So sánh các bộ luật Tỳ-kheo

Tứ-Diệu-Đế (Ariyasacca)

Đại Đức Siddhimuni thuyết tiếp về Tứ-Diệu-Đế hay Tứ-Thánh-Đế, là Pháp Cao Thượng, là Sự-Thật làm người phàm trờ nên thánh, xa lìa phiến-não. Đức Thế Tôn hiệu Buddho, bởi Ngài giác ngộ lý Tứ-Diệu-Đế và đem ra giáo hoá chúng sanh cùng biết với.

Khi Hành giả hành Minh-Sát-Tuệ, mỗi câu niệm đều có Tứ-diệu-đế phát sanh. Hành-giả nên phân biệt 2 phần: Phần phàm-đế và phần thánh-đế. Từ Tuệ I đến Tuệ XII, là phàm-đế, Từ Tuệ XIII đến Tuệ XVI là thánh-đế.

Theo Pháp-học (Abhidhamma, Vi Diệu Pháp), cần giải thích lâu dài Khổ-đế, Tập-đế, Diệt-đế, Đạo-đế. Thuyết hằng giờ chưa hết. Theo Pháp-hành, khi Hành giả niệm "Phồng à", bụng của Hành-giả khởi sự phồng lên là Tập-đế (Samudaya). Trong kinh Pàli Tam Tạng Patisambhidàmagga có ghi: "Sanh là sự phát khởi của Danh-Sắc, là Tập (Samudaya)". Trạng thái của Danh-Sắc sanh lên rồi không chịu nổi gọi là Khổ (Dukkha). Tại sao không chịu nổi? Vì có sanh, do có sanh là nhân, nên khổ là quả. Trạng thái Phồng, sanh sanh lên, chịu không nổi gọi là Khổ (Dukkha) phải Diệt (Nirodha). Tâm Hành giả niệm biết từ khi khởi Phồng cho đến khi Phồng hết nổi phải Xọp, là con đường từ sanh đến diệt, là Đạo (Magga). Bốn pháp Tập-Khổ-Diệt-Đạo, đều đồng nhứt, hiệp nhứt, nghĩa là 4 pháp đồng sanh một lượt và mất một lượt. Pháp-hành khác hơn với Pháp-học là chổ đó.

Muốn cho dễ hiểu, Đại Đức Thiền Sư nêu ra một thí dụ:

- Đây là cây nến (đèn cầy), tôi lấy diêm quẹt đốt lên. Bốn hiện tượng phát sanh cùng một lúc: ánh sáng phát sanh, bóng tối tan mất, đồng thời sáp cháy, tim cũng lụn. Bốn cái nầy đồng một lượt, không trước (apubham) không sau (acariyam) như thế nào, Tứ-diệu-đế cũng như thế ấy. Không phải như Pháp-học kể cái nầy Khổ, rồi tới cái nầy Tập, tới cái nầy Diệt, sau cùng cái này Đạo. Pháp-hành thì trong một khắc là Đạo-Quả hoàn toàn.

Tích có vị Sadi 7 tuổi, đang ngồi cạo đầu. Vừa cạo Sadi biết đau, tâm quán tưởng, đắc quả A-la-hán liền. Nhanh như thế! Như Đại Đức Ananda vừa đặt mình lên giường, niệm "ngồi à, ngồi à, nghiêng à, nghiêng à". Thân mình Ngài vừa ngã xuống, đầu chưa đụng gối, đắc quả A-la-hán liền. Nhanh như vậy! Chỉ trong nháy mắt mà diệt tận phiền-não. Đó là hành đúng. Còn hành sai thì không bao giờ kết quả.

Thanh Tịnh Đạo (Visuddhi-magga)

Đại Đức Thiền Sư Raja Siddhimuni thuyết tiếp về Thanh-tịnh-đạo (Visuddhi-magga).

Hành-giả hành Minh-Sát-Tuệ là tìm đường giải thoát Niết-Bàn. Pháp đi đến Niết-Bàn rất khó, vì phải hành chân chánh, phải có phương pháp chân chánh mới đi đến Niết-Bàn. Phương pháp chân chánh là 16 Tuệ Minh-Sát và 7 Thanh-tịnh pháp, đó là con đường duy nhất đi đến Niết-Bàn.

Thanh-tịnh (Visuddhi) là trong sạch. Trong lúc Hành-giả hành Minh-Sát-Tuệ, trong đó có đủ 7 pháp thanh-tịnh. Thảo luận về đường đi Niết-Bàn, Đại Đức Xá-Lợi-Phất nói: "Người đi Niết-Bàn phải sang xe 7 chặng, nghĩa là lên xe nầy đi qua một khúc đường rồi xuống sang xe khác đi một chặng nữa, rồi cũng xuống, sang xe khác đi nữa. Như thế hết 7 chặng, thì tới Niết-Bàn" (Trung Bộ, Kinh Bảy Trạm Xe, 24). Hành-giả hành Minh-Sát-Tuệ cũng phải có 7 pháp Thanh-tịnh như sau đây:

Thanh-tịnh thứ I - Silavisuddhi - Giới thanh-tịnh. Khi Hành-giả đi kinh hành, niệm "mặt bước à, trái bước à" hoặc khi ngồi niệm "Phồng à, Xọp à", thâm tâm của Hành-giả đều tịnh, tư tưởng đều trong sạch, đó là giới thanh tịnh.

Thanh-tịnh II - Cittavisuddhi - Tâm thanh-tịnh. Tâm của Hành-giả trụ ở "Phồng à, Xọp à", hoặc ở bàn chân "Mặt bước à, trái bước à", đó là Tâm thanh-tịnh .

Thanh-tịnh thứ III - Ditthivisuddhi - Kiến thanh-tịnh. Đây thuộc Tuệ thứ I. Hành-giả biết phân Danh Sắc, nghĩa là thấy rõ ràng Phồng Xọp. Thân cử động là Sắc, biết sự cử động là Danh. Đó là cái thấy trong sạch.

Thanh-tịnh thứ IV - Kankhavitaranavisuddhi - Đoạn hoài-nghi thanh-tịnh. Đây là pháp đả áp dụng trong Tuệ thứ II, là Tuệ phân tách Nhân-quả, đoạn tuyệt hoài nghi. Đó là đoạn hoài nghi thanh-tịnh.

Thanh-tịnh thứ V - Magga Magganànadassanavisuddhi - Tuệ kiến đạo chánh-tà thanh-tịnh. Đây là Pháp thanh-tịnh thứ V, thuộc về Tuệ thứ III của Minh-Sát . Tuệ mạnh thấy 10 vi tế phiền não cho rằng không phải Chánh Đạo, niệm cho mất đi, đó là con đường chánh. Nếu ai còn mê lầm muốn thấy Tiên nữ Thiên đàng và các cảnh khác đó là Tà-đạo (Amagga).

Thanh-tịnh thứ VI - Patidanànadassanavisuddhi - Tuệ kiến chánh đạo thực hành thanh tịnh. Thanh tịnh thứ VI nầy áp dụng trong Minh-Sát là Tuệ thứ XII (tất cả 9 Tuệ-Minh-Sát). Đây là thực hành trong sạch chánh đạo với một phương pháp chơn chánh. Nếu thuyết tóm tắt là thuyết 7 Pháp Thanh tịnh, còn thuyết rộng là thuyết 16 Tuệ. Ấy vậy, Minh-Sát-Tuệ và Thanh Tịnh-Đạo là một, chớ không khác nhau.

Thanh tịnh thứ VII - Nànadassanavisuddhi - Tuệ kiến Đạo-Tuệ thanh tịnh. Có sự hiểu biết trong sạch, thuộc về Đạo-Tuệ thứ XIV (Magganàna).

Như vậy, Hành-giả thấy rằng Thanh-tịnh pháp từ I đến VI đã áp dụng trong Minh-Sát từ Tuệ I đến Tuệ XII. Thanh-Tịnh thứ VII thuộc về Tuệ thứ XIV.

Tuệ Minh-Sát thứ XIII (chuyển tánh hay Gotrabhunàna) ở khoảng giữa Thanh tịnh VI và VII, nghĩa là khoảng chuyển từ phàm qua thánh. Nói là Phàm cũng không phải, nói là Thánh cũng không phải. Cũng như người bước vào ngưởng cửa, 1 chân bên ngoài, 1 chân bên trong. Nói rằng người ấy ở ngoài nhà cũng không phải, mà nói người ấy ở trong nhà cũng không đúng. Vì vậy mà gọi là Gotrabhunàna (Chuyển tánh).

Phiền-não (Kilesa)

Tiếp theo đây Đại Đức Thiền Sư Raja Siddhimuni thuyết về 12 Phiền-não (Kilesa) là 8 tham, 2 sân, 2 si. Phiền-não này còn gọi là Tam Độc: Tham-lam. Sân-hận, Si-mê.

Đại Đức giảng rằng hành Thiền là thiêu đốt phiền-não, để đi đến diệt khổ. Trong Tứ-diệu-đế, Đức Phật có dạy: Khổ-Tập-Diệt-Đạo.

Tập là nguồn gốc cái khổ. Nguồn gốc ấy là Ái-dục, là một trong Tam độc. Khi Hành-giả thiêu đốt hết phiền não là diệt được khổ, con đường Đạo-Quả không xa.

Hành-giả hành Minh-Sát-Tuệ tuần tự diệt các phiền não như thế nào? Diệt được bao nhiêu?

Khi hành đến Tuệ thứ XIV là Đạo-Tuệ (Magganàna), Hành-giả đã diệt được 4 tham, 1 si. Bốn tham đã diệt được là:

1) Tham có sự vui thích, cho rằng không tội, và tự mình làm lấy. Thí dụ ăn cắp. Theo Pháp-học (Abhidhamma) thì nói rằng "Tham thọ hỉ, hợp tà, không trợ".

2) Tham có sự vui thích, do bạn bè rủ mới làm, và ăn cắp cũng cho rằng không tội. Theo Pháp-học thì nói: "Tham thọ hỉ, hợp tà, có trợ".

3) Tham có sự xả, tự mình làm và cho rằng không tội. Thí dụ ăn hối lộ quen rồi, có tâm xả, tự mình thâu tiền hối lộ. Theo Pháp-học thì nói là "Tham thọ xả, hợp tà, không trợ".

4) Tham có sự xả, có bạn bè rủ mới làm, và cho rằng không tội. Thí dụ ăn hối lộ, mà có người trung gian giúp cho hối lộ. Theo Pháp-học thì nói là "Tham thọ xả, hợp tà, có trợ".

Về phiền não Si (Moha), Hành-giả diệt được Si hoài nghi. Còn Si phóng dật, chưa diệt.

Đến bậc Tu-đà-hườn mà diệt có 5 trong 12 phiền não. Bậc Tu-đa-hườn đã cắt đứt 3 dây trói buộc (thằng thúc) là Thân-kiến, Hoài-nghi và Giới cấm-thủ:

a) Thân-kiến là chấp ta, hay Ngã-chấp. Tuệ thứ XII, đả thấy rõ vô-thường, khổ-não, vô-ngã, không còn chấp ta.

b) Bậc Tu-đà-hườn không còn hoài nghi, vì Tuệ XIV, với sự diệt Si hoài nghi, tự nhiên hết hoài nghi.

c) Giới-cấm-thủ là chấp nghi lể cúng tế tà-đạo. Tuệ thứ III trong 10 vi tế phiền não, Hành-giả đã bỏ tà theo chánh.

Bậc Tu-đà-hườn là Nhập-lưu hay Thất-lai nghĩa là còn trở lại 7 kiếp, trước khi nhập Niết-Bàn.

Bậc Tu-đà-hườn hành tiếp 15 Tuệ của Minh-Sát (trừ Tuệ XIII - Gotrabhunàna), nghĩa là thấy Niết-Bàn và Tứ-diệu-đế lần thứ 2, đắc Tư-đà-hàm quả, hay Nhứt-lai, nghĩa là còn trở lại 1 kiếp, trước khi nhập Niết-Bàn. Trong 12 phiền não, bậc Tư-đà-hàm cũng diệt được 5, như Tu-đà-hườn, còn lại 7 phiền não. Song 7 phiền não nầy còn vi tế, không phải thô tục như của phàm nhơn.

Bậc Tư-đà-hàm hành tiếp 15 Tuệ của Minh-Sát, nghĩa là thấy Niết-Bàn và Tứ-diệu-đế lần thứ 3, đắc A-na-hàm quả, hay Bất-lai, nghĩa là không trở lại nữa. Bâc A-na-hàm khi hết tuổi thọ, sanh về cỏi trời Vô-phiên-thiên, hoàn toàn thanh tịnh, để rồi hưởng hết tuổi thọ và nhập thẳng Niết-Bàn. Bậc A-na-hàm diệt thêm 2 phiền não là 2 sân. Còn lại 4 tham và 1 si.

Bậc A-na-hàm hành tiếp 15 Tuệ của Minh-Sát nghĩa là thấy Tứ-diệu-đế và Niết-Bàn lần thứ 4, đắc A-la-hán quả, là bậc cao nhứt trong 4 quả thánh. Bậc A-la-hán đã cắt đứt 5 thằng-thúc còn lại là: ái cảnh Sắc, ái cảnh Vô-Sắc, ngã mạn, phóng dật và vô-minh. Bậc A-la-hán không còn tạo nghiệp. Hàng cư-sĩ mà hành đến đây phải có đời sống độc thân, nghĩa là phải xuất gia.

Bậc A-la-hán không còn tái sanh nữa. Ngài đắc quả Thánh cao nhất, là Hữu-dư-y Niết-Bàn. Ngài có đời sống làm gương cho chúng sanh, khi hết tuổi thọ là nhập Vô-dư-y Niết-Bàn.

Bậc Tu-Đà-Huờn (Sotàpanna)

Khi Hành-giả hành xong 16 Tuệ của Thiền Minh-Sát và sau khi nghe Đại Đức Thiền Sư thuyết Pháp, nếu tự biết mình đã đắc quả Tu-đà-hườn, thì chúng ta có bằng chứng gì để biết người nầy là bậc Tu-đà-hườn thật?

Đức Phật, trong kinh Maha-Parinibbana Sutta (Đại Bát Biết Bàn, Trường Bộ, Kinh 16), có chỉ dạy 4 điều làm nền tảng để chúng ta dựa nơi đó mà biết được một Hành-giả đã đắc Tu-đa-hườn thật.

(1) Điều thứ nhứt - Nếu Hành-giả đắc thật thì có sự trong sạch đối với Đức Phật, không bao giờ rung động. Người tin rằng Đức Phật có thật, Đức Phật dạy sự thật. Những Pháp của Đức Phật để lại, nếu hành theo sẽ được sư an vui và được giải thoát thật. Hành-giả không còn tin theo tà ma ngoại đạo nữa. Đó là gọi: "Trong sạch với Đức Phật".

Đại Đức Thiền Sư kể một tích để thấy rõ. Xưa kia khi Đức Phật còn tại thế, Ngài hay thuyết pháp cho tứ chúng nghe. Có ông Bàlamôn tên Suppabuddhakuti (người có bịnh lác) lén nghe. Ông đắc quả Tu-đà-hườn. Ông muốn chen vào đảnh lễ Đức Phật để bạch cho Đức Phật biết: "Con đã đắc quả rồi!" song ông không dám vào, vì sợ mọi người xung quanh ghê tởm thân hình ông vì bịnh lác. Ông đành trở về nhà. Khi ấy có Trời Đế-Thích hiện thân xuống, gõ cửa nhà ông và nói: "Ta sẽ cho nhà ngươi số tiền đáng bạc triệu, nếu nhà ngươi nói rằng Đức Phật không có, Đức Pháp không có, Đức Tăng không có!" "- Ông là ai?" "Ta là Chư-Thiên" "- Chư-Thiên gì ngu vậy? Ta không lấy tiền của ông đâu, ông đi đi cho khuất mắt!" Trời Đế-Thích vào hầu Đức Phật và bạch cho Đức Phật nghe câu chuyện đã xảy ra, Đức Thế Tôn dạy rằng: "Này Đại Vương, Ngài đừng lầm tưởng, dù 100, 1000 vị như Ngài cũng không quyến rủ được người đã đến bờ giác-ngạn. Vì người ấy không còn rung động với tiền bạc đâu. Bậc ấy không nghèo vì đã có Thánh-Sản". Kế đó, Đức Thế Tôn thuyết về 7 báu gọi Thánh-Sản là:

1. Saddhàdhanam: Đức tin là Thánh-Sản.

2. Siladhanam: Giới hạnh là Thánh-Sản

3. Hiridhanam: Hổ thẹn tội lổi là Thánh-Sản

4. Ottappadhanam: Ghê sợ tội lỗi là Thánh-Sản.

5. Sutaddhanam: Đa văn hay nghe nhiều hiểu rộng Pháp là Thánh-Sản.

6. Càgadhanam: Bố thí là Thánh-Sản.

7. Pannàdhanam: Trí tuệ là Thánh-Sản.

Người nào dù nam hay nữ mà có đầy đủ Thánh-Sản kể trên, người ấy không nghèo đâu, dù có nghèo về vật chất, chớ tinh thần không nghèo.

Hành-giả nhìn lại tâm mình, xem coi có được cứng rắn như vậy không?

(2) Điều thứ 2 - Hành-giả đắc Tu-đà-hườn thật thì luôn luôn trong sạch với đức Pháp, không bao giờ rung động. Pháp là Kim-ngôn của Đức Thế-Tôn. Trong sạch với Đức Pháp không phải là khen vị Pháp sư này thuyết pháp hay, tiếng thanh, có văn hóa chải chuốt, hoặc trong sạch thỉnh Kinh Tam Tạng dâng cho chùa, chất đầy tủ. Trong sạch với Đức Pháp là hành Pháp Minh-Sát-Tuệ cho đến có kết quả, nghĩ rằng: "Svàkkhàto Bhavagatà", là Tam Tạng Pháp Bảo của Đức Thế Tôn đã khẫu truyền có thật. "Dhammo" là Pháp Thánh có thật, đạo quả Niết-Bàn có thật. Nếu ai tận tâm cố gắng thực hành, sẽ được kết quả như ý muốn, không ai lôi cuốn ngoài con đường chân lý được nữa.

Tính xưa có ông thiện nam tên Sankhali đến nghe Đức Phật thuyết Pháp, đắc quả Tu-đà-hườn. Khi về đến nhà, có Ma vương hiện ra, giống hệt như Đức Phật, gỏ cửa kêu to rằng: "Ông Thiện nam ra đây cho ta dạy. Hồi nãy ta thuyết rằng ngũ-uẩn là vô-thường, khổ não, vô ngã, là không đúng. Phải sửa lại ngũ uẩn là trường tồn, an lạc và hữu ngã!" Ông Sankhali nhìn một lát, lấy làm lạ, Đức Phật gì mà nói sai vậy, bèn hỏi: "Ông là ai? Có phải ông là Ma vương không? Đừng nói vậy chớ!" Ma vương mắc cở biến mất.

Quí vị thấy chưa, Ma-vương hiện hình giống hết Đức Phật mà còn không tin theo. Đó mới gọi là người đã đắc quả rồi, không rung động với đức Pháp là vậy.

(3) Điều thứ 3 - Hành-giả đắc Tu-đà-hườn thì trong sạch với đức Tăng. Tăng còn gọi là Sangha hay Tăng-già. Tăng có hai bậc:

1. Tăng chế-định là Tỳ-khưu, người xuất gia chơn chánh, đúng theo chơn truyền, từ 4 vị sắp lên là Tăng.

2. Thánh-Tăng gồm bậc xuất gia và tại gia đã thực hành pháp Minh-Sát, diệt được phiền não, đã đắc quả từ Tu-đà-hườn quả đến A-la-hán quả.

Bậc Tu-đà-hườn luôn luôn trong sạch đối với đức Tăng, không bao giờ lay chuyển.

Xưa kia, ông Bá-hộ Cấp-Cô-Độc, là bậc Tu-đà-hườn bố thí, cúng dường đến Đức Phật và chư Tăng mỗi ngày 500 vị. Dù là bậc Bá-hộ nhưng ông bố thí cho đến hết tiền của trong kho. Sự bố thí chỉ còn nước dưa giá và cơm tấm, nhưng ông vẫn trong sạch, không ngừng nghỉ. Vị Chư-Thiên ngự tại cửa ngõ của ông Bá-hộ, nửa đêm hiện ra yêu cầu ông Bá-hộ thôi đừng bố thí cúng dường nữa. Ông Bá-hộ hỏi: "Người là ai?" "- Tôi là Chư-Thiên ngự tại cửa ngõ." "Người ăn nhờ, ở đậu nơi cửa nhà tôi mà không khuyên nhủ tôi làm lành, lại còn cản trở việc thiện của tôi, vậy người phải ra khỏi cửa của tôi, không cho ở nữa". Ông chư-thiên khuyên không được, lại còn bị mất chỗ ở. Đây để quí vị thấy rằng bậc Thánh-nhơn, không bao giờ rời bỏ Tam-Bảo, dù ở trong trường hợp nào.

(4) Điều thứ 4 - Bậc Tu-đà-hườn luôn luôn có giới đức trong sạch. Nếu người xuất gia thì giữ theo giới hạnh của mình là Tứ Thanh-tịnh giới và 227 Điều-học. Bậc tại-gia thì không khi nào phạm đến ngũ giới, như sát sanh, trộm cắp, tà dâm, nói dối, uống rượu. Cho đến cờ bạc, nha phiến cũng không bao giờ rờ mó đến. Dù có ai đem tiền ngàn, bạc vạn đến quyến rũ, cũng không làm điều quấy, nghĩa là không có tác ý phạm giới. Ngũ giới, bát giới, thập giới, hay Tứ Thanh-tịnh giới của mỗi bậc đều giữ gìn trong sạch. Bậc Tu-đà-hườn luôn luôn thường trụ trong giới đức.

Đây là sự thí nghiệm mà Đức Phật dạy 4 điều là: có sự trong sạch, không bao giờ rung động thay lòng đối với Đức Phật, Đức Pháp, Đức Tăng và Giới Đức. Nếu còn rung động, đổi thay thì không phải là Thánh-nhơn. Đó là di giáo trong bộ kinh Maha-Parinibbana Sutta (Kinh Đại Bát Niết-bàn), Tam Tạng quyển 7, rằng: "Này Ananda, người nào đã hành Minh-Sát-Tuệ rồi, có những đức tánh kể trên, người ấy có thể tiên đoán rằng mình đã đắc Tu-đà-hườn rồi, mình đã có pháp không sa đọa, mình đã thoát khỏi bốn đường ác đạo". Vậy quý vị Thính giả nào đã hành xong Thiền Minh-Sát, nên suy xét xem mình có đủ các đức tánh kể trên không?

Đôi lời khuyên bảo

Sau rốt, Đại Đức Thiền Sư Raja Siddhimuni có 10 điều khuyên bảo quý vị Hành-giả, sau khi ra Hạ, về nhà hoặc về chùa, nên ghi nhớ:

1.- Hành-giả đã hành xong, chẳng nên khoe khoang với tất cả mọi người dù là với người thân mật. Đức Phật đã có cấm hẳn sự khoe khoan đó. Nếu vị Tỳ khưu đã đắc quả mà khoe khoan thì phạm ưng đối trị. Nếu vị Tỳ khưu chưa đắc mà khoe khoan thì phạm bất-cộng-trụ. Khi chỉ dạy, nhắc nhở cho nhau, thì không phải là sự khoe khoang Pháp cao nhơn.

2.- Hành-giả khi trở về nhà sẽ có những hạng người đến chất vấn hoặc để bắt bẻ chê bai, hoặc để chọc tức, hoặc để học lóm.

a) Hạng người chất vấn để bắt bẻ chê bai không ít. Hành-giả phần đông là những vị không có Pháp học (Abhidhamma) nên để bị bắt bí, không trả lời được các câu hỏi về Pháp-học. Dù bậc A-la-hán mà kém Pháp-học cũng không thể trả lời theo Pháp-học được.

Tích vua Milanđà, sau thời Phật, chất vấn chư Thánh Tăng, có đến 2 muôn, mà không ai trả lời được. Các Ngài đành phải lánh mặt vào rừng tập hợp. Các Ngài chọn một vị có thần thông, lên cung Trời Đao-Lợi mời Na-Tiên để sau này đối chất với vua Milanđà. Tiền kiếp của Na-Tiên là một vị Tỳ khưu và tiền kiếp của vua Milanđà là một vị Sadi cùng ở chung một chùa. Ngày nọ, tỳ khưu Na-Tiên quét rác trong chùa xong, bảo Sadi hốt đi đổ xuống sông. Bảo lần thứ nhứt Sadi làm thinh không đi. Bảo lần thứ hai, Sadi cũng ngồi ì. Bảo lần thứ ba, Sadi Milanđà giả đò không nghe. Tỳ khưu Na-Tiên quất cho một roi đau điến. Sadi Milanđà mới chịu đi lấy giỏ hốt rác, vừa đi vừa khóc, đem xuống sông đổ. Nhìn thấy rác bị sóng đánh, trôi giạt vào bờ, Sadi liền phát nguyện: "Công đức đổ rác này, kiếp sau cho tôi có trí tuệ như lượn sóng vậy". Biết là Sadi có ý chống đối mình, Tỳ khưu Na-Tiên bèn nghĩ rằng: "Nhờ ta quét, Sadi mới có rác để đổ, như vậy ta có phước nhiều hơn". Tỳ khưu Na Tiên liền phát nguyện: "Xin cho tôi kiếp sau có trí tuệ như bờ sông, có thể ngăn chận được lượn sóng vậy!"

Sadi sau sanh lại là vua Milanđà, còn Tỳ khưu sanh về cỏi Trời Đao Lợi làm Chư Thiên, do đó các vị Thánh Tăng mới cho đi thỉnh xuống cõi trần để sau nầy đối đáp với vua Milanđà. Một vị Thánh Tăng, vì vắng mặt trong buổi hội, nên bị phạt phải lảnh nuôi và tế-độ cậu bé Na-Tiên 7 năm 7 tháng 7 ngày rồi cho xuất gia Sadi. Sau đó Sadi Na-Tiên học suốt thông Tam Tạng, hành đến đắc Đạo Quả và chống chỏi thông suốt những lời chất vấn của vua Milanđà được.

Quí vị thấy chưa? A-la-hán đến 2 muôn mà còn bị bí khi vua Milanđà là một học giả phàm nhơn chất vấn. Chúng ta không có Pháp-học thì dễ bị bí lắm.

b) Có hạng người hỏi để chọc tức chơi. Vì ta đã có hành rồi, họ thử coi sao. Đôi khi chồng hành, vợ không hành, có xảy ra việc xích mích, chồng giận, vợ hỏi: "Sao anh có hành rồi mà còn sân?". Đôi khi còn móc moi tới vị Thiền Sư là khác! "Thầy anh dạy anh vậy phải không?". Vì vậy Hành-giả nên cẩn thận, phải dè dặt và nhẫn nại cho nhiều.

c) Có hạng người hỏi để học lóm. Người bạn hỏi: "Anh hành tới phát nguyện phải không?" "-Phải." " Tới bậc nào?" "-Đến chỗ thanh-tịnh rồi gục". Người bạn về nhà, tìm chỗ thanh vắng, ngồi hành, buồn ngủ cũng gục, tưởng mình đã được như bạn. Đó là học được cái giả, được đồ giả, mà lầm tưởng là thiệt.

3.- Hành-giả nên thật tâm cố gắng truyền bá chơn lý của Đức Phật cho được phổ biến sâu rộng, khắp đó đây, vì ta đã có nếm được ít nhiều hương vị của chơn lý rồi. "Tự giác, giác tha" là như thế. Đem giáo lý của Đức Phật, truyền bá cho nhiều người cùng biết, là cúng dường đến Đức Phật, một cách cúng dường cao thượng.

4.- Nên hướng dẫn thân nhân, cùng quyến thuộc, nhứt là bậc hữu ân của chúng ta, như cha mẹ, thầy tổ, tiến bước trên đường giải thoát. Đó là báo ân về tinh thần, quý báu hơn là báo ân về vật chất. Món ăn quý báu nhứt mà người con có hiếu dâng đến cha mẹ, lúc còn sanh tiền, là món ăn "giải thoát".

5.- Nên có sự đoàn kết giửa những hành-giả cùng sống chung ở một Thiền-đường. Anh em cùng một đạo, như con một nhà. Có gì thắc mắc, nên chỉ bảo nhau.

6.- Có người lầm tưởng rằng khi hành xong pháp Minh-Sát thì không còn làm việc phước thiện nữa. Nghĩ như thế là sai. Chúng ta nên tiếp tục làm việc phước thiện, như bố thí là gieo duyên với chúng sanh, là vun bồi thêm đạo hạnh. Càng bố thí bao nhiêu, thì phước báo càng nhiều bấy nhiêu.

7.- Phải diệt trừ Tứ-đổ-tường. Cờ bạc, rượu chè, đàng điếm, hút xách là những phiền não làm cho Hành-giả thối hóa thay vì tiến hóa.

8.- Không nên chỉ trích người khác hay thiền-đường khác. Lệ thường không ai muốn nghe chỉ trích. Nếu mình nói người khác hành sai, người đó cũng có thể nói mình hành sai vậy. Chỉ trích là gây thêm mối oán thù, ganh ghét. Chỉ trích là mình hạ phẩm giá mình và hạ luôn phẩm giá Thầy Tổ mình.

9.- Dù hành chưa xong, Hành-giả chớ nghĩ sai lầm rằng hành không được gì cả. Trước kia, không biết cách niệm, cách đi kinh hành, cách ngồi, bây giờ biết hết. Trước kia không rõ Tứ-niệm Xứ là gì, bây giờ hiểu rõ, và mỗi tuần đều được nghe Thiền Sư nhắc nhở. Trước kia khi chưa biết phỉ lạc là gì, bây giờ hành ít hơn là có phỉ lạc phát sanh. Thay vì ôm giữ như của quí, Thiền Sư dặn phải niệm cho mất. Nếu nói rằng hành trong 3 tháng Hạ mà không có gì là không đúng.

10.- Hành-giả cố gắng giữ gìn Phạm-hạnh. Xã hội không phải có một mình mình, mà còn phải sống chung chạ với nhiều người; mọi người đều phải có sự nương nhờ, tương trợ lẫn nhau. Vì vậy Hành-giả phải bảo vệ danh giá của cá nhơn, của đoàn thể, Thầy Tổ và Thiền-Đường.

Về chùa, hoặc về nhà, Hành-giả không nên viện cớ gì mà thối chuyển, không tiếp tục hành thêm cho có nhiều kết quả, cho đến nơi giải thoát.

Chúng ta nên noi gương vua Mahànàma. Ngài là một vị vua, hành Minh Sát-Tuệ đắc quả Tu-đà-hườn, nhưng lúc nào Ngài cũng không dễ duôi, luôn luôn thực hành Pháp của mình.

Thời Pháp đến đây vừa phải lẽ. Xin chúc Quý vị Thính giả và Hành-giả thâm tâm nhàn lạc, hầu mạnh tiến đến bờ giác ngạn y như ý nguyện.

Hiện nay ở Phước-Tuệ Tịnh-Môn nầy, do sự trình bày về lý thuyết pháp hành Minh-Sát-Tuệ, tôi xin hồi hướng phước báu đến tất cả Chư Thiên và Phạm-Thiên trong Ta Bà thế giới, mong nhờ Chư Thiên và Phạm-Thiên hộ trì quý vị Thính giả và Hành giả tu hành tinh tấn và được nhiều hạnh phúc. Tôi xin hồi hướng phước báu đến ông bà đốc Nguyễn-văn-Hiểu, Chánh Hội-Trưởng Hội Phật-Giáo Nguyên-Thủy Việt-Nam, cùng các cô cậu và gia quyến được nhiều hạnh phúc an vui, tu hành tinh tấn.

Sau hết, tôi xin hồi hướng phước báu đến Ma-vương, Ngạ quỷ, Atula, Súc-sanh và Chúng-sanh có oan trái cùng không oan trái ở chung quanh Phước Tuệ Tịnh-môn được thọ lãnh phước báu do sự trình bày Pháp hành Minh-Sát, và được thoát sanh nơi miền an vui cực lạc.

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật

Cư sĩ Trương văn Huấn

Phước-Tuệ Tịnh-Môn

Sài gòn, 1971

(revised: 14-08-2000)

Pháp Vị

Tỳ kheo Na Tiên

Pháp vị là sự an lạc hạnh phúc nhờ tu hành mà được. Bất cứ ai đã đến với Đạo Phật, là tu sĩ hay cư sĩ tại gia, các anh chị em trong Gia Đình Phật Tử, ngay cả những em bé vừa lửng chửng tập đi, một khi đã đến với Đạo Phật thì đều được hưởng được nhiều vị ngọt từ Giáo Pháp.

Nói rằng ngay cả những em bé vừa biết đi cũng hưởng được hương vị Pháp bảo là điều không quá. Đạo Phật đã đến với tôi trong khung cảnh êm đềm ngay khi tôi vừa biết lật. Từ nhỏ lúc còn nằm nôi cho đến năm mười hai tuổi, tôi ngủ với ông tôi. Ông cháu tôi ngủ trong gian nhà lớn có bàn thờ Phật. Tượng Phật bằng thạch cao trắng muốt đứng trong lồng kiếng trên bàn thờ luôn luôn cho tôi cảm giác được che chở, bình an. Tôi nhớ mỗi buổi sáng vào lúc bốn giờ, khi mọi người chìm trong giấc ngủ say, ông tôi đã dậy bắt đầu buổi tụng kinh sáng. Mùi nhang thơm tỏa ra khắp căn phòng, trong ánh đèn cầy lung linh huyền ảo, tiếng tụng kinh trầm trầm của ông tôi có hương vị ngọt ngào, ấm áp vô cùng. Đạo Phật thấm vào tôi qua mùi nhang, qua ánh nến, qua dòng tụng kinh ấm áp chảy vào tâm. Lúc đó tôi còn rất nhỏ, đi còn chưa vững, nên chẳng hiểu lời kinh của ông là gì. Tôi chỉ cảm nhận được hương vị ngọt ngào của Phật Pháp trong giấc ngủ chập chờn giữa thời kinh.

Ông tôi đưa tôi vào đạo Phật thật nhẹ nhàng. Trong không gian ấm cúng nhiều đạo vị, dù còn quá nhỏ để hiểu biết, nhưng thẳm sâu từ tâm thức, tôi đã khởi lên đức tin và lòng yêu mến đạo pháp rất nhiều. Đây cũng là lý do mà nhiều Phật tử đem con em mình đến chùa lễ Phật để tạo chủng tử thiện lành trong tâm các em.

Pháp Vị từ Đức Tin

Đức tin là một trong những Pháp vị mà người Phật tử hưởng được khi đến với Phật giáo. Khi chúng ta thấy một đối tượng siêu thoát, đạo đức, có từ bi hỉ xả và giới hạnh trang nghiêm thì chúng ta thường khởi lên niềm quí kính tin yêu. Đây là đức tin. Mặc dầu đức tin này còn yếu ớt và nông cạn, nhưng cũng rất ngọt ngào. Đức tin có công năng làm ô nhiễm tan biến ví như cục phèn chua làm lắng đọng bùn đục trong thau nước. Khi có đức tin trong sạch, tâm chúng ta tạm thời không bị những ô nhiễm tham, sân, si chi phối. Tâm tạm thời trở nên trong sạch và mát mẻ, an vui.

Trong Thanh Tịnh Đạo (nguyên tác Visuddhimagga của ngài Buddhaghosa) có kể lại một chuyện về đức tin xảy ra ở Tích Lan. Sau khi Đức Phật nhập Niết-bàn, chư Phật tử chia nhau xá lợi của Ngài rồi đem về thờ trong tháp. Một thời gian lâu sau, có một nhóm Phật tử nọ tại Tích Lan cùng nhau quyên góp tài vật xây một cái tháp rất lớn trên núi để thờ xá lợi Phật. Khi xây xong, mọi người tổ chức một buổi liên hoan thật lớn làm lễ khánh thành. Chiều hôm ấy, có một gia đình Phật tử thuần thành trong thành phố cũng chuẩn bị mang hương hoa lên đường đi dự lễ. Mọi người trong gia đình lúc ấy đều được đi cả, ngoại trừ người con dâu đang có thai gần đến ngày sanh. Ông bà khuyên người con dâu rằng vì thai đã lớn, đi lại rất khó khăn nên ở nhà cầu nguyện cũng được. Người con dâu rất muốn đến thánh tháp để đảnh lễ xá lợi nhưng vì không đi được nên đành đứng ở ban công trên lầu nhìn lên núi chiêm ngưỡng thánh tháp từ xa. Khi gặp đối tượng vừa lòng thì người ta dễ chăm chú vào đó. Ngắm nhìn ánh đèn huy hoàng xa xa nơi thánh tháp, tâm cô khởi lên đức tin mãnh liệt nơi Phật và niềm hoan hỉ tràn ngập khắp thân tâm. Bổng dưng thân hình cô nhẹ bổng, tự động bay thẳng lên núi rồi nhẹ nhàng đáp xuống nơi mọi người đang dự lễ. Khi hai ông bà đến nơi, họ rất ngạc nhiên khi thấy người con dâu của mình đang hân hoan hành lễ với mọi người. Ông bà hỏi nàng đến bằng cách nào mà mau quá lại không một chút nhọc mệt gì. Nàng thưa rằng nàng chỉ đứng trên lầu để ngắm nhìn thánh tháp, lúc chuyên tâm tưởng niệm đến Đức Phật, thì bổng thấy người nhẹ bổng rồi đáp xuống nơi đây.

Đây là một ví dụ về Pháp vị khởi lên do đức tin. Trường hợp người tín nữ này bổng dưng bay được một quảng xa là nhờ tâm hỉ lạc phát khởi. Đây là loại "thượng thăng hỉ", một loại hỉ lạc cực mạnh có được khi hành thiền. Khi tâm khởi lên đức tin mãnh liệt thì hỉ lạc cũng thường phát sanh. Ở phần sau khi nói về thiền vị, chúng ta sẽ đi sâu vào vấn đề này nhiều hơn.

Trên đây chúng ta nói về đức tin của chánh tín. Đó là đức tin nơi Phật Bảo, Pháp Bảo và Tăng Bảo. Chánh tín này có được nhờ trí tuệ nhận thức được những ân đức trong sạch của Tam Bảo, hoặc phát sanh lên do chính ta kinh nghiệm được pháp hành. Còn về tà tín thì cũng có rất nhiều. Khi muốn được điều gì hay muốn biết chuyện gì cao siêu vượt khỏi khả năng của mình, hay khi sợ hãi điều gì thái quá, nhiều lúc người ta bị các "bậc đạo sư" nhân đó mà dẫn dắt đi vào con đường sai lầm. Mỗi khi muốn tin ai hay theo ai tu tập điều gì, chúng ta cần suy xét rằng điều này có được chân thiện và đạo đức không, có khoa học rõ ràng không hay chỉ tin mờ tin mịt, có thật theo chánh pháp hay chỉ bắt chước theo tập tục truyền thống của mỗi dân tộc, mỗi vùng. Nếu có chánh tín thì chúng ta sẽ được nhiều bình an và con đường tâm linh càng ngày càng phát triển tốt đẹp. Còn nếu mê tín thì chúng ta sẽ chẳng giải thoát được chút nào, lại dần dần trở nên u mê khốn khổ hơn.

Pháp Vị từ Bố Thí

Khi bố thí, chúng ta cũng hưởng được rất nhiều Pháp vị. Khi chúng ta có tâm rộng rãi bố thí, nhất là nếu bố thí với lòng từ bi, với đức tin và trí tuệ, thì tâm ấy rất hoan hỉ, trong sáng, nhẹ nhàng. Khi tâm chúng ta rộng rãi như vậy thì mọi sự ô uế vì tham lam, ích kỷ, sân hận đều biến mất. Tâm chúng ta mở rộng. Người thường xuyên bố thí thì được nhiều người thương mến, tiếng lành đồn xa, thiện trí thức khen ngợi. Người ấy có gương mặt hiền hòa, tâm hồn vui vẻ, nhiều khi làn da cũng ửng sáng.

Trong Petavatthu, tập truyện nói về những người quá vãng, có kể lại chuyện bố thí của ông thương gia Ankura. Thương gia Ankura là người rất giàu có lại đạo đức và hào phóng. Một hôm Ankura cùng gia nhân đi lạc vào rừng. Vì là người có phước đức nên Ankura được thọ thần trong rừng gia hộ. Sau khi thấy thọ thần dùng thần lực tạo ra thức ăn và nước uống thơm ngon ban cho mình, Ankura hoan hỉ hỏi thọ thần do nhân duyên gì mà được làm một chư thiên nhiều quyền lực. Vị thọ thần bảo rằng kiếp trước ông là một người nghèo, nhưng nhờ tâm ông hoan hỉ với phước bố thí của người khác nên khi thân hoại mạng chung, ông được tái sanh làm thọ thần hưởng nhiều phước báu. Ankura khởi đức tin, hân hoan về nhà mở kho bố thí lâu dài đến suốt đời. Nhờ bố thí với tâm hoan hỉ nên nước da của Ankura trở nên sáng rỡ. Trong tích chuyện này, có đoạn Ankura nói:

"...Mong những người đạo đức

Thường đến ở với tôi

Để tôi săn sóc họ

Như mưa trên núi cao

Tuôn chảy xuống đất bằng.

Tôi sẽ làm thỏa mãn

Tất cả khách đường xa.

Khi thấy kẻ đến xin

Thân người cho sáng rỡ

Và sau khi bố thí,

Tâm người cho vui mừng

Đây là điều hạnh phúc.

Khi thấy kẻ đến xin

Thân người cho sáng rỡ

Và sau khi bố thí

Tâm người cho vui mừng

Đây là điều cao thượng.

Trước khi cho vui mừng,

Khi cho, tâm thành kính,

Cho rồi, tâm hoan hỉ.

Là người đã thành công

Việc thực hành bố thí.

Thực hành bố thí hay hay dỡ đều tùy nơi tác ý. Như Ankura nói thì "trước khi cho tâm vui mừng, khi cho tâm thành kính, cho rồi tâm hoan hỉ". Đây là cách bố thí đúng. Cách bố thí cao thượng là bố thí vì lòng từ bi muốn làm cho người nhận được sung sướng, hay bố thí với trí tuệ hoặc đức tin. Bố thí với một tấm lòng trong sạch thì lúc nào cũng được phước báu an vui ngay hiện tại và tương lai. Bố thí vì có hậu ý đổi chác như muốn được danh, quyền, lợi, hay vì muốn được phần thưởng ở kiếp sau là bố thí vì ô nhiễm và tính toán nên tâm chẳng được hoan hỉ mà phước báu cũng chẳng có bao nhiêu. Bố thí vì tham ái và bản ngã thì không được gọi là bố thí ba la mật. Kinh Phật dạy có tám nguyên nhân làm người ta bố thí. Đó là cho vì thương, vì giận, vì si mê, vì sợ, vì nghĩ rằng gia quyến đã quen cho, vì mong sẽ được sanh vào nhàn cảnh, vì do tâm trong sạch, vì để làm tâm tốt đẹp hơn.

Ở đây xin thuật lại một chuyện bố thí vì giận. Một thời trong quá khứ, có một vị Bích Chi Phật thường từ trên núi đi xuống làng khất thực. Một hôm Ngài cần đất sét để sửa lại những lỗ hổng nơi cốc của Ngài. Gặp một cô gái làm nghề đồ gốm đang ngồi nhào nặn đất sét, Ngài nghiêm trang đứng trước cửa chờ cô gái bố thí. Hôm ấy cô gái đang có chuyện bực mình, nàng chẳng muốn bố thí chút nào. Nhưng chờ mãi mà không thấy ông tu sĩ đi nơi khác, cô gái tức tối vo tròn một cục đất đang nhào nhuyển rồi thảy cái "kịch" vào trong bình bát của Ngài. Do vì lối bố thí vô lễ với tâm sân hận ấy, kiếp sau cô tái sanh làm một cô gái với khuôn mặt xấu xa cực kỳ quái gỡ. Nhưng nhờ phước nhào nhuyễn cục đất sét nên da cô gái rất mịn màng và có sức hấp dẫn lạ kỳ. Bất cứ người nam nào đã đụng vào da cô thì trở nên si mê phải lòng nàng. Sau đó một vị vua cũng tình cờ đụng vào tay nàng rồi yêu mến nàng và rước nàng về cung làm vợ.

Pháp Vị từ Giới Đức

Kế bố thí là trì giới. Trì giới cũng đưa lại nhiều Pháp vị. Người có trì giới thì tâm không bị sợ hãi, âu lo hay hối hận quấy phá. Khi người có giới, như ngũ giới chẳng hạn, thì tâm ít bị tham lam, sân hận hay si mê đến độ muốn làm hại kẻ khác hoặc chính mình. Khi ô nhiễm tham sân si khởi lên, người không giữ giới sẽ không ngần ngại đi trộm cướp, lường gạt, giết hại, phá hoại gia cang người khác, hay dùng mưu sâu kế độc để thoả mãn ác tánh trong tâm mình. Uống rượu hay dùng các chất kích thích như ma túy, cần sa v.v... cũng là phá giới, vì người này đang tự hủy hoại mình và hậu quả là gây khổ cho nhiều người.

Trên đời này, lúc nào làm khổ ai là chúng ta tự làm khổ mình trước. Một lời nói xấu xa, một hành động ác hiểm, một mưu kế gian ngụy, đều trước hết bắt nguồn từ những tâm tư bị đốt cháy vì tham sân si. Khi tâm bị đốt cháy như vậy, nếu người ấy không kịp thời dùng chánh niệm để quân bình tâm mà lại dễ duôi để lửa ấy bộc phát thêm lên nơi thân khẩu ý thì chắc chắn người ấy sẽ bị nhiều quả xấu thiêu đốt nhiều hơn.

Khi tu Bát Quan Trai với nhiều giờ hành thiền thì hành giả sẽ thấy được lợi ích quí báu nhờ giữ giới đem lại. Không ăn chiều thì không bị suy nghĩ về chuyện ăn uống khuấy rối, hành giả ít bị tham ái, dễ chuyên tâm hành thiền hơn. Không ca hát hay nghe nhạc, coi phim, hành giả thấy tâm mình tịnh an, không xao xuyến vọng động, dễ được định tỉnh khi hành thiền. Khi thu thúc lục căn, có chánh niệm liên tục, hành giả thấy tinh thần được an ổn, không bị chi phối lao xao. Tâm an tịnh phát sanh nhờ giữ giới là phần thưởng cao quí.

Một người có được xem là quân tử cao quí hay không, điều này không nằm nơi quyền thế, tài sản, hay khả năng ăn nói hơn người, mà là ở nơi giới đức của mình. Người có giới thì tâm dần dần trở nên hiền lành, mát mẻ, an vui. Tâm người ấy ngày càng trong sáng và hướng thượng. Người ấy được nhiều người thương mến, các bậc thiện trí thức ưa thích thân cận, có danh tiếng tốt vang đi khắp nơi, rất dạn dĩ khi vào chỗ tụ họp và khi chết được tái sanh vào nhàn cảnh. Đây là năm điều lợi ích của sự trì giới mà Phật dạy ông Siha trong Siha Sutta (Anguttara Nikaya). Ngoài ra, kinh Phật còn dạy rằng quả báo của giới cho người những năng lực cao cả, và giới có mùi thơm quí báu bay đi được khắp nơi.

Đa-già-la với chiên đàn

Hương này chưa mấy cao sang trên đời.

Hương người giới đức tuyệt vời

Xông lên thấu các cõi trời cao siêu. -- (Kinh Pháp Cú, câu 56)

Pháp Vị trong Thiền

Tiếp đến là Pháp vị trong thiền. Chỉ có thiền mới đem lại cho chúng ta nhiều Pháp vị nhất. Những vị tu Tiên, tu Phật đều nhờ hưởng được Pháp vị trong thiền mà hoan hỉ với đường tu suốt một đời. Trong đoạn này chúng ta sẽ nói đến thiền vị và nhân đây tôi xin đề cập đến vài lỗi lầm đáng tiếc trong thiền mà nhiều người thời nay mắc phải.

Có một Phật tử đến hỏi tôi về thiền. Vị này muốn thực hành những phương pháp luyện tâm có thể đạt được những năng lực siêu nhiên như có thần thông, có thiên nhãn thấy được những cảnh giới nhiệm mầu, hội nhập với Thượng Đế, hay có thể đưa thần thức đi chu du khắp cõi thiên đường, địa ngục. Đồng thời, vị này cũng muốn thực hành theo đường lối chánh đạo trong Phật giáo để vừa gặt hái được lợi ích trong thiền, vừa an toàn vui sống trong thế giới hàng ngày. Vì đây là vấn đề mà có lẽ nhiều đạo hữu vẫn còn mắc phải nên tôi xin được kể lại câu chuyện lầm lẫn trong việc hành thiền của hành giả HT ra đây (với sự hoan hỉ cho phép của HT).

"... Lúc còn nhỏ mới mười lăm tuổi tôi đã thích thiền, nhưng tôi chỉ biết tò mò tìm kiếm chứ chẳng hề thấy ai thực hành. Một hôm vào thư viện chơi, đang đọc quyển sách thiền của Phật giáo, tôi được một người bạn tặng tôi một cuốn cẩm nang hành thiền dạy những phương pháp huyền bí về luyện tâm. Tôi vui mừng hí hửng, nghĩ rằng mình có duyên với thiền nên ơn trên đã phò hộ chỉ mình con đường về với cõi Phật, đất Tiên.

"Nhận được cuốn cẩm nang huyền diệu, tôi quí nó vô cùng liền về nhà đọc ngấu nghiến cuốn sách cho kỳ hết. Cuốn sách mỏng chỉ khoảng độ năm mươi trang dẫn tôi vào một thế giới mê ly huyền ảo, chỉ rõ cách thức thực hành và những lời hứa gặp Tiên thấy Phật hấp dẫn vô cùng. Lúc nhỏ tôi thích đọc truyện Tàu. Những hồi chuyện ly kỳ như Tiết Đinh San và Phàn Lê Huê đấu phép với Ngũ Long Công Chúa, những bửu bối nhiệm mầu của Lê Sơn Thánh Mẫu tưng bừng vũ lộng thần thông và chuyện đằng vân giá võ của thiên tiên, địa tiên thường lởn vởn trong tâm trí con nít của tôi. Hồi đó còn nhỏ, tôi đinh ninh những chuyện này là có thật, và nếu biết cách trở về thì cũng gặp các Ngài như ngày xưa. Nay duyên lành đã đến, tôi được cuốn cẩm nang hành thiền này, đúng là mình đã có duyên lành với Phật Tiên Thánh rồi!

"Tôi kiên nhẫn chờ cho đến lúc nữa đêm khi mọi người đã ngủ say liền bắt đầu hạ thủ công phu. Tập trung tư tưởng, bế mạch, chận huyệt, hít thở chuyển khí, tôi nhất nhất làm theo những lời dạy trong sách chẳng sai một mảy nào. Vài tháng sau, tôi đã có thể ngồi thiền ba giờ đồng hồ liên tục vào lúc nửa đêm mà chẳng chút mỏi mệt. Buổi sáng tôi vẫn tỉnh táo và khỏe mạnh, đi học như thường.

"Dần dần, tôi nhận được thêm bản tin và thơ khuyến tu của nhóm thiền này. Tôi mừng vô cùng khi biết rằng trong số những người hành theo phương pháp này có rất nhiều vị là bác sĩ, kỹ sư, luôn cả những vị cư sĩ tại gia thuộc làu Thập Chú. Tôi tự bảo mình nên vững tâm thực hành phương pháp này, vì theo những gì tôi nghe được thì không những rất nhiều người thực hành phương pháp này đã thành công, mà họ lại là người lớn, có nhiều kiến thức, lại đã thành công trong đời.

"Thế là tôi càng hăng say tập luyện. Thời gian luyện thiền càng tăng dần và dĩ nhiên là tôi thiền lén, vì ba tôi cấm bặt không cho tôi thiền. Ông nghĩ rằng phương pháp hành thiền này mập mờ đầy vẻ hoang đường và do đó không an toàn. Nhưng tôi vẫn bí mật hành thiền, mỗi đêm say sưa đưa tâm đi vào các cõi thiền bí mật. Tôi nào biết mình đang sống trong tưởng tượng! Lúc ấy tôi mê mệt với những điều cao siêu kỳ bí tả rõ trong cuốn cẩm nang hành thiền. Cuộc sống thời niên thiếu của tôi dường như đã được định hướng: mình đang trên con đường đi vào cõi siêu nhiên cao thượng để hội nhập với thần tiên.

"Càng ngày, tôi càng nghe nhiều điều thành công của các đạo hữu trưởng bối. Có vị đã gặp tiên ông râu bạc cùng tiên bà ung dung cỡi gậy bay qua giãi ngân hà. Có vị thấy quần tiên trên mặt trời đang dùng quạt ba tiêu quạt đỏ lò bát quái để luyện tiên đơn. Có vị đã được diễm phúc hòa nhập với ánh sáng của Ngọc Hoàng Thượng Đế mặc dù định lực chưa đủ mạnh để thấy rõ ngài. Có vị được Tiên Cô xuống thăm, khuyến khích tu mau kẻo sắp đến ngày tận thế. Nhưng nhiều hơn hết là có nhiều vị trong lúc hành thiền được bay đi chơi đây đó, sung sướng vô cùng. Tôi rất vui thích khi nghe những điều này. Tôi cầu nguyện ơn trên cho tôi một chuyến thiền du thượng giới, chỉ cần gặp thần tiên dù một phút thôi cũng mãn nguyện lắm rồi. Nhưng nào có thấy gì! Tuy nhiên, những ấn chứng tu hành mà các đạo hữu ấy đã kể ra đều là tiếng trống cổ động thúc đẩy tôi siêng năng hành đạo mỗi đêm.

"Rồi một hôm, trong buổi họp mặt của các đạo hữu để chia xẻ kinh nghiệm hành thiền, cô trưởng nhóm hảnh diện bảo rằng một đêm nọ, phát xuất từ lá gan, bên hông cô mở ra một đạo lộ thiên đường. Cô bảo rằng đây là một điều lạ vì xưa nay trong lúc hành thiền cảnh tiên thường hiện ra trước mắt cô chứ chưa bao giờ xuất phát từ "lá gan" bao giờ. Mọi người rất tôn trọng và tán thán thành quả siêu việt của cô. Tôi suy nghĩ: "Chà, hay thật! Làm sao mà thiên đường phát xuất từ lá gan được nhỉ"?

"Rồi đến một buổi họp mặt khác, lần này các đạo hữu tụ tập đông hơn. Cả một khối người lớn trẻ đông đúc ngồi chật một sảnh đường. Đến lúc chia xẻ kinh nghiệm hành thiền, một bác đạo hữu nói rằng nhờ hành thiền bấy lâu nay nên bác đã được thanh lọc nhiều, đêm hôm qua ngài Quán Thế Âm Bồ-tát đã giáng xuống thay tim cho bác. Bác kể trong cơn mơ, bác được Quán Thế Âm Bồ-tát mổ ngực, lấy búp sen đổi làm tim cho bác, cọng sen làm mạch máu và lá sen làm da. Lúc thức dậy thân và tâm của bác trong sạch hoàn toàn. Bác quả quyết chuyện này mặc dù là trong mơ nhưng lại đã xảy ra thực và tuyên bố bây giờ thân tâm của bác đã hoàn toàn trong sạch và bác là con của Bồ-tát Quán Thế Âm. Chẳng biết mọi người nghĩ sao về chuyện này, nhưng phần tôi thì hoang mang vô cùng vì thấy sao nó na ná như chuyện Na Tra nhập xác bông sen trong truyện Phong Thần.

"Về sau, khi quan sát kỷ các vị luyện tâm theo lối này, tôi thấy đức tin của họ thiếu căn cứ, hình như phần nhiều là tưởng tượng theo những câu chuyện thêu dệt của văn hóa bên Tàu. Họ có những lối nhìn đời không thực tế, tâm tánh của họ hơi bất bình thường, và đời sống gia đình nhiều khi bị xáo trộn. Tuy tôi cũng hưởng được ít nhiều tâm định tỉnh an vui trong thiền, nhưng vì thấy những tấm gương của các đạo hữu khác nên tôi e ngại không dám đi sâu thêm. Mặc dù rất muốn hành thiền, nhưng tôi thấy cần phải hiểu rõ thêm về căn bản thiền học trong Đạo Phật rồi mới thực hành sau ..."

Nghe câu chuyện này, tôi bảo anh HT: trên thế gian này, con người bị tâm tham ái thúc dục, nên mọi động cơ làm, nói và suy nghĩ của mọi người thường bắt nguồn từ tham ái. Đến khi không thỏa mãn được với những gì trong đời, nhiều người đến với thiền, họ cũng lại với tâm tham ái mong tìm những gì mầu nhiệm cao siêu hơn. Khi đến với thiền, nhiều người rất thích đạt được những gì phi thường, như thấy Tiên gặp Phật, luyện phép thần thông, đi mây về gió, đạp hổ cỡi rồng. Tham ái là động cơ thúc đẩy nhiều người đi vào con đường hành thiền như vậy.

Tham ái là then chốt của mọi sự đau khổ và sai lầm. Trong vô minh, chúng ta không biết đường nào đúng để đi; chúng ta để mặc cho tham ái tự do dẫn dắt mà luôn nghĩ rằng con đường ta đi là chân chính, mầu nhiệm phi thường. Đức Phật dạy rằng tham ái là nguồn cội của mọi sự đau khổ. Chỉ có diệt trừ được tham ái mới tận diệt được khổ đau.

Thông thường khi đến với thiền, người ta không biết rằng đến với thiền là để mà "mất" chứ không phải để mà "được". Tìm kiếm điều này điều nọ để thỏa mãn tham ái là tâm tánh của tất cả chúng sanh đã quen thói trong nhiều kiếp luân hồi. Lòng "muốn được" thì không bao giờ thỏa mãn. Đức Phật dạy tâm tham ái của chúng sanh thì không bao giờ đủ, ví như người khát nước mà uống nước biển thì mãi hoài khát thêm. Vì vậy chúng ta nói rằng đến với thiền để mà "mất": mất đi sự động loạn của nội tâm, mất đi sự căng thẳng tinh thần, mất đi sự dao động tâm trí, mất đi sự cô đơn buồn khổ, mất đi sự tham ái không ngừng, mất đi những phiền não triền miên. Nếu có muốn gì trong thiền thì chúng ta hãy muốn mất đi những đau khổ ấy. Nhưng dầu sao đi nữa, thì khi hành thiền, chúng ta đừng muốn được cũng không mong mất, hãy theo phương pháp của chánh đạo mà thực hành, cụ thể là đơn thuần có chánh niệm ghi nhận đề mục như có giải rõ trong phương pháp hành thiền của thiền quán Tứ Niệm Xứ là xong. Thực hành như vậy thì chúng ta sẽ đạt được kết quả rất an toàn.

Hành thiền mà mãi tưởng tượng, mong cầu được điều này, thấy điều nọ thì không an toàn chút nào. Khi hành thiền, với tâm định tĩnh, chúng ta có thể phát giác được rằng tâm con người rất mạnh và rất sâu, có thể nói là vô biên giới, và khả năng thành tựu tâm linh thật không có gì đo lường được. Nhưng ngược lại, sự tưởng tượng của con người cũng rất phong phú, nếu hành thiền mà tưởng tượng cao độ thì sẽ dễ dàng bị lạc thiền, tâm rơi vào những trạng thái hoang tưởng, lạc tưởng, rồi dần dần sẽ tạo ra được những thế giới kỳ ảo đúng theo trí tưởng tượng của mình. Đến lúc đó, tâm người hành thiền sai lạc sẽ chìm sâu vào ảo giác, sống rất nhiều với ảo giác trong lúc hành thiền cũng như trong sinh hoạt hàng ngày. Sức khỏe về tinh thần cũng như thể xác của người này có thể bị suy sụp, công ăn việc làm bị ảnh hưởng rất nhiều, và đời sống gia đình sẽ gặp khó khăn.

Trong khi hành thiền, tâm nguyện và mục đích của chúng ta phải chân chính và cách hướng tâm cũng phải chân chính. Tâm nguyện và mục đích chân chính là mong muốn thoát khỏi những đau khổ vì tham sân si, mong muốn làm cho tâm trở nên trong sạch, thanh tịnh hoàn toàn. Hướng tâm chân chính là có tinh tấn chánh niệm, chú tâm trên những đề mục làm cho tâm được an lạc định tỉnh, rồi dần dần sẽ được sáng tỏ thêm nhờ trí tuệ hiển bày. Sự hướng tâm chân chính rất quan trọng. Khi hành thiền, hướng tâm tà vạy là hướng tâm về với những gì thuộc về tham ái, sân hận. Hành thiền mà suy tưởng, ước muốn được gặp Tiên thấy Phật, hay mong muốn đắc thần thông để chiến đấu với ai, hay là móng tâm cầu đạt những điều phi thường, hay muốn được chu du cảnh này giới nọ v.v... là hướng tâm tà vạy. Sự hướng tâm tà vạy này khởi lên vì tham ái, mà nếu động cơ hành thiền là tham ái thì lối luyện tâm ấy đã đối nghịch với thiền!

Thiền và tham ái thì như dầu với nước, không hòa lẫn với nhau được. Khi tâm đầy dẫy tham ái thì tâm rất dao động và yếu ớt, tâm không thích an trụ chút nào. Khi tâm có tham ái mong cầu thì không thể nào nhất tâm, không thể đạt được sự an tịnh định tỉnh. Ngược lại, khi tâm được định tỉnh rồi thì tham ái không có mặt. Hành giả nào khi hành thiền mà tâm đã được định tỉnh sâu xa, thì tất cả những việc gặp Tiên thấy Phật, hay chu du thiên đường địa ngục - giả sử nếu có - thì đối với họ đều là phiền toái. Khi tâm được an tịnh định tỉnh rồi thì tâm rất an vui trụ chắc trong sự định tỉnh ấy, hành giả hưởng hạnh phúc cao diệu tuyệt vời, vượt xa tất cả những hạnh phúc tầm thường của giác quan. Lúc ấy hành giả không muốn tâm bị dao động chút nào.

Còn nếu hành giả muốn luyện thần thông để đạt được thiên nhãn thiên nhĩ, có thần túc thông biến hóa v.v..., thì trước hết phải có sự định tâm hoàn toàn cái đã. Nếu hành giả chăm chú hành thiền cho đến khi tâm không còn dao động, tâm như mặt hồ tuyệt đối phẳng lặng, chẳng một gợn sóng li ti, thì gọi là bắt đầu vào định. Lúc ấy, năm chướng ngại hành thiền là mọi sự tham ái (về 5 giác quan và ý thức), sân hận, dã dượi-buồn ngũ, hối quá-phóng dật, và hoài nghi đều vắng bóng. Mọi tư tưởng, tạp niệm, vọng tâm, suy nghĩ, dao động v.v... đều không có. Ngay cả một gợn tư tưởng nhỏ li ti làm tâm hơi rung động cũng không hiện lên được. Lúc này, theo Thanh Tịnh Đạo thì tâm đã đi vào cận định, sắp sửa lọt vào sơ thiền, tầng thiền thứ nhất của tứ thiền. Lúc này, tâm hành giả miệt mài trên đề mục, bám sát đề mục, một sự hoan hỉ mát mẻ dâng đầy thân tâm, an lạc ngập tràn và được nhất tâm, tâm hoàn toàn định tỉnh. Được năm pháp này (gọi là năm chi thiền: tầm, tứ, hỉ, lạc, định) thì hành giả đã đạt được sơ thiền, hay là tầng thiền thứ nhất. Tâm hành giả lúc ấy an lạc sung sướng vô cùng. Rồi hành giả phải luyện thêm nửa, vào nhị thiền, tam thiền, tứ thiền, biết cách nhập định xuất định tùy ý, di chuyển luân lưu từ tầng thiền này đến tầng thiền khác, rồi phát nguyện trong thiền v.v... mới bắt đầu luyện được thần thông. Đây chúng ta tạm nói sơ qua về tiến trình tu luyện thần thông theo phương pháp thực hành thiền vắng lặng (samatha).

Dĩ nhiên mục đích hành thiền của hành giả không phải lúc nào cũng giống nhau. Có người hành thiền vì muốn quên lãng chuyện đau buồn nào đó, có người hành thiền vì muốn chạy trốn sự cô đơn, có người hành thiền vì thích sự an lạc định tỉnh, có người hành thiền vì nghe nói sẽ được gặp Tiên thấy Phật, có người hành thiền vì nghe nói sẽ được chu du khắp chốn, có người hành thiền vì muốn trừ diệt tham sân si, có người hành thiền vì muốn tạo được năng lực siêu nhiên. Dù động cơ ban đầu của hành giả là gì đi nữa, nhưng nếu vị ấy gặp được phương pháp hành thiền của chánh đạo và được thiền sư dẫn dắt đi đúng con đường thì cũng sẽ gặt hái nhiều lợi ích khả quan.

Tuy nhiên chúng ta cần hiểu rõ rằng tất cả mọi phiền não đau khổ đều phát sanh vì ô nhiễm tham sân si trong tâm ta, và mọi điều hạnh phúc có được cũng phát sanh từ tâm trong sạch. Vậy thì chúng ta hãy điều chỉnh lại ý hướng của mình khi đến với đạo hầu tu hành mau tiến hơn. Điều thực tế nhất là chúng ta hành thiền không phải vì để đạt được thần thông hay thấy cảnh này giới nọ để thỏa mãn trí tưởng tượng hoặc tò mò, mà mục đích hành thiền của chúng ta là để được an lạc và giải thoát, có thể đem lại hạnh phúc cao thượng cho mình và người.

Nếu hiểu biết đúng đắn thì chúng ta sẽ hành thiền rất an toàn, đạt được nhiều an lạc nội tâm. Khi hành thiền chúng ta cần phải loại bỏ những tư tưởng mong cầu đạt được những điều phi thường ảo diệu. Hành thiền với tâm mong cầu như vậy mà muốn có định và tuệ thì chẳng khác gì bắt trăng trong nước, vẽ hình trên không. Những gì được gọi là phi thường, tuyệt diệu và quí báu chỉ có giá trị khi chúng làm cho ta hết khổ, được vui. Còn nếu thấy được điều này việc nọ trong thiền, nhưng lại không chánh niệm, để tâm mê đắm vào các ảo tưởng đó đến nổi tâm bị kẹt trong ảo tưởng, sanh bệnh, ảnh hưởng đến đời sống, tạo khó khăn cho gia đình, thì rõ là được khổ, hết vui.

Tiếc rằng sở thích của nhiều vị khi đến với thiền là nhắm vào những gì phi thường như đã nghe người khác nói, mà phần lớn những điều phi thường này là sản phẩm của trí tưởng tượng như đã nói ở trên. Vì vậy nên lắm người đã bỏ nhiều năm tháng quí báu đi theo ảo mộng thần tiên. Cho dù những điều phi thường mà chúng ta ước muốn ấy là tốt đi nữa, chẳng hạn như muốn tâm tuyệt đối bình an tỉnh lặng, tâm chìm vào ánh sáng, tâm mở rộng có khả năng rãi tâm từ khắp nơi v.v... thì trước hết chúng ta cần phải tập cho có chánh niệm cái đã. Những điều phi thường này chỉ có được khi chúng ta đã nắm vững được cái bình thường, đó là chánh niệm. Khi chánh niệm chưa có thì ngồi thiền mà mong cầu ấn chứng cách mấy cũng chẳng có gì. Hơn nữa, hành thiền mà không có chánh niệm thì tinh tấn sẽ trở thành tà tinh tấn, định sẽ là tà định, thay vì có chánh tưởng [1] lại có tà tưởng, vì hành giả thực hành thiền định với si mê. Chánh niệm là sự sáng suốt tỉnh thức của tâm, nó rất là trong sạch và quí báu chứ chẳng tầm thường chút nào. Chúng ta có thể nói: Đẹp hơn vàng, quí hơn ngọc, rực rỡ hơn kim cương, đó là chánh niệm.

Chỉ khi nào thực hành vững những điều bình thường thì chúng ta mới có thể đạt được những cái phi thường. Chánh niệm khi đã vững thì tâm sẽ được định tỉnh. Tâm định đã vững thì trí tuệ sẽ phát sanh. Trí tuệ phát sanh thì vô minh chấm dứt, được chứng ngộ Niết-bàn.

Chánh niệm là then chốt căn bản của mọi sự tốt lành phát sanh được trong tâm. Chúng ta cần thực hành thiền quán, tập chú tâm quán sát các đề mục nơi thân như hơi thở, đi, đứng, nằm, ngồi; hay chú tâm vào những cảm thọ, hay quán sát tâm và các trạng thái của tâm v.v... Những phương pháp bình thường này, mới nhìn qua thì thấy chẳng có gì là siêu việt, nhưng rất khó làm và đòi hỏi tinh thần kỷ luật cùng sự nổ lực và kiên nhẫn vững bền. Tâm đạo cần phải bền vững. Nếu tu tập phương pháp này chưa nóng đã nhảy qua phương pháp khác, thì cuối cùng không vẫn hoàn không.

Thiền là phương pháp luyện tâm làm cho tâm được mạnh khỏe hầu giúp chúng ta được an lạc hơn. Những điều giác ngộ giải thoát cao siêu sau này sẽ đến, nếu chúng ta hành thiền nhiều. Thật là vui mừng nếu đây là động cơ thúc đẩy chúng ta tu hành. Đừng bao giờ hành thiền vì muốn gặp Lê Sơn Thánh Mẫu hay vì cầu đến được cõi Tiên! Chuyện xưa có kể lại rằng, có một ông vua hỏi vị quan văn rành nghề thi họa: "Này khanh, khanh nghĩ trên đời này vẽ cái gì là khó, vẽ cái gì là dễ"? Viên quan đáp: "Tâu hoàng thượng, vẽ voi vẽ ngựa thì khó còn vẽ ma vẽ quỉ thì dễ. Vì sao? Vì voi và ngựa thì ai cũng thấy, nên khi vẽ phải giống mới được. Còn ma quỉ thì đâu có ai thấy bao giờ, nên muốn vẽ ra sao thì vẽ". Là người Phật tử, chúng ta đừng ham vào những phương thức huyền hoặc. Hãy có đức tin thực hành thiền quán mà Phật đã dạy thì an toàn hơn. Thời nay có nhiều phương pháp hành thiền, có nhiều lối dạy thiền. Chúng ta phải xét xem những gì mà chúng ta thực hành có đưa lại lợi ích thực tiễn không hay là đó chỉ là những điều mà người ta bày vẻ để thỏa mãn nhu cầu tham ái và trí tưởng tượng của số đông.

Thiền Vị

Bây giờ chúng ta hãy nói đến thiền vị. Thiền vị là hương vị giải thoát phát sanh được khi tâm chúng ta thoát khỏi sự áp bức của tham sân si. Trong kinh Đức Phật dạy chúng sanh như đang ở trong nhà lửa. Lửa ấy là lửa ô nhiễm tham sân si của chúng ta. Nhưng thường thì chúng ta chẳng thấy lửa tham sân si ấy nóng chút nào. Trái lại, khi tham sân si bốc cháy thì chúng ta lại làm chúng bốc cháy thêm. Nhưng rồi không sớm thì muộn, tất cả chúng ta đều thấy rằng lửa tham sân si quả thật nóng bức, cần phải dập tắt chúng mới được bình yên.

Hãy tưởng tượng một cơn lốc dữ đang cuốn mọi thứ tán loạn mịt mù. Rác rến, bụi đất, đá sỏi, nhà cửa đổ nát, cây trốc, gốc lăn v.v..., tất cả đều quay cuồng hổn loạn. Giả sử tâm chúng ta đang rối rắm như vậy, như trong lúc đang bị thất tình, mất tiền, mang nợ, con hư, tiếng xấu, bị đủ thứ buồn, giận, sợ hãi, lo âu, thù hận làm khổ, thì con tâm ấy chẳng khác cơn lốc hổn loạn là bao. Lúc ấy, nếu mỗi phiền não như buồn, giận, sợ hãi vì thất tình, mất tiền, con hư, tiếng xấu v.v... đều cần phải giải quyết cùng lúc thì ta phải giải quyết như thế nào?

Khi khuấy lên một ly nước đục, nếu chúng ta muốn nước trong trở lại thì chỉ có cách để nó lắng xuống, rồi gạn lọc từ từ. Điều vừa nói trên đây cũng vậy. Khi chúng ta bị điên cuồng vì quá nhiều phiền não mà chẳng biết phải bắt đầu giải quyết từ đâu, thì điều tốt nhất là làm tâm bình tỉnh trở lại trước. Đây là lúc mà thiền giải quyết sự việc rất hay. Nếu đã biết hành thiền thì chúng ta hãy ngồi thiền để tâm an tịnh. Những động loạn ô nhiễm sẽ theo tiến trình định tâm mà dần dần lắng xuống, tâm dần dần yên ổn, trong sáng trở lại. Tất cả mọi rối rắm sẽ trở nên dễ dàng giải quyết. Sự việc sẽ không còn hỗn độn trong tâm ta, mà mỗi thứ sẽ được giải quyết thứ tự rất chu toàn. Đây là lợi ích rõ rệt từ thiền đem lại cho những ai đang bị nhiều phiền não trong đời sống hàng ngày.

Đối với những vị tu thiền nhiều hơn, thích đời sống giản dị bình an, thì phiền não đến từ bên ngoài dĩ nhiên sẽ ít. Tâm vị ấy dễ được định tỉnh trong thiền. Khi hành thiền một thời gian, liên tục tinh tấn chánh niệm, ô nhiễm nội tâm dần dần lắng xuống, tâm không còn lao xao vọng động như trước, thì hành giả bắt đầu cảm thấy một sự hoan hỉ tươi mát dâng lên nơi thân tâm mình. Hành giả có lúc thấy mát lạnh và khắp người nổi da gà - nhưng không phải vì sợ mà là vì hoan hỉ. Tâm hành giả lúc ấy nhẹ nhàng lâng lâng sung sướng. Niềm tin nơi Tam Bảo dâng đầy tràn ngập tâm tư. Có lúc hành giả thấy như có một luồng mát luân lưu khắp châu thân, như có ai tạt nước vào mình, hay như sóng biển dâng vào người. Có khi hành giả thấy sự mát mẻ ngập tràn thân tâm như đang đứng dưới một thác nước mát, hay đang ngụp lặn trong hồ nước, để sự mát mẻ thấm nhuận toàn thân tâm. Và có khi hành giả thấy thân mình nhẹ hửng, tự động nhấc lên khỏi tọa cụ, bay lên bay xuống, có khi vọt đi xa nơi này nơi kia.

Cách đây không lâu có một nhóm thiền sinh gồm tỳ khưu và thiện nam đang thực hành thiền Tứ Niệm Xứ tại một thiền viện ở thành phố Yangon, Miến Điện. Khi mọi người đang an tịnh tọa thiền, bổng hai bắp vế của một vị sư ngồi hàng trước tự dưng đập bành bạch nhanh như cánh bướm. Đây là trạng thái hỉ lạc thường phát khởi nơi hành giả nên chẳng ai buồn để ý. Một lát sau, "hai cánh bướm" đập càng nhanh rồi "tót" một cái, vị sư bay vọt người lên trần nhà, thân hình sư cuộn tròn lại như trái banh rồi quay vòng vòng, lăn đùng xuống hàng dưới, bổ nhào vào người vị sư đang ngồi hành thiền ở phía sau. Các hành giả mở mắt ra nhìn, cười, rồi không nói gì, tiếp tục nhắm mắt hành thiền. Vị sư bị té không cảm thấy đau đớn gì, chỉ thấy cơ thể nhẹ nhàng, lâng lâng. Rồi một lát sau, khi mọi người đang ngồi yên hành thiền, vị sư ấy lại "tót" lên một lần nửa, biến thành trái banh lăn đùng xuống phía sau. Nhiều lần xảy ra như vậy nên không còn ai chú ý. Đây là một trạng thái hỉ lạc có được trong tiến trình hành thiền. Về sau khi vị sư này hành thiền thuần hơn thì không còn để hỉ lạc làm lăn đùng như trước nữa.

Hành giả tiếp tục hành thiền, tâm sẽ càng an tịnh. Các loại hỉ vừa nói sẽ lắng đọng xuống, tâm càng thêm nhẹ nhàng, thoải mái, bình an. Một sự an tịnh thanh bình ngập tràn thân tâm hành giả. Hành giả như ngồi trên mây, thân hành giả như không còn trọng lượng, mọi sự đau nhức mệt mỏi đều không có, các cảm giác khó chịu đều mất. Thư thái, nhẹ nhàng, sung sướng là trạng thái mà hành giả đang có. Đây là lạc. Lạc thì tế nhị, nhẹ nhàng hơn hỉ và hành giả cảm thấy hạnh phúc hơn tâm hỉ nhiều. Trạng thái thư thái, nhẹ nhàng, êm đềm, mát mẻ, an vui, sung sướng này không giống như những trạng thái người ta thường có khi không hành thiền. Những cảm giác hạnh phúc do "lạc" đem lại thì chan hòa, đầy ắp, tế nhị và thanh nhẹ hơn nhiều. Những điều này chỉ có được khi tâm tách xa ô nhiễm tham sân si lúc hành thiền.

Hành giả tiếp tục hành thiền, tâm càng thêm an tịnh. Tâm từ từ càng ít dao động. Tất cả những suy nghĩ, phóng tâm, tham ái, sân hận, lừ đừ, buồn ngủ, lo lắng, hối hận, thắc mắc, hoài nghi, tưởng tượng, vọng niệm, tạp niệm đều yếu dần rồi mất hẳn (có người gọi là vô niệm). Nói là mất hẳn nhưng sự thực thì cội gốc vô hình của ô nhiễm vẫn còn ngủ yên dưới chiều sâu của tâm thức. Trong lúc này nhờ tâm được an định nên ô nhiễm không nổi lên.

Lúc ấy, hành giả thấy tâm mình an trụ vững chắc trên đề mục. Một sự an vui dầy đặc hiện diện trong tâm hành giả, nhưng hành giả chẳng vương vấn hay suy tư gì về chúng. Sự an vui này càng làm hành giả dễ định tâm hơn. Dần dần, tâm hành giả trở nên nhất điểm trên đề mục. Tâm tuyệt đối không còn lao xao, rung động tí nào. Chánh niệm của hành giả bây giờ càng vững mạnh, sắc bén và chuyên chú trên đề mục. Đến lúc này, có khi hành giả thấy ánh sáng rực rỡ xuất hiện trong nhiều trạng thái. Có khi màu xanh, có khi màu vàng, tròn vành vạnh giống như mặt trời hay mặt trăng ịn trước trán. Có khi ánh sáng xẹt lên như sao hay như pháo bông. Có khi đầu của hành giả trở thành một khối sáng như mặt trời. Có khi toàn thân hành giả tràn ngập ánh sáng. Hạnh phúc tràn ngập trong tâm hành giả lúc này thật không có bút mực nào tả được. Lúc này tâm hành giả định vào đề mục như nam châm hút sắt, chẳng một chút tư tưởng nào dù nhỏ cách mấy khởi lên trong tâm hành giả, đồng thời tâm hành giả tựa như một khối năng lượng mạnh mẽ vô cùng. Sức tinh tấn của tâm lúc ấy rất mãnh liệt. Khi nào hành giả đạt đến tình trạng này sẽ hiểu tại sao người xưa nói tịnh thì mạnh hơn động. Nếu thực hành thiền quán, thì mặc dù tâm lúc này không còn suy nghĩ hay vọng tưởng, nhưng với chánh niệm cao độ lúc ấy, hành giả thấy tốc độ sinh diệt của tâm nhanh kinh khủng. Khi hành giả có chánh niệm với tâm định như vậy thì sẽ thấy rõ sự vô thường của tâm.

Khi dự một khóa thiền tích cực nhiều ngày, thì sự an lạc không những chỉ có trong lúc ngồi thiền, mà trong những sinh hoạt khác như đi, đứng, nằm, ngồi, quét nhà, rửa rau, nấu nước v.v..., hành giả đều rất thư thái, bình an. Khi tín, tấn, niệm, định và tuệ có mặt và mạnh đà thì bất cứ lúc nào có chánh niệm hành giả cũng được an lạc. Nhiều khi sự thư thái, an lạc quá đầy ắp, hành giả thấy tâm mình nhẹ hẫng dường như không còn một chút tham ưu nào, hành giả cảm thấy cơ thể cũng nhẹ tênh như giải lụa nhẹ rơi trong làn gió, hành giả tưởng chừng đây là Niết-bàn và đã hoàn toàn giải thoát, nước mắt của hành giả trào ra, sung sướng vô cùng.

Những Pháp vị như hoan hỉ, an lạc, định tỉnh thật là tuyệt diệu, nhưng cũng chỉ mới là bước đầu. Càng hành thiền sâu hơn, hành giả hưởng Pháp vị càng nhiều và càng lâu hơn. Nhưng nếu hành giả thực hành thiền quán, thì sau những kinh nghiệm hạnh phúc trong sự định tỉnh, hành giả còn đạt thêm các tuệ minh sát, hay là trí bát nhã (Phạn ngữ: Panna, hay vipassananana), rồi cuối cùng, khi tuệ minh sát đã tiến lên đến tột đỉnh là tuệ xả, và khi tuệ xả đã chín muồi, thì hành giả sẽ chứng được đạo tuệ và quả tuệ và Niết-bàn.

Khi có tuệ minh sát, thì vô minh sẽ được trừ diệt. Khi có tuệ minh sát đầu tiên là Tuệ Phân Biệt Danh Sắc (danh là tâm, sắc là các thể vật chất trong cơ thể chúng ta) hay là kiến tịnh, thì hành giả thấy rõ rằng trong cái mà xưa nay hành giả gọi là con người, là tôi, là ta, té ra là đồ giả. Nơi con người này chẳng qua chỉ có những thể vật chất tạo nên, phần còn lại là tâm nhận biết (thức). Trong tâm, ngoài thức ra lại có cảm thọ (như thọ lạc hay thọ khổ), tưởng (sự nhận biết, tưởng biết) và các tâm hành (tâm thiện, tâm bất thiện v.v...) làm việc vô cùng vi tế, nhanh chóng và chặt chẻ với nhau nên người ta không thể nào thấy rõ được. Vì vậy tâm người ta mới phát sanh ảo tưởng cho trong con người có linh hồn, có tự ngã. Khi đạt được tuệ giác đầu tiên trong thiền quán, là tuệ phân biệt danh sắc, thì hành giả thấy rõ pháp vô ngã, trực tiếp nhận biết rằng chẳng có tôi, ta, linh hồn gì cả. Vì vậy nên kinh điển gọi đây là kiến tịnh, sự thấy biết thanh tịnh đúng theo sự thật.

Tiến sâu vào lộ trình thiền quán, hành giả càng thấy rõ pháp vô ngã, đồng thời pháp vô thường và khổ cũng hiện khởi rõ rệt. Ở tuệ giác thứ hai, là Tuệ Phân Tích, thì hành giả biết được những sự tương quan của thân và tâm, các nhân duyên, càng thấy rõ tánh vô ngã, không linh hồn, không tự ngã, và các ý tưởng về Thượng Đế, Đấng Tạo Hóa, Đấng Thưởng Thiện Phạt Ác, v.v... đều được xóa hẳn trong tâm. Càng tiến sâu vào thiền quán, khi ngũ căn tín, tấn, niệm, định và tuệ mạnh thêm, hành giả lần lượt đạt nhiều tuệ giác khác và càng thấy rõ ba đặc tính vô thường, khổ và vô ngã hơn. Trong tiến trình hành thiền tích cực như vậy, hành giả an vui vô cùng. Tâm luôn được bảo vệ bởi những năng lực trong sạch trong tâm.

Cuối cùng, khi đạt được đạo tuệ và quả tuệ, thấy được Niết-bàn, thì hành giả mới biết được hương vị siêu tuyệt của Pháp Bảo. Lúc đắt được đạo quả giải thoát thì hành giả thấy như gánh nặng đã được buông xuống, một núi lửa ngút ngàn được dập tắt, một khối khổ não đã tan đi. Chú giải nói rằng khi hành giả đắc được đạo quả Tu Đà Hườn (Phạn ngữ Pali: Sotapanna, hay là Nhập Lưu) là tầng thánh đầu tiên, thì khối đau khổ của vị ấy được mất đi ví như nước trong sông Hằng đã cạn khô chỉ còn lại bảy giọt. Nếu vị ấy tiếp tục hành thiền thì sẽ đắc được đạo quả Vô Sanh là A La Hán, còn nếu vị ấy vì bận việc không thể tiếp tục hành thiền thì sau kiếp sống này, vị ấy sẽ sanh lên thiên giới và không quá bảy kiếp sẽ nhập vào Niết-bàn.

Pháp thiền của Phật giáo nhắm vào chổ có trí tuệ thấu hiểu được lý vô thường, khổ não và vô ngã hầu diệt trừ tham ái và chấp thủ, và mục tiêu cuối cùng là diệt trừ tham sân si để giải thoát, chứng ngộ Niết-bàn. Tất cả mọi sự thực hành từ bố thí, trì giới, tham thiền, thực hành từ, bi, hỉ, xả v.v... đều để đi đến điểm này. Hành giả không nên lấy sự hoan hỉ, an lạc, định tỉnh, hoặc ánh sáng, hoặc du hành cõi Tiên v.v... làm mục đích vì những điều này rất nông cạn và đôi khi trẻ con. Thiền của đạo Phật khác với thiền của các đạo khác ở chổ này. Ngoài ra, khi thực hành thiền định (thiền vắng lặng hay thiền quán), nếu những Pháp vị có cao siêu mầu nhiệm đến đâu, hay giả sử thấy được hiện tượng kỳ lạ nào, thì hành giả đều tuyệt đối luôn luôn dùng chánh niệm đơn thuần và tâm bình thản, xả bỏ mà quán sát. Hãy nhớ lấy cách này: "Thấy-Niệm-Bỏ". Bất cứ điều gì khởi lên trong khi đang hành thiền thì hành giả củng đều thấy thì niệm rồi bỏ qua hết. Thấy Tiên thấy Phật, kinh nghiệm hỉ lạc, có ánh sáng, nghe thấy những việc từ xa, biết được chuyện vị lai hay nhớ lại những điều quá khứ, v.v... thì hành giả chỉ thấy-niệm-bỏ. Tất cả những pháp tốt hay xấu khởi lên đều có đặc tính vô thường và vô ngã, đều nhanh chóng mất đi và chúng chẳng có cội rễ gì, như bong bóng nước mưa hay gió ngoài cửa sổ. Nếu hành giả ham thích để tâm dính mắc vào đó thì kể như đã mắt kẹt vào kinh nghiệm ấy, khó lòng tiến thêm được nửa. Tuy nhiên, điều quan trọng trong lúc hành thiền quán là phải nhìn và quán sát tất cả những hiện tượng khi chúng khởi lên - chỉ bình thản dùng chánh niệm mà quán sát bằng tâm xả rồi sẽ thấy nó mất đi - chứ không phải bỏ lơ, hay dính mắc, hay phản ứng với chúng.

Sách thiền thường dạy: "Gặp Ma giết Ma, gặp Phật giết Phật" có nghĩa là khi thấy một hiện tượng tốt hay xấu nào khởi lên trong thiền, hành giả đều bình thản quán sát, không ham thích cũng không sợ hãi chúng. Hành giả đừng hiểu lầm chữ "giết Ma, giết Phật" là phải phản ứng với các cảnh tướng ấy vì đã có sẵn định kiến trong tâm. Có một thiền sinh nọ khi hành thiền mà tâm cứ mãi nhớ lại những chuyện bực bội xảy ra với các bạn, nên anh ta cố gắng dùng mọi năng lực chánh niệm trong tâm mà niệm thật dũng mảnh, chiến đấu với những tư tưởng bất thiện ấy, đè bẹp chúng và làm chúng mất đi. Nhưng những tư tưởng sân hận ấy không ngừng biến mất rồi khởi lên, biến mất rồi khởi lên. Hành thiền như vậy thật là khổ sở vì cách "giết Ma" của anh đã sai lầm. Càng phản ứng với tư tưởng thiện ác chừng nào thì tâm càng dính mắc vào đó, khó mà tẩy đi. Cuối cùng, anh dùng chánh niệm đơn thuần, tư tưởng gì khởi lên cũng đều bình thản quán sát theo lối thấy-niệm-bỏ nên tâm rất chóng được quân bình.

Có một vị sư người Đức qua Miến Điện hành thiền. Lúc trước sư đã thực hành thiền vắng lặng và được tiến sâu vào trong định và thấy ánh sáng. Khi tâm thật an tịnh và ánh sáng rực rỡ cực mạnh khởi lên là lúc mà định lực trong tâm đã phát triển và hành giả cảm thấy sung sướng vô cùng. Sư rất thích những kinh nghiệm này và mỗi khi hành thiền là sư cố gắng đưa tâm trở về trạng thái ấy. Khi thực hành thiền quán (khác với thiền chỉ hay là thiền vắng lặng), sư được ngài thiền sư dạy phải đơn thuần niệm tất cả mà không được dính mắc vào các hiện tượng này. Sư làm theo lời dạy này thì ánh sáng nhanh chóng biến mất sau khi vừa hiện khởi. Sư tiếc và phát bực, cho rằng ngài thiền sư không biết dạy thiền, làm sư bị mất ánh sáng. Cuối cùng, khi hiểu được cốt tủy hành thiền của đạo Phật là để có trí tuệ thấy rõ vô thường, khổ, vô ngã, cùng ly tham và giải thoát thì sư hoàn toàn bình thản với những Pháp vị ngon lành ấy và đã tiến rất sâu trong thiền.

Còn rất nhiều Pháp vị khác nữa chúng ta chưa nói ra. Tâm từ, bi, hỉ, xả là những tâm cao thượng đem lại rất nhiều an lạc hạnh phúc cho người tu tập và những người chung quanh. Khởi đầu từ bố thí, đến trì giới, đến tham thiền, chúng ta hãy cố gắng thực hành với tâm từ, bi, hỉ, xả. Người mà tâm không có tấm lòng từ bi thì cho dù có biết thiên kinh vạn quyển cũng như không. Có tài mà thiếu đức thì thường gây nguy hiểm. Đức độ là điều cần thiết để nuôi sống một tâm hồn. Đức độ là điều cần thiết để dẫn dắt người khác. Đức độ là điều cần thiết để giữ gìn một tôn giáo, giáo dưỡng thế hệ ngày nay và mai sau. Có giới hạnh, biết tha thứ, độ lượng, vị tha, có tình thương, biết sống vì người, không ích kỷ cho mình, có tâm từ bi, không chia rẽ, không thù oán, có tâm hoan hỉ, không ganh tỵ tật đố, không phán xét gắt gao, có tâm xả, không tham ái, không đau khổ, không dính mắc v.v... là những đức độ mà chúng ta cần đào luyện thật nhiều. Mong rằng tâm chúng ta sẽ mở rộng, ô nhiễm của chúng ta sẽ nhẹ đi, mọi người sẽ an vui hòa thuận với nhau nhờ giới đức trong sạch này.

Khi nói đến những hương vị Pháp bảo mà các hàng Phật tử có được do thực hành bố thí, trì giới, tham thiền, trí tuệ, thì chúng ta thấy không riêng một hạng hay một nhóm người nào mới có. Ngay cả những người chưa chính thức qui y Tam Bảo, nhưng nếu thực hành những điều này cũng hưởng được Pháp vị. Trong kinh có dạy rằng Phạm hạnh có ba hạng: thượng, trung, hạ. Hành đạo vì lòng tham muốn được lợi cho mình là bậc hạ. Hành đạo vì muốn giải thoát là bực trung. Hành đạo vì muốn đem lại sự hạnh phúc cho nhiều người để cùng nhau giải thoát là bực thượng. Mọi chuyện tu hành cao thấp và việc vun bồi ba-la-mật nhiều hay ít là hoàn toàn tùy thuộc vào mỗi cá nhân. Phạm hạnh thượng, trung, hạ không phải là cố định nơi mỗi người mà thường thay đổi lúc này lúc khác.

Kinh Ghatikara trong Trung Bộ Kinh có kể lại chuyện tiền thân của Đức Phật Thích Ca như sau. Một thời nọ, đang cùng ngài Ananda du hành trên đường thì Đức Phật mỉm cười. Biết rằng chỉ có nhân duyên đặc biệt Phật mới mỉm cười, nên ngài Ananda thỉnh Phật ngồi xuống nghĩ rồi hỏi rõ. Đức Phật dạy rằng chính nơi đây đã có hai vị Phật ngồi, đó là Đức Phật Ca Diếp thời trước và nay là Đức Phật Thích Ca. Thủa xưa, thời Đức Phật Ca Diếp (là chỉ một thời trước thời Đức Phật Thích Ca thành đạo), có một thanh niên thuộc dòng quí tộc tên là Jotipala. Người bạn thân của Jotipala là Ghatikara, vị này đã hành thiền và đắc được đạo quả A Na Hàm (Bất Lai), đã ba lần khuyên Jotipala nên đến gặp và đảnh lễ Đức Phật Ca Diếp, nhưng cả ba lần Jotipala đều bảo: "Thôi đi, này Ghatikara, đến yết kiến ông sa-môn trọc đầu ấy để làm gì?" Cuối cùng, khi bị Ghatikara kéo đi, Jotipala mới chịu đến đảnh lễ Thế Tôn và sau khi nghe Phật thuyết pháp mới khởi lên đức tin rồi gia nhập tăng đoàn. Thanh niên Jotipala ấy chính là vị Bồ-tát tiền thân của Đức Phật Thích Ca.

Đạo tâm khi lên khi xuống, chỉ khi nào đi đến cuối con đường là chứng đắc đạo quả giải thoát mới thật sự biết mình. Ngoài ra, trường phái nào trong Phật giáo cũng có người thực hành Bồ-tát đạo và cũng có người bê tha chẳng chút đạo đức gì. Đừng bao giờ phân loại môn phái hay dỡ! Đã đến lúc chúng ta cần chấm dứt lối chấp nhứt và cách chia rẽ lạc hậu này. Là cao thượng hay không đều tùy nơi phẩm chất và khả năng hành Phạm hạnh của mỗi cá nhân chứ không phải nhờ mang nhãn hiệu mà phát hào quang được. Tất cả những điều Phật dạy từ 25 thế kỷ trước đây đều nhắm vào việc chỉ cho chúng ta con đường giải thoát ô nhiễm. Thật là buồn cười khi thấy rằng Đạo Phật dạy rõ về lý Không, Vô Ngã, Từ, Bi, Hỉ, Xả, vậy mà nhiều đệ tử đa ngôn khi làm được cái nhãn hiệu để đeo lên rồi là mặc sức mà ngông nghênh, cho mình là vĩ đại rồi phân biệt môn phái, bên ta bên người. Điều này xảy ra vì thiếu thực hành, chưa có thiền trí để hiểu rõ sự thật. Nếu thiếu thực hành, tâm tánh chưa được cải thiện, trí và đức chưa nhờ giới định tuệ mà mở được, thì những điều hiểu biết trong sách vở chỉ là kiến thức vay mượn, mà sự thực thì tâm chẳng khác người chưa tu. Công phu tu dưỡng thật quan trọng cho những ai có nhiệm vụ giáo truyền Phật Pháp. Khi đã có trí và đức thì tuy chúng ta nói ít nhưng đạt kết quả tốt đẹp hơn nhiều.

Nơi đây xin trích một đoạn trong bài "Cùng Một Cỗ Xe" của Cư Sĩ Bình AnSon ở Úc:

"Dù là tông phái nào đi nữa, đó cũng chỉ là giáo pháp phương tiện giúp ta tu tâm tịnh ý để được an lạc và giải thoát. Cần phải hiểu rõ nguồn gốc và hoàn cảnh lịch sử trong tiến trình phát triển các bộ kinh điển và tông phái, để có được một sự thông cảm, hòa đồng và tương kính. Trong kinh Pháp Hoa, Phật có nói: "Chư Phật chỉ dùng một cỗ xe duy nhất đưa đến giải thoát (Nhất thừa Phật đạo), không có hai mà cũng chẳng có ba", và trong Tiểu Bộ và Tăng Chi Bộ của kinh tạng nguyên thủy, Ngài cũng dạy rằng: "Như tất cả các đại dương đều có cùng một vị mặn, các giáo pháp của Ta cũng chỉ có một vị duy nhất, đó là vị giải thoát."

"Này Ananda, Con Đường Chánh Tám Ngành [2] nầy là đồng nghĩa với cỗ xe tối thượng, là cỗ xe Pháp, là sự chiến thắng vô thượng trong mọi chiến trận nhiếp phục tham, sân, si." (Tương Ưng Bộ Kinh)

Cuối cùng thì chỉ có Bát Chánh Đạo mới là Pháp Lý an toàn nhất để chúng ta nương theo. Bất cứ ai muốn thực hành đạo Phật một cách An Toàn và Hoàn Toàn, thì cần thực hành theo Bát Chánh Đạo. Trong Bát Chánh Đạo, chúng ta thực hành tâm từ, bi, hỉ, xả, giữ giới, hành thiền để có định và tuệ, thấy rõ vô thường, khổ não, vô ngã, có trí tuệ thấy được khổ, tập, diệt, đạo, hiểu được tánh không, phát triển tánh ly dục, ly tham, được an lạc và giải thoát. Tất cả đều gói gọn nơi đây.

Nguyện cho tất cả chúng sanh được mọi sự an vui.

Sư Na Tiên

Virginia, Hoa Kỳ

01 tháng 04, 2000

email: sunatien@usa.net

Ghi chú:

[1] Có nhiều loại chánh tưởng như vô thường tưởng, vô ngã tưởng, bất tịnh tưởng, ly dục tưởng, diệt khổ tưởng, ly ác tưởng, ly tham tưởng...

[2] Con Đường Chánh Tám Ngành là Bát Chánh Đạo