực tập thiền Minh Sát. Chỉ định tâm không mà thôi sẽ không dẫn hành giả đến sự lĩnh hội được Danh và Sắc nếu hành giả không thực hành Minh Sát tuệ.

Một khi hành giả đạt được Sơ định thì tốt nhất là giữ cho mình khỏi an hưởng sự vắng lặng an tĩnh mà phải giữ chánh niệm và theo rõi các đề mục thân, thọ, tâm, pháp theo kinh Tứ Niệm Xứ.

Để đến được một mục đích thì thường có hơn một con đường để đi.Tuy nhiên tùy theo người, có đường thì tốt hơn đường khác vì nó thích hợp với những gì người đó đã có. Thực tập Thiền Quán với sự quan sát trực tiếp bốn đề mục niệm xứ giúp hành giả đạt được trí tuệ giải thoát. Trong lời mở đầu kinh Tứ Niệm Xứ, đức Phật nói: " Này các tỳ-kheo, đây ta chỉ cho quí vị con đường duy nhất (ekayano maggo) để có thể gạn lọc bản thân, vượt thoát phiền não,tiêu diệt ưu khổ, hành được chánh đạo và chứng ngộ Niết Bàn: Đó là Pháp Niệm Xứ " (Satipatthana). "Sati" nghĩa là chánh niệm. Nghĩa đặc biệt của chánh niệm là trạng thái thức tĩnh và quan sát sự vật một cách trực tiếp không thành kiến từ quá khứ cũng không với khuynh hướng trong hiện tại. Về phương diện thực tập, tâm niệm (mental noting) là phương pháp để giữ chánh niệm. "patthana" là chữ rút ngắn của "upatthana" có nghĩa nền tảng . Kinh mô tả bốn nền tảng hay lãnh vực để quán sát nên gọi là tứ niệm xứ.

Thiền Quán chưa bao giờ được thấy cần thiết hơn là trong thời hiện đại vì những điên đảo, thống khổ ta thấy và nhận lãnh trong đời sống hằng ngày. Chỉ mỗi chúng ta mới nếm được mùi thiền duyệt trong thành quả thực tập của mình. Đức Phật đã nói " EHI PASSIKO ", hãy đến và xem cho chính mình, ý nói " hãy thực tập đi rồi tự thấy thành quả ". Chúng ta hãy lặng lẽ thực tập và tinh tấn liên tục, hãy chuyển hóa tâm bằng cách tự quan sát, thành quả chỉ tùy thuộc vào sự thực tập của ta mà thôi.

Thanh lọc bản tâm bằng cách tự quan sát với chánh niệm phải chăng là tuyệt đỉnh của Phật pháp ?

Tâm nơi cảm thọ nơi chân bước

Chánh niệm không rời một phút giây

Vũ trụ trong ta không phiền trược

Hiện tại này an lạc nơi đây

Pháp tâm thân thọ hằng nhất niệm

Vọng tưởng vơi dần thấy diệt sanh

Bản tâm thanh lọc hoàn nhân quả

Chánh niệm soi đường lộ sắc danh

Roseville,Minnesota

Liễu Pháp

Tháng 12, 1991

Thiền Tại Công Sở: Lối Vào "Siêu" Quản Lý

Gerry Shishin Wick Sensel

Khi đất nước phát triển thịnh vượng thì tên tuổi của các nhà lãnh đạo ít được mọi người chú ý. Chỉ khi nào các vấn đề xã hội nảy sinh, lúc đó người ta mới tìm hiểu về người có trách nhiệm để mà trách cứ. Đó là nhà Vua, Tổng thống hay một nhà điều hành.

Nếu quyền lợi cá nhân của giới lãnh đạo được đặt trên lợi ích của đất nước thì nước đó sẽ rất khó phát triển. Cũng vậy, khi quyền lợi cá nhân của nhà điều hành trở nên quan trọng hơn vận mệnh của công ty thì công ty của ông ta dễ dàng đi đến chỗ thất bại. Một nhà điều hành thực hiện đúng vai trò của mình thì mọi công việc trong công ty sẽ được tiến hành một cách trôi chảy. Cá nhân của nhà điều hành hòa vào thành quả chung của công ty. Đó là điều mà bất kỳ một nhà điều hành giỏi nào cũng phải ý thức và thực hiện cho bằng được. Có quá nhiều nhà điều hành tin tưởng rằng họ có thể tìm ra tất cả các giải pháp để giải quyết mọi vấn đề trong mọi tình huống.

Thiền sư Jiso có dạy rằng: "Không định kiến là điều uyên ảo nhất". Không định kiến nghĩa là cởi mở đối với tất cả các sự kiện, đừng vội phán xét một người hay một tình huống nào đó. Bởi nếu tâm trí bạn chứa đầy các định kiến thì sẽ không còn chỗ cho một ý tưởng hay nữa. Ví như khi hai tay bạn đã nắm đầy đồ vật thì bạn không thể nhặt thêm được cái gì. Một đầu óc định kiến sẽ gây nên sự chia rẽ và nghi ngờ. Như cái dù, đầu óc chỉ hữu ích khi nó được cởi mở. Để có một đầu óc cởi mở, điều đầu tiên là phải nhận thức được bản chất của nó, hay nói đúng hơn là phải hiểu được bản chất của bản ngã là gì.

Trong tác phẩm "Công án thiền" (Genjo xoan), Thiền sư Dogen đã viết: "Học Phật chính là học về cái ngã. Học cái ngã tức là hãy quên cái ngã ấy đi". Quên đi cái ngã nghĩa là hãy cởi mở tất cả những dự kiến nhằm phát triển hay chấp thủ bản ngã. Những dự kiến này quá mênh mông và tinh tế đến nỗi đòi hỏi chúng ta phải kiểm nghiệm cẩn thận. Bằng cách nghiền ngẫm về bản ngã, chúng ta sẽ nhận thức được rằng tất cả những dự kiến của chúng ta thực chất chỉ là ý nghĩ viễn vông xuất hiện và mất đi trong từng ý niệm, những vọng tưởng này không được cấu tạo bằng một chất liệu nào cả, cũng như những cảm giác, những suy nghĩ, những trạng thái tình cảm và những quan niệm của mỗi chúng ta.

Gần đây, tôi có gặp một nhà quản lý cao cấp dày dạn kinh nghiệm. Ông ta đang điều hành các cơ sở có đến hàng trăm nhân viên của một nghiệp đoàn với số vốn lên tới hàng triệu mỹ kim. Qua cuộc trao đổi, ông ta đã bộc lộ niềm say mê đối với Thiền và sự hành Thiền. Sau khi ông ta thực tập thiền một thời gian, tôi đã đọc cho ông ta nghe một công án nổi tiếng của Lục Tổ Huệ Năng: "Không phải thiện, không phải ác. Vậy cái gì là bản lai diện mục của con người?". Ông ta bị tác động rất nhiều bởi công án này trong suốt thời gian chừng một năm, và sau đó, những cư xử của ông ta đối với cấp trên cũng như đối với nhân viên của ông ta đã thay đổi một cách khác hẳn. Ông ta không còn là một người quá bảo thủ nữa. Những cuộc trao đổi của ông ta với mọi người trở nên thoải mái nhẹ nhàng, và do đó ông ta có thể đưa ra những ý kiến của mình mà rất ít bị những phản kháng ngược lại.

Nếu bạn "không nghĩ thiện, không nghĩ ác" thì bạn đã ý thức được thực tại và cởi mở chân trí của bạn. Nếu bạn thường xuyên quan tâm về việc các đồng nghiệp và "sếp" của bạn đánh giá như thế nào về bạn thì bạn đang tự tạo ra những mâu thuẩn trong chính mình và ranh giới giữa bạn với những người chung quanh. Bạn sẽ không tiếp xúc được với chính mình và hoàn cảnh của mình. "Không nghĩ thiện, không nghĩ ác" chính là quên cái bản ngã đi. "Quên bản ngã tức là tâm trí được bừng sáng". Khi chúng ta thực sự cởi bỏ sự chấp thủ của chúng ta vào bản ngã thì mỗi hành động của chúng ta là một hành động của tỉnh giác, và mỗi nơi mà chúng ta đang hiện hữu sẽ là một cõi Niết bàn, dù cho nơi đó là phòng làm việc hay tiệm giặt ủi.

Một nhà điều hành giỏi cũng là một vị Bồ Tát

Tôi mãi không thể hiện được ý nghĩa thâm thúy về sự cao cả và vĩ đại của một vị Bồ Tát cho đến khi tôi được nghe Ngài Trungpa Rinpoche dạy rằng: Một vị Bồ Tát không bao giờ dành cho mình một khoảng thời gian nào. Thậm chí một vị Bồ Tát cũng không tự cho phép ngồi đọc tạp chí "Time" trên một chiếc ghế đắt tiền. Đó là một cách nói đáng để cho chúng ta suy ngẫm.

Theo Thiền sư Dogen, có bốn phương pháp mà vị Bồ Tát sử dụng để đem lại hạnh phúc cho chúng sinh. Ấy là Bố thí (trao tặng), Ái ngữ (lời nói hòa nhã), Lợi hành (hành động lợi người) và Đồng sự (hòa đồng cùng mọi người). Bồ Tát là một người luôn sống vị tha. Và một phần của đời sống vị tha đó là bố thí. Có rất nhiều hình thức bố thí. Nhà quản lý là người rất có điều kiện để thực hành bố thí. Điều đầu tiên ông ta có thể bố thí là vật chất và tiện nghi. Lương bổng mà mỗi nhân viên nhận được giúp họ trang trải những nhu cầu sinh hoạt trong đời sống bình thường. Một nhà điều hành giỏi là một người luôn đảm bảo cho nhân viên của ông ta một hệ thống trang thiết bị làm việc hiện đại tối thiểu, và một không gian thoải mái để họ có thể hoàn thành công việc của họ. Đó cũng là một phương diện của bố thí.

Một phương diện khác của bố thí là pháp thí - pháp chính là những lời dạy của đức Phật - pháp thí có rất nhiều hình thức. Tạo điều kiện để nhân viên có được một nền tảng giáo dục cần thiết giúp họ thành công trong công việc, ủy quyền cho nhân viên để họ có được những quyết định của riêng họ, giúp nhân viên học hỏi qua việc sửa chữa các lỗi lầm, đó cũng là những hình thức của pháp thí. Làm thế nào để nhân viên ngày càng phát huy được tài năng của họ và để nhân viên ý thức được rằng họ đang được động viên và khuyến khích bởi ông chủ của họ, vì thế họ luôn mong muốn được tiến bộ.

Phương diện cuối cùng và cũng là phương diện quan trọng nhất của bố thí là "Vô úy thí" (ban tặng sự không sợ hãi). Một nhà điều hành không thể ban tặng "sự không sợ hãi" trừ phi ông ta có được "sự không sợ hãi". "Không sợ hãi" chính là "quên bản ngã đi". Nếu không có một bản ngã để nâng niu và chấp thủ thì có gì để mà sợ hãi?

Phương pháp thứ hai mà Bồ Tát sử dụng để độ nhân là "Ái ngữ". Khi một vị Bồ Tát nhìn thấy tha nhân thì lòng từ bi bỗng nhiên được khơi dậy và Ngài luôn nói bằng những lời êm ái hòa dịu. Từ bi chính là một năng lực tự nhiên của trí tuệ. Người càng thâm hiểu thì càng muốn nói những lời nói hòa nhã. "Ái ngữ" cũng có nhiều hình thức. "Ái ngữ" không có nghĩa là luôn luôn ngọt ngào và mềm mỏng. Đôi khi "Ái ngữ" cũng có thể là một lời cứng rắn. Tùy từng hoàn cảnh cụ thể.

Phương pháp thứ ba là "Lợi hành". Lợi hành nghĩa là luôn quan tâm săn sóc đến mọi người, bất kể đó là cấp trên hay nhân viên của mình. Có một số người rất khéo léo trong việc ứng xử với thượng cấp, một số khác thì lại khéo léo trong việc điều hành nhân viên. Nhưng một nhà quản lý giỏi thì phải có được cả hai phương diện đó. Một trong những lý do dẫn đến sự chia rẽ, bất đồng trong công ty là vì người ta thường nghĩ rằng, nếu có một ai đó được cất nhắc thì mình sẽ bị mất chức. Thực hiện "Lợi hành" chắc chắn bạn sẽ luôn thắng lợi. Nếu bạn nâng đỡ cho đồng nghiệp thì họ sẽ nâng bạn lên. Nếu bạn ủng hộ cấp trên của bạn, bạn sẽ được tiến thân.

Phương pháp thứ tư là "Đồng sự" (hòa đồng với mọi người). Mỗi khi bạn cảm thấy xa lạ với hoàn cảnh và những đồng nghiệp mới, bạn hãy nghĩ về triết lý "không hai". Trời, đất và ta có cùng một nguồn gốc, ta và tha nhân vốn không hai. Không có sự phân biệt giữa ta với mọi người. Đấy là một trong những phát minh vĩ đại của đức Phật.

Không có một công thức chung nào để trở thành một nhà điều hành giỏi. Đức Phật gọi sự thực hiện công thức này, nhất định này là Upaya, hay "phương tiện thiên xảo". Mỗi người có một cá tính và mỗi hoàn cảnh mỗi khác. Upaya được các vị Bồ Tát sử dụng để hoằng hóa. Nhà điều hành cũng rất cần có Upaya - phương tiện thiện xảo để đem lại những gì tốt đẹp nhất cho nhân viên của mình.

Cách đây ba năm, một bậc thầy của tôi đã cho tôi ba lời khuyên về việc làm thế nào để ứng dụng Phật pháp trong đời sống hằng ngày.

Lời khuyên thứ nhất là hãy tôn trọng mọi người như tôn trọng đức Phật. Ở đây không hẳn phải là đức Phật mà có thể là bất cứ vị giáo chủ nào mà bạn tôn thờ và tin kính.

Lời khuyên thứ hai là hãy lắng nghe âm thanh quanh mình như đang nghe pháp. Pháp trong nghĩa này là những lời dạy của đức Phật.

Lời khuyên thứ ba là hãy biến mọi nơi trở thành những cõi Niết bàn. Niết bàn là nơi tràn đầy ánh sáng của trí tuệ tỉnh giác, thanh tịnh, an vui và hòa bình.

Chúng ta làm thế nào để ứng dụng được những lời khuyên trên vào đời sống thường nhật?

Về lời khuyên thứ nhất: Khi bạn bị kẹt xe trên xa lộ Los Angeles chẳng hạn, bạn có thể nhìn vào các tài xế khác, đặc biệt những người đang luồn lách qua lại giữa các làn xe, và có thể xem họ như một đức Phật? Tại nơi làm việc, nếu bạn có một ông chủ cực kỳ nóng tính, mặt mày luôn quạu quọ, bạn có thể xem ông ta như một đức Phật không?

Theo tôi, không nhất thiết chúng ta buộc phải cư xử với mọi người với một cách thức như nhau, mà nên đối xử với mọi người một cách có trí tuệ. Trí tuệ của con người phát triển theo thời gian và nó chi phối mọi hành vi của chúng ta. Đạo Phật dạy rằng, con người hãy cân bằng giữa trí tuệ và từ bi. Từ bi không có nghĩa là luôn luôn dịu dàng với mọi người. Trong một tình cảnh nào đó, cách cư xử cứng rắn lại là điều tốt nhất. Điều quan trọng là chúng ta phải luôn luôn xử sự một cách linh hoạt tùy vào mỗi hoàn cảnh cụ thể.

Một nhà quản lý giỏi cần phải nhận định đúng hoàn cảnh để ứng xử cho phù hợp. Một quyết định có thể đúng ở hôm nay nhưng không đúng vào ngày mai. Một quyết định có thể đúng với người này nhưng không đúng với người khác. Mỗi quyết định tùy thuộc vào mỗi hoàn cảnh, thời gian, không gian và người liên quan, nó cũng tùy thuộc mức độ căng thẳng của từng tình huống.

Về lời khuyên thứ hai: Hãy nghe các âm thanh chung quanh như đang nghe Pháp. Ở Trung Hoa có một Thiền sư nổi tiếng tên là Joshu, ở vào tuổi 60, ngài là một Thiền sư uyên bác và cực kỳ tài năng. Tuy vậy, ngài tự thấy còn nhiều điều phải học hỏi. Vì thế ngài quyết định thực hiện một cuộc hành hương. Trên đường, nếu gặp một cụ 80 tuổi muốn học Thiền, ngài liền dạy Thiền cho người đó, nếu ngài gặp một em bé 8 tuổi, ngài cũng sẵn sàng học hỏi những điều nơi em bé mà ngài nghĩ có thể học được. Với phương pháp cởi mở ấy, hai mươi năm sau khi ở tuổi 80, ngài trở nên uyên thâm và dày dạn kinh nghiệm. Đến lúc đó ngài mới quyết định quay trở về để truyền thừa Thiền học cho các đệ tử. Ngài dạy Thiền được 20 năm nữa.

Nghe các âm thanh như đang nghe Pháp nghĩa là bạn hãy luôn lắng đọng tâm tư và tập trung tư tưởng, hãy chú ý đến những gì mà người khác đang đối thoại với bạn. Chúng ta thường quá huyên thuyên đến nỗi khiến cho người khác cảm giác là chúng ta không hề nghe họ nói. Nếu chúng ta biết lắng nghe thì chúng ta dễ dàng có được những cuộc trò chuyện thú vị và hữu ích.

Khi thực tập Thiền định, bạn có thể thấy sự tập trung tư tưởng là một điều rất khó. Việc tập trung tâm ý vào hơi thở thôi đã là một điều không đơn giản chút nào. Chỉ khi nào bạn lắng đọng tâm tư của mình thì bạn mới có thể lắng nghe được những đối thoại một cách đầy dủ và chính xác.

Người ta thường thích đi xa thành phố và đến những miền rừng núi để hành Thiền vì họ nghĩ rằng đó là một nơi yên tĩnh. Tuy nhiên, khi có một chú chim hay một con thú rừng xuất hiện thì sự yên tĩnh của núi rừng cũng bị phá vỡ. Và sự huyên náo này cũng chẳng có gì khác sự huyên náo ở thành thị. Chúng ta thường nghĩ rằng, có những âm thanh nghe êm tai và có âm thanh nghe choáng tai. Ở núi rừng, thực ra có nhiều điều hấp dẫn như màu xanh của cỏ cây, không có sự ồn ào náo nhiệt của đám đông người và xe cộ như ở thành thị. Xét cho cùng, phải chăng đó chỉ là những hiện tượng sinh học đơn thuần hay là những gì đang diễn ra trong tâm của chúng ta? Nếu bạn thích nghe tiếng suối reo thì tiếng suối trở thành một âm thanh dễ nghe. Nếu bạn nghĩ tiếng động từ động cơ xe cộ là ồn ào thì âm thanh đó trở nên chói tai. Vấn đề ở chỗ, đầu óc chúng ta đã chứa quá nhiều sự chọn lựa và sàng lọc mang tính định kiến. Nếu chúng ta vứt mớ bòng bong ấy đi để sống với hiện tại thì mỗi âm thanh trong cuộc sống đều có thể là một nhân tố đưa ta đến giác ngộ.

Về lời khuyên thứ ba: Hãy biết mọi nơi chúng ta đang hiện hữu thành một cõi Niết bàn. Bất cứ ở đâu và ngay bây giờ bạn đang hiện hữu thì ở đó là một cõi Niết bàn. Một vị Tổ sư đã từng dạy: "Không xua đuổi vô minh, không truy tìm giác ngộ. Vì vô minh, đúng như nó đang là, chính là bản chất của giác ngộ". Đích thị cái thân thể ô trược này, hiện hữu và tan biến như hoa đốm giữa hư không. Khi chúng ta thực sự tỉnh giác được chân lý của vạn hữu, chúng ta không tìm thấy điều gì đặc biệt để bảo rằng "Đây là chân lý".

Ở đây, có một điều mà chúng ta cần phải suy ngẫm. Con người thường hay cố gắng để tự thay đổi chính mình. "Nếu tôi là một người khác", "Giá mà tôi có thể tự thay đổi được thì mọi việc sẽ rất đẹp hơn"... Điều đó cũng chẳng khác gì khi bạn nghĩ rằng, nếu bạn có một cái máy hát mới, hoặc một chiếc ô tô với sắc màu và kiểu dáng ưng ý thì sẽ tốt hơn cho bạn nhiều. Nỗ lực của chúng ta là thực tập để trở thành con-người-chúng-ta-đang-là chứ không phải để lột xác thành một người khác.

Cái ngã vô minh đầy si vọng này, đúng như nó đang là, đồng nhất với cái ngã giác ngộ. Nếu bạn nhận ra điều đó thì việc thực tập sẽ trở nên dễ dàng hơn. Khi chúng ta tự chối bỏ bản thân mình, thì ngay lúc đó, chúng ta cũng đang tự chối bỏ chính cái phương tiện có thể khai mở thật ngã của chúng ta. Thật ngã đó không tồn tại ngoài thân thể và tâm trí này. Chính thân thể và tâm trí này, ở ngay nơi đây, là thân thể và tâm trí của giác ngộ. Nếu bạn chối bỏ nó trong bất cứ hình thức nào, có nghĩa là bạn đang chối từ chân ngã - giác ngộ của chính bạn. Cho nên, thay vì nỗ lực xua đuổi vô minh thì chúng ta nên trở về sống tỉnh thức trong mỗi giây phút hiện tại.

(Tác giả: Shishin Sensel, Thiền sư đồng thời là giám đốc của một công ty phát triển nhu liệu vi tính tại Merriam-Webster.)

Thích Nguyên Hạnh dịch (TBGN, 11-1996)

Sincere thanks to anh Nguyen Quang Trung for re-typing this article.

Thiền và Xã Hội Mỹ

Trần Khải

Bài này chỉ bàn thuần túy về chuyện Thiền ứng dụng trong xã hội hiện đại, và một số rắc rối liên hệ đang xảy ra trong xã hội Hoa Kỳ, kể cả cuộc tranh luận giữa các chuyên gia giáo dục về những bất trắc mà chúng ta sẽ phân tích nơi đây. Đừng vội nghĩ rằng đây là chuyện của các chuyên gia hay của người quan tâm về Thiền, bởi vì những người con của bạn có thể cũng đang đọc, đang tìm hiểu và đang dò tìm thực tập. Rủi mà tập nhầm các pháp môn giáo phái đầy bất trắc, thì vừa có hại cho sức khỏe, mà lại mang tiếng oan cho các pháp môn Thiền của nhà Phật.

Ai cũng biết lợi ích của các pháp môn thiền định của Phật Giáo, và nhiều pháp môn có thể áp dụng cho bất kỳ tín đồ tôn giáo nào mà không gây mâu thuẫn về tín ngưỡng, thí dụ như Thiền Tông (Zen, tại Mỹ và Nhật phổ biến nhất là Soto Zen), hay Minh Sát Thiền (Vipassana), hay nhiều pháp môn khác... Các pháp thiền định này không đòi hỏi tin tưởng vào bất kỳ vị thần linh nào, và đang được dạy ở nhiều nhà tù Hoa Kỳ, Thái Lan, An Độ... để các tù nhân trở nên hiếu hòa, giảm bớt bạo động, dễ dàng cảm thông với người chung quanh, và giữ gìn sức khỏe cả cho cơ thể và tinh thần, chữa cả nhiều bệnh ngặt.

Thậm chí, để tránh gây cảm giác dị ứng đối với tín đồ tôn giáo khác, người ta còn đặt tên khác cho các pháp thiền này. Thí dụ, theo bài viết của Prema Ranawaka-Das, tựa đề "Whose Vipassana?" (Minh Sát Thiền Của Ai?), thì có những phương pháp đang dạy trên thế giới với tên gọi khác nhau, như "Minh Sát Thiền Của Goenka", rồi "Minh Sát Thiền Của Bedi"... mặc dù hầu hết đều biết rằng cội nguồn vẫn là Minh Sát Thiền của Đức Phật. Lý do là, theo bài này, "hầu hết các tín đồ An Độ Giáo, Thiên Chúa Giáo, Hồi Giáo, Rishi/Baba, các tù nhân trong trại tù khét tiếng Tihar và các nơi khác sẽ không chịu tập [nếu gọi là Minh Sát Thiền của Phật Thích Ca]. Bất cứ thứ gì hễ dính tới Phật Giáo là họ bị cấm liền; họ sẽ không muốn bị cáo buộc là quay lưng với các tôn giáo của họ để thực tập theo Phật Giáo, vì họ biết rằng lời Phật dạy trong căn bản trái ngược với đức tin của họ."

Thực sự, đối với người Việt Nam thì sẽ đơn giản hơn nhiều. Bạn có thể bước vào những ngôi chùa đang dạy thiền, và nói với vị thầy hay ni sư trong chùa rằng bạn không phải là Phật Tử nhưng lại muốn học thiền, thì bạn sẽ được dạy thiền theo một phương pháp không cần tới đức tin hay sự thờ phượng nào hết. Tất nhiên, đối với Phật Tử thì khác, bởi vì sau một thời gian, Phật Tử có thể được yêu cầu quy y thọ giới, sám hối và lễ bái. Thiền nhà Phật, một cách ứng dụng, thực sự có thể dạy và tu tập mà vẫn thích nghi với mọi tín đồ tôn giaó khác.

Nhưng có một phương pháp thiền định đang gây tranh cãi cho các chuyên gia giáo dục Hoa Kỳ. Đó là Transcendental Meditation, một kỹ thuật thiền định An Giáo viết tắt là TM. Trong bài báo nhan đề "Meditation Controversy" (Tranh Cãi Về Thiền Định) của nhà báo Joy Victory trên tờ The Journals News, số ngày 18-5-2004, cho thấy một phương diện bất trắc đang được báo nguy.

Thoạt trông thì vô hại: mắt nhắm lại, ngồi thẳng trong phòng vắng lặng và thầm đọc một chữ mật chú trong 10 hay 20 phút - nếu trẻ em 2 lần ngồi mỗi ngày kiểu TM này, theo bản văn của Committee for Stress-Free Schools (CSFS), sẽ giảm được áp huyết, tăng điểm học và hạ thấp mực độ căng thẳng. Nhưng nhiều chuyên gia cho rằng lợi ích của TM đã được thổi phồng, hầu hết các bản nghiên cứu TM đã bị bóp méo về hướng lợi ích tích cực, và quan trọng còn là TM có quá nhiều hơi hướng tà giáo.

Chỗ này nên ghi chú, hầu hết các pháp môn thiền nhà Phật khi ngồi không cho nhắm mắt, lý do là muốn thiền sinh khi làm việc trong đời thường ở mọi tư thế đi đứng nằm ngồi sẽ vẫn thiền được, và cũng để tránh các ảo giác dễ gặp khi nhắm mắt, thậm chí nhắm mắt trong vài trường hợp có thể dễ bị lên đồng.

Vấn đề rắc rối với TM chính là, đang có ít nhất 4 trường học tại Hoa Kỳ đã đưa TM vào chương trình học, và ủy ban CSFS đang vận động ráo riết để đưa chương trình này vào các thành phố lớn, kể cả New York City. Nên mở ngoặc chỗ này, đọc tới chỗ naỳ mới thấy, tội nghiệp cho mấy thầy và ni sư Việt Nam, không có khả năng "tiếp thị" mạnh mẽ như thiền TM. Làm thế này thực sự tốn tiền lobbying kinh khủng.

Hồi tháng 3, ủy ban CSFS đã mở ra một hội nghị về TM cho các viên chức giáo dục vùng New York. Trẻ em tuổi đi học đã biểu diễn các kỹ thuật và các nhà nghiên cứu đã chia sẻ các kết quả nghiên cứu. Tính cho tới giờ, chỉ có các trường tư (private schools) hay trường đặc quyền (charter schools) là đang dùng TM, theo lời Joseph Boxerman, một thầy dạy TM và là người lo về truyền thông cho ủy ban.

Boxerman nói, "Chúng tôi sẽ tới bất cứ nơi nào chúng tôi được đón nhận. Ong nói là chương trình dạy ở nhà trường sẽ miễn phí."

Tuy nhiên, cần phải nghi ngờ chỗ này. "Để nghe họ nói, bạn sẽ nghĩ đây là thứ gì vĩ đại nhất kể từ khi phát minh ra cà-rem icecream," theo lời Barry Markovsky, nhà nghiên cứu về mạng lưới xã hội và là Khoa Trưởng Xã Hội Học ở University of South Carolina. "Đó là cách để cấy tôn giaó vào những người không hiểu và là một cách để thu lợi nhuận."

Uy ban CSFS là một ngoại vi của Maharishi Vedic Education Development Corporation, một tổ chức bất vụ lợi nhằm quảng bá TM cho mọi lứa tuổi. Có hàng chục tổ chức tương tự toàn cầu, tài trợ bởi đệ tử của Maharishi Mahesh Yogi, một nhà thần bí An Độ nổi tiếng từ thập niên 1960s sau hi dạy ban nhạc The Beatles tập thiền.

Chính nhờ quan hệ nổi tiếng đó nên danh tiếng Mahesh và TM nổi như cồn, và vào đầu thập niên 1970s, các trung tâm TM mọc khắp thế giới. Qua nhiều năm, hàng trăm tổ chức dưới ảnh hưởng của Mahesh đã dạy cùng kỹ thuật, dưới những tên gọi có khi nghe có vẻ tâm linh như Spiritual Regeneration Movement (Phong Trào Tái Sinh Tâm Linh), hay nghe như khoa học với tên gọi đầy tính hàn lâm, Science of Creative Intelligence (Khoa Học Về Thông Minh Sáng Tạo).

Bây giờ thì Mahesh và các đệ tử đã tạo dựng được một đế quốc khổng lồ với các trung tâm dạy TM bất vụ lợi, các cơ sở kinh doanh địa ốc, và cả các đại học mà tín chỉ được công nhận bởi Bộ Giaó Dục, như Maharishi University of Management tại Maharishi Vedic City, Iowa (cư dân thành phố này mới đây đã chấp thuận tên gọi này xuyên qua 1 cuộc bỏ phiếu). Có khoảng 5 triệu người khắp thế giới đã học TM, theo lời Bob Roth, phát ngôn nhân của phong trào.

Nhưng TM thiệt sự không rẻ. Roth nói, học phí là 2,500 Mỹ Kim để học kỹ thuật từ một vị thầy có chứng nhận. Roth nói, tiền này không tới thẳng Mahesh mà sẽ giúp lập nên các trung tâm bất vụ lợi. Có thể thấy khác biệt chỗ này: các thiền sư Việt Nam dạy Thiền miễn phí, thậm chí nhiều trường hợp còn nuôi cả học trò về tham học. Mà khi dạy thì quý thầy VN không có gì để giấu cả, chỉ vì trò chưa hiểu nổi thôi. Boxerman nói với Joy Victory rằng, những hoạt động trong nhiều tổ chức và trung tâm TM không thể tiết lộ được, và những gì một thiền sinh TM học thì phải giữ bí mật.

Trong chương trình nhà trường, thiền TM được dạy riêng từng cá nhân, mặc dù học trò ngồi thiền trong các nhóm đông người. Ủy Ban CSFS nói là dự định dùng tiền hiến tặng để dạy TM miễn phí cho người thọ thuế, nhưng hiện thời cơ quan Viện Y Tế Quốc Gia (National Institutes of Health, cơ quan nghiên cứu liên bang) đã tài trợ cho họ gần 20 triệu đô la để nghiên cứu TM trong các cộng đồng hầu hết là dân thiểu số. Độc giả nên cảnh giác, chúng ta là cộng đồng thiểu số, và nếu bạn đang sống ở Miền Đông, thì có thể con bạn cũng đang tiếp cận với TM. Hãy dè dặt.

Tổ chức này cũng đã nhận hơn 100,000 Mỹ Kim từ DaimlerChrysler for the Nataki Talibah Schoolhouse, một trường đặc quyền ở Detroit đã dùng TM từ 1997. Bên cạnh Talibah, các trường khác đang dạy TM là ở Silver Spring, MD, và Washington, DC, và tại một trường tiểu học trong khuôn viên đại học Maharishi University of Management tại Iowa.

Những bản truyền đơn của ủy ban CSFS đưa ra đầy ngôn ngữ quảng cáo. Thí dụ, viết rằng đã có hơn 500 cuộc nghiên cứu về TM thực hiện "bởi 200 cơ quan nghiên cứu độc lập toàn cầu."

Nhưng khi duyệt lại vào năm 2003 bởi tạp chí y khoa The Middle European Journal of Medicine thì lại khám phá ra rằng trong 700 cuộc nghiên cứu về TM trải dài 40 năm đó, chỉ có 10 cuộc được thực hiện trong truyền thống bệnh viện với các nhóm kiểm soát chặt, làm một cách bất kỳ (randomization) và cả thuốc giả (placebo). Trong 10 cuộc nghiên cứu đó, có 4 cuộc tuyển dụng các đối tượng mà những người này trước đó đã hứng thú với TM (nghĩa là có thành kiến thiên vị).

"Cuộc duyệt xét của tôi kết luận rằng như dường có một hiệu ứng thuốc giả mạnh mẽ xảy ra để có thể có hiệu quả như sự mong đợi dàn dựng sẵn," theo lời Peter Canter, trả lời qua email. Hiệu ứng thuốc giả (placebo effect) có nghĩa là, bệnh nhân được cho uống thuốc giả mà tưởng thuốc thật, nhờ tâm lý này mà tự hết bệnh. Canter là nhà nghiên cứu của Đại Học Y Khoa Peninsula tại các trường University of Exeter và Plymouth tại Anh Quốc.

Cuộc duyệt xét các bản nghiên cứu cũng cho thấy nhiều tác giả các cuộc nghiên cứu TM có liên hệ tới một trong các đại học của Mahesh,

Một số lời quảng cáo của Mahesh lại làm tổn thương chính phong trào của ông. Vào thập niên 1970s, ông nói thiền sinh của ông có thể đủ “giác ngộ” để bay bổng khỏi mặt đất, khi lên đồng (in a trance, có thể dịch là xuất thần; tình trạng tương tự như người xiên lình, lấy dao đâm vào người mà không chảy máu). Ông gọi đó là "pháp bay du-già" và phổ biến các tấm ảnh cho thấy các thiền sinh nhấc bổng người lên không. Nhưng rồi người ta khám phá ra là các thiền gia này đang nhảy bổng, chứ không phải bay.

Ông cũng nói là nếu có đủ các thiền gia ngồi thiền hay “bay” cùng nhau, thì có thể ảnh hưởng thế giới. Năm 1988, họ đưa ra bản tin nói là các thiền gia ở Texas có thể ảnh hưởng tới hướng đi của trận bão Hurricane Gilbert, một trận bão dữ dội được đoán là sẽ gây thiệt hại nặng nề, và rồi đã đánh vào các vùng nông thôn Vùng Vịnh (Texas).

Tín đồ TM gọi đó là "Hiệu Ứng Maharishi," trong đó họ gom tâm lại để ảnh hưởng vào "tâm thức toàn cầu" (global consciousness). Các ông đạo TM đã xây dựng "những lâu đài hòa bình" khắp thế giới nơi họ có thể ngồi thiền tập thề.

Marjorie Castro, Học Khu Trưởng của các trường vùng Croton-Harmon, nghi ngờ về các lời tự quảng cáo của TM. Học khu đã có thời gian ngắn đưa yoga vào dạy như một môn học, nhưng rồi phải thu hồi sau khi một số bố mẹ nói là việc tập yoga với các tư thế như "tư thế cầu nguyện" thì lại có không khí tôn giáo.

Bà giải thích, "Trẻ em trường công đến từ nhiều khuynh hướng, và đó là điều tuyệt diệu. Bạn phải rất là cẩn trọng."

Tuy nhiên, Rick Ross, chuyên gia về tà giáo, nói là các bậc phụ huynh nên cực kỳ cẩn trọng với phong trào TM, vì ngay cả nếu TM không phải tà giáo thì nó lại mang nhiều khuynh hướng như tà giáo (cult-like), đặc biệt là cách hội viên phải tôn thờ lãnh tụ Mahesh.

"Bản chất thờ giáo chủ của TM là điều làm người ta nhìn thấy (nó như tà giáo)," theo lời Ross, người điều hành Rick Ross Institute, một cơ quan bất vụ lợi bản doanh ở Jersey City, N.J. chuyên nghiên cứu về tà giáo và các phong trào gây nhiều tranh cãi. "Những người liên hệ tới Maharishi đều tận lực thờ phượng ông ta.”

Ross nói, thực sự là việc thờ phượng trong bản chất không nguy hiểm, nhưng tín đồ TM đã cúng nhiều triệu đô la cho phong trào.

Cựu giáo sư TM Don Krieger đã rời bỏ phong trào, sau khi vợ ông lo ngại là TM làm phiền tới đức tin Do Thái Giáo của họ. Ông ước tính là ông đã nộp hàng chục ngàn đô la khi là hội viên để dự các khóa học, khóa thất và huấn luyện giáo sư TM.

Ông nói, câu thần chú thực ra là 1 chữ Ấn Độ, thường là tên 1 vị thần. (Boxerman bác bỏ lời tố giác này, và nói đó là 1 chữ vô nghĩa, mặc dù ông không thể nêu ra 1 thí dụ nào, bởi vì thần chú luôn luôn được giữ bí mật bởi các giáo sư và học viên.)

Còn tệ hơn nữa, Krieger nói, là không khí tôn giáo của "lễ kết nạp" cho thiền sinh mới. "Đó là buổi lễ có nhang, long não và một cây nến. Có vật cúng dường trên một khay và 1 bàn thờ nhỏ với ảnh thầy của Mahesh (Guru Dev)," theo lời Krieger, cũng là một giáo sư phẫu thuật thần kinh tại University of Pittsburgh. "Cuối cùng, vị thầy quỳ xuống và lạy và mời tân thiền sinh quỳ xuống. Đây là thờ ngẫu tượng..."

Cựu hội viên TM Joe Kellett đã phân tích kỹ thuật hơn về TM, nói rằng lãnh tụ phong trào TM tuyển được tân hội viên nhờ giáo pháp và việc tu tập chủ yếu là các hình thức của sự thôi miên và tự thôi miên.

Kellett giải thích về hiện tượng lên đồng này trong trang www.suggestibility.org, một trang web ông hy vọng giải thích các yếu tố chưa biết về TM -- thí dụ như ảnh hưởng phụ của TM -- cho những ai muốn học cái mà ông gọi là tà giáo lên đồng.

Kellett nói một số người không có khả năng thoát hoàn toàn ra khỏi cơn lên đồng sau khi họ ngồi thiền, làm cho họ phờ phạc, mệt mỏi và buồn ngủ.

Krieger đồng ý về cách giải thích đó. Sau khi ngồi thiền, ông nói ông thường phải tìm cách cho tỉnh thức, mặc dù ông trước đó đã ngủ đủ giấc.

Xin bạn đọc dè dặt, cẩn trọng. Khi ngồi thiền xong là phải tỉnh táo, mạnh mẽ mới đúng. Tốt hơn hết, hãy đọc nhiều sách về thiền, vào chùa hội ý quý thầy, quý sư cô cho tận tường, và hãy theo dõi xem con mình có đang đi lạc vào đâu không.

Source: Việt Báo, http://www.vietbao.com (15 June 2004)

Về pháp tu Thiền

Trước hết, chúng ta hãy thử tự trả lời câu hỏi: "Thiền là gì?" Một câu hỏi tuy đơn giản, nhưng có lẽ sẽ có nhiều lối trả lời khác nhau.

Theo ngữ nguyên, Thiền là cách nói tắt của chữ "thiền-na", là lối phiên âm Hán Việt của chữ Phạn Jhana, hay Dhyana trong Sanskrit. Thiền-na, trong kinh điển nguyên thủy, dùng để chỉ mức độ an định đặc biệt khi luyện tâm.

Thiền còn được dùng để dịch chữ Bhàvana và Samadhi. Bhàvana có thể được hiểu như là một sự tiến triển, phát triển tâm linh, sự tu tâm, luyện tâm. Tiếng Anh thường dịch là Mental development. Samadhi thường được dịch là Định, Thiền định, Tâm định. Tiếng Anh thường dịch là Concentration, Meditation.

Ngay trong ngôn ngữ Thái Lan, họ cũng không có một từ chuyên môn để dịch. Thông thường, để chỉ công phu ngồi hành thiền, họ dùng chữ "Nắng Samadhi" ("nắng" là ngồi), hay "Nắng Bhavana". Thỉnh thoảng, họ dùng chữ "Nắng Thang-nay" nghĩa là "ngồi và quay nhìn vào bên trong".

Theo thiển ý, có thể dịch chữ "bhàvana" là: tu thiền, tu tâm, luyện tâm, lọc tâm, dưỡng tâm. Còn chữ "samadhi" thì tùy theo ngữ cảnh. Nếu được dùng trong nghĩa "chánh định" (samma samadhi), một trong 8 chi phần của Bát chi Thánh đạo, thì chữ nầy có liên quan đến các tầng thiền-na, và thường được xem như cùng nghĩa với "samatha-bhàvana", dịch là Thiền An Chỉ, hay Thiền Chỉ. Nếu được dùng trong nghĩa tam vô lậu học Giới Định Tuệ, thì có nghĩa là bao gồm 3 chi: Chánh Tinh Tấn, Chánh Niệm, Chánh Định của Bát chi Thánh đạo.

Theo Tiến sĩ Muller, một học giả Bắc tông, tác giả quyển Tự điển Thuật ngữ Phật học Đông Á (Dictionary of East Asian Buddhist Terms), Thiền Định là tiếng ghép đôi, từ chữ Phạn là "Thiền" (từ "thiền-na") và chữ Hán là "Định", có nghĩa là quay nhìn vào bên trong, với trạng thái tĩnh lặng.

Cư sĩ Đoàn Trung Còn, một học giả Bắc tông khác, trong quyển Phật học Từ điển, cho biết rằng Thiền là từ chữ "Thiền-na", phiên âm từ tiếng Phạn "Jhana, Dhyana". "Thiền định" dùng để dịch chữ "Samadhi", phiên âm là Tam-ma-địa, Tam-muội. Có khi dịch là "tĩnh lự", nghĩa là làm cho an tĩnh để suy xét (tư lự).

Theo Tự điển Phật Học Huệ Quang, Dhyàna hay Jhàna, ngoài tiếng phiên âm là Thiền-na, còn được phiên âm là Đà-diễn-na, Trì-a-na; dịch là Tĩnh lự, Tư duy tu tập, nghĩa là tư duy trong sự vắng lặng.

*

Vì Thiền có liên quan đến Con Đường Tám Chánh (Bát chi Thánh đạo) đưa đến giác ngộ giải thoát, ở đây, chúng ta cũng nên ôn lại lời Phật dạy về 8 chi phần của con đường nầy.

Tương Ưng Bộ, Tập 5 (SN 45:8), có ghi như sau:

"Này các vị tỳ-khưu, thế nào là chánh tri kiến? Đó là sự thông hiểu về khổ, sự thông hiểu về nguyên nhân của khổ, sự thông hiểu về sự diệt khổ, và sự thông hiểu về con đường diệt khổ.

Thế nào là chánh tư duy? Đó là tư duy về sự xuất ly, tư duy về vô sân, tư duy về vô hại.

Thế nào là chánh ngữ? Đó là từ bỏ nói láo, từ bỏ nói hai lưỡi, từ bỏ nói lời độc ác, từ bỏ nói lời phù phiếm.

Thế nào chánh nghiệp? Đó là từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ hành động tà dâm.

Thế nào là chánh mạng? Đó là đoạn trừ tà mạng, nuôi sống với chánh mạng.

Thế nào là chánh tinh tấn? Đó là tinh tấn ngăn chận không cho khởi sanh các bất thiện pháp chưa sanh, tinh tấn trừ diệt các bất thiện pháp đã sanh, tinh tấn phát khởi các thiện pháp chưa sanh, và tinh tấn duy trì các thiện pháp đã sanh.

Thế nào là chánh niệm? Đó là sống quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, niệm, điều phục mọi tham ưu trên đời; sống quán thọ trên thọ, nhiệt tâm, tỉnh giác, niệm, điều phục mọi tham ưu trên đời; sống quán tâm trên tâm, nhiệt tâm, tỉnh giác, niệm, điều phục mọi tham ưu trên đời; sống quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác, niệm, điều phục mọi tham ưu trên đời.

Thế nào là chánh định? Đó là ly dục, ly pháp bất thiện, chứng và trú thiền-na thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ; rồi làm cho tịnh chỉ tầm và tứ, chứng và trú vào thiền-na thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội tĩnh, nhất tâm; rồi ly hỷ trú xả, niệm, tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng và trú vào thiền-na thứ ba; rồi xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú vào thiền-na thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm thanh tịnh."

Qua đoạn kinh trên, có 2 điều quan trọng cần ghi nhận:

1) Chánh Định là công tác tu tập để đem tâm an trú vào 4 Thiền-na, sau khi đoạn trừ các dục, các bất thiện pháp - ở đây thường được hiểu là đoạn trừ 5 triền cái: tham dục, sân hận, hoài nghi, hôn trầm thụy miên, và trạo hối; và thay thế bằng 5 thiền chi: tầm, tứ, hỷ, lạc, nhất tâm. Sau đó lần lượt xả bỏ 4 thiền chi đầu: tầm, tứ, hỷ, lạc, chỉ còn giữ lại một trạng thái tâm chuyên nhất, thanh tịnh, và tỉnh thức ở tầng thiền-na thứ tư.

2) Nếu xem Định trong tam học Giới-Định-Tuệ là gồm 3 chi cuối của Bát chi Thánh đạo, thì Chánh Niệm và Chánh Định cần phải thực hành chung với nhau, dựa trên Chánh Tinh Tấn.

*

Tu thiền, hành thiền, định tâm là một công phu tu tập tối quan trọng để phát tuệ giải thoát, và thường được ghi lại trong rất nhiều bài kinh giảng của Đức Phật. Định trong Con Đường Tám Chánh đã được Đức Phật tuyên bố ngay trong bài giảng đầu tiên sau khi Thành Đạo, bài kinh Chuyển Pháp Luân. Trong những ngày cuối cùng còn tại thế, Ngài tóm tắt về các pháp tu tập qua 37 phần bồ đề, trong đó, "Định" được đề cập trong các nhóm: Ngũ căn, Ngũ lực, Thất giác chi, và Bát chi Thánh đạo, như đã ghi lại trong Đại kinh Bát-niết-bàn của Trường Bộ.

Ngoài ra, theo Hòa thượng Thích Minh Châu, trong quyển "Hành Thiền", có bốn lợi ích hay bốn công năng của Thiền:

1) Thiền có khả năng đoạn trừ các tham dục qua mắt, tai, mũi, lưỡi, thân.

2) Thiền có khả năng đối trị sợ hãi, giúp hành giả có thể tu tập trong bất cứ hoàn cảnh nào.

3) Thiền đem lại hỷ lạc cho hành giả.

4) Thiền đưa đến thành tựu trí tuệ, đưa đến giác ngộ giải thoát, đưa đến Niết bàn.

Trong Kinh Pháp Cú, kệ 282, Đức Phật dạy:

Tu thiền, trí tuệ sanh,

Bỏ thiền, trí tuệ diệt.

Trong kệ 372, Ngài khuyên:

Không trí tuệ, không thiền,

Không thiền, không trí tuệ.

Người có thiền, có tuệ,

Nhất định gần Niết Bàn.

Trong Tương Ưng Bộ, Tập 5 (SN 45:4), Ngài dạy rằng Bát chi Thánh đạo chính là cỗ xe tối thượng, là Pháp Thừa, để chiến thắng tham-sân-si:

Này Ananda, cần phải hiểu như thế này: "Cỗ xe thù thắng, cỗ xe pháp vô thượng - pháp thừa - là sự chinh phục trong chiến trận chống tham, sân, si. Cỗ xe pháp nầy chính là Con Đường Tám Chánh".

Rồi Đức Thế Tôn dạy thêm rằng vật dụng để tạo cỗ xe đó là Giới luật, Thiền là trục bánh xe và Niệm là người đánh xe.

*

Trong Trung Bộ 24, kinh "Trạm Xe", ngài Xá-lợi-phất giảng về 7 trạm xe, ám chỉ 7 giai đoạn thanh tịnh hóa của một người tu Phật: Giới thanh tịnh, Tâm thanh tịnh, Kiến thanh tịnh, Đoạn nghi thanh tịnh, Đạo phi đạo tri kiến thanh tịnh, Đạo tri kiến thanh tịnh, và Tri kiến thanh tịnh. Trong đó:

1) "Giới thanh tịnh" là tuân giữ nghiêm túc các học giới đã thọ.

2) "Tâm thanh tịnh" là nhiếp phục năm triền cái, đưa tâm an trú vào các thiền-na.

3) "Kiến thanh tịnh" là phân biệt Danh-Sắc, sự thấy đúng danh và sắc như vậy, một sự thấy đã được an lập trên sự không mê mờ, do đã vượt qua ảo tưởng về tự ngã.

4) "Đoạn nghi thanh tịnh" là thấy rõ quá trình tâm lý và vật lý tự phô bày sự thật Duyên khởi, sự tồn tại và sự tan rã của các cảm thọ, các tưởng, không còn nghi ngờ gì nữa.

5) "Đạo phi đạo tri kiến thanh tịnh" là biết rõ các cảm thọ hỉ, lạc đều là chướng ngại cho sự phát triển trí tuệ rộng lớn, liền giác tỉnh, rồi khởi cảm thọ. Hành giả đắc được trí biết rõ cái gì là Đạo và cái gì là chướng đạo (hay Phi đạo). Bấy giờ, hành giả tự mình biết chắc rằng: giờ đây ta mới thực sự hạnh phúc.

6) "Đạo tri kiến thanh tịnh": thấy rõ quá trình thực hành, tu tập; thấy rõ hiện tượng tan rã của các quá trình thân và tâm, thấy không có gì hiện hữu nữa; các đối tượng chú tâm đều tan rã. Hành giả thấy rõ ba pháp ấn: khổ, vô thường, vô ngã.

7) "Tri kiến thanh tịnh" là tâm hoàn toàn thanh tịnh do thấy và biểt. Trong giai đoạn này, hành giả đi vào các tầng thánh Đạo-Quả (Dự lưu, Nhất lai, Bất lai, và A-la-hán), sau khi thành tựu Ngũ căn, Ngũ lực, Thất giác chi và Bát chi Thánh đạo.

Bảy giai đoạn thanh tịnh nầy được triển khai trong bộ luận Thanh Tịnh Đạo của ngài Phật Âm (Buddhaghosa), trong đó, có 3 phần: Giới, Định, và Tuệ. Phần đầu là tu tập về Giới, để đưa đến thanh tịnh đầu tiên là Giới thanh tịnh. Tiếp đến là phần tu tập Định, có đề cập đến phát triển các tầng thiền-na. Tu tập Định đưa đến Tâm thanh tịnh. Từ đó, làm nền tảng để tu tập Tuệ, ở phần thứ 3 của bộ luận, để đưa đến các thanh tịnh kế tiếp là: Kiến thanh tịnh, Đoạn nghi thanh tịnh, Đạo phi đạo tri kiến thanh tịnh, Đạo tri kiến thanh tịnh và Tri kiến thanh tịnh.

*

Trong bài kinh số 107, thuộc Trung Bộ, Đức Phật giảng cho người bà-la-môn Ganaka Moggallàna, tóm tắt con đường tu tập, như sau:

- giữ gìn giới hạnh,

- hộ trì các căn,

- tiết độ ăn uống,

- chú tâm cảnh giác,

- thành tựu niệm và tỉnh giác,

- tìm nơi thanh vắng để hành thiền,

- loại trừ 5 triền cái,

- an trú vào 4 tầng thiền-na.

Và các bước tu tập này áp dụng cho bậc hữu học - tức là các vị Dự lưu, Nhất lai, Bất lai - lẫn các bậc vô học, tức là các vị thánh A-la-hán giải thoát.

Thêm vào đó, theo kinh Sáu Thanh Tịnh, Trung Bộ 112, sau khi an trú vào 4 tầng thiền-na, Đức Phật khuyên các vị tỳ-khưu hữu học phải tiếp tục hành trì, phát triển các tuệ minh và tiến tới giải thoát:

Sau khi an trú trong Tứ Thiền, với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy, vị ấy dẫn tâm, hướng tâm đến lậu tận trí. Vị ấy biết như thật: "Đây là khổ", biết như thật: "Đây là nguyên nhân của khổ", biết như thật: "Đây là khổ diệt", biết như thật: "Đây là con đường đưa đến khổ diệt", biết như thật: "Đây là những lậu hoặc", biết như thật: "Đây là nguyên nhân của lậu hoặc", biết như thật: "Đây là các lậu hoặc được đoạn trừ", biết như thật: "Đây là con đường đưa đến các lậu hoặc được diệt trừ".

Vị ấy nhờ biết như vậy, nhờ thấy như vậy, tâm của vị ấy thoát khỏi dục lậu, thoát khỏi hữu lậu, thoát khỏi vô minh lậu. Đối với tự thân đã giải thoát như vậy, vị ấy khởi lên sự hiểu biết: "Ta đã giải thoát"". Vị ấy biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm; không còn trở lui trạng thái này nữa".

Cũng xin ghi nhận ở đây, ngay trong chương đầu tiên của bộ luận Thanh Tịnh Đạo, ngài Phật Âm trích lời Phật dạy trong Tương Ưng Bộ, Tập 1 (SN 2:15):

Người trú giới có trí

Tu tập tâm và tuệ

Nhiệt tâm và thận trọng

Tỳ-khưu ấy thoát triền.

Ngài Phật Âm giải thích: "người trú giới có trí" là người có giới thanh tịnh, có hiểu biết rõ ràng dựa trên vô tham, vô sân, vô si. "Tu tập tâm" ở đây là pháp hành thiền an chỉ, "tu tập tuệ" ám chỉ hành thiền minh quán, "tu tập tâm và tuệ" có nghĩa là hành thiền Chỉ-Quán, hay Chỉ-Quán song tu. "Nhiệt tâm và thận trọng" có nghĩa là có nhiều nghị lực, tinh tấn và tỉnh giác nhận thức. "Tỳ-khưu" (bhikkhu) ở đây mang một nghĩa rộng, không phải để chỉ hàng tu sĩ, mà để chỉ người thấy được sự khốn khổ của sinh tử luân hồi. "Thoát triền" là thoát khỏi mọi trói buộc của sinh tử luân hồi. Như thế, qua câu kệ trên, Đức Phật dạy chúng ta phải an trú trong Giới, tu tập thiền Định, phát triển Tuệ quán, để giác ngộ giải thoát.

*

Đôi khi, trong kinh tạng, Đức Phật có đề cập đến hai pháp thiền: (1) thiền an chỉ hay thiền chỉ (samatha-bhavana), và (2) thiền minh quán (vipassana-bhavana) hay thiền quán. Hai pháp Chỉ-Quán nầy cần phải được phát triển đồng đều, bổ túc cho nhau.

Trong Tăng Chi Bộ, Chương Hai Pháp (AN 2:31), Đức Phật dạy:

Có hai pháp này, này các tỳ-khưu, thuộc thành phần minh. Thế nào là hai? Chỉ và Quán. Chỉ được tu tập, sẽ được lợi ích gì? Tâm được tu tập. Tâm được tu tập, sẽ được lợi ích gì? Cái gì thuộc về tham được đoạn tận. Quán được tu tập, sẽ được lợi ích gì? Tuệ được tu tập. Tuệ được tu tập, sẽ được lợi ích gì? Cái gì thuộc vô minh được đoạn tận. Bị tham làm uế nhiễm, này các tỳ-khưu, tâm không thể giải thoát. Hay bị vô minh làm uế nhiễm, tuệ không được tu tập. Vì vậy, do ly tham, là tâm giải thoát. Do đoạn vô minh, là tuệ giải thoát.

Trong kinh Kimsuka, Tương Ưng Bộ, Thiên Sáu Xứ, Ngài có ví dụ pháp tu Chỉ-Quán như là hai vị thiên sứ cùng đến báo cáo cho vị chủ một ngôi thành ở vùng biên giới về tình trạng an ninh, bảo vệ phòng chống quân địch. Vị chủ thành đó là tâm thức của chúng ta, và địch quân ở đây là các phiền não lậu hoặc. Người giữ cửa thành là Niệm, và thành có sáu cửa là sáu căn. Như thế, ta dùng Niệm để canh giữ sáu căn, và nhờ có tu tập thiền Chỉ-Quán mà ta có thể ngăn chận và phòng chống được các phiền não do lậu hoặc mang đến.

*

Tóm lại, Thiền là một pháp môn tu tập cần thiết của người con Phật. Thiền giúp tạo một khả năng bền vững để có đời sống thiện, hướng thiện, và cứu cánh là thiện. Thiền có thể được xem là một tiến trình huân tập về cảm thọ, nuôi dưỡng các cảm thọ tốt đẹp như hỷ, lạc, xả, và từ bỏ các cảm thọ không tốt đẹp, như khổ, ưu. Đây là một sự giáo dục tâm lý, đoạn tận các tâm lý không tốt đẹp như năm triền cái vốn bắt nguồn từ tham sân si, và thay thế bởi những tâm lý tốt đẹp là năm thiền chi, có căn bản là không tham, không sân, và không si. Thiền là một giai đoạn tiếp theo việc vun bồi Giới đức, và là nền tảng để bước vào giai đoạn kế là phát triển Tuệ giác.

Bình Anson,

Perth, Tây Úc, tháng 7-2004

Năm chướng ngại trong tu thiền

Chướng ngại chính cản trở sự thành công trong hành thiền và phát tuệ giải thoát thường có dạng của một trong năm loại triền cái. "Triền cái" là sự ngăn che, làm cho vướng mắc trong vòng luân hồi. Tiếng Phạn là "Nìvarana", và tiếng Anh dịch là "Hindrances". Toàn thể pháp hành đưa đến Giác ngộ có thể được diễn tả như một nỗ lực để vượt qua năm chướng ngại nầy, đầu tiên là tạm thời đè nén chúng để đắc Thiền-na và phát tuệ minh sát, rồi dần dần chế ngự chúng một cách vĩnh viễn qua công phu phát triển Bát Chánh Đạo. Năm chướng ngại đó là gì? Đó là:

- Tham dục (Kàmacchanda, Sense desire)

- Sân hận (Vyàpàda, Ill will)

- Hôn trầm (Thìna-middha, Sloth and Torpor)

- Trạo cử (Uddhacca-kukkucca, Restlessness)

- Hoài nghi (Vicikicchà, Doubt)

Trong nhiều bài kinh, Đức Phật giảng dạy tóm tắt việc chế ngự năm triền cái ấy như sau:

"... Vị Tỳ-khưu lựa một chỗ thanh vắng, tịch mịch, như rừng, gốc cây, khe núi, hang đá, bãi tha ma, lùm cây, ngoài trời, đống rơm. Sau khi đi khất thực về và ăn xong, vị ấy ngồi kiết-già, lưng thẳng tại chỗ nói trên và an trú chánh niệm trước mặt. Vị ấy từ bỏ tham ái ở đời, sống với tâm thoát ly tham ái, gột rửa tâm hết tham ái. Từ bỏ sân hận, vị ấy sống với tâm không sân hận, lòng từ mẫn thương xót tất cả chúng hữu tình, gột rửa tâm hết sân hận. Từ bỏ hôn trầm thụy miên, vị ấy sống thoát ly hôn trầm thụy miên, với tâm tưởng hướng về ánh sáng, chánh niệm tỉnh giác, gột rửa tâm hết hôn trầm thụy miên. Từ bỏ trạo cử hối tiếc, vị ấy sống không trạo cử, nội tâm trầm lặng, gột rửa tâm hết trạo cử hối tiếc. Từ bỏ nghi ngờ, vị ấy sống thoát khỏi nghi ngờ, không phân vân lưỡng lự, gột rửa tâm hết nghi ngờ đối với các thiện pháp..."

Ở đây, trong bài nầy, chúng tôi xin giải thích thêm về năm chướng ngại ấy trong tiến trình tu tập hành thiền của người con Phật.

*

1. THAM DỤC là để chỉ trạng thái mong cầu dục lạc qua năm giác quan của hình dáng, âm thanh, mùi hương, vị nếm, và cảm xúc. Tham dục đặc biệt không bao gồm các ước nguyện được hạnh phúc qua căn thức thứ sáu là tâm ý.

Trong một dạng cực đoan, tham dục là lòng mong ước mãnh liệt để tìm khoái lạc trong những hoạt động tình dục, thức ăn ngon hoặc âm nhạc du dương. Nó cũng bao gồm lòng ham muốn thay thế các cảm giác khó chịu hay đau đớn bằng các cảm giác dễ chịu, có nghĩa là lòng ham muốn được có cảm giác thoải mái.

Đức Phật ví sự tham dục như thể đi vay nợ. Các sự khoái lạc ta có qua năm căn đều phải trả lại qua các đau khổ về biệt ly, mất mát hoặc sự trống rỗng đói khát, vốn sẽ theo đuổi mãnh liệt sau khi các khoái lạc đã bị tiêu dùng. Cũng như bất cứ món nợ nào cũng phải trả thêm lời, và như thế Đức Phật dạy rằng sự khoái lạc đó thật ra là nhỏ bé so với các đau khổ phải hoàn trả.

Trong khi hành thiền, thiền sinh vượt qua lòng tham dục bằng cách buông xả mọi quan tâm về thân thể và hoạt động của năm giác quan. Nhiều người cho rằng năm giác quan đó hiện diện để phục vụ và bảo vệ tấm thân, nhưng thật ra, tấm thân nầy hiện hữu để phục vụ cho năm giác quan, vì chúng dàn dựng thế giới để tìm cầu khoái lạc. Thật thế, Đức Phật đã từng bảo rằng: "Năm giác quan chính là thế giới", và để thoát ra thế giới, để vui hưởng hạnh phúc siêu thế của Thiền-na (jhàna), chúng ta phải biết xả ly các quan tâm về thân và năm giác quan của nó.

Khi vượt qua được tham dục, tâm của thiền sinh sẽ không còn để ý đến các hứa hẹn của khoái lạc và cũng không còn để ý đến sự khoan khoái của cơ thể. Thân thể dường như tan biến và năm giác quan dường như đóng lại. Sự khác biệt giữa khi còn tùy thuộc hoạt động của năm giác quan và khi vượt qua chúng cũng như thể sự khác biệt khi ta nhìn ra bên ngoài qua khung cửa sổ và khi ta nhìn vào gương soi. Tâm ta khi được giải thoát khỏi hoạt động của năm giác quan sẽ có thể thật sự quay nhìn vào bên trong và thấy rõ bản chất thật sự của nó. Từ đó, trí tuệ nảy sinh để cho ta biết được ta là ai, từ đâu và tại sao.

*

2. SÂN HẬN là để chỉ trạng thái mong muốn trừng phạt, gây khổ hoặc tàn phá. Nó bao gồm lòng thù ghét một người hoặc một hoàn cảnh nào đó, và vì nó tạo ra một năng lực mãnh liệt, nó rất hấp dẫn và tạo lôi cuốn. Có lúc nó có vẻ như được biện minh vì nó có một sức mạnh làm băng hoại khả năng phán xét vô tư của ta. Nó cũng bao gồm lòng thù hận tự thân, thường được xem như một mặc cảm tội lỗi, để tước đoạt mọi khả năng tạo hạnh phúc. Trong khi hành thiền, lòng sân hận thường hiện ra như sự chán ghét vào chính đối tượng thiền quán, bỏ rơi nó để hướng sự chú tâm của ta lang thang qua các nơi khác.

Đức Phật ví lòng sân hận như thể người bị bệnh. Bệnh tật cản trở sự tự do và hạnh phúc của sức khỏe. Cũng như thế, lòng sân hận cản trở sự tự do và hành phúc của an bình.

Sân hận được vượt qua bằng các áp dụng lòng Từ mẫn. Khi có sự sân hận đối với người nào, lòng Từ mẫn dạy cho ta thấy được các sự kiện khác về người ấy ngoài sự kiện đang làm ta đau khổ, để thấy rằng tại sao người ấy làm khổ ta - thông thường giúp ta thấy được ngay chính người ấy cũng đang bị đau khổ - và khuyến khích ta bỏ qua các đau khổ của chính mình và nhìn người khác với lòng từ bi.

Tuy nhiên, nếu ta chưa làm được như thế, lòng Từ mẫn cho chính bản thân cũng sẽ giúp cho ta không còn sân hận vào tự thân, chấm dứt tự làm khổ mình bằng các ký ức về những hành động đau khổ. Như thế, khi có sân hận vào ngay chính mình, Từ mẫn sẽ giúp ta thấy được lỗi lầm của chính mình, khuyến khích ta tự tha thứ cho chính mình, giúp ta học được qua các bài học đó rồi buông xả chúng. Kế đến, nếu ta có lòng sân hận về đối tượng tham thiền - thường là lý do khiến thiền sinh không được an bình - lòng từ mẫn sẽ giúp ta bám sát và nâng niu đối tượng đó một cách trìu mến và vui thích.

Cũng như bà mẹ thường có bản tính tự nhiên thương yêu đứa con, thiền sinh có thể đối xử với hơi thở của mình với các cảm giác tương tự. Như thế, thiền sinh không thể nào quên lãng hơi thở của mình - một đối tượng tham thiền - cũng như thể bà mẹ không thể nào bỏ quên đứa con trong khi vào chợ. Từ đó, thiền sinh không thể nào xao lãng hơi thở vì một ý nghĩ nào đó, cũng như bà mẹ không thể nào buông bỏ đứa con mà bà đang bồng bế trong tay! Khi lòng sân hận được vượt qua, ta sẽ tạo được một liên hệ lâu bền với mọi người, an vui với đối tượng tham thiền, và từ đó ta sẽ hoàn toàn thấm nhập vào Thiền-na.

*

3. HÔN TRẦM là để chỉ trạng thái nặng nề của cơ thể và mờ tối của tâm thức, kéo ta vào một sự lừ đừ và chán nản. Đức Phật ví nó như thể bị giam vào một phòng tối, chật chội, không thể di chuyển tự do, trong khi bên ngoài là trời nắng sáng. Trong khi hành thiền, nó làm cho ta chỉ có những giác niệm rời rạc, yếu ớt và từ đó đưa đến sự ngủ gục trong lúc thiền mà ta lại không biết!

Hôn trầm được vượt qua bằng cách làm khơi dậy năng lực tinh tấn. Nguồn năng lực lúc nào cũng có sẵn nhưng ít người biết cách khai thác nó. Đặt một mục đích, một mục đích vừa phải, là một cách khôn ngoan và hữu hiệu để phát sinh năng lực, để tạo nhiều hứng khởi vào công việc trong tay. Một đứa bé con thường có một sự thích thú tự nhiên, và tiếp theo là năng lực, bởi vì thế giới bên ngoài rất mới lạ đối với em. Như thế, nếu chúng ta học cách nhìn vào đời sống của chính ta, hoặc pháp thiền của ta, bằng tâm trí của một người mới bắt đầu ("sơ tâm"), ta sẽ luôn luôn nhìn nó qua những góc nhìn mới lạ và những điều khả thi tươi tắn, với nhiều nghị lực và tinh tấn, xa rời trạng thái buồn chán.

Tương tự, ta có thể tạo hứng khởi vào điều đang làm bằng cách huấn luyện tư tưởng để nhìn được cái đẹp trong chuyện thông thường. Từ đó, phát sinh sự thích thú, tránh khỏi trạng thái nửa sống nửa chết của hôn trầm.

Tâm thức có hai nhiệm vụ chính: "cái làm" (tác nhân) và "cái biết" (tri nhân). Hành thiền là để làm an dịu "cái làm" để đạt đến an định tuyệt đối trong khi vẫn duy trì "cái biết". Hôn trầm sẽ xảy ra khi thiền sinh bất cẩn, làm an dịu "cái làm" lẫn "cái biết", không có khả năng để phân biệt chúng.

Hôn trầm là một vấn đề rất thông thường, từ từ lan rộng ra rồi bao trùm tâm thiền sinh. Một thiền sinh thiện xảo phải biết canh chừng, phát hiện ngay những dấu hiệu đầu tiên của hôn trầm, nhận định chúng và phải có phản ứng đối phó kịp thời. Cũng như khi ta đến ngã ba đường, ta có thể chọn một đường cho tâm thức xa rời sự hôn trầm. Hôn trầm là một trạng thái khó chịu của thân và tâm, quá cứng đọng không thể đi vào sự an lạc của Thiền-na, và quá mù quáng không thể khám phá ra các Tuệ quán. Tóm lại, đây hoàn toàn là một sự phí phạm thì giờ.

*

4. TRẠO CỬ là để chỉ trạng thái tâm như khỉ vượn chuyền cành, không bao giờ chịu ở yên tại bất cứ chỗ nào. Nó được tạo ra từ trạng thái tìm lỗi trong tâm, không bao giờ chịu thỏa mãn với sự việc như thật, và như thế phải phóng ra ngoài tìm những hứa hẹn tốt hơn, lúc nào cũng nhìn sang nơi khác.

Đức Phật ví trạo cử như một tên nô lệ, tiếp tục chạy nhảy theo lệnh của ông chủ khắc nghiệt luôn luôn đòi hỏi sự toàn hảo, và như thế không bao giờ cho phép nó được dừng nghỉ.

Trạo cử được vượt qua bằng cách phát triển sự biết đủ (tri túc), là đối nghịch với sự tìm lỗi. Ta học cách an vui đơn giản qua sự hài lòng với chút ít, chứ không phải lúc nào cũng đòi hỏi cho nhiều. Ta cảm thấy biết ơn trong giây phút hiện tại, chứ không phải moi tìm các khiếm khuyết của nó. Như một thí dụ, trạo cử khi hành thiền thường là sự nóng nảy mong sao để tiến nhanh vào giai đoạn kế tiếp. Thế nhưng, cấp độ tiến triển nhanh nhất thường xảy ra cho những thiền sinh nào chỉ biết bằng lòng với những gì họ đạt được ngay trong hiện tại. Vì có sự tri túc, hài lòng đó đã làm chín muồi để đi vào giai đoạn kế tiếp.

Cho nên, ta phải cẩn thận về thái độ "làm nhanh cho xong" và thay vào đó, cần phải học cách an nghỉ trong trạng thái hài lòng và tri túc. Làm như thế, "cái làm" sẽ tan biến và công phu hành thiền sẽ nở hoa.

Hối hận là một trạng thái đặc biệt của trạo cử, là nghiệp quả của các hành động bất thiện. Cách duy nhất để vượt qua hối hận, sự trạo cử do lương tâm cắn rứt, là phải giữ gìn giới đức, tập sống tử tế, khôn ngoan và dịu dàng. Một người không có đạo đức hoặc sống buông lung thì không thể nào có được các kết quả sâu sắc trong khi hành thiền.

*

5. HOÀI NGHI là để chỉ trạng thái nội tâm đặt nhiều câu hỏi rối ren trong lúc thiền sinh cần yên lặng để tiến sâu hơn vào tâm thức. Nghi ngờ tạo ra câu hỏi về chính khả năng của ta: "Không biết tôi có làm được việc nầy không?", hoặc nghi vấn về pháp hành: "Không biết cách nầy có đúng không?", hoặc ngay cả nghi vấn về ý nghĩa: "Cái gì đây?". Cần phải nhớ rằng các câu hỏi đó là chướng ngại trong lúc hành thiền, bởi vì chúng đặt ra không đúng thời, và vì thế trở thành sự xâm chiếm, làm lu mờ tri kiến thanh tịnh.

Đức Phật ví nghi ngờ như thể bị lạc trong sa mạc, không nhận ra được các mốc điểm. Sự nghi ngờ đó được vượt qua bằng cách thu thập các lời hướng dẫn rõ ràng, có một bản đồ tốt, để giúp ta thấy được các mốc điểm vi tế trong vùng đất không quen thuộc của tâm thiền sâu kín, và từ đó biết được con đường phải đi. Nghi ngờ về khả năng của chính mình có thể được vượt qua bằng cách nuôi dưỡng lòng tự tin với một vị thiền sư tốt. Vị thiền sư có thể ví như một huấn luyện viên thể thao có khả năng thuyết phục các vận động viên rằng họ có thể thành công.

Đức Phật dạy rằng mỗi người chúng ta có thể, và sẽ đắc Thiền-na và Giác ngộ nếu ta thực hành theo các hướng dẫn của Ngài một cách cẩn thận và kiên nhẫn. Chỉ có một điều không chắc chắn là "không biết đến khi nào"! Kinh nghiệm hành thiền cũng giúp ta vượt qua các nghi ngờ về khả năng của ta và về con đường hành đạo. Khi ta tự thực chứng được các giai đoạn tốt đẹp của con đường, ta khám phá rằng thật ra ta có khả năng cao nhất, và đây đúng là con đường đưa ta đến mục đích đó.

Nghi ngờ -- trong dạng kiểm tra thường xuyên: "Đây có phải là Thiền-na? Tôi được kết quả đến đâu?" -- được vượt qua bằng cách nhận thức rằng các câu hỏi như thế nên hoãn lại cho đến lúc cuối, trong những phút cuối của buổi thiền. Vị bồi thẩm tòa án chỉ có quyết định trong ngày cuối phiên tòa, khi các tang chứng đã được trình bày. Cũng như thế, một thiền sinh thiện xảo chỉ biết yên lặng thu nhặt mọi bằng chứng, và chỉ xét duyệt trong những phút cuối để khám phá ý nghĩa của nó.

Trong hành thiền, nghi ngờ hoàn toàn tan biến khi tâm thức hoàn toàn tin tưởng vào sự vắng lặng, không còn gây rối loạn với các đối thoại, các lời thì thầm bên trong. Cũng như thể ta có được một tài xế tài ba, ta hoàn toàn tin tưởng người đó, và ta ngồi yên lặng quán sát ghi nhận trên suốt cuộc hành trình.

* * *

Khi hành thiền, nếu có vấn đề xảy ra thì đó là vì có sự hiện diện của một trong Năm Triền Cái nầy, hoặc là sự kết hợp của chúng. Như thế, khi thiền sinh gặp khó khăn, thiền sinh nên dùng các định nghĩa như trên của Năm Triền Cái như là bảng kiểm tra để xác định vấn đề. Từ đó, thiền sinh biết được cách hóa giải thích hợp, áp dụng cẩn thận, vượt qua trở ngại để tiến vào mức thiền cao sâu hơn.

Khi hoàn toàn vượt qua được năm sự ngăn che đó, hàng rào giữa thiền sinh và sự an lạc của Thiền-na sẽ không còn hiện hữu nữa. Do đó, sự kiểm chứng chắc chắn nhất để biết Năm Triền Cái nầy đã thật sự được vượt qua là làm sao để phát triển được khả năng của thiền sinh để đem tâm an định vào các tầng Thiền-na.

Bình Anson,

Perth, Tây Úc, tháng 7-2004

(Dựa theo bài "The Five Hindrances" của Thiền sư Brahmavamso)

Làm Sao Để Chúng Ta Không Còn Bị Phiền Não Trong Cuộc Sống?

Viện Nghiên cứu Thiền quán

(Vipassana Research Institute)

V.D. dịch Việt

Tất cả mọi người đều muốn sống một cách an lạc và hạnh phúc. Tuy nhiên, ai cũng có lúc bị phiền não, bực dọc; và những khi ấy, chẳng những bản thân mình đã bị bực bội, khổ sở mà cả những người chung quanh cũng có thể bị ảnh hưởng lây do những cử chỉ, lời nói thiếu hòa nhã của mình. Tất nhiên, không ai muốn vậy cả. Thế nhưng tại sao chúng ta cứ tiếp tục bị bực bội, khó chịu, khổ sở…? Vì người nào đó làm trái ý với ta, vì một sự việc nào đó xảy ra không như ý muốn, hay một sự việc mình muốn lại không xảy đến cho mình. Mấy ai trên thế gian này hoàn toàn tránh được những tình huống ấy?! Vậy, vấn đề đặt ra là CÓ CÁCH NÀO ĐỂ GIÚP CHO TA KHỎI BỊ PHIỀN NÃO HAY KHÔNG? LÀM SAO CHÚNG TA LUÔN GIỮ ĐƯỢC SỰ AN LẠC, TỰ TẠI VÀ HẠNH PHÚC?

Ngay từ thuở xa xưa, ở nhiều quốc gia trên thế giới, những bậc trí thức, hiền giả đã nghiên cứu về vấn đề trên, và theo họ, giải pháp là: khi có một điều trái ý xảy ra và cơn phiền não bắt đầu nổi lên, lập tức ta phải chuyển tâm trí ta qua một chuyện khác, chẳng hạn như rót một ly nước ra uống, niệm một câu kinh trong đầu, nghỉ về một chuyện khác tươi vui hơn… v.v, tức là đánh lạc hướng tâm trí của mình ra khỏi điều đang gây phiền não. Cách giải quyết này có hiệu quả, nhưng xét cho kỹ, nó chỉ là tạm bợ, chỉ là trốn tránh, chỉ ở mức độ ý thức (conscious mind - the surface layer of the mind) mà thôi. Thật ra, mỗi khi làm như vậy, ta đã đè nén những sự phiền não ấy vào trong vô thức (unconscious mind) của mình, và chúng vẫn cứ ở đó, tiếp tục tăng trưởng theo thời gian. Bề ngoài thì có vẻ như ta đang an lạc, tự tại, nhưng về mặt vi tế, thâm sâu hơn của vô thức thì một ngọn núi lửa đầy những tâm niệm khổ sở, bực dọc, thèm khát…v.v. đang bị đè nén trong ta, chỉ chờ chực cơ hội được bùng nổ; và sớm hay muộn gì chúng cũng sẽ bộc phát mãnh liệt qua hành động, lời nói hay ý nghĩ của mình. Bất cứ điều gì, càng bị đè nén, nó chẳng những không mất đi đâu hết mà càng trở nên mãnh liệt hơn!

Một số các vị hiền giả, thánh nhân khác đã đi xa hơn nữa trong sự tư duy của họ và nhận thấy rằng: đánh lạc hướng tâm trí như trên chỉ là trốn tránh vấn đề trước mắt, và trốn tránh không phải là một giải pháp vẹn toàn. Họ đã đưa ra cách giải quyết thứ hai: "Ta phải trực diện đối mặt với chính cái phiền não của mình, bằng cách là theo dõi, quán sát nó một cách liên tục và khách quan, không để cho nó khống chế tâm trí ta. Tức là, ta phải luôn giữ vững sự quân bình và tỉnh thức trong suốt quá trình quán sát ấy. Khi quán sát được cái phiền não như thế, ta sẽ thấy rằng nó từ từ yếu đi dần và cuối cùng mất hẳn. Nó đâu có thể kéo dài vô tận được! Qui luật vô thường (impermanence) áp dụng cho tất cả mọi thứ trên thế gian. Dĩ nhiên, một lúc khác, cái phiền não ấy lại nổi lên nữa, nhưng dù cho nó có nổi lên bao nhiêu lần, mỗi lần kéo dài đến đâu, nó cũng không thể nào chế ngự được ta, miễn là ta luôn luôn quán sát được nó với một tâm trí tỉnh thức và bình thản, an nhiên (aware and equanimous), giống như một nhân chứng khách quan ở bên ngoài đang nhìn vào trong tâm trí ta, nhận diện, theo dõi liên tục những gì đang xảy ra ở nơi ấy mà không hề có phản ứng nào hết. Và như thế, sự "phiền não" xảy đến rồi chỉ để mất đi, như những người khách qua đường vô thưởng vô phạt, không thể nào trói buộc được tâm trí ta; sự an lạc, tự tại vẫn luôn được hiện hữu!"

Trên lý thuyết, phương cách thứ hai này hoàn toàn đúng. Tuy nhiên, trong thực tế có thể thực hành được hay không? Một người bình thường có thể quán sát được cái phiền não của mình như đã trình bày hay không? Đó là điều vô cùng khó khăn! Sở dĩ như vậy là vì có hai lý do:

Chúng ta không cảm nhận được sự phát sinh của cái phiền não ngay từ lúc đầu. Nó phát xuất từ thẳm sâu trong tiềm thức – lúc ta chưa hay biết gì cả; và khi ta cảm nhận được, nó đã trở nên quá mãnh liệt; nó lấn áp, chiếm hữu, điều khiển tâm trí ta, khiến cho ta không thể nào theo dõi, quán sát được nó như đã trình bày.

Khi có một phiền não nổi lên, tâm trí ta liền tập trung ngay vào cái đối tượng đã gây ra sự phiền não. Đây là một thực tế không thể phủ nhận, là một phản xạ tự nhiên mà hầu hết chúng ta ai cũng có. Thành ra, thay vì chỉ nên tập trung quán sát cái phiền não của mình, tâm trí ta lại đi “chỉa mủi dùi" vào cái nguyên do bên ngoài, vô tình làm tăng trưởng thêm chính cái phiền não ấy! Lý do mà ta phản xạ một cách bất lợi như vậy thật ra rất dễ hiểu. Sự phiền não luôn luôn đi đôi với nguyên nhân của nó. Trong "cặp bài trùng" này, một cái là trừu tượng - sự phiền não (giận dữ, khổ sở, thèm khát…v.v.); một cái là cụ thể, rõ ràng – nguyên nhân của sự phiền não (bị mất việc làm, bị vu oan, bị mất của…v.v.). Do đó, đối với một người bình thường, tâm trí người ấy tất nhiên chỉ có khuynh hướng tập trung vào cái cụ thể, rõ ràng mà thôi, vì nó rành rành ngay trước mắt!

Như vậy, cả hai cách giải quyết trên đều có chỗ bế tắc. May thay, trong lịch sử nhân loại đã có một bậc giác ngộ viên mãn, sống ở Ấn Độ trên 2500 năm về trước, tìm ra một phương cách đầy hiệu dụng và đem chỉ dạy, hướng dẫn cho biết bao nhiêu người lúc bấy giờ. Tên Ngài là Siddhattha Gotama, người đời thường gọi Ngài là "Đức Phật" hay là "Người Giác Ngộ" (The Enlightened One). Ngài cũng dạy là phải trực diện đối mặt với sự phiền não giống như phương cách thứ hai ở trên, nhưng Ngài không dừng lại ở đó, mà đã chỉ dẫn thêm cái "bí quyết" để thực hành được điều này. Ngài đã khám phá ra rằng: giữa cái nguyên nhân gây ra phiền não và sự phiền não luôn luôn có thêm một yếu tố nữa, cực kỳ quan trọng mà các vị hiền giả, thánh nhân khác đã bỏ sót (the missing link). Đó là những CẢM GIÁC ở THÂN THỂ -- physical sensations in the body.

Trước khi đọc tiếp, xin quý vị độc giả hãy phân biệt cho thật rõ ràng giữa cảm giác về thân thể (ví dụ: đói bụng, khát nước, buồn ngủ, ngứa ngáy, nhột nhạt, tê buốt, nóng nực, rạo rực, lâng lâng, nhẹ nhõm…v.v.) và cảm giác về tâm lý (ví dụ: tức giận, thương yêu, ghét bỏ, thèm khát, nhớ nhung…v.v). Mấu chốt của vấn đề chính là ở các cảm giác về thân thể, cho nên đừng lẩn lộn với cảm giác tâm lý .

Bây giờ chúng ta hãy phân tích cặn kẽ về CẢM GIÁC ở THÂN THỂ để hiểu rõ cái chức năng đặc biệt của chúng. Trước hết, ta nên biết rằng: cảm giác ở thân thể luôn luôn đi đôi với sự phiền não trong mọi trường hợp. Hai khía cạnh này không bao giờ tách rời nhau, giống như hai mặt của một đồng tiền! Hãy lấy một ví dụ để minh họa: Khi ta lo sợ (phiền não) thì bắt buộc tim ta phải đập mạnh hơn bình thường (cảm giác ở thân thể); và khi nhịp tim trở lại bình thường thì ta cũng không còn lo sợ nữa. Như vậy, nếu ta quán sát được những cảm giác tương ứng với một sự phiền não nào đó, thì rõ ràng là ta cũng đang quán sát chính cái phiền não ấy một cách "gián tiếp". Thật là tuyệt vời! Ta không còn phải đối mặt trực tiếp với khía cạnh TÂM LÝ mà thôi; ta đã có một đối tượng trung gian - CẢM GIÁC ở THÂN THỂ - để sử dụng như một phương tiện rất hiệu quả. Đặc điểm của đối tượng trung gian này là chúng hoàn toàn cụ thể, rõ ràng, không có một chút gì là trừu tượng; cho nên một người bình thường dễ có khả năng tập trung quán sát được nó hơn.

Hơn nữa, cảm giác ở thân thể còn có thêm một vai trò khác, quan trọng hơn gấp bội lần, mà chính Ngài Gotama đã khám phá ra và chỉ dạy lại rất cặn kẽ. Vai trò ấy được diễn tả một cách cô đọng, rốt ráo qua cái nguyên lý bất di bất dịch sau đây:

"Cái yếu tố kích thích trực tiếp nhất, cho nên cũng là cốt lõi nhất để gây ra sự phiền não trong chúng ta chính là những CẢM GIÁC ở THÂN THỂ, chứ không phải là những tác động bên ngoài hay ý niệm trong đầu."

Hãy lấy ví dụ cho dễ hiểu: Khi một người bị nghiện rượu (phiền não), cái yếu tố kích thích để gây ra sự nghiện rượu này chính là những cảm giác mang tính cách khoái lạc trong cơ thể của anh ta do chất rượu gây nên; tức là anh ta nghiện những cảm giác khoái lạc này, chứ không phải là nghiện cái "rượu"! Tương tự như thế, khi một điều trái ý xảy ra và ta nổi cơn bực dọc, thật ra ta đang bực dọc với chính những cảm giác khó chịu ở cơ thể do điều trái ý gây ra, chứ không phải là bực dọc với điều trái ý ấy! Nhận thức ra điều này, ta sẽ thấu hiểu rất tường tận, chính xác tại sao cùng một sự việc mà mỗi người lại có mỗi phản ứng khác nhau, ví dụ: cùng bị mắc kẹt trong một cầu thang máy nhưng người thì sợ hãi, người thì bực bội, người thì thản nhiên...v.v. Ta có thể đưa ra nhiều giải thích, chẳng hạn như: vì người này nhát gan, người kia đang vội công việc, người nọ có bản tánh trầm tĩnh…v.v., nhưng đó chỉ là những yếu tố gián tiếp! Cái mà trực tiếp nhất, cho nên cũng là cốt lõi nhất chính là những cảm giác khác biệt đang nổi lên trong cơ thể của mỗi người này, và chúng kích thích họ, khiến cho họ có những trạng thái tâm lý khác nhau.

Trước đây, ta chỉ biết nhìn ra ngoài, luôn luôn đổ lỗi, quy tội cho các yếu tố ngoại cảnh đã gây ra khổ đau, phiền não cho mình; và loay hoay, bôn ba tìm cách sửa đổi chúng cho vừa ý; sửa không được thì lại càng thêm phiền não! Hoàn toàn u mê, mù mịt về cái thực tại nội tâm, ta chưa bao giờ hiểu rằng: nguyên do thật sự của khổ đau, phiền não nằm ở ngay trong ta, ở ngay cái vướng mắc (attachment) của tâm trí đối với những cảm giác khoái lạc (pleasant) hoặc khó chịu (unpleasant) trong cơ thể. Tức là, nếu khoái lạc thì tâm trí ta say đắm (craving) vào chúng; nếu khó chịu thì chê ghét, bực tức, khổ sở … (aversion). Sự vướng mắc ấy cứ lập đi lập lại, chồng chất mãi lên nhau suốt cả cuộc đời! Ta chẳng khác gì là nô lệ cho những cảm giác ấy, làm sao mà thoát được phiền não, khổ đau?! Đọc đến đây, quý vị có thể sẽ nảy ra một nghi vấn: "Đồng ý rằng nếu không có cái vướng mắc này, ta sẽ khỏi bị phiền não, nhưng đồng thời, có thể nào ta cũng trở nên thụ động, yếm thế, mất đi cái tinh thần năng nổ, cầu tiến trong cuộc sống?" Thật ra, chẳng những ta không hề bị thụ động như thế mà ngược lại còn trở nên tích cực, linh hoạt hơn. Thay vì chỉ phản ứng theo cảm xúc (reacting emotionally), một tâm trí không bị vướng mắc luôn luôn suy xét, quyết định, hành xử mọi sự việc trong sự trầm tĩnh, nhạy bén, sáng suốt và khôn ngoan (being pro-active is always better than re-active).

Hiểu được như trên, lẽ dĩ nhiên là ta phải tìm cách ngăn chận triệt để cái vướng mắc (craving/aversion) tai hại ấy; và phương cách hiệu quả nhất chính là: theo dõi, quán sát những CẢM GIÁC ở THÂN THỂ một cách liên tục, sâu sắc và khách quan với một tâm trí đầy sự tỉnh thức (awareness) và bình thản (equanimity). Làm như vậy, chắc chắn ta sẽ đạt được những hiệu quả sau đây:

Thực chứng được cái bản chất VÔ THƯỜNG (impermanence) của tất cả mọi cảm giác ở thân thể. Càng thực hành bao nhiêu, sự thực chứng này càng sâu sắc bấy nhiêu; và tâm trí ta tự nhiên càng giảm bớt đi cái vướng mắc tai hại kia bấy nhiêu. Cứ thế, đến một thời điểm chín mùi, sự vướng mắc đó sẽ hoàn toàn hết hẳn; và phiền não vĩnh viễn không bao giờ tái hiện! Lúc ấy, tâm trí ta cũng hoàn toàn trong sạch, thanh tịnh. Một tâm trí như thế luôn luôn tràn đầy sự tinh anh, sáng suốt; tràn đầy sự từ bi (compassion) đối với những khổ đau hay thất bại của kẻ khác; tràn đầy niềm hoan hỷ với sự thành công hay hạnh phúc của họ; và tràn đầy sự bình thản, tự tại, khinh an trong mọi hoàn cảnh của cuộc đời.

Bồi đắp, phát triển một kiến thức vô cùng thâm sâu, gọi là TU TUỆ - tức là trí tuệ mà chỉ có thể đạt được từ những kinh nghiệm trực tiếp của bản thân trong quá trình thực hành. Lời nói, ngôn từ không thể diễn tả hết cái lãnh vực TU TUỆ này. Cho dù có diễn tả được đi nữa, thì chỉ là để “thưởng ngoạn" trên phương diện tư duy, lý thuyết mà thôi, không thể nào ứng dụng được cả! Chỉ có thực chứng thì mới thật sự thấu hiểu và ứng dụng được trong thực tế; cho nên phải thực hành, thực hành, thực hành (get down to the real practice)!

Dĩ nhiên, phải có một phương pháp thực hành cụ thể, rõ ràng, đúng đắn ta mới làm được như trên. Phương pháp thực hành ấy có tên tiếng Anh là Vipassana Meditation - thiền Vipassana, do chính Ngài Gotama tìm ra, đích thân mình thực hành theo nó để đạt đến quả vị giác ngộ viên mãn, và sau đó đem chỉ dạy lại rất cặn kẽ cho mọi người. Mang tính cách "phản quan tự kỷ - soi sáng lại chính mình", thiền Vipassana giúp cho ta thấu hiểu rất sâu sắc cái thực chất của bản thân ta và của cả toàn thể thế giới, vũ trụ chung quanh. Ai cũng có thể thực tập phương pháp này. Thiền Vipassana không phải là một chủ thuyết xa vời, viển vông hay dị đoan mê tín; nó hoàn toàn mang tính cách khoa học, thực tế và hiệu quả. Nó cũng không bị ràng buộc bởi bất kỳ ranh giới tôn giáo, chủng tộc, chủ nghĩa …v.v. nào hết. Phiền não trong cuộc sống là một sự thật không thể phủ nhận, là một chứng bệnh chung của toàn thể nhân loại, cho nên thuốc chữa của nó cũng phải thích hợp, hiệu dụng cho tất cả mọi người. Thiền Vipassana chính là phương thuốc chữa đó!

Sau đây, người viết xin mô tả một cách tổng quát về phương pháp thiền này để quý vị có thể tham khảo, đánh giá thêm. Thực tập thiền Vipassana gồm có ba bước, theo trình tự như sau:

GIỚI LUẬT:

Ta phải giữ năm điều cấm kỵ: không giết hại, không trộm cướp, không tà dâm, không dối trá, không dùng chất nghiện ngập. Đây là bước cơ bản đầu tiên, cho nên nó chỉ áp dụng trên phương diện HÀNH ĐỘNG mà thôi, chưa liên quan gì đến lãnh vực ý tưởng, tâm niệm; quý vị đừng bị thối chí vì cho là quá khó. Nếu không có 5 giới luật này, tâm trí ta sẽ luôn bị loạn động, không thể nào thực tập được Vipassana.

ĐỊNH TĨNH:

Định tĩnh có nghĩa là vừa có tập trung (concentration), vừa có tỉnh thức (awareness). Ở bước này, ta luyện tập cho tâm trí bớt nghĩ ngợi lung tung và được sáng suốt, nhạy bén hơn, bằng cách tập trung nó toàn bộ vào hơi thở ra vô ở lỗ mũi. Đây không phải là phương pháp điều hòa hơi thở, mà là quán sát, theo dõi một cách liên tục và sâu sắc cái hơi thở bình thường, tự nhiên của ta, được gọi là phương pháp Anapana (quán hơi thở).

TRÍ TUỆ:

Hai bước đầu trên là nền tảng không thể thiếu được và đã mang lại nhiều lợi ích, nhưng nếu chỉ dừng lại ở đó thì tiềm năng phát triển của ta sẽ bị ngăn chận (self-repression). Cho nên mới có bước thứ ba, và đây chính là tinh hoa của phương pháp Vipassana - sử dụng cái ĐỊNH TĨNH ở bước 2 để theo dõi, quán sát những CẢM GIÁC ở THÂN THỂ một cách liên tục, sâu sắc và khách quan. Thực hành như thế, ta sẽ đạt được những hiệu quả như đã trình bày ở đoạn trước. Sự quán sát ấy được thực hiện theo một trình tự, hệ thống rất rõ ràng, khoa học và thực tế; khuôn khổ của bài viết này không thể đi sâu vào chi tiết.

Hiện nay, phương pháp thiền Vipassana đang được chỉ dạy ở rất nhiều nơi trên toàn thế giới. Nó được duy trì một cách trọn vẹn, đúng đắn với tinh thần nguyên thủy qua hơn 2500 năm nay do bao nhiêu vị thiền sư ở nước Miến Điện từ đời này đến đời khác liên tục, không gián đoạn. Các trung tâm thiền Vipassana và những chi nhánh nhỏ hơn (non-centers) đã được thành lập ở khắp năm châu, thường xuyên tổ chức các khóa thiền mười ngày -- khóa cơ bản, đầu tiên cho người mới học, và những khóa lâu hơn cho những người muốn thực tập nhiều. Ngôn ngữ hướng dẫn là tiếng Anh. Quý vị không phải đóng bất kỳ một chi phí nào hết khi theo học những khóa thiền này, ngay cả thức ăn, chỗ ở trong suốt thời gian thực tập cũng miễn phí. Toàn bộ ngân sách tài trợ của các chương trình này là do sự đóng góp tùy hỷ, hảo tâm (donations) từ các cựu thiền sinh đã từng theo học, gặt hái được lợi ích thiết thực và muốn góp phần tạo điều kiện cho người khác cũng được lợi ích theo. Khóa cơ bản 10 ngày chỉ hướng dẫn được cho quý vị tất cả những cách thức căn bản, thiết yếu; và quý vị về nhà nên tiếp tục thực tập thêm hằng ngày. Thực tập bao nhiêu thì lợi ích bấy nhiêu.

Bài viết có lẽ đã quá dông dài; mong rằng nó đã trình bày được tất cả những khái niệm, ý tưởng một cách rõ ràng, dể hiểu. Nếu quý vị muốn biết thêm bất kỳ chi tiết nào về Vipassana, chẳng hạn như cách thức ghi danh, lịch trình tu học, địa chỉ các trung tâm thiền, v.v. thì hãy vào website: http://www.dhamma.org . Tất cả tài liệu của bài viết này đều nằm trong ấy. Trước khi ngừng bút, người viết xin hết lòng khuyến khích tất cả quý vị hãy theo học một khóa thiền này, nếu có khả năng Anh Ngữ căn bản. Chỉ có 10 ngày thôi mà nó sẽ mang lại nhiều lợi ích cụ thể, thiết thực trong đời sống hằng ngày. Bản thân người viết đã thực tập qua một khóa như thế và cũng gặt hái được rất nhiều bổ ích.

Xin kính chúc tất cả quý vị thân tâm thường an lạc!

V.D., 11/2002

Niệm ân đức Tam Bảo

Hằng ngày, vào buổi sáng sớm và buổi tối, các Phật tử trong truyền thống Nam tông thường tụng các bài kinh văn căn bản, trong đó, có bài tụng về các ân đức Tam Bảo, Phật-Pháp-Tăng. Ở đây, xin mạo muội trình bày sơ lược về ý nghĩa các lời tán dương Tam Bảo đó, dựa theo một tập sách dạy Pāli của Tỳ-khưu Nguyệt Thiên Indacanda.

*

Bắt đầu mỗi buổi lễ, chúng ta thường nghe tụng câu:

Namo tassa bhagavato arahato sammā sambuddhassa

Trong đó,

Namo tassa: Xin cung kính đến vị ấy.

bhagavato: đức Thế Tôn, đức Phá-ga-va.

arahato: bậc A-la-hán, Ứng Cúng.

sammā sambuddhassa: đấng Chánh Biến Tri, Chánh Đẳng Giác, Bậc Tự Giác Ngộ hoàn toàn, không ai chỉ dạy.

Nghĩa toàn câu: "Cung kính đến Ngài là đức Thế Tôn (Phá-ga-va), bậc A-la-hán (Ứng Cúng), đấng Chánh Biến Tri".

*

Tiếp theo, là các câu tụng về ân đức Tam Bảo như sau:

1) Ân đức Phật Bảo:

Itipi so Bhagavā Araham Sammāsambuddho Vijjācaranasampanno Sugato Lokavidū Anuttaro Purisadammasārathi Satthā devamanussānam Buddho Bhagavāti

Trong đó,

Itipi so: Thật vậy, vị ấy là ...

Bhagavā: đức Thế Tôn.

Araham: người không còn ô nhiễm, bậc A-la-hán, bậc Ứng Cúng.

Sammāsambuddho: đấng Chánh Biến Tri, Chánh Đẳng Giác, Bậc Tự Giác Ngộ hoàn toàn, không ai chỉ dạy.

Vijjācaranasampanno: Minh Hạnh Túc, người có trí tuệ và đức hạnh thành tựu một cách trọn vẹn.

Sugato: bậc Thiện Thệ, vị đã ra đi một cách trọn vẹn, đã Niết-bàn.

Lokavidū: người hiểu biết rõ ràng về thế gian, Thế Gian Giải.

Anuttaro: không gì hơn được, Vô Thượng Sĩ.

Purisadammasārathi: người có khả năng điều khiển, huấn luyện kẻ khác, Điều Ngự Trượng Phu.

Satthā devamanussānam: vị thầy của chư thiên và loài người, Thiên Nhân Sư.

Buddho: bậc đã giác ngộ, đức Phật.

Bhagavā: Đức Thế Tôn.

Nghĩa toàn câu: "Thật vậy, bậc đáng kính trọng ấy là A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn."

Đây là đoạn văn rất thường gặp trong các bài kinh thuộc Đại Tạng Kinh do ngài Hòa thượng Thích Minh Châu dịch sang Việt ngữ. Đó cũng là 10 Danh hiệu của Đức Phật. Tuy nhiên, trong một vài kinh sách, chúng ta chỉ thấy đề cập đến 9 danh hiệu, đó là vì 2 danh hiệu Vô Thượng Sĩ và Điều Ngự Trượng Phu đôi khi được gộp chung thành một, như có giải thích trong bộ luận Thanh Tịnh Đạo, Chương VII, của ngài Phật Âm.

Ngoài ra, trong nhiều kinh sách Bắc tông, có thấy thêm vào danh hiệu Như Lai, tạo ra 11 danh hiệu. Để có được con số 10 danh hiệu, có sách gộp chung Vô Thượng Sĩ và Điều Ngự Trượng Phu thành một, hay gộp chung Phật và Thế Tôn thành một danh hiệu.

Trong quyển "Nghi thức tụng niệm" của chùa Pháp Luân, Texas, Hoa Kỳ, có dịch là:

Hồng danh Phật nhiệm mầu Ứng Cúng

Chánh Biến Tri, Minh Hạnh đủ đầy

Đức ân Thiện Thệ cao dày

Bậc Thế Gian Giải chỉ bày lý chân

Vô Thượng Sĩ pháp âm tịnh diệu

Bậc Trượng Phu Điều Ngự độ sanh

Thiên Nhân Sư đấng cha lành

Phật Đà toàn giác, Thế Tôn trong đời

*

2) Ân đức Pháp Bảo:

Svākkhāto bhagavato dhammo sanditthiko akāliko ehipassiko opanayiko paccattam veditabbo viññūhīti

Trong đó,

Svākkhāto: đã khéo được thuyết giảng.

bhagavato: của đức Thế Tôn.

dhammo: giáo pháp.

Svākkhāto bhagavato dhammo: Pháp của đức Thế Tôn đã khéo được thuyết giảng

sanditthiko: hoàn toàn hiển nhiên, được thấy rõ ràng.

akāliko: không đợi thời gian, không bị chi phối bởi thời gian.

ehipassiko: hãy đến và hãy thấy, mời đến để thấy.

opanayiko: có khả năng hướng thượng, dẫn dắt về hướng thượng (Niết-bàn).

paccattam: tự cá nhân, riêng rẽ.

veditabbo: nên được hiểu biết.

viññūhī: bởi các bậc trí tuệ.

Nghĩa toàn câu: "Pháp của đức Thế Tôn đã khéo được thuyết giảng, hoàn toàn hiển nhiên, không bị chi phối bởi thời gian, hãy đến và hãy thấy, có khả năng dẫn dắt về hướng (Niết-bàn), và nên được hiểu biết tự cá nhân bởi các bậc trí tuệ."

Trong các bộ kinh Nikāya, Hòa thượng Minh Châu dịch là "Đây là Pháp do Thế Tôn khéo thuyết, thiết thực hiện tại, có quả tức thời, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng, do người trí tự mình giác hiểu."

Trong quyển "Nghi thức tụng niệm" của chùa Pháp Luân, Texas, Hoa Kỳ, có dịch là:

Pháp vi diệu, cha lành khéo dạy

Lìa danh ngôn, giác ngộ hiện tiền

Vượt thời gian, chứng vô biên

Sát na đại ngộ, hoát nhiên liễu tường

Đạo vô thượng, đến rồi thấy rõ

Hướng thượng tâm, thoát ngõ vọng trần

Trí nhân tự ngộ giả chân

Diệu thường tịnh lạc, Pháp ân nhiệm mầu

*

3) Ân đức Tăng Bảo:

Supatipanno bhagavato sāvakasangho

ujupatipanno bhagavato sāvakasangho

ñāyapatipanno bhagavato sāvakasangho

sāmīcipatipanno bhagavato sāvakasangho

yadidam cattāri purisayugāni atthapurisapuggalā

esa bhagavato sāvakasangho

āhuneyyo pāhuneyyo dakkhineyyo añjalikaranīyo

anuttaram puññakkhettam lokassāti

Trong đó,

Supatipanno: đã tu hành tốt đẹp trong thiện đạo (thiện hạnh)

bhagavato: của đức Thế Tôn.

sāvakasangho: Tăng chúng đệ tử.

bhagavato sāvakasangho: Tăng chúng đệ tử của đức Thế Tôn.

ujupatipanno: đã tu hành trong trực đạo (trực hạnh)

ñāyapatipanno: đã tu hành trong chân đạo (như lý hạnh).

sāmīcipatipanno: đã tu hành trong chánh đạo (chân chánh hạnh).

yadidam: điều trên có nghĩa là thế này.

cattāri: bốn (số đếm).

purisayugāni: (bốn) cặp / đôi hạng người: Đạo quả Dự Lưu, Đạo quả Nhất lai, Đạo quả Bất lai, Đạo quả A-la-hán (Đạo và Quả tính chung thành một đôi).

atthapurisapuggalā: tám hạng người, nếu tính đơn, đó là Đạo và Quả tách rời ra.

esa: nhóm người ấy, nhóm người đã nói ở trên.

bhagavato: của đức Thế Tôn.

sāvakasangho: Tăng chúng đệ tử.

āhuneyyo: đáng được cung kính.

pāhuneyyo: đáng được thân cận.

dakkhineyyo: đáng được cúng dường.

añjalikaranīyo: đáng được chắp tay, đáng được lễ bái.

anuttaram: không gì hơn được, vô thượng.

puññakkhettam: nơi để gieo nhân phước báu, phước điền.

lokassā: của thế gian.

Nghĩa toàn câu: Trong các bộ kinh Nikāya, Hòa thượng Minh Châu dịch là "Chúng Tăng đệ tử Thế Tôn là bậc Thiện hạnh; chúng Tăng đệ tử Thế Tôn là bậc Trực hạnh; chúng Tăng đệ tử Thế Tôn là bậc Như lý hạnh; chúng Tăng đệ tử Thế Tôn là bậc Chân Chánh hạnh; tức là bốn đôi, tám chúng. Chúng Tăng đệ tử này của Thế Tôn đáng được cung kính, đáng được thân cận, đáng được cúng dường, đáng được chấp tay chào, là phước điền vô thượng ở trên đời."

Trong quyển "Nghi thức tụng niệm" của chùa Pháp Luân, Texas, Hoa Kỳ, có dịch là:

Bậc diệu hạnh, thinh văn Thích Tử

Bậc trực hạnh, pháp lữ thiền gia

Bậc như lý hạnh, Tăng Già

Bậc chơn chánh hạnh, dưới toà Thế Tôn

Thành đạo quả bốn đôi, tám chúng

Đệ tử Phật ứng cúng tôn nghiêm

Cung nghinh kính lễ một niềm

Thánh chúng vô thượng, phước điền thế gian

*

Trì tụng, ghi nhớ và thông hiểu rõ ràng 3 câu tụng trên là một pháp hành căn bản nhưng rất quan trọng. Khi thông hiểu ý nghĩa, chúng ta tăng trưởng niềm tín thành nơi Tam Bảo. Khi ghi nhớ và trì tụng đều đặn, thường xuyên, chúng ta dưỡng nuôi sự định tâm.

Trong Tương Ưng Bộ 11.3, kinh Đầu Lá Cờ, Đức Phật khuyên các vị Tỳ-khưu khi hành thiền, sống độc cư trong rừng vắng, nên thường xuyên tụng niệm và quán tưởng đến ân đức Tam Bảo qua các câu trên để giúp các vị ấy có thêm tự tin, không còn lo âu, sợ hãi. Ngài tóm tắt trong câu kệ:

"Này các vị Tỳ-khưu,

Trong rừng hay gốc cây,

Hay tại căn nhà trống,

Hãy niệm bậc Chánh Giác.

Các Ông có sợ hãi,

Sợ hãi sẽ tiêu diệt.

Nếu không tư niệm Phật,

Tối thượng chủ ở đời,

Và cũng là Ngưu vương,

Trong thế giới loài Người,

Vậy hãy tư niệm Pháp,

Hướng thượng, khéo tuyên thuyết.

Nếu không tư niệm Pháp,

Hướng thượng, khéo tuyên thuyết,

Vậy hãy tư niệm Tăng,

Là phước điền vô thượng.

Vậy này các Tỳ-khưu,

Như vậy tư niệm Phật,

Tư niệm Pháp và Tăng,

Sợ hãi hay hoảng hốt,

Không bao giờ khởi lên".

Đức Phật cũng khuyên hàng đệ tử cư sĩ có những tùy niệm tương tự như thế. Trong Tăng Chi Bộ 11.12, Ngài dạy vị cư sĩ Đại Danh (Mahānāma) về 6 tùy niệm: niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm Giới, niệm Thí (Bố thí), và niệm chư Thiên. Về niệm Phật-Pháp-Tăng, Ngài nói:

--"Này Mahānāma, trong khi vị Thánh đệ tử tùy niệm Tam Bảo (Phật-Pháp-Tăng), tâm của vị ấy không bị tham ám ảnh, không bị sân ám ảnh, không bị si ám ảnh. Tâm của vị ấy được chánh trực nhờ duyên Tam Bảo. Vị Thánh đệ tử ấy, với tâm chánh trực, có được nghĩa tín thọ, có được pháp tín thọ, có được hân hoan liên hệ đến pháp. Khi có hân hoan, hỷ sanh; khi có hỷ, thân được khinh an; khi thân được khinh an, cảm giác được lạc thọ; khi có lạc thọ, tâm được định tĩnh. Này Mahānāma, như vậy gọi là bậc Thánh đệ tử sống đạt được bình đẳng với chúng sanh không bình đẳng, sống đạt được vô sân với chúng sanh có sân, nhập được pháp lưu, tu tập tùy niệm Tam Bảo".

Trong bộ luận Thanh Tịnh Đạo, Chương VII, ngài Phật Âm (Buddhaghosa) nói đến các lợi ích của pháp niệm ân đức Tam Bảo như sau:

-- "Khi vị hành giả chú tâm đến việc suy niệm đấng Giác Ngộ như vậy, suy niệm Chánh Pháp như vậy, suy niệm chư Thánh Tăng như vậy, vị ấy có lòng tôn kính đức Phật, tôn kính Giáo Pháp của Ngài, tôn kính chư Thánh Tăng đệ tử của Ngài. Vị ấy đạt đến sự viên mãn về đức tin, chánh niệm, trí tuệ và công đức. Vị ấy có nhiều hạnh phúc và an lạc, nhiếp phục được sự sợ hãi khủng bố, và có khả năng kham nhẫn, chịu đựng các khổ đau. Vị ấy có cảm giác như mình đang sống trước mặt đấng Đạo sư, đang sống trong Chánh Pháp, đang sống với các bậc Thánh Tăng. Trong khi an trú suy niệm những đức tính đặc biệt của Tam Bảo, thân thể của vị hành giả ấy trở thành một nơi đáng tôn trọng như một đền thờ. Tâm vị ấy hướng về chư Phật, hướng về Pháp vô thượng, hướng về chư Thánh Tăng. Hành giả ấy cảm thấy hổ thẹn và e sợ (tàm và quý) trước các ác pháp, và như thế giúp vị ấy không phạm giới. Nếu vị ấy không chứng đạt được quả vị cao thượng trong kiếp này, thì ít nhất, vị ấy cũng sẽ tái sinh vào một cảnh giới an lạc sau khi chết".

* * *

Đa số Phật tử Việt Nam chúng ta, thường không quen thuộc với các bài kinh tụng trong truyền thống Phật giáo Nam tông, có lẽ sẽ cảm thấy bỡ ngỡ, khó khăn khi bắt đầu tụng niệm các câu ân đức Tam Bảo trình bày ở trên. Tuy nhiên, nếu có dịp gần gũi với chư Tăng Nam tông và các cộng đồng Phật tử trong vùng Nam Á và Đông Nam Á như: Thái Lan, Cam-pu-chia, Lào, Miến Điện và Tích Lan, và nếu chúng ta thường xuyên tham dự các khóa tu thiền, dần dần, chúng ta sẽ quen nghe các câu tụng căn bản đó. Các bài tụng nầy đã được thu âm và quảng bá rộng rãi trên các trang web Phật Giáo của mạng Internet, qua các băng audio-cassette và đĩa CD; và điều đó sẽ giúp chúng ta học thuộc và tụng đọc dễ dàng hơn, nếu có quyết tâm học tập.

Qua kinh nghiệm bản thân cũng như qua các trao đổi với các bạn thiền sinh khác, một khi chúng ta thông hiểu ý nghĩa và trì tụng ân đức Tam Bảo thuần thục đều đặn mỗi ngày, chúng ta sẽ thấy được nhiều lợi lạc do pháp hành tùy niệm đó mang đến cho sự hành thiền và làm phong phú thêm cho đời sống tinh thần của mình, như Đức Phật đã thường khuyên dạy cho hàng đệ tử, khi Ngài còn tại thế.

Bình Anson,

Perth, Tây Úc, tháng 9-2004

VÀI CÂU VẤN ĐÁP VỀ HÀNH THIỀN

Tỳ khưu Dhammika

Bình Anson lược dịch

VẤN: Thiền là gì?

ĐÁP: Thiền là một sự nỗ lực có ý thức để làm thay đổi sự vận hành của tâm. Tiếng Phạn Pàli cho chữ Thiền là "Bhavana", nghĩa là "làm tăng trưởng" hay "phát triển".

VẤN: Thiền có quan trọng không?

ĐÁP: Vâng, thiền rất quan trọng. Cho dù chúng ta muốn tốt đẹp bao nhiêu, cũng khó mà thay đổi được tâm ý, nếu chúng ta không thể thay đổi những tham dục vốn đã tạo nên cách hành xử của chúng ta. Ví dụ, một người có thể nhận ra rằng mình hay nóng nảy với vợ, và anh ấy tự hứa "Từ đây về sau, tôi sẽ không nóng nảy như thế". Nhưng một giờ sau, anh ấy có thể la mắng vợ mình, đơn giản là vì anh ấy không tự tỉnh thức, sự nóng nảy đã phát khởi mà anh không biết được. Hành thiền giúp phát triển sự tỉnh thức và năng lực cần thiết để chuyển hóa các thói quen đã ăn sâu trong tâm ý.

VẤN: Tôi nghe nói rằng hành thiền có thể rất nguy hiểm. Điều nầy có đúng không?

ĐÁP: Chúng ta cần có muối để sống. Nhưng nếu bạn ăn một kí lô muối, thì nó sẽ giết bạn. Để sống trong thế giới hiện đại, bạn cần có xe ô tô; nhưng nếu bạn không tuân theo luật giao thông, hay trong lúc lái xe, bạn lại say rượu, thì xe ô tô trở thành cái máy nguy hiểm. Hành thiền cũng giống như thế, nó cần thiết cho sự an lạc tinh thần, nhưng nếu bạn thực hành một cách ngu xuẫn, nó sẽ tạo ra nhiều vấn đề. Một số người có vấn đề như buồn nản, sợ hãi vô lý hay bệnh tâm thần, họ nghĩ rằng thiền là một phương cách điều trị tức thời cho những vấn đề của họ. Họ bắt đầu hành thiền và đôi khi vấn đề của họ trở nên tồi tệ hơn. Nếu bạn có vấn đề như thế, bạn nên tìm sự giúp đỡ của một chuyên gia tâm lý; sau khi bạn cảm thấy khá hơn, bạn mới nên hành thiền. Một số người khác, khi hành thiền, lại cố gắng quá mức, thay vì hành thiền từ từ từng bước một, họ lại thực hành với quá nhiều năng lực, và chẳng bao lâu họ kiệt sức.

Nhưng có lẽ phần lớn những vấn đề trong khi hành thiền xảy ra là do loại "thiền Kăng-ga-ru", hay "thiền chạy nhảy" (Kangaroo, Đại thử, là một loài thú lớn có túi trước bụng, đặc biệt ở Úc, có thể nhảy xa bằng hai chân sau rất khỏe). Một số người đi đến một vị thầy để học thiền rồi áp dụng phương pháp thiền của vị ấy trong một thời gian; sau đó, họ đọc sách rồi quyết định thực hành theo sự chỉ dẫn trong sách; một tuần sau, có một thiền sư nổi tiếng viếng thăm thành phố của họ và họ quyết định phối hợp một số lời dạy của vị ấy vào trong việc tu thiền của họ; và chẳng lâu sau đó, họ rơi vào tình trạng hoang mang, thất vọng. Chạy nhảy giống như con Kăng-ga-ru, từ một phương pháp này sang một phương pháp nọ, là một việc làm sai lầm.

Dù sao, nếu bạn không có vấn đề nghiêm trọng về bệnh tâm thần, và bạn hành thiền đúng chừng mực, Thiền là một trong những điều tốt nhất mà bạn có thể tự làm cho chính mình.

VẤN: Có mấy pháp hành thiền?

ĐÁP: Đức Phật dạy nhiều pháp hành thiền khác nhau, mỗi pháp để đối trị một vấn đề đặc biệt, hay để phát triển một trạng thái tâm lý đặc biệt. Tuy nhiên, hai pháp thiền phổ thông và hữu dụng nhất là quán niệm hơi thở (anapana sati) và quán từ bi (metta bhavana).

VẤN: Làm thế nào để hành thiền quán niệm hơi thở?

ĐÁP: Bạn làm theo bốn bước đơn giản: chọn nơi chốn, giữ tư thế ngồi, theo dõi hơi thở, và đối phó những trở ngại.Trước hết, bạn tìm một nơi thích hợp, có thể một căn phòng không ồn ào và tại nơi đó, bạn không bị quấy rầy. Thứ hai, ngồi trong tư thế thoải mái. Tư thế tốt là ngồi với chân xếp lại, dưới mông có kê một cái gối, lưng thẳng, hai bàn tay xếp lên nhau đặt trên bắp đùi, và mắt nhắm lại. Cách khác, bạn có thể ngồi trên ghế nhưng cần phải giữ lưng cho thẳng.

Bước tiếp theo là phần thực hành. Trong lúc ngồi yên tịnh với mắt nhắm lại , bạn tập trung vào sự chuyển động của hơi thở vào và hơi thở ra. Thực hiện điều này bằng cách đếm hơi thở hay theo dõi sự phồng xẹp của bụng. Trong khi hành thiền, vài vấn đề và khó khăn có thể sinh khởi. Bạn có thể thấy ngứa ngáy khó chịu trên cơ thể hay đau nhức ở đầu gối. Nếu điều này xảy ra, hãy cố gắng giữ cơ thể thư giản, không nhúc nhích, và tiếp tục để tâm vào hơi thở. Có thể sẽ có nhiều ý nghĩ xuất hiện ở tâm bạn và làm xao lãng việc chú tâm vào hơi thở. Cách duy nhất để xử lý vấn đề này là kiên nhẫn tiếp tục đem tâm trở lại với hơi thở. Nếu bạn tiếp tục làm như thế, cuối cùng, các ý nghĩ kia sẽ yếu đi, việc định tâm của bạn sẽ mạnh hơn, và bạn sẽ có được những giây phút đi sâu vào sự an lạc và thanh tịnh nội tâm.

VẤN: Tôi nên hành thiền bao lâu?

ĐÁP: Tốt nhất là hành thiền mỗi ngày 15 phút trong một tuần lễ; rồi gia tăng thêm 5 phút mỗi tuần, cho đến khi bạn có thể hành thiền trong 45 phút. Sau vài tuần lễ hành thiền đều đặn mỗi ngày như thế, bạn sẽ bắt đầu thấy việc định tâm trở nên tốt hơn, những ý tưởng tán loạn sẽ giảm dần và bạn sẽ có những giây phút an hòa và tĩnh lặng thật sự.

VẤN: Còn quán Từ bi là sao? Phương cách thực hành như thế nào?

ĐÁP: Khi bạn quen thuộc với pháp thiền quán niệm hơi thở và thực hành đều đặn rồi, bạn có thể bắt đầu hành thiền Quán Từ bi. Pháp hành này nên được thực hiện hai hay ba lần mỗi tuần, sau khi bạn hành thiền quán niệm hơi thở. Trước tiên, bạn chú tâm vào chính mình và tự nói những lời như: "Xin cho tôi được khỏe mạnh và hạnh phúc. Xin cho tôi được bình an và tĩnh lặng. Xin cho tôi thoát khỏi mọi hiểm nguy. Xin cho tâm tôi không còn sân hận. Xin cho tâm tôi tràn đầy tình thương. Xin cho tôi được khỏe mạnh và hạnh phúc". Sau đó, bạn nghĩ đến những người khác, từng người một, từ người thân thương cho đến những người bạn bình thường - nghĩa là người mình không thương mà cũng không ghét, và cuối cùng là đến những người mà mình không ưa thích; ước nguyện cho họ an vui như bạn đã ước nguyện cho chính mình.

VẤN: Pháp hành thiền quán từ bi này có lợi ích gì?

ĐÁP: Nếu bạn thực hành Thiền Quán Từ bi này một cách đều đặn và với thái độ đúng đắn, bạn sẽ thấy trong bạn có nhiều thay đổi tích cực. Bạn sẽ thấy mình có thể chấp nhận và tha thứ cho chính mình. Bạn sẽ thấy tình cảm dành cho người mình thương gia tăng thêm. Bạn sẽ thấy mình thân thiện hơn với người mà trước đây mình thờ ơ và không quan tâm; và bạn sẽ nhận thấy những ác ý hay sân hận mà bạn đã có với người nào đó nay sẽ giảm đi, và cuối cùng sẽ tan biến. Thỉnh thoảng nếu bạn biết ai đó đang lâm bệnh, buồn khổ hay gặp khó khăn, bạn có thể nghĩ đến họ trong lúc hành thiền từ bi, và thường thì bạn sẽ thấy tình cảnh của họ được cải thiện.

VẤN: Điều ấy có thể xảy ra như thế nào?

ĐÁP: Tâm ý, khi được phát triển đúng đắn, là một công cụ rất hùng mạnh. Nếu chúng ta biết tập trung năng lực tinh thần và hướng nó đến người khác, nó có thể có ảnh hưởng đến họ. Hẳn bạn đã có kinh nghiệm như thế. Có thể bạn đang ở trong một phòng đông người và bạn có cảm giác rằng ai đó đang chú ý đến mình. Bạn xoay một vòng xem và biết chắc là ai đang nhìn chằm chằm vào mình. Điều này đã xảy ra khi bạn bắt được năng lực tinh thần của người khác. Thiền quán từ bi cũng giống như vậy. Chúng ta hướng năng lực tích cực của tinh thần tới người khác và dần dần sẽ chuyển hóa được họ.

VẤN: Tôi có cần một vị thầy hướng dẫn hành thiền không?

ĐÁP: Một vị thầy thì không tuyệt đối cần thiết, nhưng có được sự hướng dẫn cá nhân của một người có kinh nghiệm hành thiền thì chắc chắn có lợi ích. Tiếc thay, có một số tu sĩ và cư sĩ tự xem mình là thiền sư, nhưng kỳ thực, họ không biết họ đang làm gì. Bạn hãy cố gắng tìm một vị thầy có tiếng tốt, có nhân cách thăng bằng và trung thành với những lời Phật dạy.

VẤN: Tôi nghe nói rằng thiền định ngày nay được các chuyên gia về tâm thần và các nhà tâm lý học áp dụng rộng rãi. Điều đó có đúng không?

ĐÁP: Vâng, đúng như thế. Ngày nay, thiền được chấp nhận như có một ảnh hưởng cao cấp để trị liệu tâm thần, và được nhiều chuyên gia về sức khỏe tâm thần sử dụng, để giúp làm thư giản, vượt qua những ám ảnh và mang đến tỉnh thức cho chính mình. Sự hiểu biết thâm sâu của Đức Phật về tâm ý nhân loại đang giúp rất nhiều cho con người hôm nay cũng giống như đã từng giúp cho con người thời xưa.

Bình Anson lược dịch

Perth, Tây Úc, tháng 9-2004

(Trích từ tập sách "Good Question, Good Answer", Bhikkhu Dhammika)

Bước đầu hành thiền

Sarah K. Lim

Bình Anson trích dịch

Giới thiệu: Bà Sarah Lim là một Phật tử gốc Singapore, hiện đang sinh sống tại Úc và có nhiều đóng góp tích cực trong các sinh hoạt Phật giáo. Bài nầy được trích dịch từ một bài pháp thoại của Bà tại thành phố Perth, Tây Úc, vào tháng 9 năm 2002.

Qua kinh nghiệm cá nhân cũng như qua các trao đổi với các bạn thiền sinh khác, tôi nghĩ rằng chúng ta cần có một chương trình hành thiền tại nhà, sắp đặt rõ ràng tuần tự từng bước.

Nơi chốn

Trước tiên, cần phải có một chỗ thích hợp cho việc thực tập hằng ngày, để khỏi bị làm phiền trong lúc tập. Nơi hành thiền cần phải yên tĩnh và thoáng mát. Nếu có được một phòng nhỏ dành riêng cho việc hành thiền thì thật là tốt. Khi xây nhà, chúng tôi thiết kế một phòng ăn dành để đãi khách, đặt kế cạnh phòng tiếp khách, theo mô hình nhà cửa của dân chúng địa phương. Nhưng khi dọn về ở, chúng tôi thấy rằng mình cũng ít khi tiếp khách, không còn thích lối sống ồn ào, thù tiếp khách khứa nữa. Vì thế, chúng tôi quyết định biến đổi phòng đó thành một nơi để thờ phượng và hành thiền.

Trong phòng thiền, chúng tôi không trang hoàng bày biện rườm rà. Đơn giản chỉ có một bàn thờ nhỏ với tượng Phật. Chung quanh tường là các kệ sách nhỏ để lưu các bộ kinh điển và tài liệu tham khảo Phật giáo. Trên sàn nhà là một tấm thảm, nơi chúng tôi quỳ lễ bái, tụng kinh, và ngồi hành thiền. Tôi dùng một tủ thấp, có chiều cao khoảng 80 cm, để làm bàn thờ. Trên đó, chúng tôi kê thêm một bục gỗ nhỏ để đặt tượng Phật. Đây là tượng Phật bằng hợp kim đồng thau màu vàng, cao khoảng 30 cm, thỉnh từ Thái Lan. Tôi cũng đặt thêm một lư hương nhỏ và một cặp nến điện, mua ở khu thương xá Á Đông. Thỉnh thoảng, vào các dịp lễ, chúng tôi đặt thêm một lọ hoa tươi. Tôi thích bố trí như thế, đơn giản nhưng trang nghiêm. Bàn thờ có độ cao vừa tầm nhìn khi chúng tôi quỳ lạy hay ngồi hành thiền, để có thể chiêm ngắm tượng Phật, và cảm thấy gần gũi với Đức Bổn Sư.

Thật ra, nơi hành thiền không cần phải đặc biệt. Điều quan trọng là chúng ta nên tạo lập một chỗ nhất định và thời gian hành thiền cố định, để có được một thói quen đúng giờ, đúng nơi. Thêm vào đó, trước khi hành thiền, để tránh các cú điện thoại quấy rầy, tôi thường điều chỉnh máy điện thoại sang dạng trả lời tự động và điều chỉnh tiếng reo thật nhỏ.

Mỗi ngày, tôi lễ bái và hành thiền hai lần: buổi tối, lúc 10 giờ đêm; và buổi sáng sớm, lúc 5 giờ sáng, trước khi những người trong nhà thức dậy. Lúc sáng sớm là lúc tâm trí thoải mái và cơ thể khỏe khoắn. Một thiền sinh thực tập nghiêm túc sẽ luôn hành thiền vào những giờ nhất định, vì biết rằng chỉ cần đủ giờ ngủ nghỉ thì thân thể không mệt mỏi và tâm hồn tỉnh táo.

Khi trước, tôi thường thắp nến sáp, nhưng gần đây thì tôi chuyển sang dùng nến điện. Ánh sáng nến tỏa ra từ bàn thờ Phật nhắc nhở tôi ánh sáng từ bi và trí tuệ của Đức Bổn Sư. Ánh sáng nầy cũng giúp tạo một không khí trang nghiêm nhưng hiền hòa, ấm cúng trong phòng thiền. Thêm vào đó, mỗi khi tâm tôi chạy lang thang, ánh sáng từ ngọn nến giúp đưa tôi trở về hiện tại, tại nơi chốn này, nơi tôi đang ngồi thiền, theo dõi hơi thở của mình.

Tụng kinh

Buổi sáng, khi tâm trí tỉnh táo sau giấc ngủ, tôi chỉ tụng vài câu kinh ngắn rồi bắt đầu hành thiền. Vào phòng thiền, tôi quỳ xuống và bắt đầu lạy ba lạy, chậm rãi từ tốn, với bàn chân, đầu gối, tay và trán chạm mặt đất, như chúng ta thường thấy Phật tử lễ bái tại các chùa trong truyền thống Phật giáo Nguyên thủy. Trong tư thế quỳ, tôi chấp tay, và đọc 3 lần câu: "Namo tassa bhagavato arahato samma-sambuddhassa" (Con thành kính đảnh lễ Đức Thế Tôn, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác), rồi đọc tóm tắt lời tán dương Tam Bảo và lễ lạy sau mỗi câu. Sau đó, tôi bắt đầu hành thiền.

Buổi tối, sau một ngày làm việc mệt nhọc, tôi thường cảm thấy buồn ngủ. Thêm vào đó, nếu phải lo nghĩ nhiều việc trong ngày, tâm tôi rất khó an định. Vì thế, tôi thường tụng kinh nhiều hơn, và thời gian dành cho hành thiền thì ngắn hơn buổi sáng - ngoại trừ vào ngày cuối tuần hay trong các ngày nghỉ, khi tâm trí thoải mái, thư dãn thì tôi có nhiều thì giờ hành thiền hơn. Tôi bắt đầu quỳ lạy và tụng câu "Namo tassa ..." như khóa lễ buổi sáng, nhưng sau đó, tôi tụng đầy đủ bài kệ tán dương ân đức Tam Bảo.

Tiếp theo, tôi tụng đọc bài kệ quy y Tam Bảo, năm học giới của cư sĩ (Ngũ Giới), năm điều quán tưởng hằng ngày, và bài kinh Từ Bi. Đây là các bài tụng phổ thông bằng tiếng Pāli mà tôi đã học được từ cuốn băng cassette do chư Tăng thu âm và phổ biến tại chùa. Tụng kinh chậm rãi, rõ ràng từng chữ, giúp tập trung tâm trí và giúp ta tăng thêm niềm tín thành nơi Tam Bảo. Sau đó, tôi bắt đầu hành thiền.

Hành Thiền

Khi ngồi thiền, các bạn nên giữ lưng cho thẳng nhưng thư thả, nhẹ nhàng, thăng bằng, không căng thẳng. Đầu giữ thẳng, cân bằng trên vai, mặt hướng về bàn thờ, không nên gục xuống, mắt nhẹ nhàng khép lại nhưng không hoàn toàn khép hẳn. Nhiều người có thể ngồi ngay trên sàn nhà, theo tư thế kiết già hay bán kiết già như ta thường thấy qua các tượng Phật, và họ cho rằng đó là tư thế tốt nhất. Riêng phần tôi, tôi không thể ngồi được trong tư thế đó. Tôi thường ngồi trên một tọa cụ - là một cái gối nhỏ, và hai chân đặt song song như kiểu ngồi của người Miến Điện. Như thế, tôi cũng tạo được ba điểm tựa vững chắc để nâng đỡ thân thể, với bàn tọa đặt trên gối nệm và hai đầu gối chạm mặt đất. Đôi khi, chân tôi lại trở nên quá đau nhức, tôi chuyển sang dùng một cái ghế nhỏ, kê dưới mông, và ngồi trong tư thế quỳ, như kiểu ngồi của các thiền sinh Nhật Bản. Bạn có thể ngồi trên ghế cao nếu bạn không quen ngồi trên sàn đất. Điều quan trọng là bạn giữ lưng cho thẳng, không dựa vào thành ghế, để tránh ngủ gật.

Hai tay nhẹ nhàng đặt trên đùi, bàn tay để chồng lên nhau, với hai đầu ngón cái chỉ chạm nhẹ vào nhau. Thêm vào đó, tôi thấy rằng trong lúc hành thiền, ta nên mỉm cười, nụ cười hiền hoà như thường thấy ở các hình tượng Đức Phật. Nụ cười mỉm nầy giúp tâm trí ta được vui tươi, an lạc. Khép nhẹ đôi mắt, tôi ghi nhận cảm giác của toàn thân, từ đỉnh đầu xuống đến bàn chân, ghi nhận tư thế ngồi vững vàng, thoải mái. Rồi tự nhủ thầm: "Bây giờ, tôi sẽ bắt đầu hành thiền, chú tâm vào hành thiền, không quan tâm đến việc gì khác".