So sánh các bộ luật Tỳ-kheo

Bảy Giai Đoạn Thanh Lọc

Nnarama Mahathera

Phạm Kim Khánh chuyển dịch

Con đường thực hành dẫn đến Niết Bàn chia làm bảy giai đoạn, được gọi là Bảy Giai Đoạn Thanh Lọc (satta visuddhi). Theo thứ tự, bảy giai đoạn ấy là:

Thanh Lọc Giới Đức (Sìlavisuddhi, giới tịnh)

Thanh Lọc Tâm (Cittavisuddhi, tâm tịnh)

Thanh Lọc Quan Kiến (Ditthivisuddhi, kiến tịnh)

Thanh Lọc bằng cách Khắc Phục Hoài Nghi (Kankhàvitaranavisuddhi, đoạn nghi tịnh)

Thanh Lọc bằng cách Thấu Hiểu và Nhận Thấy thế nào là "Con Đường" và thế nào là "Không-Phải-Con-Đường" (Maggàmagganànadassanavisuddhi, đạo phi đạo tri kiến tịnh)

Thanh Lọc bằng cách Thấu Hiểu và Nhận Thấy Con Đường (Patipadànànadassanavisuddhi, đạo tri kiến tịnh)

Thanh Lọc bằng cách Thấu Hiểu và Nhận Thấy (Nanadassanavisuddhi, tri kiến tịnh)

Vào lúc chứng ngộ Niết Bàn, tâm trực tiếp liên hệ đến giai đoạn thứ bảy, tri kiến tịnh -- cũng là giai đoạn cuối cùng -- của sự thanh lọc tâm, vốn là tuệ giác Siêu Thế của Con Đường. Tuy nhiên, không thể trực tiếp thành tựu sự thanh lọc này mà không trải qua sáu giai đoạn trước. Vì bảy giai đoạn của sự Thanh Lọc là một loạt những tuệ giác nhân quả liên quan với nhau, không thể thành đạt giai đoạn thứ bảy trước khi trải qua sáu giai đoạn trước.

Trong Tam Tạng kinh điển, chỉ có bài Rathavinìta Sutta (bài kinh về những Trạm Xe), bài kinh thứ hai mươi bốn của bộ Majjhima Nikàya (Trung A Hàm) đề cập đến Bảy Giai Đoạn của sự Thanh Lọc. Trong bài Dasuttara Sutta, bài kinh số 34, của bộ Dìgha Nikàya (Trường A Hàm), bảy giai đoạn thanh lọc này nằm trong chín pháp gọi chung là "những yếu tố nhằm thanh lọc" (pàrisuddhi padhàniyanga), hai yếu tố này là thanh lọc trí tuệ và thanh lọc sự giải thoát. Dầu sao, loạt bảy giai đoạn thanh lọc này là phần nòng cốt của quyển sách bách khoa về pháp hành thiền trong Phật Giáo Visuddhimagga (Thanh Tịnh Đạo) của Ngài Bhadantàcariya Buddhaghosa. Như vậy, loạt bảy giai đoạn này là những nét đại cương ngắn gọn của toàn thể con đường mà một hành giả trải qua trong cuộc hành trình của nội tâm, từ trạng thái bị trói buộc đến giải thoát.

Trong kinh Rathavinìta Sutta, Bảy Giai Đoạn của sự Thanh Lọc này được trình bày dưới hình thức một cuộc đàm thoại giữa Đại Đức Sàriputta (Xá Lợi Phất) và Đại Đức Punna Mantàniputta Thera. Những câu hỏi của Ngài Sàriputta được Ngài Punna giải đáp một cách rõ ràng -- tất cả làm sáng tỏ vài điểm nổi bật của giáo thuyết này.

-- Này Sư Huynh, dưới sự hướng dẫn của Đức Thế Tôn có đời sống thánh thiện không?

-- Bạch Sư Huynh, có.

-- Này Sư Huynh, có phải để thanh lọc giới đức mà ta sống cuộc sống thánh thiện dưới sự hướng dẫn của Đức Thế Tôn chăng?

-- Bạch Sư Huynh, không phải để vậy.

-- Vậy, này Sư Huynh, có phải để thanh lọc tâm mà ta sống cuộc sống thánh thiện dưới sự hướng dẫn của Đức Thế Tôn chăng?

-- Không phải để vậy, bạch Sư Huynh.

-- Vậy, này Sư Huynh, có phải để thanh lọc quan kiến của mình mà ta sống cuộc sống thánh thiện dưới sự hướng dẫn của Đức Thế Tôn chăng?

-- Không phải để vậy, bạch Sư Huynh.

-- Vậy, này Sư Huynh, có phải để khắc phục hoài nghi mà ta sống cuộc sống thánh thiện dưới sự hướng dẫn của Đức Thế Tôn chăng?

-- Không phải để vậy, bạch Sư Huynh.

-- Vậy, này Sư Huynh, có phải để thanh lọc bằng sự thấu hiểu và nhận thấy thế nào là con đường và thế nào là không-phải-con-đường mà ta sống cuộc sống thánh thiện dưới sự hướng dẫn của Đức Thế Tôn chăng?

-- Không phải để vậy, bạch Sư Huynh.

-- Vậy, này Sư Huynh, có phải để thanh lọc bằng sự thấu hiểu và nhận thấy con đường mà cuộc sống thánh thiện được sống dưới sự hướng dẫn của Đức Thế Tôn chăng?

-- Không phải để vậy, bạch Sư Huynh.

-- Vậy, này Sư Huynh, có phải để thanh lọc bằng cách thấu hiểu và nhận thấy mà cuộc sống thánh thiện được sống dưới sự hướng dẫn của Đức Thế Tôn chăng?

-- Không phải để vậy, bạch Sư Huynh.

Tóm lược các điểm trên trong câu chuyện, và nhấn mạnh chiều hướng tiêu cực, Đại Đức Sàriputta hỏi: "Này Sư Huynh, như vậy thì mục tiêu của đời sống thánh thiện dưới sự hướng dẫn của Đức Thế Tôn là gì?" Và Đại Đức Punna trả lời: "Bạch Sư Huynh, chính là để dập tắt hoàn toàn, không mảy may chấp thủ, mà cuộc sống thánh thiện được sống dưới sự hướng dẫn của Đức Thế Tôn."

Lời giải đáp này cho thấy rằng chí đến giai đoạn thứ bảy, mức thanh lọc cuối cùng, cũng không được xem là mục tiêu tối hậu của đời sống thánh thiện. Mục tiêu chỉ là dập tắt hoàn toàn, tận diệt tất cả những ô nhiễm, không còn hình thức bám níu nào. Nói cách khác, đó là chứng ngộ Niết Bàn -- chấm dứt trọn vẹn các pháp hữu vi.

Để làm sáng tỏ điểm này, Đức Punna Mantàniputta thuật lại câu chuyện ngụ ngôn về Các Trạm Xe như sau:

"Bạch Sư Huynh, cũng giống như trong lúc Vua Pasenadi xứ Kosala đang ngụ tại Sàvitthi mà có chuyện cần phải đi gấp đến thành Sàketa. Như vậy từ Sàvitthi đến Sàketa người ta sắp xếp sẵn bảy trạm xe. Bạch Sư Huynh, Vua Pasenadi xứ Kosala rời cung điện tại Kosala, lên xe và dùng chiếc xe đầu tiên này đi đến trạm thứ nhất. Nơi đây vua rời chiếc xe thứ nhất, lên chiếc xe thứ nhì và dùng xe này đi đến trạm nhì. Nơi đâu vua rời chiếc xe của trạm nhì, lên một chiếc xe khác để đến trạm ba. Nơi đây vua rời chiếc xe của trạm ba, lên một chiếc khác để đến trạm thứ tư. Nơi đây vua rời chiếc xe của trạm tư, lên một chiếc xe khác để đến trạm năm. Nơi đây vua rời chiếc xe của trạm năm, lên một chiếc xe khác để đến trạm sáu. Nơi đây vua rời chiếc xe của trạm thứ sáu, lên một chiếc xe khác, và xe này sẽ đưa vua đến hoàng cung tại thành Sàketa."

Trong trường hợp của bảy giai đoạn thanh lọc, "làm cho trong sạch" có nghĩa là loại bỏ những yếu tố bất thiện đối nghịch. Thanh Lọc Giới Đức (giới tịnh) hàm ý là làm cho giới đức trong sạch bằng cách kiêng cữ, không để phạm những lỗi lầm bằng thân, khẩu và trong lối làm ăn sinh sống. Thanh Lọc Tâm (tâm tịnh) là làm cho tâm trong sạch bằng cách gội rửa tham dục, oán ghét, hôn trầm, phóng dật và xung đột hoài nghi không nhất quyết. Thanh Lọc Quan Kiến (kiến tịnh) là làm cho sự nhận thấy của mình trong sạch bằng cách đánh tan những quan kiến sai lầm méo mó. Thanh Lọc bằng cách Khắc Phục Hoài Nghi (đoạn nghi tịnh) là tiến đạt đến trạng thái trong sạch bằng cách chinh phục tất cả mọi hoài nghi về những sự việc trong những kiếp sinh tồn của vòng luân hồi. Thanh Lọc bằng cách Thấu Hiểu và Nhận Thấy thế nào là Con-Đường và thế nào là Không-Phải-Con-Đường (đạo, phi đạo, tri kiến tịnh) là trạng thái trong sạch thành đạt bằng cách vượt qua khỏi những tình trạng mê loạn ảo huyền phát sanh trong khi hành thiền, hiểu biết và thấy rõ thế nào là Con-Đường, và thế nào là Không-Phải-Con-Đường. Thanh Lọc bằng cách Thấu Hiểu và Nhận Thấy Con Đường (đạo tri kiến tịnh) là trạng thái trong sạch sau khi đã tạm thời loại trừ những ô nhiễm ngăn trở Con Đường Hành Thiền. Và cuối cùng, Thanh Lọc bằng cách Thấu Hiểu và Nhận Thấy (tri kiến tịnh) là tình trạng hoàn toàn trong sạch thành đạt bằng cách tận diệt mọi ô nhiễm cùng với những khuynh hướng ngủ ngầm của nó do những Con Đường Siêu Thế (Thành Đạo). Tri kiến tịnh bao gồm sự hiểu biết và nhận thấy bốn Con Đường -- Con Đường Nhập Lưu (Tu Đà Hườn Đạo), Con Đường Nhất Lai (Tư Đà Hàm Đạo), Con Đường Bất Lai (A Na Hàm Đạo) và Con Đường A La Hán (A La Hán Đạo).

Phụ Bản

Tiếng Gọi Của Đời Sống Hành Thiền

Giá trị cố hữu của cuộc đời một nhà sư hành thiền quả thật vượt quá mọi lượng định. Trong thế gian có nhiều lối sống kỳ diệu. Nhưng khó tìm được một lối sống nào kỳ diệu hơn cuộc đời của nhà sư hành thiền. Khi suy tưởng như vậy quý vị có lý do để tự tán dương mình đã dấn thân vào cuộc sống này. Đời sống của nhà sư hành thiền không những chỉ vô cùng quý báu, không thể đánh giá, mà còn tinh khiết và trong sạch. Tất cả những lối sống kỳ diệu khác trên thế gian đều có liên hệ đến ngoại cảnh, có gì liên quan đến sự vật bên ngoài -- với vũ trụ cơ giới. Đời sống của người hành thiền đàng khác, liên quan đến những cơ giới bên trong -- những "bộ máy" kiểm soát tâm. Đức Phật là vị hành giả vĩ đại nhất của mọi thời đại. Cuộc sống của nhà sư hành thiền khởi xuất từ nơi Ngài. Một vị Phật thị hiện là hiện tượng vô cùng hy hữu trên thế gian. Không phải tất cả những người nghe Giáo Pháp của Ngài đều thực hành cuộc sống hành thiền; chỉ một ít vị nhiệt thành thực hành. Quý vị hãy cảm nghe sung sướng được kể trong số ít người hữu phúc ấy.

Hãy nghĩ đến những thành quả an lạc mà quý vị thọ hưởng, sau thời gian thực hành Giáo Pháp mà Đức Phật ban truyền. Nếu, vào một ngày đáng ghi nhớ nào trong đời, do một năng lực tinh thần dũng mãnh thúc giục từ bên trong, quý vị phát tâm muốn xuất gia -- đi từ nhà đến hoàn cảnh không nhà cửa -- quý vị phải luôn luôn ghi nhớ rằng đó là diễn biến có nhiều ý nghĩa nhất trong đời. Quý vị có thể bỏ lại sau lưng cha và mẹ, vợ và con, những thân bằng và quyến thuộc và tài sản, do lòng thúc dục dũng mãnh và ý định xuất gia phát sanh trong khi nghe Giáo Pháp. Trong bất luận trường hợp nào, không nên chùng bước quy hàng. Quý vị có thể tin chắc rằng bước tiến này quả thật thích nghi với loại "xuất gia" lý tưởng được mô tả trong kinh điển.

Bài kinh Sàmannaphala Sutta (Kinh Quả Báo của Sa Môn) trong bộ Dìgha Nikàya (Trường A Hàm) mô tả tinh thần xuất gia thật sự nằm phía sau hành động "xuất gia" với những lời lẽ như sau:

"Giờ đây, một người tại gia cư sĩ hay con một người cư sĩ, hay người nào khác, sanh trưởng trong gia đình này hay gia đình nọ, lắng nghe Giáo Pháp. Và khi nghe Pháp người ấy có đức tin nơi Đấng Toàn Giác. Trong khi thấm nhuần niềm tin, người ấy suy gẫm: "Đời sống tại gia quả thật đầy chướng ngại -- một con đường đầy bợn nhơ của khát vọng. " Xuất gia" cũng tựa hồn như thoát đến giữa trời. Người tại gia cư sĩ quả không dễ gì sống đời thánh thiện một cách toàn vẹn, hoàn toàn trong sạch, tuyệt đối vô nhiễm. Như vậy hãy để tôi cạo râu tóc, đắp lên mình bộ y cà sa và đi từ nhà đến trạng thái không nhà cửa." Rồi không bao lâu sau, bỏ lại sau lưng tài sản sự nghiệp dầu lớn hay nhỏ, bỏ lại sau lưng họ hàng quyến thuộc, dầu đông đảo hay ít, người ấy cạo sạch râu tóc, khoác lên mình tắm y vàng nghệ và rời nhà ra đi, đến trạng thái không nhà cửa. (D.I, từ trang 62 trở đi).

Với loại "xuất gia" này bạn bước chân vào một môi trường thích hợp nhất cho công phu trau giồi tâm. Tuy nhiên, cũng như bất luận mạo hiểm nào khác, nơi đây cũng vậy, bạn phải vô cùng thận trọng đề phòng những hiểm họa có thể xảy đến. Có bốn giai đoạn trong đời của nhà sư hành thiền:

Cơ hội "xuất gia", ra đi từ cuộc sống tại gia;

Giai đoạn sơ khởi của cuộc đời hành thiền, lúc bắt đầu rèn luyện tâm, trong cảnh cô đơn, với sự hỗ trợ của đề mục hành thiền;

Gặp những hiểm họa trong lúc hành thiền đơn độc một mình;

Giai đoạn hoan hỷ với những thành quả do pháp hành tạo nên.

Để diễn tả những giai đoạn trên ta có thể trước tiên so sánh hoàn cảnh "xuất gia" của người hành thiền với người hoàn tất công trình khai thông một con đường xuyên qua khu rừng rậm đầy chông gai. Đời sống tại gia trong thực tế là một khu rừng đầy gai chướng. Mặc dầu vậy, ta cũng có thể rong rừng phá bụi để mở đường, nhưng phải đối đầu với những hiểm họa như thú dữ và rắn độc. Người hành thiền cũng vậy, trong giai đoạn sơ khởi của công trình hành thiền cũng phải đương đầu với nhiều tư tưởng vọng động, nguy hiểm không khác nào thú rừng hung rợn và rắn rít. Nhưng nhờ kiên trì cố gắng, hành giả thành công khắc phục mọi hiểm nguy. Hiện tượng này cũng ví như người kia tận lực gia công mở một con đường hữu dụng xuyên qua vùng đất hiểm nguy. Đến giai đoạn này hành giả ghi công trận chiến thắng những tư tưởng vọng động một cách vẻ vang. Giờ đây thế gian, cùng với các vị trời, ngưỡng nhìn lên hành giả như một con người có nhiều giá trị và bắt đầu tôn kính lễ lạy. Nhưng rồi tự mãn với thành công sơ khởi, hành giả sa lún trong đám sình lầy. Bởi vì lợi lộc, danh vọng và những lời tán dương cũng ví như sình lầy. Vài vị hành giả lún trong sình bị ngập đến cỗ, không thể thoát thân. Vài người khác bị lún kẹt một lúc nhưng cố gắng vùng vẫy và thoát nạn. Cũng có những người kịp thời nhìn thấy hiểm họa và tận lực cố tránh.

Như vậy đời sống người hành thiền thật vô cùng quý báu nhưng cũng vô cùng trắc trở gay go, cần phải hết sức cẩn trọng. Hy vọng rằng các điểm ghi nhận trên sẽ cống hiến bạn những dữ kiện để suy tư, những món ăn tinh thần để nhuần nhã suy gẫm, nhằm tiếp tục công phu hành thiền của bạn với tâm hồn mới mẻ khỏe khoắn và năng lực tinh thần dũng mãnh cường tráng.

Đời sống hành thiền này phải được lèo lái một cách nhiệt thành và thận trọng. Nếu năng lực tinh thần đã được khởi đầu trong chiều hướng chân chính mà nửa chừng phải rơi vào lầm lạc thì nó sẽ mất trớn. Như vậy quý vị hãy quyết tâm dũng mãnh nhiệt thành và tăng trưởng năng lực cho ý chí, cắt đứt mọi cơ hội có thể làm đình trệ hay gián đoạn pháp hành.

Trích: "Bảy Giai Đoạn Thanh Lọc và Tuệ Minh Sát", Nnarama Mahathera,

Phạm Kim Khánh chuyển dịch, Trung Tâm Narada, Seattle, Hoa Kỳ

Chân thành cám ơn anh Nguyễn Quang Trung đã có thiện tâm giúp đánh máy lại bài viết nầy (05/97).

Chánh Niệm và Niết Bàn

Maha Thera Ghosananda

Giới thiệu: Dưới đây là một vài đoạn văn trích dịch từ quyển sách "Step by Step: Meditations on Wisdom and Compassion" (Từng Bước Một: Thiền Quán về Trí Tuệ và Từ Bi) của Hòa Thượng Maha Thera Ghosananda, Tăng Thống Giáo Hội Phật Giáo Cam Bốt, do Parallax Press xuất bản tại Mỹ năm 1992.

1. Hiện Tại là Bà Mẹ của Tương Lai

Chúng ta có thể nhận biết rằng bình hoa trên bàn kia là đẹp tuyệt vời, nhưng những bông hoa ấy không bao giờ nói cho chúng ta biết về vẻ đẹp của chúng. Chúng ta không bao giờ nghe những bông hoa đó khoe khoang về mùi hương ngọt ngào của chúng.

Khi một người nào đã thực chứng Niết Bàn, thì người ấy cũng có thái độ tương tự. Ông ấy hay bà ấy không cần phải nói gì cả. Chúng ta cảm nhận được vẻ đẹp, mùi hương khi người ấy đến với chúng ta.

Chúng ta không cần phải lo lắng về chuyện dĩ vảng hay chuyện tương lai. Chìa khóa của an lạc là hoàn toàn thực chứng với những gì đang có trước mặt, sống trọn vẹn trong giờ phút hiện tại. Chúng ta không thể quay lùi lại mà sửa đổi quá khứ. Chuyện đó đã qua rồi! Chúng ta cũng không thể bó buộc tương lai. Vậy thì chúng ta không cần phải lo lắng chi cả!

Lần tới khi tôi phải du hành bằng máy bay, ai mà biết được chuyện gì sẽ xẩy ra? Có thể tôi sẽ đến nơi an toàn, mà cũng có thể không. Khi chúng ta làm các kế hoạch, chúng ta chỉ tạo ra chúng trong giờ phút hiện tại. Đây là giây phút mà ta có thể kiểm soát được. Chúng ta có thể vui hưởng giây phút hiện tại và sử dụng nó cho đúng. Những đau khổ trong quá khứ không còn tác động lên ta, nếu ta biết săn sóc giờ phút hiện tại.

Săn sóc giờ phút hiện tại, và tương lai sẽ trở nên tốt đẹp. Chánh Pháp lúc nào cũng ở trong hiện tại, và hiện tại là bà mẹ của tương lai. Săn sóc bà mẹ trước, rồi thì bà mẹ sẽ săn sóc đứa con của bà.

2. Buông thả mọi đau khổ

Đức Phật đã giảng rằng: "Ta chỉ dạy có hai điều: Hoạn khổ và sự Diệt khổ."

Cái gì là nguyên nhân của hoạn khổ? Hoạn khổ bắt nguồn từ sự chấp thủ. Nếu tâm thức bảo rằng: "Tôi là thế nầy," thì hoạn khổ phát sinh. Nếu tâm thức bảo: "Tôi không là thế nầy," thì hoạn khổ cũng phát sinh. Khi tâm thức vắng lặng, thì nó trở nên an lạc và tự do.

Chấp thủ có 108 tên gọi. Nó có thể có tên là tham lam, sân hận, ganh tị, hoặc hèn nhát. Chấp thủ như là con rắn lột xác. Dưới lớp da dầy nầy, nó lại luôn luôn có một lớp da khác nữa.

Làm thế nào để chúng ta có thể vượt thoát mọi khổ đau? Chúng ta chỉ cần buông thả nó. "Chúng ta nuôi dưỡng nó một cách đau đớn, và chúng ta buông thả nó một cách an vui." Hoạn khổ lúc nào cũng bám theo người có tâm thức chưa được huân tập, như thể cái xe kéo theo con bò. An lạc lúc nào cũng bám theo người có tâm thức đã được huân tập, như bóng luôn luôn theo hình.

Chấp thủ luôn luôn mang đến khổ đau. Đây là luật thiên nhiên, như là định luật của lửa. Bạn có tin là lửa có sức nóng hay không, thì điều đó không cần thiết. Mỗi khi bạn sờ tay vào lửa, thì nó sẽ đốt cháy bạn.

Chánh Pháp dạy chúng ta nhận thức, rèn luyện, và giải phóng tâm thức. Khi tâm thức được rèn luyện, thì mọi Pháp được rèn luyện. Chìa khóa của sự rèn luyện tâm thức là gì? Đó là Chánh Niệm.

Để giải thoát khỏi mọi hoạn khổ thì có lâu lắm không? Không lâu đâu, vì sự giác ngộ lúc nào cũng có mặt ở đây, ngay lúc nầy. Tuy nhiên, để chứng đắc được điều đó thì có khi cũng phải trải qua nhiều đời, nhiều kiếp!

3. Pháp Thừa

Chánh Pháp thì toàn thiện ngay ở lúc đầu, lúc giữa, và lúc cuối. Toàn thiện ở lúc đầu là thiện tính của giới luật -- không sát hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không dùng mê dược. Toàn thiện ở lúc giữa là sự định tâm. Toàn thiện ở lúc cuối là tuệ giác và Niết Bàn.

Chánh Pháp lúc nào cũng hiện diện tại đây và ngay lúc nầy. Nó luôn luôn có mặt ở mọi nơi. Chánh Pháp không tùy thuộc vào thời gian. Kết quả của việc hành trì Chánh Pháp có thể thu lượm được ngay tức khắc.

Trong Đạo Phật, chúng ta thường nói đến Tam Thừa, hay ba cỗ xe Pháp, nhưng thật ra thì không cỗ xe nào cao sang hơn cỗ xe nào. Cả ba đều chuyên chở cùng một Chánh Pháp. Tuy nhiên có một cỗ xe thứ tư có tính phổ quát hơn. Đó là Pháp Thừa (Dhammayana), vốn là toàn thể vũ trụ, bao gồm mọi đường lối đưa đến an lạc và tình thương. Bởi vì nó toàn vẹn, Pháp Thừa không phân chia tông phái. Nó không bao giờ chia rẻ chúng ta, giữa những người anh chị em chúng ta.

Mời các bạn đến và thử nghiệm cho chính các bạn. Cỗ xe Pháp sẽ đưa các bạn đến Niết Bàn ngay tại đây và ngay lúc nầy. Từng bước một, từng giây phút một, mọi người đều có khả năng thông hiểu Chính Pháp. Đây là Pháp Thừa mà tôi hằng yêu mến.

4. Niết Bàn

Một vị mục sư Ki Tô Giáo khả kính có hỏi tôi, "Niết Bàn ở đâu? Trong thời đại nầy thì người ta còn có thể đến Niết Bàn được không?" Tôi trả lời, "Niết Bàn ở tại đây, ngay trong lúc nầy."

Niết Bàn ở khắp mọi nơi. Nó không lưu ngụ tại một nơi chốn đặc biệt nào cả. Nó ở trong tâm thức. Nó chỉ được tìm thấy trong giờ phút hiện tại.

Niết Bàn là sự vắng mặt của hoạn khổ. Nó trống không, và không chứa một khái niệm nào cả. Không một cái gì có thể kết tạo ra Niết Bàn. Niết Bàn vượt qua nhân và quả. Niết Bàn là hạnh phúc tối thượng. Nó là an lạc tuyệt đối. An lạc trên thế gian nầy còn tùy thuộc vào nhiều điều kiện, nhưng an lạc trong Niết Bàn là vĩnh viễn.

Niết Bàn là sự vắng mặt của nghiệp hành, vốn là hậu quả các hành động của ta. Nghiệp hành theo đuổi chúng ta qua nhiều kiếp sống. Khi ta chết đi, nghiệp quả đi theo như là ánh lửa truyền sang từ cây nến nầy sang cây nến khác. Trong trạng thái Niết Bàn, ta không còn chấp thủ, mong đợi, hay ham muốn nữa. Mỗi một giây phút là một giây phút tươi mới và hồn nhiên. Các nghiệp quả đã được giũ sạch như thể chúng ta đã xóa băng cassette trong máy ghi âm.

Hoạn khổ dẫn đường cho ta đến Niết Bàn. Khi ta thông hiểu được bản chất thật sự của hoạn khổ, ta sẽ được giải thoát.

(Binh Anson trích dịch, tháng 10-1996).

Tuổi Trẻ và Thiền Tập

Thích Nhuận Hải

Giới Thiệu: Thầy Nhuận Hải là Chúng trưởng của Xóm Thượng, Làng Hồng, Pháp Quốc, trong khóa tu mùa đông 1995.

Khi nói đến thiền tập, đa số chúng ta thường có quan niệm thiền là một pháp môn rất đặc thù, chỉ dành cho các thiền sư, hay những nhà tu hành, chứ ít ai nghĩ rằng Thiền tập vốn rất quen thuộc và cần thiết cho mọi người. Đã đến lúc chúng ta cần phải thay đổi quan niệm nầy. Chúng ta cần nhận thức rõ rằng Thiền là một pháp môn rất thiết thực, ai cũng có thể thực tập được và đặc biệt là tuổi trẻ thì lại càng dễ thực hành hơn.

Nếu các bạn có tìm hiểu về cuộc đời của đức Bụt Thích Ca Mâu Ni và Giáo đoàn của Ngài thì chắc các bạn sẽ dễ dàng nhận ra rằng đời sống của Bụt và các đệ tử của Ngài chính là một đời sống thiền tập, bởi Bụt và các đệ tử của Ngài luôn luôn sống trọn vẹn trong tỉnh thức, trong thiền định. Trong kinh điển, Bụt luôn luôn nhắc các thầy Tỳ Kheo, các học trò của mình hãy luôn để thì giờ của mình vào việc thực tập thiền định. Ngài dạy rằng bất cứ lúc nào, khi đi, lúc đứng lúc nằm, lúc ngồi đều phải quán chiếu vào tự thân của mình để biết rõ là mình đang làm gì, suy nghĩ gì và làm cho tâm ý mình được định tỉnh và an trú, chứ không nên để cho tâm mình chạy rong theo cảnh vật bên ngoài. Chính nhờ thực tập thiền định như vậy, nên các vị Tỳ Kheo luôn sống trong trạng thái an lạc tỉnh thức. Thân và tâm luôn khỏe nhẹ không bị lôi kéo theo những lo âu, buồn rầu của cuộc đời.

Mục đích của Thiền là giúp chúng ta an lạc và định tỉnh trong từng giây phút, là làm cho thân và tâm của chúng ta trở về thành một để có mặt trong giờ phút hiện tại. Trong cuộc sống, chúng ta thường để tâm ý ta rong ruổi theo nhiều thứ, và để tâm bị lôi cuốn theo cảnh vật bên ngoài cho nên tâm ta không được an tỉnh. Chúng ta có quá nhiều lo âu mà đôi lúc những lo âu ấy không cần thiết chút nào cả. Khi ngồi thiền là lúc chúng ta dừng lại những suy nghĩ, những lo âu để cho tâm được an tỉnh trở lại. Ta dùng hơi thở ý thức để đem tâm và thân ta về một mối, chỉ cần dừng lại những suy nghĩ để trở về với hơi thở thì ta đã thấy an tỉnh và khỏe khoắn lắm rồi, ta đâu cần đòi hỏi gì hơn nữa. Lúc bạn đã an tỉnh rồi, có tỉnh thức rồi thì định và tuệ sẽ đến với bạn, không còn xa cách gì mấy. Định và Tuệ là hoa trái rất tự nhiên của Thiền tập.

Thực tập thiền sẽ đem đến cho các bạn sự an lạc và định tỉnh một cách dễ dàng chứ không có gì là khó khăn lắm. Chỉ cần các bạn có một chút quyết tâm và sự ưa thích thì có thể làm được rồi. Mỗi khi bạn đã có sự ưa thích, có sự quyết tâm thì công việc bạn làm sẽ đem đến cho bạn niềm vui và do đó sự an lạc đến với bạn rất dễ dàng. Nếu các bạn trẻ sớm ý thức được sự cần thiết của việc thực tập thiền trong đời sống hằng ngày và bắt tay thực hành ngay thì sẽ hưởng được rất nhiều lợi lạc. Thực tập Thiền thuần thục sẽ giúp cho các bạn có được một tinh thần tự chủ, đức tính trầm tĩnh và thương yêu. Rồi từ trên nền tảng đó, sẽ giúp cho các bạn thấy rõ con người thật của mình và của những người chung quanh để vun bồi tình thương và tuệ giác, làm cho cuộc đời ngày càng tươi đẹp hơn.

Việc thực tập thiền đối với tuổi trẻ, không cần thiết là ngồi thiền cho thật lâu hay làm một cách quá chú trọng đến hình thức. Trong một ngày, nếu được, vào mỗi buổi sáng thức dậy và mỗi buổi tối trước khi ngủ các bạn chỉ cần ngồi thiền từ 10 đến 20 phút cho thật tỉnh táo, thật vui và khỏe là tốt lắm rồi. Lúc ngồi thiền các bạn chỉ cần ngồi cho thật yên tỉnh và theo dõi hơi thở một cách rõ ràng, trầm tĩnh, đừng để lẫn lộn. Ý thức thật rõ về hơi thở của mình. Ngồi cho thật thoải mái và an vui là đã thành công lắm rồi. Mỗi ngày các bạn chỉ cần thực tập như vậy hai lần vào bất cứ lúc nào mà các bạn thấy thích thì dần dần sự an lạc và trầm tĩnh của các bạn sẽ lớn lên thêm. Đi thiền hành cũng vậy. Đi thiền hành là đi một cách thong thả và không suy nghĩ gì cả. Khi bước chân nào thì ta có ý thức về bước chân đó. Bước được những bước như vậy cũng đã làm cho cảnh vật trở nên tươi đẹp lắm rồi. Sự sống trở nên có ý nghĩa hay không là nhờ vào những giây phút ta thực tập thiền như vậy.

Tuổi trẻ là tuổi tâm hồn còn trong sáng và ý chí rất dũng mãnh, ít có những lo âu, những toan liệu, buồn phiền do huân tập trong đời sống, nên thực tập thiền rất dễ thành công. Tại Làng Hồng, tôi đã gặp nhiều bạn trẻ về đây để thực tập thiền quán. Các bạn trẻ ấy đều biết ngồi kiết già trong tư thế hoa sen để thực hành thiền trong vòng 20 đến 30 phút một cách rất tự tin và trầm tĩnh. Các bạn trẻ ấy lại biết thực tập thiền hành rất vững chải và an vui. Cứ mỗi lúc nhìn vào các bạn trẻ nầy là tôi càng thấy tin tưởng rất nhiều vào thế hệ tương lai. Tương lai sẽ không là gì cả nếu chúng ta không biết chăm sóc cuộc sống hiện tại của chúng ta trong từng giây, từng phút cho thật trong sáng, thật đẹp và thật là trầm tĩnh. Tương lai của chúng ta, của nhân loại sẽ như thế nào đều tùy thuộc vào đời sống của chúng ta ngay bây giờ có được đức tính trầm tĩnh và sáng đẹp ấy hay không. Bức tranh em bé trai ngồi tĩnh tọa một cách an nhiên bên cạnh người mẹ cũng đang tĩnh tâm thiền quán có lẽ là bức tranh mà tôi yêu thích nhất.

Khi nhìn vào các bạn trẻ hôm nay, tôi có niềm tin rất lớn ở các bạn. Tôi nghĩ rằng nếu tuổi trẻ biết thực hành thiền thì chắc chắn con đường để đạt đến hạnh phúc của cá nhân cũng như của gia đình và xã hội sẽ khồng còn trở nên quá khó khăn nữa. Thiền chính là cánh cửa để đi đến hạnh phúc chân thật vậy. Tương lai của tuổi trẻ, của xã hội sẽ như thế nào là tùy thuộc rất nhiều vào sự an lạc, tỉnh thức của chúng ta. Thiền tập từ lâu đã trở nên một pháp môn rất thực tiễn cho tất cả mọi người, ai cũng có thể thực tập được cả. Đặc biệt là đối với tuổi trẻ thì tu tập thiền định là điều rất cần thiết, là món ăn tinh thần không thể thiếu được cho tuổi trẻ hôm nay. Đức tính tự chủ, điềm tĩnh, sáng suốt và lòng thương yêu chân thật là những hoa trái của Thiền tập đang đón chờ các bạn gặt hái đó, các bạn hãy lên đường đi.

(Trích Nội san ChánhNiệm, số 1/96, Làng Sen Búp, Sydney, Australia)

Chánh niệm - Trái tim của thiền tập

Thích Nhuận Hải

Trong truyền thống tu tập của đạo Phật thì Thiền đóng vai trò then chốt. Thực tập Thiền có công năng giúp ta khôi phục trọn vẹn con người của ta, giúp ta trở thành tươi mát, định tĩnh, an lạc và chăm chú để ta có thể nhìn sâu vào bản thân và hoàn cảnh để thấy được thực tại của bản thân mình và hoàn cảnh. Chính nhờ cái thấy ấy mà giúp ta vượt thoát khổ đau và ràng buộc. Một khi chúng ta trở nên một con người có an lạc và hạnh phúc hơn, chúng ta sẽ không còn làm đau khổ kẻ khác bằng cách cư xử và nói năng vụng về sai trái nữa ,mà chúng ta bắt đầu chuyển hoá được hoàn cảnh xung quanh và giúp những người xung quanh được an lạc, hạnh phúc như ta. Thiền tập có công năng giúp trị liệu và chuyển hoá những khổ đau bất an ở trong ta.

Để có thể thực tập quán chiếu và nhìn sâu vào tự thân và hoàn cảnh xung quanh mình, chúng ta phải biết cách thức tu tập để khôi phục lại sự toàn vẹn của con người mình, biết cách thức để làm cho mình trở thành tươi mát, định tĩnh và chăm chú. Phương cách và nguồn năng lượng được sử dụng để làm công việc này là Chánh niệm. Chánh niệm (Right Mindfulness) là một trong tám chi phần quan trọng của Bát chánh đạo. Chánh niệm tức là sự ý thức, sụ có mặt của tâm ý một cách trọn vẹn, tự chủ và sáng tỏ ngay trong mỗi giây phút của hiện tại, bây giờ và ở đây. Chánh niệm là khả năng giúp cho ta ý thức được những gì đang có mặt, đang xảy ra trong ta và quanh ta. Năng lượng của chánh niệm được ví như là ngồn điện năng chiếu rọi ánh sáng lên trên đối tượng thiền quán: như chiếu rọi vào một trí giác sai lầm, một cảm thọ bất an, một động tác, một phản ứng hoặc là một hiện tượng sinh lý hay vật lý, và làm cho đối tượng ấy trở nên sáng tỏ, tươi đẹp và linh động. Chánh niệm có khả năng giúp ta nhìn sâu và thấy rõ được tự tánh và gốc rễ của đối tượng mà ta quán chiếu. Thực tập chánh niệm không phải chỉ trong lúc ngồi thiền mà phải thực tập thường xuyên trong đời sống hàng ngày, trong lúc đi, đứng, nằm và ngồi ta đều phải ý thức rõ và làm chủ về mỗi động tác, mỗi cử chỉ và tâm ý của ta, không để cho bất cứ một hành động, một lời nói và ý nghĩa nào đi ra khỏi sự kiểm soát và giác tỉnh của tâm ý. Mọi động tác ngôn ngữ và tư duy đều đặt nó dưới ánh sáng của chánh niệm.

Người thực tập chánh niệm là người luôn làm chủ mình, không để cho tâm ý tán thất trôi lăn theo những loạn tưởng và bị lôi kéo bởi những âm thanh sắc tướng bên ngoài. Đức Phật sở dĩ được tôn xưng là một bậc "Điều ngự Trượng phu" bởi vì Ngài đã nắm được chủ quyền về thân tâm của Ngài và hoàn cảnh xung quanh một cách vững chãi và thường xuyên. Ngài luôn an trú trong chánh niệm, trong sự tỉnh thức trọn vẹn.

Thực tập chánh niệm giúp ta trở thành một con người tự chủ và tự do như là Đức Phật. Chánh niệm giúp ta tiếp xúc với sự sống, giúp ta sống sâu sắc và trọn vẹn mỗi giây phút, giúp ta thực tập quán chiếu để nhìn sâu, để thấy và để hiểu. Hoa trái của sự thực tập chánh niệm quán chiếu đó là sự kiến đạo, sự giác ngộ và giải thoát. Trong quá trình thực tập, những sợi dây ràng buộc (triền sử) từ từ được tháo mở, những nội kết khổ đau như sợ hãi, hận thù, giận dữ, nghi kỵ, đam mê v.v... từ từ được chuyển hoá, biên giới của sự chia cắt phân biệt từ từ được mở tung: và mối liên hệ giữa ta và người trở nên dễ dàng, sự an lạc và niềm vui sống tự nhiên xuất hiện, hành giả sẽ cảm thấy mình như một đoá hoa đang từ từ hé nở. Nguồn an lạc của thiền tập rất mầu nhiệm là thế.

Thực tập thiền là làm lắng yên và ngưng tất cả vọng niệm, loạn tưởng để cho tâm ý của chúng ta trở nên định tĩnh sáng tỏ. Sự thực tập và biểu hiện cụ thể của thiền đó là đời sống có ý thức và có năng lượng của chánh niệm. Khi đang làm gì ta có ý thức trọn vẹn về công việc ta đang làm, khi có ý thức, có tự chủ và có sự trầm tĩnh tức là chúng ta đang có chánh niệm, có sự tự chủ. Ngược lại, lúc làm mà chúng ta không biết là ta đang làm, lúc đi mà không biết mình đang đi v.v...tức là ta đang ở trong tình trạng thất niệm quên lãng vì tâm ý không có mặt một cách trọn vẹn với giây phút đang là. Chánh niệm là một nguồn năng lượng rất sáng đẹp và quý báu ; nếu không biết thực tập, không biết sống trọn vẹn với nguồn năng lượng ấy với mỗi phút giây hiện tại thì chúng ta sẽ không thể nào tạo nên nguồn an lạc, vững chãi và hạnh phúc chân thật được.

Chánh niệm là trái tim thiền tập trong đạo Phật, là nguồn năng lượng quán chiếu không thể thiếu của một thiền giả. Thực tập chánh niệm đưa đến định lực và tuệ giác. Thành tựu được định lực thì ta sẽ thành tựu được tuệ giác, và nhờ tuệ giác mà ta thấy được chân tướng của sự vật và của cuộc đời. Ta có thể xây dựng đời sống an vui và hạnh phúc cho chính mình và mọi người xung quanh.

(Nguyệt san Giác Ngộ, số 49, tháng 4-2000 )

Source: LotusNet Production, http://www.lotuspro.net/

Thiền, Con Đường An Vui

Đ.Đ. Thích Phụng Sơn

Như những cánh thiên nga trắng bay đến rồi đáp xuống các ao hồ tĩnh lặng, Thiền từ Á Châu đã đến với Âu và Mỹ Châu trong gần nửa thế kỷ qua. Nhiều Thiền viện đã mọc lên theo dấu chân của các Đạo sư (Guru) Ấn Độ hay các Thiền sư thuộc nhiều tông phái Phật Giáo như Lâm Tế, Tào Động, Mật Tông.

Thiền được áp dụng trên nhiều lãnh vực khác nhau: các trung tâm Thiền, các cơ sở tôn giáo thuộc nhiều giáo phái đông và tây, các bệnh viện, trường học, tư gia, các trung tâm nghiên cứu y khoa, tâm lý học và khoa học xã hội. Hiện nay Thiền đã lan rộng đến ngành thương mãi, rất nhiều sách vở, tài liệu hướng dẫn, và cơ quan tư nhân đã ứng dụng Thiền để giúp đỡ cho các thương gia, các nhà điều hành cùng nhân viên các cơ sở thương mãi gia tăng hiệu năng sản xuất.

Như thế, ở mọi lãnh vực sinh hoạt xã hội, Thiền hiện là một đề tài rất được phổ biến về phương diện lý thuyết lẫn thực hành, từ cấp nhập môn đến các chương trình dài hạn. Người dân Âu Mỹ ở các nước kỹ nghệ tân tiến, chuộng sự thực hành và phương pháp cụ thể để có thể đem lại những kết quả rõ rệt. Thiền đã mang đến cho họ một thông điệp mới mẽ và sự ứng dụng có hiệu quả tốt đẹp nên đã được chào đón nồng hậu như thế. Trong tác phẩm Mùa Xuân của Phật Giáo Hoa Kỳ (The Spring of American Buddhism), giáo sư L. Harnand cho biết ngoài số Phật tử đến từ các nước Á Châu, hiện nay có 2 triệu Phật tử Hoa Kỳ, trong số đó nhiều người tu Thiền Phật Giáo (Zen Buddhism) cộng với 6 triệu người Hoa Kỳ thuộc đạo Công Giáo (Catholic), Chính Thống Giáo (Orthodox), Tin Lành (Protestant)... tu Thiền. Các vị linh mục nổi tiếng như Alfred Graham, Thomas Merton đã viết nhiều tác phẩm về Thiền ứng dụng cho tín đồ Công Giáo sau khi hai vị này đã thụ giáo và tham vấn các Thiền sư. Còn vị Mục sư William Johnson đã khuyên nhủ tín đồ Tin Lành nên thực hành Thiền để đem lại sự quân bình và an vui cho đời sống. Về phía người Việt Nam tại hải ngoại, Linh Mục Chu Công ở Boston có tu học tại các Thiền Viện với các Thiền Sư Nhật Bản và Ngài cũng khuyến khích tín đồ Công Giáo thực hành Thiền quán.

Đôi cánh của Thiền thật là rộng lớn và bay bổng tuyệt vời mặc dù vẫn im lìm soi bóng trên dòng sông hiện hữu miên viễn. Về phương diện khoa học, chúng ta thử tìm hiểu ảnh hưởng của Thiền đối với đời sống thường ngày qua một vài nét về cách cấu trúc của não bộ, hệ thần kinh giao cảm, áp lực của đời sống tạo ra sự căng thẳng nơi cơ thể chúng ta làm sinh ra các bệnh tật như thế nào. Cuối cùng Thiền đã giúp được gì trong việc giải trừ các bệnh tật đó.

Khi đọc tập sách mỏng này, chúng ta tìm hiểu thêm về đời sống thể chất và tâm linh của chính mình, để rồi lên đường hướng về chốn an vui tĩnh lặng trong thế giới đầy áp lực và náo nhiệt này. Chúng ta không nên vội vã đọc cho xong tập sách mỏng này như một buổi ăn trưa vội vàng tại các tiệm thực phẩm dọn nhanh (fast food), ăn chóng. Xin hãy ra vườn, cắt một cành hoa tươi để vào bình hoa đầy nước trong mát. Nấu một ấm nước sôi, pha trà rồi chế vào một ly trà để trên chiếc khay nhỏ. Chúng ta tự đãi mình như một người khách quí, nâng chén trà thơm, để hết sự chú tâm vào hương vị của nước trà. Khi uống xong ly nước trà trong sự chú tâm và tỉnh thức như thế rồi để tách trà nhẹ nhàng trên chiếc khay, chúng ta bỗng thấy đóa hoa trở nên rực rỡ và bầu trời trong xanh hơn. Như thế chúng ta đã bước một bước trên con đường hướng về suối nguồn hạnh phúc bên trong tưởng chừng xa vạn dậm mà thực ra luôn luôn ở bên mình.

Hệ thần kinh giao cảm

Bộ óc chúng ta có từ 100 đến 200 tỷ tế bào thần kinh. Não bộ có nhiều nhiệm vụ khác nhau trong việc duy trì đời sống của cơ thể chúng ta và mỗi nhiệm vụ do một tiểu hệ thống thần kinh (subdivision) đảm nhận như:

Hệ thần kinh kiểm soát thức và ngủ,

Hệ thần kinh kiểm soát các cảm xúc,

Hệ thần kinh kiểm soát các bắp thịt,

Hệ thần kinh duy trì sự quân bình của cơ thể...

Thân và tâm vốn không tách lìa. Não bộ lại là chủ thể của thân, do đó sự hiểu biết các hoạt động, phản ứng của não bộ giúp ta hiểu rõ sự tương quan mật thiết của thân và tâm. Hệ thần kinh duy trì sự quân bình của cơ thể được gọi là Hệ Thần Kinh Giao Cảm (Autonomic Nervous System). Hệ thần kinh này có hai phần:

Hệ trực giao cảm (Sympathetic Division),

Hệ đối giao cảm (Parasympathetic Division).

Nếu chúng ta bị ai chọc cho nổi giận, hoặc đang đi ngoạn cảnh vùng núi rừng thình lình gặp phải ác thú thì cơ thể chúng ta có phản ứng tức khắc:

Tim đập nhanh và mạnh hơn để bơm máu đến các bắp thịt trong cơ thể,

Nhịp thở gia tăng, phổi và xoan mũi nở lớn để đón nhận nhiều không khí hơn,

Hạch mồ hôi gia tăng hoạt động, tiết nhiều mồ hôi để làm cho nhiệt độ cơ thể được quân bình,

Cơ quan tiêu hoá ngưng hay làm việc chậm lại để dồn năng lực cho các bắp thịt,

Các chất dinh dưỡng trong máu được đốt để chuyển thành năng lượng (biến dưỡng).

Chúng ta cảm thấy có sự căng thẳng và cơ thể có đủ năng lượng để sẵn sàng hoạt động theo quyết định của chúng ta.

Hàng triệu năm trước đây, loài người sống trong hoàn cảnh thiếu thốn an ninh và tiện nghi vật chất vì nền văn minh còn thấp kém, như cách sống của các thổ dân sống nơi hoang dã (Bushman) hiện nay còn tồn tại ở một vài nơi tại Phi Châu, Úc Châu và Á Châu. Để giúp cho họ sống còn trong hoàn cảnh sinh hoạt sơ khai đó, cơ thể con người đã tạo ra một cơ thể tự vệ: Hệ thần kinh giao cảm (Sympathetic Division) đã tạo ra phản ứng chiến đấu hay trốn chạy (fight or flight). Khi đi trong rừng, bất chợt gặp một ác thú như cọp, beo thì họ phải quyết định ngay: đánh nhau với chúng hay bỏ chạy để thoát nạn.

Hệ trực giao cảm: Hệ trực giao cảm tác động ngay vào các cơ quan và các hạch nội tiết (glands) làm cho năng lượng cơ thể gia tăng để thực hiện được điều ấy nhanh chóng và hữu hiệu. Hệ trực giao cảm tác động như sau:

Làm nở con ngươi của mắt,

Kích thích hạch nước mắt,

Ngăn chận sự bài tiết nước bọt, gia tăng số lượng mồ hôi,

Tăng nhịp đập của tim, phổi và đường hô hấp,

Giảm các hoạt động tiêu hóa của bao tử và lá lách, giảm chất adrenalin để chuyển số máu cần dùng đến nơi khác,

Giảm các hoạt động tiêu hóa của ruột non và ruột già,

Ngừng sự co giản các cơ của bọc chứa nước tiểu (bàng quang).

Hệ thần kinh đối giao cảm: Hệ đối giao cảm (Parasympathetic division) thì hoạt động ngược lại như sau:

Làm cho con ngươi của mắt thu nhỏ lại,

Ngăn chặn sự hoạt động của hạch nước mắt,

Gia tăng nước bọt (miếng)

Làm cho tim đập chậm lại,

Làm cho phổi và xoan mũi thu nhỏ lại,

Gia tăng hoạt động tiêu hoá của bao tử, lá lách,

Gia tăng hoạt động tiêu hóa của ruột non và ruột già, cơ bàng quang (bọc chứa nước tiểu) tự do co thắt.

Như thế, ngược lại với hệ trực giao cảm, hệ thần kinh đối giao cảm truyền một mệnh lệnh cho các hạch và cơ thể: hãy nghỉ ngơi! Do đó, khi ta bị xúc động như giận dữ, buồn phiền, lo lắng, sợ hãi thì mắt mở to, dễ khóc, miệng khô, tim đập mạnh, thở nhiều, bao tử thắt lại, khó tiểu tiện. Còn lúc thư thái an vui thì mắt mở vừa hay nhỏ, nước bọt gia tăng, tim đập nhẹ nhàng, phổi thở ít lại và đều, sự tiêu hóa nhanh chóng và tiểu tiện dễ dàng. Nhờ đó, chúng ta ăn thấy ngon và ngủ say hơn.

Sự căng thẳng

Chúng ta ngày nay không còn sống trong tình trạng bị đe dọa thường trực như nhân loại cổ xưa. Tuy thế, phản ứng chiến đấu hay bỏ chạy (fight or flight) do hệ thần kinh trực giao cảm tạo ra vẫn tồn tại và hoạt động. Phản ứng này rất ích lợi khi chúng ta phải đối diện với sự hiểm nghèo, nhưng nếu bị kích động nhiều lần trong các trường hợp bình thường thì tạo nên sự căng thẳng (stress) không cần thiết nơi cơ thể. Như khi học sinh lo lắng nghĩ đến kỳ thi sắp đến, người thợ bị chủ rầy nên sợ hãi mỗi khi nghĩ đến hay gặp gỡ ông ta, người vượt biển đi thuyền bị nạn hải tặc nên thấy bất an, sợ hãi vùng có bóng tối hay chốn sông biển... Các cảm xúc đó làm cho tim họ đập mạnh, áp huyết gia tăng, người bị căng thẳng vì các phản ứng của cơ thể chúng ta đã biết qua.

Ngoài ra, nhiều nhà tâm lý học và bác sĩ y khoa đã cho rằng sự căng thẳng (stress) có thể phát sinh nơi ta khi chúng ta cần phải thích nghi với hoàn cảnh sinh hoạt như sau:

Khi có sự thay đổi trong cuộc sống: Thay đổi cách sinh hoạt (như từ VN sang Mỹ), thay đổi nghề nghiệp (như từ nghề điện tử chuyển sang ngành địa ốc).

Không kiểm soát được đời sống: Các chuyện xảy ra trong cuộc sống ngoài tầm kiểm soát của chúng ta (như người tị nạn từ lúc đóng tiền ra khơi phó mặc cho sự may rủi. Họ có thể bị lạc đường, thiếu thực phẩm, bị hải tặc cướp giết. Lúc đến trại tị nạn và được một nước nào nhận cho tị nạn thì đa số sự việc xảy ra hoàn toàn may rủi, ngoài tầm quyết định của họ).

Không thể tiên liệu được: Có những ngành hoạt động luôn luôn tạo sự căng thẳng vì không thể tiên liệu được điều gì sẽ xảy ra (như các người mua bán chứng khoán, giá cả lên xuống từng giờ một, các người kiểm soát không lưu, các máy bay đến và đi không thể nào biết trước).

Xung đột nội tâm: Muốn hai hay nhiều thứ cùng một lúc nên khó lựa chọn cho dứt khoát (như trường hợp tiếp tục lãnh trợ cấp xã hội hay đi làm việc khi cả hai bên đều có những cái 'lợi' và 'hại' đồng đều nhau, hoặc một người phải quyết định lập hôn thú hay sống với nhau không có hôn thú khi vấn đề này liên hệ đến việc cấp dưỡng, bảo hiểm...

Đời sống tại các đô thị lớn: Áp lực thời gian, kẹt xe cộ, kỳ thị chủng tộc, vấn đề tội ác, xung đột cộng đồng...

Đo lường sự căng thẳng

Hai nhà tâm lý học Rahe và Holmes đã nghiên cứu về sự căng thẳng (stress) và hậu quả tai hại của nó. Hai ông đã lập ra một bản đo lường mức độ căng thẳng nơi các biến cố trong ngày. Mỗi biến cố xảy ra đều đòi hỏi chúng ta có thái độ thích nghi do đó sự căng thẳng đã phát sinh.

Sau khi nghiên cứu họ thấy rằng biến cố mất người phối ngẫu (chồng hay vợ) có điểm số căng thẳng cao nhất là 100 điểm; thấp nhất là nhận lãnh một giấy phạt vi cảnh với điểm số 11. Hai nhà tâm lý học đã liệt kê độ 30 trường hợp điển hình và kết luận rằng: Nếu chúng ta chịu đựng sự căng thẳng tổng số 300 điểm kéo dài trong một năm thì năm kế tiếp chúng ta sẽ mắc phải rất nhiều bệnh tật.

Nếu quan sát sinh hoạt của người tị nạn, chúng ta thấy mức độ bệnh tật của họ cao hơn mức độ bệnh tật trung bình của người Hoa Kỳ. Điều này rất dễ hiểu vì họ chịu đựng quá nhiều sự căng thẳng trước khi được đến định cư tại Hoa Kỳ. Ngay cả khi sinh sống một thời gian nơi đây, sự căng thẳng vẫn tiếp tục vì họ phải thích nghi với hoàn cảnh mới, có sự khó khăn về ngôn ngữ, tập quán, sự buồn phiền vì nhớ người thân, xa xứ sở và tưởng niệm các người bị tù đày, chết chóc. . .

Bệnh tật

Sự căng thẳng kéo dài thì tim tiếp tục đập nhanh, các hạch nội tiết bị kích thích hay ngăn chặn, các cơ quan của các bộ phận tiêu hóa và bài tiết ngưng hay hoạt động chậm lại, máu di chuyển nhanh hơn trong các bắp thịt. Hậu quả của tình trạng này là chúng ta sẽ mắc phải chứng huyết áp (máu cao).

Chứng bệnh huyết áp được xem là kẻ thù số một tại các nước kỹ nghệ. Nếu nhìn vào hình số 2 chúng ta thấy nó tạo ra các chứng bệnh như sau: Làm xuất huyết não (brain hemorrhage) đưa đến sự kích ngất (stroke), Làm cho tim nở lớn và yếu đi, Làm cho thận bị teo lại. Có thể nói tỷ số các nhà làm chính trị, đại thương gia, kiểm soát viên không lưu thường bị chứng huyết áp nhiều hơn người làm các ngành khác vì họ phải đối phó với nhiều vấn đề bất ngờ, và thường đưa đến hậu quả bị kích ngất (stroke), tim ngưng đập cấp tính (heart attack)...

Phản ứng thoải mái

Chúng ta đã biết hệ thống đối giao cảm tạo ra một phản ứng quá độ: phản ứng buông xả (relaxation response). Khi phản ứng này xuất hiện, ta thấy các hiện tượng sau đây xảy ra:

Tim đập chậm lại,

Phổi thở chậm lại, điều hòa,

Máu chảy chậm lại,

tiêu thụ các chất dinh dưỡng trong máu chậm lại (metabolism: biến dưỡng, sự chuyển hóa chất đường, mỡ và đạm thành năng lượng).

Làn sóng Alpha của não bộ gia tăng.

Phản ứng buông xả thoải mái đó đưa chúng ta trở về trạng thái bình thường trước đây và giúp cơ thể của chúng ta trở nên mạnh mẽ hơn. Điều này mỗi chúng ta đều có kinh nghiệm sau những phút giây căng thẳng vì xúc động trước các biến cố xảy ra trong đời sống chúng ta như khiếp sợ, tức giận, lo lắng quá mức, v.v...

Cơ thể tạo phản ứng thoải mái

Trước đây các nhà thần kinh học cho rằng vì hệ đối giao cảm thuộc vào hệ thống thần kinh độc lập, không tùy thuộc vào ý chí của chúng ta nên không thể tạo ra sự thoải mái theo ý muốn được. Ngày nay các chuyên gia thần kinh và tâm lý học sau các cuộc nghiên cứu và thí nghiệm lại nhận thấy kết luận trên là sai lầm: Chúng ta có thể tạo ra phản ứng thoải mái bằng cách ngồi thiền.

Trong các cuộc nghiên cứu, Bác sĩ Benson thuộc viện Đại Học Y Khoa Harvard và cũng là giám đốc phòng nghiên cứu thuộc bệnh viện Beth Israel Hospital tại Boston, thuộc tiểu bang Massachusetts, đã tìm thấy lợi ích lớn lao của Thiền trong việc làm giảm trừ các căng thẳng.

Bác sĩ Benson đối chiếu các phương pháp Thiền hiện đang được hàng triệu người Hoa Kỳ tu tập và thấy hiệu quả như sau: giảm mức tiêu thụ dưỡng khí, giảm nhịp thở, giảm nhịp tim, giảm áp huyết, và tăng làn sóng Alpha nơi não bộ.

Thiền Siêu Thoát (Transcendental Meditation gọi tắt là T.M.) là do một vị đạo sư người Ấn tên là Maharishi Mehesh Yogi đã đến xứ Hoa Kỳ dạy đạo. Vào thập niên 60, Thiền Siêu Thoát rất thịnh hành, có trên 2 triệu người Mỹ đang thực hành loại thiền này. Họ đóng tiền theo học các khóa hướng dẫn. Thiền Du Già (yoga) cũng phát xuất từ Ấn Độ vào thời xưa. Các đạo sư (Guru) Ấn Độ Giáo truyền bá phương pháp này.

Riêng về thiền Phật Giáo thì như chúng ta đã biết, theo giáo sư Harnand, trong tác phẩm Mùa Xuân của Phật Giáo Hoa Kỳ, cho thấy có 2 triệu Phật tử Hoa Kỳ cùng 6 triệu người Mỹ thuộc các tôn giáo khác nhau như Tin Lành, Công Giáo, Chính Thống Giáo (Orthodox), Do Thái Giáo và Hồi Giáo tu Thiền Phật Giáo (Zen Buddhism)

Số tăng sĩ người Hoa Kỳ xuất gia với các Thiền Sư làm môn đệ tu tập trong các Thiền viện tại Hoa Kỳ hiện nay có trên 100 người. Đó là chưa kể một số khác đông nam nữ người Hoa Kỳ hiện đang tu tập tại Nhật Bản, Đại Hàn, Miến Điện, Thái Lan, Tích Lan, Ấn Độ trên hơn 10 năm qua sẽ trở về Hoa Kỳ để hướng dẫn môn sinh.

Tại sao có sự quay về với đạo Phật một cách thầm lặng nhưng vững chải như thế tại các nước Mỹ và Âu Châu? Đạo Phật, nhất là Thiền Phật Giáo đã mang đến cho nhiều thanh niên Hoa Kỳ một thức ăn tinh thần nào mà họ đã bừng dậy giữa cơn mê vật chất?

Tinh thần của người Hoa Kỳ là tinh thần thực dụng (pragmatism): Chuộng sự giản dị, thực tế, ứng dụng dễ dàng và đem lại kết quả tốt. Do đó, chúng ta thử thực hành cách thiền giản dị nhất để thấy ngay kết quả thay vì phải giải thích trừu tượng.

Thiền giản dị

Bác sĩ Benson, sau khi nghiên cứu các loại Thiền khác nhau, đã chọn một phương pháp Thiền hết sức giản dị. Bạn ngồi trên ghế thoải mái rồi:

Nhắm mắt lại,

Buông xả mọi bắp thịt,

Thở bằng mũi và chú tâm theo dõi hơi thở vào và thở ra. Khi thở ra nói thầm M-ộ-T (kéo dài một tí). Thở đều và tự nhiên, không cần cố gắng kéo dài.

Tiếp tục như thế từ 10 đến 20 phút. Sau đó từ từ mở mắt ra, cử động nhẹ nhàng và đứng dậy.

Đừng quan tâm đến việc mình đã thành công hay thất bại trong việc ngồi thiền. Để cho sự buông xả tự nó xuất hiện một cách tự nhiên.

Các bạn nếu chưa đi thiền viện hoặc ngôi chùa nào để tập Thiền thì có thể sử dụng phương pháp trên. Nếu trong địa phương bạn cư ngụ có thiền viện hay chùa thì chúng ta nên đến đó tu tập. Các nơi này thường có chương trình tọa thiền mỗi ngày hay hàng tuần, có các thiền sư hay quý thầy hướng dẫn thiền tọa và trả lời các câu hỏi cần thiết. Trong trường hợp chúng ta thấy các ảo giác (illusion...) như thấy mình trở thành to lớn, thấy các loại ánh sáng, mơ màng thấy mình bay trên không, v.v... thì họ sẽ giải thích rõ ràng về các ma chướng ấy (các ảo giác gây trở ngại) vốn không có thật để giúp chúng ta vững tiến và an tâm tiến bước dũng mãnh hơn trên đường tu tập an vui. (Những người bị bệnh tim, áp huyết, v.v... vẫn được bác sĩ khuyến cáo là phải tiếp tục chữa trị tại bệnh viện song song với việc hành thiền).

Thật ra, đôi lúc thấy một vài ảo giác như trên không có gì đáng quan tâm. Chỉ khi nào chúng ta dính mắc (attach) vào các ảo giác ấy, muốn tìm cách trốn tránh đời sống thực tế trong các ảo giác ấy thì chúng trở thành nguy hiểm cho đời sống lành mạnh của mình. Cho nên các vị Thiền sư thường dạy các đệ tử tuyệt đối không được tưởng tượng thấy mình bay lên không hay chui xuống đất hoặc thấy mình làm các phép lạ khi ngồi thiền. Các hình ảnh đó xuất hiện khi tâm ta không được tỉnh táo, đó chỉ là ảo giác (ảnh giả) chứ không phải thiệt, mà Đức Phật nói rõ trong Kinh Thủ Lăng Nghiêm. Đừng để ý nếu chúng xuất hiện, để tâm vào hơi thở, thì ảo giác tan biến ngay.