So sánh các bộ luật Tỳ-kheo

Kinh Hai Niết-bàn

Hòa thượng Thích Thiện Châu

Giới thiệu:

Niết-bàn là mục đích của đạo Phật và cũng là lý tưởng của những người muốn hết Khổ . Người ta nói nhiều về Niết bàn nhưng không mấy người hiểu Niết bàn một cách đúng đắn. Có người hiểu sai Niết bàn như cõi "hư vô tịch diệt" - cảnh giới không không, chẳng có sự sống giống như hư không trống lặng ở trần thế này. Có người hiểu lầm Niết bàn như cảnh Thiên đàng sung sướng cả tinh thần lẫn vật chất. Và hầu hết nghĩ rằng Niết bàn là phần thưởng kiếp sau của người tu hành theo đạo Phật. Lại có người nghĩ rằngsở dĩ Phật tổ cố ý không nói đến Niết bàn là vì sợ đồ đệ biết rõ Niết bàn là trống lặng sẽ thối chí, rút lui, không tu hành nữa.

Thật là khó cho những người đang sốt rét hiểu biết sự mát mẻ lành mạnh nơi người có sức khoẻ. Cũng vậy, không dễ gì cho chúng sanh đang trôi nổi trong biển luân hồi hiểu biết sự an tịnh nơi A la hán hay Phật.

Chính Phật tổ minh xác rằng có Niết bàn, song người thường không thể hiểu được một cách dễ dàng (xem Udâna, trang 80; Itivuttaka, II, 6). Sự thật, Phật nói rõ về Niết bàn, song không nhiều bằng về con đường đưa đến Niết bàn. Điều này thật dễ hiểu bởi vì thầy giỏi bao giờ cũng nói nhiều về những điều làm cho học trò hết dốt mà nói ít về sự hết dốt. Muốn hiểu đúng đắn Niết bàn, trước hết hãy đọc hay nghe những lời Phật dậy về Niết bàn.

Kinh Hai Niết bàn rút từ tập "Phật thuyết như vậy" (Itivuttaka, Pâli Text Society, trang 88). Nội dung kinh là Phật giảng về hai thứ Niết bàn: Niết bàn có dư y (saupâdisesunibbâna) và Niết bàn không dư y (anupâdisesanibbâna).

Trước hết hãy tìm hiểu ý nghĩa của danh từ Niết bàn.

Hiện nay danh từ chữ Sanskrit: Nivrâna thông dụng hơn danh từ Pâli: Nibbâna. Nir + vâ: ngừng thổi, tắt. Gió phiền não hay tham dục không thổi nữa; lửa tham sân si đã bị dập tắt. Lửa nóng tắt thì mát mẻ thể hiện. Niết bàn là chân lý cao cả thứ ba được thực hiện bằng con đường đưa đến Niết bàn, tám chánh đạo, tức là chân lý cao cả thứ tư. Chân lý cao cả thứ ba (Diệt) và chân lý cao cả thứ tư (Đạo) thuộc về lý tưởng giải thoát trong khi đó chân lý cao cả thứ nhất (Khổ) và chân lý cao cả thứ hai (Nhân Khổ) thuộc về cuộc đời đau khổ.

Niết bàn có thể thực hiện ở đây và bây giờ bằng Đạo Tám Chánh; nói cách khác giác ngộ giải thoát là kết quả có thể thấy ngay trong đời này. Người tu hành có thể thực hiện Niết bàn lần lần trong quá trình tu dưỡng và đắc đạo từ đạo quả Tu đà hoàn (sotapatti), Tư đà hàm (sakadâgâmi), A na hàm (anâgâmi) và A la hán (anahatta). Chứng A la hán tức là đạt được Niết bàn toàn phần. Khi chứng quả A la hán hay thành Phật, (Phật trong định nghĩa giải thoát là một vị A la hán), các vị này vẫn sống "bình thường" với thân 5 uẩn (kết quả của nghiệp quá khứ), vẫn biết những gì vừa ý hay không vừa ý, vẫn có những cảm giác khổ vui song không còn chịu đau khổ và nhất là không tạo nghiệp mới để phải sống chết trong tương lai, ấy gọi là Niết ban có dư y.

Còn Niết bàn không dư y là Niết bàn khi bậc A la hán hay Phật qua đời, thân 5 uẩn bị tiêu hoại; Lúc bấy giờ tất cả cảm giác không hỷ lạc biến mất hay trở thành mát dịu và sau đó chỉ còn an tịnh của Niết bàn trọn vẹn (parinirvâna).

Kinh điển không những diễn tả mặt "tiêu cực" của Niết bàn như: "Niết bàn là sự tiêu diệt của tham, sân, si" (Sn, IV, 251) mà cũng có nói đến mặt "tích cực" của Niết bàn như: mát mẻ (nibutti), tĩnh lặng (santi), thanh tịnh (visuđhi), bình an (santa), giải thoát (mokkha), bất tử (amata), tuyệt đối (kevala), cát tường (siva) v.v... (Sn, IV, 357) và một hình ảnh rất quen thuộc mà ý nghĩa là sự an toàn cũng được dùng để chỉ cho Niết bàn: hòn đảo (d�pa):

"Thế Tôn nói Kappa

Những ai đứng giữa nước mạnh

trong giòng nước chẩy

Giữa sợ hãi lớn lao

Ta nói ngươi hòn đảo

Cho những ai đang bị

Già và chết chinh phục

Hòn đảo vô song này

Không sở hữu chấp trước

Ta nói ngươi Niết bàn

Già chết được đoạn diệt

Biết vậy giữ chánh niệm

Hiện tại đạt mát lạnh

Không rơi vào ma lực

Không tùy tùng theo ma" (Kinh tập 1903 - 1905)

Niết bàn là an lành tuyệt đói, vượt lên trên sự vui khổ tương đối của cuộc đời. Có an lành là có cảm thọ, song cảm thọ nơi A la hán và Phật là tâm lý đặc biệt như tôn giả Sâriputta trả lời cho tôn giả Udây�:

"Hiền giả, dù nơi đó không có cảm thọ song vẫn là an lành" (An.IV.414)

Có thể nói an lành của Niết bàn là sự chứng nhiệm bản thân:

"Có ăn chanh mới biết chanh chua

Có đi chùa mới biết chùa vui"

Niết bàn là an lành được thể hiện nơi bản thân của mỗi hữu tình giác ngộ giải thoát. Vì thế, cuộc sống xây dựng bởi những hữu tình giác ngộ sẽ là cuộc sống an lành không bóc lột, giết hại và tối tăm. Điều này thật là rõ ràng. Ví dụ một cư sĩ chứng được đạo quả thứ hai - Tư đà hàm (nghĩa là không tàn bạo, tham lam, không mê tín dị đoan, có đạo đức và không có quan niệm sai lầm về cái ta) là người đạt được một phần an lành và cũng là người tốt, có ích cho một xã hội hòa bình thịnh vượng. Như vậy, Niết bàn có mặt trong đời này mà cả đời sau. Niết bàn trong đời này, chúng ta có thể nói và hiểu được phần nào, song Niết bàn không-dư-y thì người thường khó mà nói và hiểu được bởi vì ý niệm và ngôn ngữ tương đối không thể nhận thức và diễn tả thực tế tuyệt đối:

"Với người đến tận cùng

Không thể còn ước lượng

Với gì nói đến đó

Không còn có cái ấy

Khi tất cả Pháp

Đã được nhổ hẳn lên

Mọi con đường nói phô (!)

Được nhổ lên sạch hết" (Kinh tập, 1076)

Nói tóm lại, qua kinh Hai Niết bàn, chúng ta hiểu được Niết bàn là an lành, có mặt trong cuộc sống hiện tại và cũng thể hiện trong tương lai sau khi thân này tan rã.

Chánh Kinh

Tôi nghe điều này do chính Thế Tôn và A la hán nói:

Các Tỳ Kheo, có hai thứ Niết bàn (nibbânadhâtu). Những gì là hai? Niết bàn có dư y và Niết bàn không dư y. Các Tỳ kheo, thế nào là Niết bàn có dư y? Các Tỳ kheo, ở đây vị Tỳ kheo là bậc A la hán, hết các lậu hoặc, hoàn thành phạm hạnh, làm xong việc nên làm , đặt xuống gánh nặng, đạt đến mục đích, hết sạch hữu kiết sử, giải thoát do chánh trí. Nơi vị ấy, 5 căn vẫn tồn tại; Vì bản thân không bị tiêu hoại nên vị ấy lý giải điều vừa ý và điều không vừa ý, và cảm giác vui khổ. Các Tỳ kheo, nơi vị ấy tham hết, sân hết, si hết, ấy gọi là Niết bàn có dư y.

Các Tỳ kheo, thế nào gọi là Niết bàn không dư y? Các Tỳ kheo, ở đây vị Tỳ kheo là bậc A la hán, hết các lậu hoặc, hoàn thành phạm hạnh, làm xong việc nên làm, đặt xuống gánh nặng, đạt đến mục đích, hết sạch hữu kiết sử, giải thoát do chánh trí. Các Tỳ kheo, ở đây, nơi vị ấy, tất cả cảm giác không hỷ lạc (sabbavedayitâni anabhinanditâni) đều mát dịu; Các Tỳ kheo, ấy gọi là Niết bàn không dư y.

Các Tỳ kheo, đây là hai thứ Niết bàn.

Sau khi Thế tôn nói lên ý nghĩa này, Ngài nói lại điều ấy như sau:

"Như thế, trong hai thứ Niết bàn không sở y do bậc có mắt thuyết minh: một thứ thuộc đời hiện tại, có dư y, sức dẫn đến sanh hữu bị diệt hết.

Không dư y lại thuộc đời sau, ở đó tất cả sanh hữu đều hoại diệt. Như vậy những ai, với chánh trí, biết con đường vô vi, chứng tâm giải thoát, sức dẫn đến sanh hữu bị diệt hết sẽ đạt được gốc lõi các pháp, hoan hỷ trong sự diệt hết, sẽ từ bỏ tất cả sanh hữu"

Ý nghĩa này được Thế tôn nói đến và tôi được nghe.

Source: Người Cư Sĩ, France, http://www.multimania.com/cusi/

Kinh An vui lâu dài

Hòa thượng Thích Thiện Châu

Chánh Kinh

Điều này do Thế Tôn và các Alahán nói và tôi được nghe.

Các Tỳ kheo, Ta thấy các chúng sanh thành tựu thân làm việc lành (1), thành tựu miệng nói lời lành (2), thành tựu ý nghĩ điều lành (3), không phỉ báng thánh hiền (4), có chánh kiến (5), thọ trì các hành nghiệp thuộc chánh kiến (6), sau khi thân hoại mạng hết sanh vào nơi an lành: cảnh trời (7), cõi này (8).

Các Tỳ kheo, sau khi không nghe Sa môn, Bà la môn nào nói đến, Ta mới tuyên bố: Các Tỳ kheo, Ta thấy các chúng sanh thành tựu thân làm việc lành, thành tựu miệng nói lời lành, thành tựu ý nghĩ điều lành, không phỉ báng thánh hiền, có chánh kiến, thọ trì các hành nghiệp thuộc chánh kiến, sau khi thân hoại mạng hết sanh vào nơi an lành: cảnh trời, cõi này.

Vả lại, các Tỳ kheo, bởi vì tự biết, tự thấy, tự tìm ra như thế (9) nên ta tuyên bố: Các Tỳ kheo, Ta thấy các chúng sanh thành tựu thân làm việc lành, thành tựu miệng nói lời lành, thành tựu ý nghĩ điều lành, không phỉ báng thánh hiền, có chánh kiến, thọ trì các hành nghiệp thuộc chánh kiến, sau khi thân hoại mạng hết sanh vào nơi an lành: cảnh trời, cõi này.

Thế Tôn đã nói ý nghĩa này, ở đây điều này lại được nói như sau:

Dẫn ý vào nẻo chánh,

Miệng nói lời chân chánh,

Thân làm việc chân chánh,

Người đời nên làm vậy.

Nghe nhiều làm công đức (10)

Đời sống này ngắn ngủi,

Thân hoại với trí tuệ,

Người ấy sanh cảnh trời.

Ý nghĩa này Thế Tôn nói và tôi được nghe.

Chú Thích

(1) - Thân làm việc lành:

a - tôn trọng sự sống không giết hại

b - tôn trọng tài sản của người không trộm cướp

c - tôn trọng hạnh phúc gia đình mình và người , không tà hạnh

(2) - Miệng nói lời lành:

a - nói đúng đắn, có nói có, không nói không

b - nói đàng hoàng không thêu dệt, thêm bớt

c - nói hòa giải, không làm cho người thù ghét nhau

d - nói dịu dàng dễ nghe

(3) - Ý nghĩ điều lành:

a - nghĩ điều san sẻ, xả bỏ (không tham lam)

b - nghĩ điều thương giúp không tàn bạo (không giận hờn)

c - nghĩ điều chân chánh, không sai lầm tà vạy

(4) - ARIYA: Thánh hiền dịch từ chữ Pâli: ARIYA , chỉ cho các bậc sáng suốt đạo đức; rõ hơn, là những vị đã đoạn trừ tà kiến và phiền não như Tu đà hoàn, Tư đà hàm, Anahàm và Alahán

(5) - Có chánh kiến: hiểu biết phù hợp với 4 chân lý vi diệu như khổ, nhân khổ, khổ diệt và con đường đến khổ diệt

(6) - Thọ trì các hành nghiệp thuộc chánh kiến: sống theo 8 chánh đạo, nhất là chánh mạng- sinh sống với nghề chân chánh và chánh định: tu luyện tâm ý theo những phương pháp thiền định chân chánh

(7) - Cảnh trời: gồm có 6 cõi trời thuộc dục giới, 16 hay 17 cõi sắc giới và 4 cõi vô sắc giới. Các cõi này vẫn còn nằm trong vòng luân hồi, nghĩa là còn chịu sống chết lên xuống. Tuy nhiên so với cõi người thì cảnh trời có nhiều an vui hơn, nhất là phương diện vật chất (nhất là các cõi thuộc dục giới)

(8) - Cõi này: Chỉ cho thế giới loài người, mặc dù cõi người có nhiều khổ đau song so với những cõi thấp như địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, thì cõi người là cõi có nhiều an vui; vả lại nếu đứng về phương diện tinh thần thì cõi người là nơi có nhiều cơ hội để học hỏi, tu dưỡng, làm việc công đức vì ở đây có Phật ra đời, có Chánh Pháp và nhất là nhờ hoàn cảnh không quá đau khổ và không quá vui sướng nên người ta có thể tu hành được. Trong khi đó ở các cảnh trời, vì quá vui sướng và nhất là không có Phật Pháp nên chúng sanh không thể tu hành được.

(9) - Có nhiều học giả phương tây cho rằng sở dĩ Phật nói đến tái sanh và nhân quả ba đời là vì chịu ảnh hưởng Ấn độ giáo. Ở đây Phật minh xác là Phật tự biết, tự thấy và tự tìm ra. Vả lại trong lúc giác ngộ, Phật chứng được "thiên nhãn minh" tức là Phật thấy rõ chúng sanh sống chết qua lại lên xuống tùy theo "nghiệp" (karma)

(10) - Nghe nhiều làm công đức cũng có nghĩa là có đủ trí tuệ và đạo hạnh

Giải thích

Bài kinh này trích từ "Phật nói như vậy" (Itivuttaka), một trong các quyển thuộc Tiểu bộ (Khuddakanikâya), số 71 (TIK III 2) trang 59 (Pâli Text Society).

Nội dung kinh có thể tóm tắt trong những ý sau đây:

Đạo lý nhân quả - Phật thấy rõ đạo lý nhân quả và chỉ dậy chúng ta nên làm điều lành, kính trọng thánh hiền, có chánh kiến và sống theo chánh kiến để được an vui lâu dài. Những người trước Phật và cùng thời với Phật chắc chắn có "răn ác khuyến thiện" song thường hay xen lẫn với thần quyền, thưởng phạt của thần linh. Ngay trong thời đại này vẫn còn nhiều người, kể cả những kẻ tự nhận là Như lai sứ giả, vẫn không dám tin chắc đạo lý nhân quả như sự thật khách quan; người ta vẫn dùng những lời và ý lập lờ để chứng minh, khuyến dụ, an ủi và mưu lợi như:

"Mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên"

"Aides toi, le ciel t'aidera"

"Có trời mà cũng có ta"

"Có nhân quả song năm xui tháng hạn cũng có"

Trong khi đó, Phật xác định rằng quy luật nhân quả vốn diễn biến một cách khách quan, không liên hệ gì với thần linh mà cũng không cần sự can thiệp của thần linh. Làm ác thì chịu khổ mà làm lành thì được vui vậy thôi. Sự thật hiển nhiên như thế song mấy ai dám thừa nhận, ngay những người tự cho mình có sứ mạng "khai đạo".

Đạo lý nhân quả thể hiện trong sự sống và cuộc sống con người tuy phức tạp và tinh tế hơn trong thiên nhiên song vẫn diễn biến một cách không hề thiên vị. Bất cứ ai (không kể là người có đạo hay không) nếu làm lành, kính trọng thánh hiền, có chánh kiến và sống đúng theo chánh kiến thì được an vui không những trong đời này mà cả những đời sau nữa.

Lành và ác - Con đường đưa đến Niết Bàn gồm có 8 chánh đạo, tóm thâu vào 3 điều tu học: Giới, Định, Tuệ. Giới là căn bản để tu Định và phát Tuệ. Mà giới là bỏ ác làm lành. Ác và lành thể hiện qua việc làm nơi thân, lời nói ở miệng, và sự suy nghĩ ý. Những gì tốt đẹp lợi ích cho mình, cho người trong hiện tại và tương lai thì gọi là lành. Như thế lành hay ác là những gì cụ thể nơi sự sống con người và trong cuộc sống loài người chớ không phải những điều do thần linh phán định, lại càng không phải là những kiêng cử mơ hồ phỏng theo mê tín dị đoan. Việc làm, lời nói và ý nghĩ lành tự chúng đã là tốt đẹp, lợi ích; do đó chúng là nguyên nhân của sự an vui lâu dài cho những người đã tạo chúng.

Kính trọng thánh hiền - Thánh hiền dịch từ chữ Pali ARIYA, chỉ cho người sáng lành cao đẹp. Thánh hiền là người có khả năng hướng đạo và làm gương mẫu cho chúng ta trong cuộc sống giác ngộ giải thoát. Không nên lầm lẫn thánh hiền với thần linh. Có thể có người làm lành nói đạo song vẫn khinh dễ thánh hiền vì kiêu căng, ngạo mạn; nhất định những người này không thể đi lâu và tính xa trên đường đạo bởi vì thiếu thầy tốt bạn lành, và chính sự kiêu mạn sẽ đưa họ đến nơi sai lầm đau khổ. Trong tinh thần "trọng thầy mới được làm thầy", kính trọng thánh hiền là nhân tố giúp chúng ta hướng thiện và hướng thượng. Do đó, người kính trọng thánh hiền sẽ hưởng được an vui lâu dài.

Có chánh kiến và sống đúng theo chánh kiến- Làm lành, kính trọng thánh hiền chưa đủ để được an vui lâu dài bởi vì nếu không có chánh kiến và sống đúng theo chánh kiến thì sự làm lành và kính trọng thánh hiền sẽ nằm mãi mãi nơi mức độ "tín ngưỡng"; vì thế sự tu học sẽ không vững chắc và lâu dài vì thiếu trí tuệ và đạo hạnh được hướng dẫn bởi trí tuệ: ví dụ những người mê tín tà kiến vẫn có thể "làm lành" và kính trọng thánh hiền. Song vì không có chánh kiến nên có thể bị lạc đạo. Có chánh kiến là giác ngộ chân lý - thấy rõ sự thật cuộc đời - khổ và nhân khổ. Sống theo chánh kiến là sống theo con đường diệt khổ (8 chánh đạo) với mục đích giải thoát đau khổ (Niết bàn) - khổ diệt và đạo. Nói cách khác, có chánh kiến và sống theo chánh kiến là hiểu và tu theo bốn chân lý vi diệu. Có thể nói rằng không hiểu và không theo bốn chân lý vi diệu tức là ở ngoài Chánh Pháp của Phật.

An vui lâu dài- Phật thừa nhận rằng trong vòng tương đối, con người vẫn có thể tìm được ít nhiều thú vui. Song cuộc đời vốn là vô thường và mạng sống con người cũng rất ngắn ngủi. Vì thế Phật khuyên dạy chúng ta không nên say đắm thú vui nhỏ ngắn mà nên xây dựng nếp sống cao đẹp để được an vui lâu dài trong hiện tại cũng như trong tương lai. Cũng vì thế, nếu chỉ mong được an vui nhỏ và ngắn trong đời này thì không có đủ đại nguyện để thực hiện lý tưởng cao đẹp. Ấy là chưa nói đến sự thấy biết hạn cuộc về sự sống (đoạn kiến) luôn luôn thúc đẩy con người ham muốn hưởng thụ một cách hối hả:

"Hẹn lấy tuổi để mà chơi lấy,

Cuộc hành lạc bao nhiêu là lãi đãy,

Nếu không chơi thiệt ấy ai bài" (Nguyễn công Trứ)

Trái lại, nếu hiểu rõ đời người chỉ là một hình thái trong một giai đoạn của quá trình sống chết - chết sống của một chúng sanh và quy luật nhân quả diễn biến liên tục một cách khách quan, cho nên làm lành thì an vui; nghĩa là những gì tốt đẹp lợi ích mà mỗi chúng sanh tạo ra trong đời này là nhân của quả trong đời này và cả đời sau. Do đó, làm lành, kính trọng thánh hiền, có chánh kiến, sống đúng theo chánh kiến, thì được an vui lâu dài trong đời này và sau khi chết cũng được an vui trong cảnh trời hay cõi người.

Trong sự tiến hoá trên đường Đạo, từ cõi người hay cảnh trời, chúng ta có thể tu học lần lần để đạt được giác ngộ giải thoát hoàn toàn.

Source: Người Cư Sĩ, France, http://www.multimania.com/cusi/

Kinh Ba mắt

Hòa thượng Thích Thiện Châu

Giới thiệu

Bài kinh này rút từ kinh "Phật thuyết như vậy" (Itivuttaka), 1 trong 15 quyển thuộc Tiểu Bộ (Khuđaka Nikâya), Pâli Text Society, trang 52; HT Minh Châu đã dịch, Tu Thư Phật học, Vạn Hạnh ấn hành năm 1982. Nội dung nói về ba loại mắt: Nhục nhãn, Thiên nhãn và Tuệ nhãn.

Nhục nhãn là mắt thường không bệnh tật của người đời, thấy được màu sắc và hình tướng, như chúng ta thường thấy. Không có gì cần phải nói về loại mắt này. Phật chỉ nêu ra như một sự thật trong đời.

Thiên nhãn (dibba-cakku) là loại mắt thanh tịnh thấy xa, nhất là thấy được chúng sanh qua lại, lên xuống trong vòng sống chết chết sống:chúng sanh tạo nghiệp nhân xấu ác thì phải chịu lấy quả báo đau khổ trong các cảnh giới thấp kém, chúng sanh nào tạo nghiệp nhân tốt lành thì được hưởng quả báo an vui. Như vậy có thiên nhãn tức là có trí thức, biết được đâu là con đường đi lên, con đường giải thoát:

"Thiên nhãn thấy được đạo

từ đó trí thức sanh ".

Song Thiên nhãn mới chỉ kiến đạo mà chưa đạt đạo.

Tuệ nhãn (pãnnã-cakku) là loại mắt vừa thấy đạo vừa đạt đạo. Trí tuệ không chỉ là trí thức. Mà trí thức thì gồm trong trí tuệ.

Tuệ nhãn thấy rõ ba pháp ấn: Khổ (dukka), Vô thường (anicca) và Vô ngã (anatta) thể hiện trong cuộc đời, và sống theo tám chánh đạo (Chánh tri kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh tinh tấn, Chánh niệm, Chánh định); do đó thực hiện được giải thoát qua bốn quả vị niết bàn:Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn và Giải thoát (Alahan) như kinh nói:

"Tuệ nhãn là hơn hết

Ai chứng được mắt ấy

Giải thoát mọi khổ đau"

Tuệ nhãn là mắt của Phật mà mỗi người có thể phát triển bằng cách nghe học, suy tư và thực nghiệm theo kinh nghiệm giác ngộ của Phật.

Chánh kinh

Điều này do Thế Tôn nói, bậc A la hán nói và tôi được nghe:

-- Này các Tỳ kheo, có ba loại mắt. Những gì là ba? Ba loại mắt là nhục nhãn, thiên nhãn và tuệ nhãn.

Thế Tôn đã nói về ý nghĩa này. Đây là điều được nói:

Nhục nhãn và thiên nhãn

Tuệ nhãn là hơn hết

Ba loại con mắt này

Vô thượng nhân nói ra.

Nhục nhãn (thường) sanh khởi

Thiên nhãn thấy được đạo.

Từ đó trí thức sanh.

Tuệ nhãn là hơn hết

Ai chứng được mắt ấy

Giải thoát mọi khổ đau.

Ý nghĩa này do Thế Tôn nói và tôi được nghe.

Source: Người Cư Sĩ, France, http://www.multimania.com/cusi/

Kinh Phá hủy ác thú (*)

Hòa thượng Thích Thiện Châu

I - Chánh kinh

Điều này do Thế tôn và bậc A la hán nói và tôi được nghe.

Các Tỳ kheo, vô minh (1) đi trước, không hổ và không sợ (2) theo sau khiến (con người) phạm tội ác.

Và các Tỳ kheo, minh triết (3) đi trước, hổ và sợ (4) theo sau làm (con người) thành tựu điều lành.

Đạo lý này Thế tôn đã nói, rồi lại nói như sau :

"Bất cứ ác thú (5) nào trong đời này và đời sau đều do vô minh làm gốc và do tham muốn tạo ra. Bởi kẻ thích điều ác không xấu hổ, không kính nể nên tạo ra tội ác ; do đó đọa vào cảnh khổ.

Vì thế, Tỳ kheo, từ bỏ vô minh, tham muốn mong cầu và có minh triết thì tất cả ác thú đều bị tiêu diệt."

II - Giải thích sơ lược

(*) Tựa đề Kinh do dịch giả đặt ra.

(1) Vô minh (avijjâ) : không sáng, hiểu sai, mê lầm. Vô minh ngăn che tâm trí, làm cho con người không thấy rõ cuộc đời là khổ, vô ngã, vô thường và lẽ đạo Niết bàn ; nghĩa là không thông hiểu 4 chân lý vi diệu, do đó phạm tội ác, gây đau khổ cho mình, cho người, trong hiện tại cũng như tương lai. Vì thế nó được xem như là đi trước trong sự phạm tội ác.

(2) Không hổ không sợ (ahirika-anottapa) : không lấy làm xấu hổ đối với những điều làm cho chúng ta xấu hổ, không xấu hổ khi phạm tội ác ; không sợ hãi đối với những điều đáng sợ hãi, không sợ đạo lý, nhất là nguyên lý nhân quả (mà không phải sợ thần linh). Hai yếu tố tâm lý này đi theo sau vô minh và có mặt trong tất cả các trạng thái tâm lý xấu ác và có khả năng thúc đẩy con người phạm tội ác.

(3) Minh triết (vijjâ) : trí tuệ thông đạt cuộc đời và lẽ đạo. Rõ hơn là sự thông suốt 4 chân lý vi diệu. Trong một nghĩa khác, minh triết chỉ cho 3 minh : Túc mạng minh, Thiên nhãn minh và Lậu tận minh. Nếu nó đi trước và dẫn theo sau hổ và sợ thì người ta sẽ làm lành và được an vui.

(4) Hổ sợ (hirika-ottappa) : ngược lại với 2 yếu tố tâm lý không hổ không sợ và liên hệ với tất cả trạng thái tâm lý tốt lành và có khả năng chận đứng tội ác. An, II, 7 : "Các tỳ kheo, nếu 2 điều trên không che chở cuộc đời thì người ta không kính nể mẹ, vợ của anh em, vợ của thầy ..." . Hai yếu tố tâm lý này được xem như là lương tâm căn bản của con người.

(5) Ác thú (duggati) : đường dữ, cảnh sống đày khổ đau. Có 3 ác thú : địa ngục, ngạ quỷ và súc sanh. 3 ác thú này có thể hiện hữu trong đời này. Đó là những cảnh sống cực kỳ khổ đau, đói khát bẩn thỉu, ngu si, tàn bạo. Và cũng hiện hữu ở một nơi khác, chờ đón những chúng sanh có nghiệp nhân tương đương.

III - Luận Giải

Bài kinh này rút ra từ Itivuttaka (Phật thuyết như vậy) kinh 40 (Duk, II, 3, Pâli Text Society, tr. 34).

Nội dung kinh nói về những nguyên nhân gần của tội ác và đau khổ. Vô minh đi trước, không hổ không sợ theo sau, thúc đẩy con người phạm tội ác và kết quả là đau khổ trong những cảnh sống đọa đày, trong khi đó, nếu minh triết đi trước, hổ sợ theo sau, thì con người làm việc lành và kết quả là ra khỏi ác thú khổ đau. Như vậy, theo đạo Phật, tội ác, đau khổ do con người gây nên ; mà việc lành an vui cũng do con người tạo ra. Con người là chủ nhân ông trong cuộc sống. Nói cách khác, con người là "tạo hoá" của chính nó. Nó có thể đổi thay cuộc đời bằng ý chí, lý trí và hành động.

Song làm sao cho con người không gây nên cuộc sống đau khổ mà tạo ra cuộc sống an vui. Ấy là vấn đề tu dưỡng, đạo đức trong đạo Phật.

Tu dưỡng là gì nếu không phải là tiêu trừ vô minh và phát triển minh triết. Đạo đức là gì, nếu không phải là phân biệt thiện ác và tăng cường hổ sợ ? Nói cách khác, nếu có sáng suốt và lương tâm, con người sẽ không tạo tội ác mà ngược lại làm phúc.

Lý tưởng Bồ tát (Bodhisattva) dạy chúng ta phá hủy ác thú và tạo dựng tịnh độ để cho mình và người đều được an vui. Song để lý tưởng này có cơ sở và được thực hiện lâu dài chúng ta trước hết hãy trang bị cho mình đầy đủ minh triết và hổ sợ.

Hầu hết các nền giáo dục nói chung, văn nghệ, nhất là phim ảnh nói riêng, ngày nay không có khả năng khai sáng trí tuệ (khác với trí thức) mà còn làm cho lương tâm, nhất là lòng hổ thẹn và sự sợ hãi tội lỗi của con người bị tàn lụi. Do đó mà bạo động và tội ác càng ngày càng tăng.

Thích Thiện Châu dịch từ Pâli

Source: Người Cư Sĩ, France, http://www.multimania.com/cusi/

Ba Hạng Người Cao Quí

Giới thiệu: Có ba hạng người cao quí trên thế gian: Bậc Chánh Đẳng Giác, vị Đệ tử A-la-hán, và vị đệ tử hữu học có giới hạnh đầy đủ, đang đi theo con đường của Đức Phật và các vị A-la-hán.

Phật Thuyết Như Vậy, Kinh 78

Có ba hạng người này xuất hiện ở đời, xuất hiện đem lại hạnh phúc cho nhiều người, an lạc cho nhiều người, vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho chư Thiên và loài Người. Thế nào là ba?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Như Lai xuất hiện ở đời, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Ngài thuyết pháp sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa, có văn, trình bày Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn thanh tịnh. Này các Tỷ-kheo, đây là hạng người thứ nhất xuất hiện ở đời, xuất hiện đem lại hạnh phúc cho nhiều người, an lạc cho nhiều người, vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc, cho chư Thiên và loài Người.

Lại nữa này các Tỷ-kheo, đệ tử của bậc Đạo Sư ấy, bậc A-la-hán, các lậu hoặc đã đoạn tận, Phạm hạnh đã thành tựu, việc cần làm đã làm, gánh nặng đã đặt xuống, mục đích của mình đã đạt được, hữu kiết sử đã đoạn tận, đã giải thoát nhờ chánh trí. Vị ấy thuyết pháp sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa, có văn, trình bày Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn thanh tịnh. Này các Tỷ-kheo, đây là hạng người thứ hai xuất hiện ở đời, xuất hiện đem đến hạnh phúc cho nhiều người, an lạc cho nhiều người vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho chư Thiên và loài Người.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, đệ tử bậc Đạo Sư ấy là bậc hữu học, đang đi trên con đường, vị nghe nhiều, giới cấm được gìn giữ. Vị ấy cũng thuyết pháp sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa, có văn, trình bày Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn thanh tịnh. Này các Tỷ-kheo, đây là hạng người thứ ba xuất hiện ở đời, xuất hiện đem đến hạnh phúc cho nhiều người, an lạc cho nhiều người, vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho chư Thiên và loài Người.

Này các Tỷ-kheo, có ba hạng người này xuất hiện ở đời, xuất hiện đem đến hạnh phúc cho nhiều người, an lạc cho nhiều người, vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho chư Thiên và loài Người.

Bậc Đạo Sư ở đời,

Đại ẩn sĩ thứ nhất,

Tiếp nối theo vị ấy

Là đệ tử Đạo Sư,

Đã tu tập tự ngã,

Tiếp đến bậc hữu học,

Đang đi trên con đường,

Bậc nghe nhiều học nhiều,

Bậc giới cấm đầy đủ.

Ba vị tối thượng này,

Giữa chư Thiên, loài Người,

Bậc tác thành hào quang,

Bậc tuyên bố Chánh pháp

Mở toang cửa bất tử,

Đã giúp đỡ nhiều người.

Thoát ly khỏi ách nạn.

Những ai tùy bước theo,

Con đường khéo thuyết giảng,

Bởi bậc Vô Thượng Sĩ,

Bậc cầm đầu lữ hành,

Vị ấy tại đời này,

Chấm dứt mọi khổ đau,

Những vị không phóng dật,

Trong giáo lý Thiện Thệ.

This was said by the Lord....

"Bhikkhus, these three persons appearing in the world appear for the welfare of many people, for the happiness of many people, out of compassion for the world, for the good, welfare, and happiness of devas and humans. What three?

"Here, bhikkhus, a Tathagata appears in the world, an Arahant, a Fully Enlightened One, possessing perfect knowledge and conduct, a sublime one, a world-knower, an unsurpassed leader of persons to be tamed, a teacher of devas and humans, an enlightened one, a Lord. He teaches Dhamma that is good at the outset, good in the middle, and good at the end, with its correct meaning and wording, and he proclaims the holy life in its fulfilment and complete purity. This, bhikkhus, is the first person appearing in the world who appears for the welfare of many people, for the happiness of many people, out of compassion for the world, for the good, welfare, and happiness of devas and humans.

"Next, bhikkhus, there is a disciple of that teacher, an arahant, one whose taints are destroyed, the holy life fulfilled, who has done what had to be done, laid down the burden, attained the goal, destroyed the fetters of being, and is completely released through final knowledge. He teaches Dhamma that is good at the outset, good in the middle, and good at the end, with its correct meaning and wording, and he proclaims the holy life in its fulfilment and complete purity. This, bhikkhus, is the second person appearing in the world who appears for the welfare of many people, for the happiness of many people, out of compassion for the world, for the good, welfare, and happiness of devas and humans.

"And next, bhikkhus, there is a disciple of that teacher, a learner who is following the path, who has learnt much and is of virtuous conduct. He teaches Dhamma that is good at the outset, good in the middle, and good at the end, with its correct meaning and wording, and he proclaims the holy life in its fulfilment and complete purity. This, bhikkhus, is the third person appearing in the world who appears for the welfare of many people, for the happiness of many people, out of compassion for the world, for the good, welfare, and happiness of devas and humans.

"These, bhikkhus, are the three persons appearing in the world who appear for the welfare of many people, for the happiness of many people, out of compassion for the world, for the good, welfare, and happiness of devas and humans."

The teacher, the great sage,

Is the first in the world;

Following him is the disciple

Whose composure is perfected;

And then the learner training on the path,

One who has learnt much and is virtuous.

These three are chief amongst devas and humans:

Illuminators, preaching Dhamma,

Opening the door to the Deathless,

They free many people from bondage.

Those who follow the path

Well taught by the unsurpassed

Caravan-leader, who are diligent

In the Sublime One's dispensation,

Make an end of suffering

Within this very life itself

(Hòa thượng Thích Minh Châu dịch Việt)

(English translation by John D. Ireland)

Trích Kinh Kinh Phật Thuyết Như Vậy

(Itivuttaka)

Giới thiệu: Trích các bài kinh ngắn, trong Chương Ba Pháp, Kinh Phật Thuyết Như Vậy (Tiểu Bộ), giảng về các phước nghiệp, thiền quán ba cảm thọ, và ba tùy quán.

Phật Thuyết Như Vậy, Kinh 51

Ba Phước Nghiệp

Điều này đã được Thế Tôn nói đến, đã được bậc A-la-hán nói đến, và tôi đã được nghe:

Này các Tỷ-kheo, có ba phước nghiệp sự này. Thế nào là ba? Phước nghiệp sự do bố thí tác thành, phước nghiệp sự do giới tác thành, và phước nghiệp do sự tu tập tác thành. Này các Tỷ-kheo, có ba phước nghiệp sự này.

Thế Tôn đã nói lên ý nghĩa này. Ở đây, điều này được nói đến.

Hãy để cho người ấy,

Học tập làm công đức,

Hướng dẫn đến tương lai

Đem lại căn an lạc.

Hãy tu tập bố thí,

Tập sở hành an tịnh,

Và tu tập từ tâm,

Tu xong ba pháp ấy,

Những pháp khởi lạc thọ.

Bậc Hiền trí được sanh,

Tại thế giới an lạc,

Không phiền não hận thù.

Ý nghĩa này đã được Thế Tôn nói đến và tôi đã được nghe.

Three Grounds for Meritorious Activity

This was said by the Blessed One, said by the Arahant, so I have heard:

"There are these three grounds for meritorious activity. Which three? The ground for meritorious activity made of generosity, the ground for meritorious activity made of virtue, and the ground for meritorious activity made of development [meditation]. These are the three grounds for meritorious activity."

Train in acts of merit

that bring long-lasting bliss --

develop generosity,

a life in tune,

a mind of good-will.

Developing these

three things

that bring about bliss,

the wise reappear

in a world of bliss

unalloyed.

Phật Thuyết Như Vậy, Kinh 46

Ba Loại Cảm Thọ

Điều này đã được Thế Tôn nói đến, đã được bậc A-la-hán nói đến và tôi đã được nghe:

Này các Tỷ-kheo, có ba cảm thọ này. Thế nào là ba? Lạc thọ, khổ thọ, bất khổ bất lạc thọ. Này các Tỷ-kheo, có ba cảm thọ này.

Thế Tôn đã nói lên ý nghĩa này. Ở đây, điều này được nói đến.

Định tĩnh và tỉnh giác,

Chánh niệm đệ tử Phật,

Quán tri các cảm thọ,

Và hiện hữu các thọ.

Tại đấy, tâm được diệt,

Con đường đưa đến diệt,

Tỷ-kheo nhờ diệt thọ,

Không ham muốn, tịch tịnh.

Ý nghĩa này được Thế Tôn nói đến và tôi đã được nghe.

Three Kinds of Feeling

This was said by the Blessed One, said by the Arahant, so I have heard:

"There are these three feelings. Which three? A feeling of pleasure, a feeling of pain, a feeling of neither pleasure nor pain. These are the three feelings."

Centered,

mindful,

alert,

the Awakened One's

disciple

discerns feelings,

how feelings come into play,

where they cease,

& the path to their ending.

With the ending of feelings, a monk

free of want

is totally unbound.

Phật Thuyết Như Vậy, Kinh 47

Chứng Tri Ba Loại Cảm Thọ

Điều này đã được Thế Tôn nói đến, đã được bậc A-la-hán nói đến và tôi đã được nghe:

Này các Tỷ-kheo, có ba cảm thọ này. Thế nào là ba? Lạc thọ, khổ thọ, bất khổ bất lạc thọ. Này các Tỷ-kheo, lạc thọ cần phải được xem như là khổ. Khổ thọ cần phải được xem như là mũi tên. Bất khổ bất lạc thọ cần phải được xem như là vô thường. Vì rằng này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đã xem lạc thọ như là khổ, đã xem khổ thọ như là mũi tên, đã xem bất khổ bất lạc thọ như là vô thường, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo này gọi là bậc Thánh đã chơn chánh thấy, đã chặt đứt ái, đã giải toả kiết sử đã chơn chánh thắng tri mạn, đã đoạn tận khổ đau.

Thế Tôn đã nói lên ý nghĩa này. Ở đây, điều này được nói đến.

Ai thấy lạc là khổ,

Thấy khổ là mũi tên,

Thấy bất khổ bất lạc

Thọ ấy là vô thường,

Tỷ-kheo ấy thật sự

Đã thấy thật chơn chánh,

Chính tại ở nơi đây,

Từ đấy được giải thoát.

Thành tựu được thắng trí,

Bậc ẩn sĩ an tịnh

Chắc chắn đã vượt qua

Các ách nạn trói buộc.

Ý nghĩa này được Thế Tôn nói đến và tôi đã được nghe.

Comtemplation on the Three Feelings

This was said by the Blessed One, said by the Arahant, so I have heard:

"There are these three feelings. Which three? A feeling of pleasure, a feeling of pain, a feeling of neither pleasure nor pain. A feeling of pleasure should be seen as stressful. A feeling of pain should be seen as an arrow. A feeling of neither pleasure nor pain should be seen as inconstant. When a monk has seen a feeling of pleasure as stressful, a feeling of pain as an arrow, and a feeling of neither pleasure nor pain as inconstant, then he is called a monk who is noble, who has seen rightly, who has cut off craving, destroyed the fetters, and who -- from the right breaking-through of conceit -- has put an end to suffering & stress."

Whoever sees

pleasure as stress,

sees pain as an arrow,

sees peaceful neither-pleasure-nor-pain

as inconstant:

he is a monk

who's seen rightly.

From that he is there set free.

A master of direct knowing,

at peace,

he is a sage

gone beyond bonds.

Phật Thuyết Như Vậy, 80

Ba Tùy Quán

Này các Tỷ-kheo, hãy sống tuỳ quán bất tịnh trên thân, hãy khéo an trú niệm hơi thở vô hơi thở ra, đặt niệm trước mặt, hướng về nội tâm; hãy sống tùy quán vô thường trong tất cả các hành.

Này các Tỷ-kheo, khi sống tùy quán bất tịnh trên thân tham tùy miên đối với tịnh giới được đoạn trừ; khi khéo an trú niệm hơi thở vô hơi thở ra, đặt niệm trước mặt, hướng về nội tâm, thời các tâm hướng ngoại, dự phần vào tổn hại không có; khi sống tùy quán vô thường trong tất cả hành, thời vô minh trừ diệt, minh được khởi lên.

Quán bất tịnh trên thân,

Niệm thở vô thở ra,

Tịnh chỉ tất cả hành,

Thường nhiệt tâm, chánh kiến,

Vị Tỷ-kheo như vậy,

Đã thấy rất chơn chánh,

Từ đấy ở nơi đây,

Vị ấy được giải thoát,

Thắng trí được thành tựu,

Lắng dịu thật an tịnh,

Vị ẩn sĩ như vậy,

Chắc vượt khỏi ách nạn.

Three Main Focuses

This was said by the Blessed One, said by the Arahant, so I have heard:

"Remain focused, monks, on the foulness of the body. Have mindfulness of in-&-out breathing well established to the fore within you. Remain focused on the inconstancy of all fabrications.

For one who remains focused on the foulness of the body, the latent tendency to passion for the property of beauty is abandoned. For one who has mindfulness of in-&-out breathing well established to the fore within oneself, annoying external thoughts & inclinations don't exist. For one who remains focused on the inconstancy of all fabrications, ignorance is abandoned, clear knowing arises."

Focusing on foulness

in the body,

mindful

of in & out breathing,

seeing

the stilling of all fabrications

-- ardent

always:

he is a monk

who's seen rightly.

From that he is there set free.

A master of direct knowing,

at peace,

he is a sage

gone beyond bonds.

(Hòa thượng Thích Minh Châu dịch Việt)

(English translation by Bhikkhu Thanissaro)

Ý nghĩa Như Lai

Giới thiệu: Đức Phật giảng về ý nghĩa của từ "Như Lai", đặc biệt nhất là cụm từ "từ đêm Như Lai chứng ngộ Vô thượng Chánh đẳng giác đến đêm Ngài nhập Niết-bàn không có dư y trong thời gian ấy, điều gì Ngài nói, tuyên bố, nêu rõ lên tất cả là như vậy, không có khác được" về sau đã được khai triển thêm trong các kinh điển khác.

Phật Thuyết Như Vậy, Kinh 121

Điều này đã được Thế Tôn nói đến, đã được bậc A-la-hán nói đến và tôi đã được nghe:

Này các Tỷ-kheo, thế giới được Như Lai Chánh đẳng giác. Như Lai không hệ lụy đối với đời. Này các Tỷ-kheo, thế giới tập khởi được Như Lai Chánh đẳng giác; thế giới tập khởi được Như Lai đoạn tận. Này các Tỷ-kheo, thế giới đoạn diệt được Như Lai chánh đẳng giác; thế giới đoạn diệt được Như Lai giác ngộ. Này các Tỷ-kheo, con đường đưa đến thế giới đoạn diệt được Như Lai chánh đẳng giác; con đường đưa đến thế giới đoạn diệt Như Lai đã tu tập.

Cái gì này các Tỷ-kheo, trong toàn thế giới với Thiên giới, Mạ giới, Phạm thiên giới, cùng với quần chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người, được thấy, được nghe, được thọ tưởng, được thức tri, được đạt đến, được tầm cầu, được ý tư sát, tất cả đều được Như Lai chánh đẳng giác. Do vậy được gọi là Như Lai. Này các Tỷ-kheo, từ đêm Như Lai chứng ngộ Vô thượng Chánh đẳng giác đến đêm Ngài nhập Niết-bàn không có dư y trong thời gian ấy, điều gì Ngài nói, tuyên bố, nêu rõ lên tất cả là như vậy, không có khác được. Do vậy Ngài được gọi là Như Lai.

Này các Tỷ-kheo, Như Lai nói gì làm vậy, làm gì nói vậy. Vì rằng nói gì làm vậy, làm gì nói vậy, nên Ngài được gọi Như Lai.

Này các Tỷ-kheo, trong toàn thể thế giới, Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, cùng với quần chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người, Như Lai là bậc chiến thắng, không bị ai chiến bại, toàn tri, toàn kiến, đại tự tại, do vậy Ngài được gọi là Như Lai.

Thế Tôn đã nói lên ý nghĩa này. Ở đây điều này được nói đến:

Thắng tri mọi thế giới,

Mọi thế giới như thật,

Ly hệ mọi thế giới,

Không giống mọi thế giới.

Thắng tất cả bậc trí,

Giải thoát mọi buộc ràng.

Cảm thọ tối thắng tịnh,

Niết-bàn, không sợ hãi.

Vị này đoạn lậu hoặc,

Bậc giác ngộ trí giả,

Không dao động nhiễu loạn,

Nghi ngờ được chặt đứt,

Đạt diệt tận mọi nghiệp

Giải thoát diệt sanh y,

Là Thế Tôn, là Phật

Bậc Sư tử vô thượng,

Trong thế giới thiên giới

Chuyển bánh xe Phạm luân.

Như vậy loài Trời, Người,

Đến quy y đức Phật,

Gặp nhau, đảnh lễ Ngài,

Vĩ đại không sanh hữu,

Điều phục, bậc Tối thượng,

Trong người được điều phục

An tịnh, bậc ẩn sĩ,

Những người được an tịnh.

Giải thoát bậc tối thượng,

Những người được giải thoát

Vượt qua bậc tối thắng,

Những người được vượt qua.

Như vậy họ lễ Ngài

Vĩ đại, không sanh hữu,

Thiên giới, thế giới này,

Không ai được bằng Ngài.

Ý nghĩa này được Thế Tôn nói đến và tôi đã được nghe.

This was said by the Lord, said by the Arahant, so I heard:

"Bhikkhus, the world has been fully understood by the Tathagata; the Tathagata is released from the world. The origin of the world has been fully understood by the Tathagata; the origin of the world has been abandoned by the Tathagata. The cessation of the world has been fully understood by the Tathagata; the cessation of the world has been realized by the Tathagata. The course leading to the cessation of the world has been fully understood by the Tathagata; the course leading to the cessation of the world has been developed by the Tathagata.

"Bhikkhus, in the world with its devas, maras, and brahmas, with its recluses and brahmins, among humankind with its princes and people, whatever is seen, heard, sensed, cognized, attained, sought, and reflected upon by the mind -- that is fully understood by the Tathagata: therefore he is called the Tathagata.

"Bhikkhus, from the night when the Tathagata awakened to unsurpassed full enlightenment until the night when he passes away into the Nibbana-element with no residue left, whatever he speaks, utters, and explains -- all that is just so and not otherwise: therefore he is called the Tathagata.

"As the Tathagata says, so he does; as the Tathagata does, so he says: therefore he is called the Tathagata.

"In the world with its devas, maras, and brahmas, with its recluses and brahmins, among humankind with its princes and people, the Tathagata is the conqueror, unvanquished, all-seer, wielding power: therefore he is called the Tathagata."

By knowledge of the whole world,

The whole world as it truly is,

He is released from all the world,

In all the world he is unattached.

The all-conquering heroic sage,

Freed from every bond is he;

He has reached that perfect peace,

Nibbana which is free from fear.

Rid of taints, he is enlightened,

Trouble-free, with doubts destroyed,

Reached the final end of deeds,

Released by clinging's full destruction.

The Enlightened One, the Lord,

A lion is he, unsurpassed;

For in the world together with its devas

He set the Brahma-wheel in motion.

Thus those devas and human beings,

Gone for refuge to the Buddha,

On meeting him pay homage to him,

The great one free from diffidence.

Tamed, of the tamed he is the best;

Calmed, of the calmed he is the seer;

Freed, of the freed he is the foremost;

Crossed, of the crossed he is the chief.

Thus do they pay him due homage,

The great one free from diffidence:

"In the world together with its devas

There is no person equalling you."

This too is the meaning of what was said by the Lord, so I heard.

(Hòa thượng Thích Minh Châu dịch Việt)

(English translation by John D. Ireland)

Kinh Ba Tĩnh Lặng

(Như Thị Ngữ - Tiểu Bộ)

Hòa thượng Thích Thiện Châu

I- Giới Thiệu

Kinh nầy rút từ "Phật thuyết như vầy" (Itivuttaka - Như Thị Ngữ) trong 15 quyển thuộc Tiểu Bộ (Khuddakanikaya), Pali Text Society, trang 56; Hòa thượng Thích Minh Châu đã dịch, Tu thư Phật Học Vạn Hạnh xuất bản 1982. Nội dung nói về ba sự tĩnh lặng: Thân tĩnh lặng, Lời tĩnh lặng, và Ý tĩnh lặng.

Tất cả hoạt động của con người tuy nhiều song có thể gồm thâu vào ba loại: thân, lời và ý.

Hoạt động của thân, lời và ý nơi người thường thì ồn ào và đưa đến đau khổ bởi vì một người không tu dưỡng có thể có những hoạt động giết hại, trộm cướp, tà hạnh (thân), nói dối, nói hai lưỡi, nói thêu dệt, nói thô ác (lời), tham lam, tàn bạo, hiểu sai (ý).

Trái lại, hoạt động của thân, lời và ý nơi người tu hành, đạo sĩ, thì tĩnh lặng và đưa đến an vui bởi vì một người hướng đến giác ngộ giải thoát luôn luôn tôn trọng sự sống, tài sản và hạnh phúc gia đình của người khác. Người xuất gia thì phạm hạnh (thân), nói thật, nói hòa giải, nói đúng, nói hiền diệu (lời), giúp đở, cho vui, hiểu đúng (ý).

Nói rộng ra, sở dĩ cuộc đời trở nên ồn ào, đau khổ là vì con người và xã hội sinh hoạt theo chiều hướng không lành mạnh. Nếu con người và xã hội chịu đổi lại cách sống và sống theo chiều hướng lành mạnh thì cuộc sống sẽ tĩnh lặng, an vui. Muốn được tĩnh lặng, an vui, con người cần phải tu dưỡng hay được giáo dục để những lậu-hoặc (asava) sau đây không còn là sức mạnh thúc đẩy hoạt động của con người:

1. lậu-hoặc về dục lạc (kamasava),

2. lậu-hoặc về hiện hữu hay bản ngã (bhavasava),

3. lậu-hoặc về tà kiến (ditthasava),

4. lậu-hoặc về vô minh (avijjasava).

"Có bên trong thì hiện ra ngoài" (hữu ư tất hình ư ngoại). Một khi các lậu-hoặc không còn thì giác ngộ, giải thoát, nghĩa là con người vẫn hành động, nói năng và suy nghĩ song luôn luôn tĩnh lặng như mặt nước hồ thu đêm rằm.

Thiền quán có khả năng ngăn đổi con người ồn ào thành con người tĩnh lặng. Các thần giáo thường an ủi con người với phương pháp cầu nguyện. Phật giáo, với phương pháp thiền quán, giúp con người diệt trừ các lậu-hoặc để được tĩnh lặng hoàn toàn.

"Thích Ca Mâu Ni" là "Đức Phật tĩnh lặng (muni) thuộc giòng Thích Ca (Sakya)". Phật tử là người tu học để được tĩnh lặng như Phật tổ.

Cuộc sống hôm nay, nhứt là ở các thành phố phương tây quả thật là ồn ào và đau khổ, vì thế đạo lý của Phật Tổ Thích Ca Mâu Ni rất cần thiết cho chúng ta.

II- Chánh Kinh

Điều này do Thế tôn và A-la-hán nói và tôi được nghe:

"Này các Tỳ kheo, có ba sự tĩnh lặng. Những gì là ba? Thân tĩnh lặng, lời tĩnh lặng, và ý tĩnh lặng. Này các Tỳ kheo, ấy là ba sự tĩnh lặng."

Thế tôn nói ý nghĩa này; điều này lại được nói:

"Thân tĩnh lặng, lời tĩnh lặng, ý tĩnh lặng không lậu-hoặc. Đủ tĩnh lặng của đạo sĩ, gọi là 'Tâm sạch điều ác'."

Ý nghĩa này do Thế tôn nói và tôi được nghe.

Chân thành cám ơn chị BY đã có thiện tâm giúp đánh máy vi tính (Bình Anson, tháng 2-2001).

Kinh Phạm Hạnh

(Như Thị Ngữ, Tiểu Bộ)

Hòa thượng Thích Thiện Châu

I- Chánh Kinh

Điều nầy do Thế Tôn và Alahán nói về và tôi được nghe :

" Các Tỳ kheo, sống Phạm Hạnh (brahmacariya) [1] không phải vì mục đích lừa dối quần chúng, nịnh hót quần chúng, lợi lộc, cung kính, danh vọng, thắng lợi, và được người biết đến ta. Mà, các Tỳ kheo, sống Phạm Hạnh là vì mục đích (được) Thắng trí (abhinna) [2] và Liễu tri (parinna) [3]."

Thế Tôn nói điều nầy rồi nói lại điều nầy như sau:

"Thế Tôn đã thuyết giảng về Phạnh Hạnh với kinh nghiệm chính mình trong mục đích được Thắng trí và Liễu tri, ấy là con đường đưa đến Niết Bàn." Trên con đường mà các Đại nhân, Đại ẩn sĩ noi theo nầy, những ai đấn bước và thực hành đúng theo lời dạy của Phật thì đau khổ sẽ lắng dịu."

II- Chú Thích

[1] Phạm Hạnh (brahmacariya): Đời sống thanh tịnh: chỉ cho đời sống tăng ni hay cư sĩ, những người dấn thân trong chánh pháp (Dhamma); do đó giữ gìn thường xuyên tám giới, trong đó giới thứ ba là Phạm Hạnh mà không phải là tà hạnh (không vợ chồng) với mục đích là chứng được Tâm giải thoát bất động (akuppa ceto-vimutti).

[2] Thắng Trí (abhinna): Trí tuệ thù thắng gồm có 6:

- 5 thứ đều thuộc thế gian do sự toàn thiện của thiền định mà có là: 1) Thần túc thông (iddhi-vidha), 2) Thiên nhỉ thông (dibbasota), 3) Tha tâm thông (cetopariyanana), 4) Thiên nhãn thông (dibbacakkhu), 5) Túc mạng thông (pubbe-nivasanussati);

- cái thứ 6 thuộc xuất thế gian do sự toàn thiện của tuệ quán mà có: 6) Lậu tận thông (asavakkhaya).

Về năm thứ đầu, những nhà tu hành ngoại đạo cũng có thể chứng được. Thông thứ sáu thì những người muốn giải thoát và tu hành đúng chánh pháp và diệt trừ phiền não mới chứng được. Khi chứng được là giải thoát, tức là thành A-la-hán, chấm dứt sống chết khổ đau.

[3] Liễu Tri (parinna): Hiểu biết trọn vẹn; gồm có 3, thuộc thế gian:

- 1) Liễu tri những điều đã biết (nata-parinna), sự hiểu biết về tính chất đặc biệt của hiện tượng như thân thể là bị chi phối bởi sanh già bịnh chết, như cảm thọ là có chức năng cảm giác vui buồn...;

- 2) Liễu tri trong sự quan sát (tirana-parinna) tuệ quán 3 tính chất vô thường, khổ, vô ngã (vipassana-panna), xuất hiện sau khi đã hiểu biết về các hiện tượng như thân thể là vô thường, cảm thọ là vô thường, v.v...

- 3) Liễu tri nhờ thấu triệt (pahana-parinna): tuệ quán về ba tính chất kể trên xuất hiện sau khi đã thấu triệt các khái niệm vô thường, khổ, vô ngã.

Nói cách khác, Liễu Tri là sự giác ngộ hoàn toàn về các hiện tượng như 5 uẩn và tính chất của chúng là vô thường, khổ, vô ngã. Liễu Tri đưa đến giải thoát nghĩa là không còn tham đắm và bị ràng buộc bởi sự vật trong thế gian; do đó mà khổ đau chấm dứt.

III- Luận Giải

Kinh Phạm Hạnh nầy rút ra từ quyển "Phật thuyết như vậy" (Itivuttaka, Duk. I.9), Pali Text Society, trang 29. Nội dung kinh thật là rõ ràng. Sống Phạm Hạnh là vì giác ngộ (Thắng trí, Liễu tri), giải thoát (đau khổ lắng dịu), mà không phải vì danh lợi, quyền thế (lợi lộc, cung kính, danh vọng, được người biết), bởi vì muốn được danh lợi, quyền thế nên mới lừa dối và nịnh hót quần chúng.

Xa hơn, kinh còn nhấn mạnh:

1) cá nhân sống Phạm Hạnh, không nên lợi dụng sự sống Phạm Hạnh như một phương tiện để đạt đến những gì không cao đẹp.

2) người sống Phạm Hạnh, tạm gọi là đoàn thể tổ chức tôn giáo, không nên lợi dụng vai trò đạo đức để thực hiện ý đồ phi đạo đức.

Ngày xưa, khi Phật còn ở đời, ngoài đạo trong đạo đã có những cá nhân, đoàn thể, không theo đúng mục đích của nếp sống Phạm Hạnh và tôn chỉ đạo đức. Ngày nay không thiếu gì cá nhân và đoàn thể cũng phạm những lỗi lầm ấy.

Do đó, Kinh Phạm Hạnh nầy vẫn còn có ý nghĩa và cần phải tụng đọc.

Chân thành cám ơn chị BY đã có thiện tâm giúp đánh máy vi tính (Bình Anson, tháng 2-2001).

Dhammapada Sutta

(Khuddaka Nikaya - Sutta Pitaka)