So sánh các bộ luật Tỳ-kheo

Đoạn Diệt Để Giải Thoát

Trong 45 năm thuyết pháp độ sinh, Đức Phật đã giảng dạy và hóa độ cho rất nhiều người thuộc nhiều thành phần, căn cơ và nguồn gốc khác nhau. Tùy cơ duyên mà Ngài sử dụng những phương cách giảng trạch khác nhau để khai mở trí tuệ cho hàng đệ tử. Có khi Ngài dùng lời dịu dàng để khuyên răn những người đang bị hoạn khổ. Có khi Ngài dùng các lý luận sắc bén để thuyết phục người tài trí. Cũng có khi Ngài dùng các ẩn dụ mạnh mẻ gây sửng sốt, để khích động sự tu tập quán chiếu, khai mở trí tuệ giải thoát tri kiến.

Một ngày nọ có một nhóm các thầy Tỳ kheo từ phương xa đến đãnh lễ Phật. Trong dịp đó, Ngài dạy rằng:

"Sau khi giết cha mẹ rồi,

Giết hai vua nọ, hết đời hiếu tranh.

Chém tên Quốc khố đại thần,

Diệt luôn lãnh thổ, quan quân tùy tùng.

Được rồi quốc độ mênh mông,

Bậc Vô Ưu sống thong dong bốn mùa."

và:

"Mẹ cha đã giết, đã chôn

Và hai vua Bà-La-Môn, chém ngành.

Đoạn viên hổ tướng thứ năm,

Bậc Vô Ưu sống cõi hằng vô sinh."

Đó là hai câu kệ (số 294 và 295) đã ghi lại trong Kinh Pháp Cú (Dhammapada), do Tỳ kheo Giới Đức [1] chuyển dịch sang Việt ngữ. Hòa thượng Minh Châu [2] dịch bằng hai câu kệ 5 chữ như sau:

Hãy giết cha, giết mẹ

Giết hai vua Sát-Lỵ

Giết vương quốc quần thần

Bà-la-môn như vậy,

Vô ưu sống thoải mái

Hãy giết cha, giết mẹ

Giết hai vua Bà-Môn

Giết hổ tướng thứ năm

Bà-La-Môn như vậy,

Vô ưu sống thoải mái.

Hòa thượng Thiện Siêu [3] dịch ra văn xuôi từ bản dịch Hán tự:

"Hãy diệt mẹ và cha, diệt hai vua dòng Sát-Đế-Lợi, diệt vương quốc luôn cả quần thần, mà hướng về Bà-La-Môn vô ưu"

"Hãy diệt mẹ và cha, diệt hai vua dòng Bà-La-Môn, diệt luôn hổ tướng "nghi" thứ năm, mà hướng về Bà-La-Môn vô ưu"

Kinh Pháp Cú còn được dịch sang Anh ngữ bởi nhiều tác giả khác nhau, chẳng hạn như Hòa thượng Narada [4] và Tỳ kheo Khantipalo [5]. Theo bản dịch của ngài Khantipalo:

"One's mother and father having slain

and then two warrior kings,

a realm and its treasurer having slain,

one goes immune, a Brahmana"

"One's mother and father having slain

and then two learned kings,

the fifth, a tiger having slain,

one goes immune, a Brahmana"

Thật khó mà hiểu rõ được ý nghĩa của các câu kệ nầy nếu ta không xem các bản Chú Giải ghi chép lại trong kinh tạng Pali. Theo Tỳ kheo Khantipalo và Hòa thượng Narada thì ý nghĩa của các câu kệ đó như sau:

"... Mẹ (mata) là ẩn dụ cho lòng tham ái (tanha), và cha (pita) là ẩn dụ của ngã mạn (mana). Chính vì tham ái và ngã mạn mà ta phải tái sinh nhiều đời, nhiều kiếp trong cõi ta bà luân hồi này. Hai vị vua chính là hai biên kiến của vô minh: thường kiến (eternalism) và đoạn kiến (annihilationism), thường tạo ra nhiều tranh cãi vô ích, cần phải được phá bỏ. Vương quốc lãnh thổ kia chính là 6 căn và 6 trần: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, và sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp. Vị Quốc khố đại thần (treasurer) là để chỉ lòng tham đắm dục lạc phát sinh và chất chứa từ 6 căn đó. Sau cùng, hổ tướng thứ năm chính là con quỷ thứ năm làm cản trở sự định tâm, phát tuệ. Đó là "nghi" của 5 triền cái: tham dục, sân hận, hôn trầm, trạo cử, và hoài nghi. Sau khi đã đoạn diệt tất cả các chướng ngại nầy thì hành giả mới thong dong, tự tại, đi đến giải thoát ..."

Theo lời giải thích trong Chú Giải, sau khi lãnh hội và quán triệt được ý nghĩa thâm sau của hai câu kệ trên, các vị Tỳ kheo đó đắc quả A-la-hán.

Tham Khảo

[1] Kinh Lời Vàng, Tỳ kheo Giới Đức. NXB Thuận Hóa, Đà Nẵng, 1995.

[2] Kinh Lời Vàng, Hòa Thượng Thích Minh Châu. Chùa Từ Quang, San Francisco, 1977

[3] Kinh Pháp Cú, Hòa Thượng Thích Thiện Siêu. Chùa Vạn Hạnh, Sài Gòn, 1993.

[4] The Dhammapada, Narada Mahathera. Buddha Educational Foundation, Taiwan, 1995.

[5] Dhammapada - The Path of Truth, Bikkhu Khantipalo. Mahamakut Press, Bangkok, 1977

Perth, Western Australia

tháng 06, 1997

Sống tỉnh giác từng ngày

"Mùa mưa ta ở đây..." (Pháp Cú, 286)

Đó là lời của Đức Phật dạy cho ông Đại Phú (Mahadhana), một vị thương gia, khi Ngài ngụ tại tinh xá Kỳ Viên.

Một ngày nọ, vị thương gia nầy dùng 500 xe bò, chất đầy vải vóc với nhiều màu nhuộm tươi đẹp, lên đường từ thành Ba-ra-na-si đến các vùng xa để buôn bán. Khi đến thành Xá-vệ, ông ta gặp một sông lớn. Ông suy nghĩ: "Ngày mai ta sẽ qua sông", rồi dừng xe lại, cởi ách cho các con bò, và nghỉ qua đêm tại bờ sông. Trong đêm đó, một trận bão kéo đến với mưa tầm tả cả đêm. Qua bảy ngày kế tiếp, nước sông dâng cao, tạo lụt lớn, và người dân trong vùng đều phải đình chỉ mọi sự buôn bán, đi lại. Kết quả là vị thương gia đó không thể bán các kiện hàng vải của ông. Vì thế, ông ta nghĩ rằng: "Ta đã trải qua một quảng đường dài, nếu ta quay về thì lại bị trễ nải. Chi bằng ta cứ ở đây qua mùa mưa, qua mùa xuân và mùa hạ, tiếp tục các công việc giao dịch và cố gắng bán cho hết các loại hàng nầy..."

Khi Đức Phật đi trì bình trong thành phố, Ngài biết được ý định của vị thương gia đó và Ngài mỉm cười. Thấy thế, Đại đức A-Nan hỏi Phật vì sao Ngài cười. Đức Thế Tôn đáp: "Này A-Nan, thầy có biết ông Đại Phú đó không?"

"Dạ có, bạch Thế Tôn."

"Không biết rằng mạng sống của mình đã gần hết, ông ta vừa quyết định sẽ ở lại đây cả năm để bán hết các kiện hàng của ông ấy."

"Thật vậy sao, bạch Thế Tôn?"

"Đúng thế, này A-Nan. Ông ta chỉ sống thêm được bảy ngày nữa, và nếu không khéo, ông ta sẽ bị các loài cá ăn thịt." Nói xong, Thế Tôn thốt lên bài kệ:

"Hãy tinh tấn thi hành

việc cần làm hôm nay.

Có ai biết chắc chắn

cái chết đến lúc nào?

Có ai chống lại được

mệnh lệnh của thần Chết?

An lạc thay cho người

ngày và đêm tinh tấn

sống tỉnh giác từng ngày!"

"Bạch Thế Tôn, con sẽ đến nói cho ông ấy biết," ngài A-Nan thưa với Phật.

"A-Nan, thầy cứ việc đi," Đức Phật đáp.

Đại đức A-Nan đi khất thực đến nơi ông Đại Phú trú ngụ với đoàn xe buôn của ông. Ông ta kính cẩn dâng vật thực đến ngài. Sau đó, Đại đức nói với vị thương gia: "Ông định ngụ lại đây trong bao lâu?"

"Bạch Đại đức, con đã trải qua một quảng đường dài, nếu con quay về thì lại bị trễ nải. Cho nên con sẽ ở đây trọn năm, cho đến khi nào bán hết vải thì con mới ra đi."

"Này quý cư sĩ, mặc dù mạng sống đã gần hết mà ít ai lại biết được! Ông nên tinh tấn!"

"Bạch Đại đức, tại sao thế? Có phải đời sống của con đã gần mãn?"

"Đúng vậy, quý cư sĩ. Mạng sống của ông chỉ kéo dài bảy ngày nữa thôi."

Ông Đại Phú rất bàng hoàng và xúc động. Sau khi bình tâm trở lại, ông thỉnh mời Đức Phật và Tăng đoàn đến nơi ông ngụ để thọ trai. Trong bảy ngày kế tiếp, ông cúng dường vật thực đến chư Tăng, và trong ngày thứ bảy, ông xin phép được rửa bát của Phật và xin Phật chúc phúc. Trong khi chúc phúc, Đức Thế Tôn giảng thêm:

"Này quý vị tu sĩ và cư sĩ, một người hiền trí không bao giờ nên nghĩ rằng: 'Tôi sẽ ở lại đây trong suốt mùa mưa. Tôi sẽ làm việc này, việc kia.' Trái lại, người ấy lúc nào cũng nên sống tỉnh giác từng giây khắc và luôn luôn quán chiếu về cái chết của mình như thể mình chỉ sống thêm được một đêm nữa thôi." Sau đó, Ngài thốt lên các câu kệ dưới đây, về sau được ghi lại trong kinh Pháp Cú (kệ 286-289):

Mùa mưa ta ở đây,

đông, hạ cũng ở đây,

người ngu tâm tưởng vậy,

không tự giác hiểm nguy. (PC 286)

Người tâm ý đắm say

con cái và súc vật,

tử thần bắt người ấy,

như lụt trôi hàng ngủ. (PC 287)

Một khi tử thần đến,

không có con che chở,

không cha, không bà con,

không thân thích che chở. (PC 288)

Biết rõ ý nghĩa này,

bậc trí lo trì giới,

mau lẹ làm thanh tịnh,

con đường đến Niết-Bàn. (PC 289)

Sau khi nghe xong bài giảng, vị thương gia tỉnh ngộ, thành tâm xin quy y Tam Bảo và đắc quả Dự lưu, các tu sĩ trong đoàn cũng đạt được thắng trí.

Sau đó, ông Đại Phú đưa tiễn Đức Phật về tinh xá. Khi quay trở lại nơi trú ngụ của mình, ông nói: "Tôi cảm thấy nhức đầu, thân thể mệt mỏi!", và nằm xuống giường để nghỉ. Vừa nằm xuống thì ông chết, và được tái sinh vào cõi trời Đâu-suất.

Bình Anson phỏng dịch

(tổng hợp từ các bản Chú giải kinh Pháp Cú),

Tháng 02-1999

Hoa trong kinh Pháp Cú

Mang Viên Long

Mùa Xuân - ngày tết, trong mọi gia đình, dầu nghèo hay giàu, nhà nào cũng đều có hoa. Hoa không thể thiếu trong mọi nhà như một phong tục thiêng liêng của những ngày đầu năm mới... Mùa Xuân vắng hoa như ngày vắng ánh mặt trời. Ngày tết không hoa, như trăng thanh không có gió mát. Có một nhà văn đã nói: nơi nào có nhiều hoa, nơi ấy sẽ có cuộc sống dễ chịu. Hoa đã đi vào đời sống tinh thần của mọi người và được yêu quý trân trọng.

Suốt bốn mươi lăm năm thuyết pháp, đức Phật đã giảng nói rất nhiều pháp ngữ. Chúng ta cũng đã biết, hết thảy Phật pháp đều cùng bắt nguồn từ thân giáo, ngữ giáo của đức Thế Tôn. Và vạn pháp đều là Phật pháp. Hoa cũng là Phật pháp. Qua các loài hoa, hình tượng hoa, gần gũi trong cuộc sống, đức Phật đã vì đó mà nói pháp - tùy duyên làm phương tiện giảng dạy, cởi mở nghiệp khổ cho chúng sanh ; tiến đến bờ An Lạc. Trong 26 phẩm của kinh Pháp Cú, phẩm Hoa (Puphavaggo - Ngài Ngô Chí Khiêm còn dịch là Vương Hoa) đức Phật đã từ hoa mà có những lời dạy giản dị nhưng rất thâm thúy ; khai sáng cho mọi người giác ngộ lẽ thật, ý thức được con đường giải thoát đang tiến bước... Khởi từ một kinh nghiệm thông thường nhất của người chơi hoa, chọn hoa, là một loại hoa được gọi là "đẹp" - có giá trị toàn vẹn, phải là loại hoa có cả hương và sắc. Hoa chỉ có sắc - dù là đủ màu sặc sỡ, mà chẳng có chút mùi hương thì giá trị của nó cũng sẽ chẳng có gì - đức Phật đã dạy:

"Như hoa tươi đẹp chỉ phô trương màu sắc mà chẳng có hương thơm, những người chỉ biết nói điều lành mà không làm điều lành chẳng đem lại lợi ích" (PC 51).

Lý thuyết luôn luôn dễ, thực hành mới khó. Từ lời nói đến việc làm, là một khoảng cách khá xa, đòi hỏi rất nhiều thành tâm, thiện chí mới có thể áp dụng được. Trong cuộc sống, ngoài xã hội, có biết bao nhiêu người đã từng nói nhiều lời hay, ý đẹp, nhưng rút lại, thực tế đã làm được bao nhiêu phần trăm? Thậm chí có lúc đã đi ngược lại những lời đã nói. Đó là một sự dối trá không thể tha thứ , gây nhiều tội lỗi. Dùng lời lẽ tốt đẹp để làm tấm bình phong che đậy tà tâm, "tuy có biệt tài lưu loát, tướng mạo đoan trang, cũng chẳng phải là người lương thiện" (PC - 262). Ngược lại , hoa có đủ màu sắc và hương thơm luôn là loài hoa được mọi người tôn quý: "Như thứ hoa tươi đẹp vừa có màu sắc lại có hương thơm, những người nói điều lành và làm được điều lành sẽ đem lại kết quả tốt" (PC - 52). Ví con người như loài hoa - màu sắc và hương thơm, cái bề ngoài và bên trong, thân và tâm, vọng và chơn. Đức Phật đã khẳng định với tất cả: "Chỉ có hương đức hạnh của người chân chính tuy ngược gió vẫn bay khắp muôn phương" (PC - 54). Và cao hơn nữa : "Hương Chiên đàn, hương Đa già la đều là thứ hương vi diệu nhưng không bằng thứ hương đức hạnh xông ngát tận chư Thiên" (PC - 56).

Con người được đức Phật ví không phải là một cánh hoa, mà là một "đống hoa"- từ đống hoa ngạt ngào hương sắc ấy, chúng ta có thể "kết thành nhiều tràng hoa" hiến dâng cho đời, cúng dường chư Phật. Cúng dường chư Phật bằng hương đức hạnh của chính mình, mới thật sự là cúng dường chân chính, cao cả, bởi vì: "... Trong tất cả các thứ hương chỉ thứ hương đức hạnh là hơn cả!" (PC - 55) - đức Phật đã dạy rõ: "như từ đống hoa có thể làm nên nhiều tràng hoa, như vậy, từ nơi thân người có thể tạo nên nhiều việc thiện" (PC - 53).

Ngày tết, trên bàn thờ Phật - Tổ, bàn thờ tổ tiên, phòng khách, trước sân... nơi nào cũng được chưng bày hoa. Hoa đã đem lại niềm vui; hoa đã an ủi, xoa dịu nỗi buồn; hoa cũng đã nuôi nấng lòng hy vọng cho mọi người trong những ngày đầu năm mới. Chúng ta nhìn hoa, ngắm hoa - cũng tưởng nhớ đến những lời đức Thế Tôn đã dạy; luôn luyện làm theo lời Phật, sống An lạc cho chính mình, và đem lại nhiều nguồn an vui cho kẻ khác. Nhân ngày đầu năm, chúng ta hãy thành kính dâng lên đức bổn sư những tràng hoa đức hạnh bất tuyệt như thế.

Source: LotusNet Production, http://www.lotuspro.net/index.html

Hãy để tâm bình yên

Tỳ kheo Na Tiên

Chúng ta có được bình yên không? Tâm chúng ta có được hạnh phúc an lạc không? Nếu không thì chúng ta hãy đưa tâm trở về với bình yên. Thế nào là bình yên? Tâm bình yên là tâm không bị căng thẳng, lo sợ hay buồn khổ bức bách. Tâm bình yên là tâm thanh tịnh, nhẹ nhàng, mát mẻ, an vui. Khi bình yên thì chúng ta không bị đốt cháy vì lửa ái dục, sân hận hoặc sầu bi. Chúng ta cần đưa tâm trở về với bình yên. Đó là trạng thái tỉnh lặng, nhẹ nhàng của tâm. Đức Phật được bình yên vì Ngài đã được hoàn toàn thanh tịnh. Tâm Ngài mát mẻ an vui vì đã giải thoát ra khỏi mọi phiền não ô nhiễm. Là người con Phật, chúng ta cần phải sống theo cách hướng dẫn của Ngài, đó là có thực hành bố thí, trì giới và tham thiền để được hạnh phúc bình yên.

Trở về với bình yên, không phải là chúng ta sống một cách thụ động, bạc nhược. Không phải chúng ta vì sợ hãi mà tránh né cuộc đời. Chúng ta đưa tâm trở về với bình yên bởi vì chúng ta hiểu rằng, con tâm vọng động bất an, con tâm bị co thắt hay nóng bỏng vì phiền não, là con tâm đau khổ. Cái tâm ấy rất đau khổ, đau khổ nhiều, bởi vì trên đời này không có cái khổ nào mà to lớn và sâu thẳm, nóng cháy và dễ sợ bằng cái khổ tâm. Chúng ta hãy nghe câu Kinh Pháp Cú Đức Phật dạy:

Lửa tham ghê lắm ai ơi!

Hận sân cũng vậy, đốt người, đốt ta!

Lưới nào bằng lưới si mê,

Sông nào sánh được ái hà sông sâu?

(Kinh Pháp Cú, câu 251)

Vậy, chúng ta hãy làm cho tâm mát mẻ bình yên trở lại. Bằng cách tập làm cho tâm được an tịnh tỉnh lặng. Chúng ta đã đau khổ quá nhiều. Bây giờ chúng ta hãy sống. Sống với tỉnh thức, với hạnh phúc và bình yên.

Tuy nhiên, muốn được an tịnh tỉnh lặng, chúng ta cần phải cẩn thận suy xét xem những việc làm và lời nói của mình có đưa lại sự bình an cho tâm không. Chẳng hạn, trước khi đi đánh bài ở casino, chúng ta cần xét xem đi chơi như vậy có đem lại bình an cho tâm không, hay sẽ đưa tâm vào trạng thái tham lam, sân hận và si mê? Hoặc nếu chúng ta thích nói chuyện nhiều - và thích nghe nhiều - thì những điều mà chúng ta nói và nghe ấy có đem lại sự bình an trong sạch cho tâm không, hay càng nói càng nghe thì tâm càng dao động bất an? Tâm bất an dao động là tâm không sáng suốt. Tâm không sáng suốt sẽ đưa đến lời nói và việc làm không sáng suốt. Và như vậy thì sự đau khổ sẽ càng tăng. Vậy là chúng ta đang tự nhảy vào hầm lửa tội lỗi của đau khổ tham sân si. Đức Phật dạy:

Con đường phóng dật nguy nan!

Con đường tỉnh thức: vinh quang đời đời.

Buông lung là kẻ chết rồi.

Pháp mầu bất tử đợi người cần chuyên.

(Kinh Pháp Cú, câu 21)

Khi thất niệm là chúng ta để cho ô nhiễm phiền não làm chủ tâm mình. Những lúc ấy, chúng ta còn tệ hơn là đã chết, vì chúng ta mặc dù đang "sống" nhưng lại tự hành hạ lấy mình. Với ô nhiễm đang bốc lửa trong tâm, chúng ta hướng ngoại, thích nghe - thích nói - thích làm những điều không an tịnh, để tạo nghiệp bất thiện bằng khẩu, bằng thân hay bằng ý rồi phải gặt hái đau khổ về sau.

Các pháp do Ý dẫn đầu

Ý chủ, Ý tạo bắt cầu đưa duyên.

Nói, làm với ý chẳng hiền

Bánh xe, bò kéo khổ liền theo sau!

Các pháp do Ý dẫn đầu

Ý chủ, Ý tạo bắt cầu đưa duyên.

Nói, làm với ý tốt hiền,

Như hình dọi bóng, vui liền theo sau!

(Kinh Pháp Cú, câu 1-2)

Là con Phật, chúng ta phải sáng suốt biết cách sống an vui và ngưng hành hạ lấy mình. Chúng ta có thể ngưng đốt cháy mình. Bằng cách đưa tâm trở về với bình yên.

Trở về với bình yên có nghĩa là trở về với nguồn sống tâm linh. Chúng ta sẽ thắp sáng tâm mình bằng chánh niệm và trí tuệ, tắm mát tâm mình bằng hỉ lạc, làm nhẹ tâm mình bằng thư thái và cụ thể là tâm định, sẽ làm chúng ta rất hạnh phúc, bình yên.

Nhưng trước hết, muốn trở về với bình yên, chúng ta cần thấy rõ những điều bất toàn và đau khổ của thế gian mà chúng ta đã nhiều lần phải trải qua. Ồ, thế gian này là bất toàn! Thế gian này là như vậy đó. Song song với những hạnh phúc nhỏ nhoi là sự phiền muộn sâu dày! Chúng ta không bi quan đâu! Chúng ta chỉ can đảm nhìn nhận sự thật đó thôi.

Kinh nghiệm quá nhiều sự bất toàn và thay đổi của cuộc đời, những hạnh phúc tầm thường và não phiền dai dẳng, khi nhìn lại, chúng ta thấy một kiếp nhân sinh chẳng có gì ngoài tấm thân tàn tạ và con tâm mang đầy những lằn sẹo đau thương.

Nhìn kia! thể xác mê hồn

Một đống thịt thối, một hòm đớn đau!

Bận tâm tính chuyện đâu đâu

Có chi bền vững mà cầu trường sanh?

Thân này sẽ bị suy già

Thường hay tật bệnh, lại hòa uế nhơ.

Mỏng manh mạng sống từng giờ

Tử thần bên cửa, đợi chờ mang đi.

(Kinh Pháp Cú, câu 147-148)

Chỉ khi nào thấy rõ những điều bất toàn ấy, chúng ta mới quyết định làm một cái gì đó để thay đổi nó đi. Chúng ta sẽ có khả năng từ chối, thường thì mới đầu, chúng ta chỉ từ chối tạm thời, từ chối những hạnh phúc nhỏ nhoi của thế gian để đổi lấy cái hạnh phúc vĩ đại, sâu dày hơn. Chúng ta sẽ từ chối nghe và thấy những gì bất thiện bên ngoài. Chúng ta sẽ chọn bạn mà chơi. Sẽ chọn bạn mà nghe. Chúng ta sẽ đến với những gì bình an thanh tịnh. Nếu khước từ ô uế và đến với bình an thanh tịnh thì chúng ta sẽ được thanh tịnh bình an. Và sự hạnh phúc vĩ đại, sâu dày ấy chỉ được tìm thấy ở tâm định tỉnh, an lạc, và trí tuệ sáng suốt trong thiền.

Khéo thay! tu tập giác chi!

Lành thay! chánh hạnh, nhiếp trì bền tâm.

Người không ô nhiễm dục trần

Sống đời sáng chói, Niết-bàn ở đây.

(Kinh Pháp Cú, câu 89)

Vậy là chúng ta hành thiền. Có nghĩa là chúng ta sống với bình yên. Bằng cách đưa tâm trở về với thân. Tâm nằm trong thân, tâm an trú tỉnh lặng nơi thân. Lắng tâm theo dõi, nhìn vào tiến trình chuyển động của hơi thở, tâm chúng ta nằm yên, chìm sâu vào nơi đó. Tâm chúng ta được định tỉnh, cảm giác mát mẻ, hỉ lạc, thư thái, nhẹ nhàng, bình yên thấm nhuận toàn thân tâm. Chúng ta cảm nghe thật nhiều hạnh phúc. Hạnh phúc cao thượng của thiền định. Và đây chỉ là mới bắt đầu. Trong kinh điển Pali, Đức Phật gọi lối thực hành quán niệm này là Niệm Thân (Kayanupassana-satipatthana), một cách niệm để đem lại hạnh phúc và trí tuệ của pháp hành thiền Tứ Niệm Xứ.

Khi để tâm nằm yên chánh niệm nơi thân thì chúng ta sẽ được an lạc hạnh phúc. Tâm chánh niệm định tỉnh là tâm an lạc hạnh phúc. Đó là điều tự nhiên. Sống được 30 phút như vậy thì thật là đáng sống. Sống được một giờ, hay một ngày như vậy, thì thật là giá trị. Bởi vì chúng ta đang sống với hạnh phúc cao thượng, hạnh phúc hoàn toàn.

Thiền thất Quán Minh là một nơi để các bạn đạo cùng đến để hành thiền hầu đem sự bình yên, hạnh phúc về cho nội tâm. Chúng tôi mến chúc quí độc giả và đạo hữu luôn được hạnh phúc an vui trên đường đạo.

Trăm năm sống có ích gì

Buông lung, phóng dật, ác tri, ác tà!

Một ngày trong cõi người ta

Giới định, thiền tuệ - thật là tốt hơn.

(Kinh Pháp Cú, câu 110)

Tỳ kheo Na Tiên

Thiền thất Quán Minh

Falls Church, Virginia, USA

tháng 5-1999

Ghi chú: Kệ ngôn Pháp Cú do Tâm Cao phổ thơ.

Giới Thiệu Kinh Tập

(Sutta Nipata)

Hoà thượng Thích Minh Châu

Tập Sutta Nipatà là kinh thứ 5, trong 15 kinh thuộc Bộ Khuddaka Nipàta tức là Tiểu Bộ Kinh. Bộ Tiểu Bộ Kinh gồm có 15 kinh:

Khuddakapàtha (Tiểu Tụng Kinh),

Dhammapada (Pháp Cú),

Udàna (Tự Thuyết Kinh),

Itivuttaka (Như Thị Ngữ Kinh),

Vimànavatthu (Thiên Cung Sự Kinh),

Petavatthu (Ngạ Quỷ Sự Kinh),

Theragàthà (Trưởng Lão Tăng Kệ),

Therigàthà (Trưởng Lão Ni Kệ),

Jàtaka (Bổn Sanh),

Mahàniddesa (Đại Nghĩa Tích),

Cùlaniddesa (Tiểu Nghĩa Tích),

Patisambhidàmagga (Vô Ngại Giải Đạo),

Apadàna (Thí Dụ Kinh),

Buddhavamsa (Phật Sử) và

Cariyàpitaka (Hạnh tạng).

Theo một phân loại khác, Luật Tạng, Luận Tạng và tất cả kinh chưa được sưu tập vào 4 Bộ Nikàyà chính, lập thành Tiểu Bộ Kinh. Các vị thọ trì Trường Bộ Kinh không chấp nhận các kinh Khuddakapàtha, Cariyàpitaka và Apadàna, và phân loại các kinh khác vào Luận Tạng. Các vị thọ trì Trung Bộ Kinh không chấp nhận tập Khuddakapàtha, nhưng chấp nhận các kinh còn lại và phân loại chúng vào Kinh tạng. Theo truyền thống Miến Điện, 4 tập khác được cộng thêm vào, như Milindapanha, Suttasamgaha, Petakopadesa và Nettipakarana.

Kinh Tập này gồm có 5 Chương:

Chương I là Uragavagga - Phẩm Rắn gồm có 12 kinh;

Chương II, Tiểu Phẩm gồm có 14 kinh.

Chương III, Đại Phẩm gồm có 12 kinh;

Chương IV Phẩm Tám gồm có 16 kinh;

và Chương V, Trên Con Đường Đến Bờ Bên Kia, gồm có 17 kinh tất cả.

Tổng cộng kinh này có 5 Chương và 71 bài kinh.

Đặc biệt của tập này gồm những kinh có thể được xem là những kinh xưa nhất, cổ nhất, nghĩa là gần với thời đức Phật nhất. Chúng tôi dựa trên một số yếu tố để xác nhận tánh chất thật sự nguyên thủy của Bộ Suttànipàta này, về cả hai mặt Văn cú và Nội dung.

Trước hết, Tập Suttanipàta viết bằng một thể văn Pàli xưa nhất và cổ kính nhất, so sánh với các thể văn chúng ta thường được gặp trong các Bộ Dìgha Nikàya (Trường Bộ), Majjhima Nikàya (Trung Bộ), Samyutta Nikàya (Tương Ưng Bộ), Anguttara Nikàya (Tăng Chi Bộ). Nhiều thể văn gần với văn Vedà (Vệ Đà) được tìm thấy rất nhiều trong tập này, nhưng không tìm thấy trong các tập khác, như các danh từ và động từ số nhiều: sitàse, upatthitàse, caramàse. Các hình thức chủ cách số nhiều và sử dụng cách số ít của một số danh từ như: Vinicchayà thế cho vinicchayàni, lakkhanà thế cho lakkhanàni, mantà thế cho mantàya. Ngoài ra, chúng ta thường gặp các nguyên mẫu Vedà như Vippahàtane, Sampayàtave, unnametave rất ít khi được tìm thấy trong các tập kinh khác. Nhiều khi chúng ta thấy một số danh từ đặc biệt như chữ datthu thế cho disvà, atisìtvà thế cho atikkamivà, maga thế cho miga, tumo thế cho so v.v... Những danh từ này rất gần với tiếng Vệ đà không tìm thấy ở các bộ kinh khác. Như vậy, chứng tỏ Tập Suttanipàta được viết trong thời kỳ xưa nhất của ngôn ngữ Pàli, chưa được trau chuốt lưu loát, nhiều âm điệu như ngôn ngữ Pàli sau này. Giá trị cổ kính của ngôn ngữ Pàli trong tập này đánh giá tánh chất nguyên thủy của tập Suttanipàta.

Một yếu tố nữa giúp chúng ta biết giá trị cổ kính của tập này là một số kinh của tập này được tìm thấy trong các bộ kinh khác, và chứng tỏ các kinh khác đã sưu tầm một số kinh hiện có trong bộ Suttanipàta. Ví dụ kinh Seta (Sn. 548-573) được tìm thấy trong Majjhima Nikàya M.i. 146; kinh Vàsettha (Sn. 594-656) được tìm thấy cũng trong Majjhima Nikàya M.ii. 196.

Ngoài ra, tập Suttanipàta có ghi chép lại một vài giai đoạn trong đời sống tìm đạo và học đạo của Thái tử, những mẫu chuyện này rất giản dị và mộc mạc, không có xen lẫn thần thông phù phép với những hình ảnh thật đơn sơ và tươi đẹp.

Kinh Xuất gia (Sn. 405-424) diễn tả cuộc gặp gỡ giữa Thái tử với Vua Bimbisàra, khi Thái tử vừa mới xuất gia. Vua Bimbisàra đứng trên lầu nhìn xuống thấy Thái tử đang đi khất thực.

"Bình Sa Vương thấy Ngài,

Đứng trên sân lầu thượng

Thấy đầy đủ tướng tốt,

Bèn nói lên lời này." (409)

Sau khi sai sứ giả đi theo để tìm chỗ Thái tử, Vua Bimbisàra liền đi đến gặp Thái tử và thưa:

"Ngài thanh niên tuổi trẻ,

Ngây thơ, bước vào đời,

Cao đẹp được viên mãn,

Thiện sanh giòng Sát lỵ...

Tài sản ta cho ngươi.

Hãy hưởng và trả lời." (420-421)

Và Thái tử dứt khoát trả lời :

"Giòng họ thuộc mặt trời

Sanh tộc là Thích Ca,

Từ bỏ gia tộc ấy,

Thưa vua Ta xuất gia.

Ta không có thiết tha,

Đối với các loại dục,

Thấy nguy hiểm trong dục,

Bỏ chúng, là an ổn;

Ta sẽ đi, tinh tấn,

Ý Ta được hoan hỷ." (423-424)

Kinh Tinh Tấn tiếp theo nói lên sự cám dỗ của Ác ma. Khi Thái tử ngồi dưới cây Bồ đề tu hành, Ác ma đến gần, nói lên giọng từ mẫn :

"Ngươi ốm, không dung sắc

Nhà ngươi gần chết rồi,

Cả ngàn phần, ngươi chết;

Chỉ một phần còn sống.

Hãy sống, sống tốt hơn,

Sẽ làm các công đức." (426-427)

Thái tử trả lời từ tốn, nhưng không kém phần nghị lực :

"Bà con ác phóng dật,

Ngươi đến đây làm gì?

Với công đức nhỏ bé,

Ta đâu có cần đến!

Đây có tín, tinh tấn,

Và Ta có trí tuệ,

Như vậy Ta tinh tấn

Sao ngươi hỏi Ta sống." (431-432)

Và Thái tử nói lên quyết tâm chiến đấu của mình :

"Ôi này Ma Nu Ci!

Đây là quân đội ngươi,

Đây quân đội chiến trận

Của giòng họ Kanhà,

Kẻ nhát, không thắng ngươi

Ai thắng ngươi được lạc.

Ta mang cỏ Munja

Vững thay, đáng đời sống

Thà Ta chết chiến trận

Tốt hơn sống thất bại." (439-440)

Và cuối cùng, Ác ma thất bại trước dũng chí của Thái tử và vừa bỏ đi vừa than:

"Bảy năm ta bước theo

Chân theo chân Thế Tôn,

Không tìm được lỗi lầm

Nói Thế Tôn chánh niệm,

Như quạ bay xung quanh,

Hòn đá như đống mỡ."

"Có thể có gì mềm?

Có thể có gì ngọt?

Không tìm được vị ngọt

Quạ từ đó bay đi!

Như quạ mổ hòn đá

Ta bỏ Gotama." (446-448)

Câu chuyện thứ ba nói về ẩn sĩ Asita (A Tư Đà) đoán tướng cho Thái tử. Asita thấy Chư thiên vui mừng liền hỏi duyên cớ. Chư thiên đáp :

"Tại xứ Lâm tì ni

Trong làng các Thích Ca,

Có sanh vị Bồ tát

Báu tối thắng, vô tỷ.

Ngài sanh, đem an lạc

Hạnh phúc cho loài người,

Do vậy chúng tôi mừng

Tâm vô cùng hoan hỷ.

Ngài, chúng sanh tối thượng

Ngài, loài người tối thắng,

Bậc Ngưu Vương loài người

Thượng Thủ mọi sanh loại.

Ngài sẽ chuyển Pháp luân,

Trong khu rừng ẩn sĩ,

Rống tiếng rống sư tử,

Hùng mạnh, nhiếp loài thú." (683-684)

Đạo sư Asita liền vội vàng đi đến Kapilavatthu để được chiêm ngưỡng Thái tử.

"Sau khi thấy Thái tử,

Chói sáng như lửa ngọn,

Thanh tịnh như Sao ngưu

Vận hành giữa hư không

Sáng chiếu như mặt trời

Giữa trời thu mây tịnh

Ẩn sĩ tâm hoan hỷ

Được hỷ lạc rộng lớn." (687)

Khi thấy Thái tử chói sáng như mặt trời, khi nghĩ đến viễn ảnh chánh pháp được tuyên thuyết, nghĩ đến phận mình già yếu, A Tư Đà đã phát khóc.

"Khi vị ấy nghĩ đến

Số mệnh của tự mình,

Số mệnh không tốt đẹp,

Vị ấy rơi nước mắt"... (691)

Trước sự lo lắng của các vị Thích Ca, ẩn sĩ A Tư Đà giải tỏa mối lo lắng:

"Thấy họ Thích lo lắng

Vị ẩn sĩ trả lời :

Ta không thấy bất hạnh

Xảy đến cho Thái tử

Đối với (Thái tử) ấy,

Chướng ngại sẽ không có.

Vị này không hạ liệt,

Chớ có lo lắng gì.

Thái tử này sẽ chứng

Tối thượng quả Bồ đề,

Sẽ chuyển bánh xe Pháp

Thấy thanh tịnh tối thắng

Vì lòng từ thương xót,

Vì hạnh phúc nhiều người,

Và đời sống Phạm hạnh

Được truyền bá rộng rãi

Thọ mạng ta ở đời

Còn lại không bao nhiêu

Đến giữa đời sống Ngài,

Ta sẽ bị mệnh chung.

Ta sẽ không nghe Pháp

Bậc tinh cần vô tỷ

Do vậy ta sầu não,

Bất hạnh và khổ đau." (692-694)

Yếu tố thứ tư xác nhận sự cổ kính của Kinh Tập này là một số câu văn, một số ví dụ, một số hình ảnh được diễn tả, đã trở thành những câu cách ngôn dân gian.

Biển lớn thì im lặng. Khe nước thời chảy ồn. Cái gì trống kêu to. Cái gì đầy thì yên lặng. Những ví dụ này cho chúng ta thấy những kẻ ít hiểu biết thì hay nói nhiều, những kẻ hiểu biết nhiều thời thường im lặng như 2 câu kệ sau đây :

"Hãy học các giòng nước,

Từ khe núi vực sâu

Nước khe núi chảy ồn

Biển lớn đầy im lặng." (720)

"Cái gì trống kêu to,

Cái gì đầy, im lặng,

Ngu như ghè vơi nước

Bậc Trí như ao đầy." (721)

Với những kẻ hay nói, họa sẽ tự miệng sanh, như câu kệ khéo diễn tả dưới đây:

"Phàm con người đã sanh,

Sanh với búa trong miệng,

Kẻ ngu khi nói bậy,

Tự chặt đứt lấy mình." (657)

Hình ảnh sau đây, có vẻ trào phúng, nói đến đàn quạ thấy hòn đá lầm tưởng là miếng thịt mỡ, đến mổ để tìm cái gì ngọt, khi mổ xong biết mình lầm liền bay đi. Câu kệ châm biếm Ác ma đi theo đức Phật để tìm cơ hội hại Ngài, cuối cùng hại Ngài không được nên bỏ đi.

"Như quạ bay xung quanh

Hòn đá như đống mỡ.

"Có thể có gì mềm?"

"Có thể có gì ngọt?" (447)

"Không tìm được gì ngọt

Quạ từ đó bay đi

Như quạ mổ hòn đá

Ta bỏ Gotama." (448)

Một câu kệ nữa nói đến sóng biển không sanh ở giữa biển đại dương, cho chúng ta biết, kẻ đã giải thoát bao giờ cũng trầm tĩnh yên lặng, như bài kệ sau đây:

"Như chính giữa trung ương

Của biển cả đại dương,

Sóng biển không có sanh,

Biển hoàn toàn đứng lặng

Cũng vậy, vị tỷ kheo,

Đứng lặng không giao động

Không có sự bồng bột

Náo nức ở giữa đời." (920)

Đức Phật khuyên các người xuất gia, nên sống riêng một mình tinh tấn tu hành, như con tê giác chỉ có một sừng, sống một mình trong rừng.

"Do thân cận giao thiệp

Thân ái từ đấy sanh,

Tùy thuận theo thân ái,

Khổ này có thể sanh.

Nhìn thấy những nguy hại,

Do thân ái sanh khởi,

Hãy sống riêng một mình

Như tê ngưu một sừng". (36)

"Như nai trong núi rừng

Không gì bị trói buộc,

Tự đi chỗ nó muốn

Để tìm kiếm thức ăn,

Như các bậc hiền trí

Thấy tự do giải thoát,

Hãy sống riêng một mình

Như tê ngưu một sừng." (37)

Khi đức Phật thuyết pháp, giới thiệu đạo mới của Ngài, Ngài phải đương đầu với hai hệ thống xã hội rất hùng mạnh đang ngự trị trên xã hội Ấn Độ bấy giờ, tức là tổ chức Sa môn và tổ chức Bà la môn. Mỗi hệ thống có một số giáo chủ cầm đầu với hội chúng, với chủ thuyết, với phương pháp tu hành sai biệt và nhiều khi mâu thuẫn nhau. Đức Phật đã mạnh dạn loại bỏ những gì Ngài xem là trở ngại cho con người giác ngộ và giải thoát, và tự mình vạch ra một con đường mới mẻ đặc biệt của Ngài.

Trước hết, đức Phật không chấp nhận đời sống người tu hành mà còn đoán số, đoán mộng, bói toán, ăn các đồ ăn do kệ tụng đem lại :

"Ta không có thọ dụng

Đồ ăn từ kệ tụng,

Hỡi này Bà la môn,

Đây không phải là pháp,

Của những người có trí.

Chư Phật đều từ bỏ,

Ca hát các bài kệ." (480)

"Chớ có dùng bùa chú,

Anthava Vedà,

Chớ tổ chức đoán mộng,

Coi tướng và xem sao,

Mong rằng đệ tử Ta,

Không đoán tiếng thú kêu

Không chữa bệnh không sanh,

Không hành nghề lang băm." (927)

Đức Phật cũng không chấp nhận cầu mong điềm lành. Các chư Thiên hỏi đức Phật làm thế nào được điềm lành (Mangalam), đức Phật trả lời bằng 48 hành động tốt, vì chỉ có hành động lành là điềm lành tối thượng, như kinh Mangala sutta đã khéo diễn tả :

"Không thân cận kẻ ngu

Như gần gũi bậc trí,

Đảnh lễ người đáng lễ

Là điềm lành tối thượng." (259)

"Học nhiều nghề nghiệp giỏi,

Khéo huấn luyện, học tập

Nói những lời khéo nói.

Là điềm lành tối thượng." (261)

"Hiếu dưỡng mẹ và cha

Nuôi dưỡng vợ và con

Làm nghề không rắc rối,

Là điềm lành tối thượng." (262)

"Bố thí, hành đúng pháp,

Săn sóc các bà con,

Làm nghiệp, không lỗi lầm,

Là điềm lành tối thượng." (263)

"Chấm dứt, từ bỏ ác,

Chế ngự đam mê rượu,

Trong pháp không phóng dật,

Là điềm lành tối thượng." (264)

"Kính lễ và hạ mình

Biết đủ và biết ơn

Đúng thời, nghe chánh pháp

Là điềm lành tối thượng." (265)

Như vậy, đức Phật bác bỏ sự tin tưởng ở điềm lành và khuyến khích làm các hạnh lành, vì các hạnh lành là điềm lành tối thượng.

Thêm một bước nữa, đức Phật không chấp nhận quan điểm của các Bà la môn, tin tưởng ở thuyết thọ sanh tử cho mình là giai cấp đáng tôn trọng nhất, chỉ vì sanh ra từ miệng Phạm thiên và do vậy các giai cấp Sát đế lỵ, Phệ xá và Thủ đà phải tôn trọng phục vụ giai cấp Bà la môn. Đức Phật chống lại quan điểm thọ sanh này và tuyên bố rằng chỉ do hành động mới đánh giá giá trị con người, xem con người có đáng tôn trọng hay không.

"Bần tiện không vì sanh.

Phạm chí không vì sanh,

Do hành, thành bần tiện,

Do hành thành Phạm chí." (136)

"Không phải do thọ sanh (*)

Được gọi Bà la môn!

Không phải do thọ sanh,

Gọi phi Bà la môn

Chính do sự hành động,

Được gọi Bà la môn

Chính do sự hành động

Gọi phi Bà la môn." (Trung Bộ Kinh)

(*) thọ sanh: đẻ

Bước thêm một bước nữa, đức Phật bác bỏ các luận thuyết, các triết lý suông, vì chúng không thể đưa con người đến giải thoát, an tịnh. Có đến 63 luận thuyết thịnh hành trong thời đức Phật và đức Phật đều bác bỏ chúng, vì chúng chỉ gây thêm tranh luận :

"Các Sa môn tranh luận,

Có đến 63 thuyết,

Các ngôn thuyết văn tự

Y đây, các tưởng khởi." (538)

"Ai thiên trú trong kiến,

Xem kiến ấy tối thắng

Ở đời đặt kiến ấy

Vào địa vị tối thượng,

Người ấy nói tất cả,

Người khác là hạ liệt,

Do vậy không vượt khỏi

Sự tranh luận ở đời." (796)

"Những ai muốn tranh luận

Sau khi vào hội chúng,

Chúng công kích lẫn nhau,

Chúng gọi nhau là ngu

Cái làm nó cống cao

Cũng là đất hại nó,

Tuy vậy nó vẫn nói

Lời cống cao kiêu mạn." (830)

"Không phải từ tri kiến

Từ truyết thống, từ trí

Không phải từ giới cấm,

Thanh tịnh được đem đến." (839)

"Ngươi đã có cuồng tín,

Không đưa đến thanh tịnh

Vì đã có thiên vị,

Với tri kiến tác thành." (910)

Sau khi bác bỏ mê tín dị đoan, tà kiến, truyền thống, điềm lành, các luận thuyết, tế thần, tế lửa, v.v... Đức Phật tự mình xây dựng con đường giải thoát, giác ngộ của mình. Và tập Suttanipàta sưu tầm cho chúng ta thấy, những bài kệ diễn tả đức Phật, sai khác với các ngoại đạo sư hiện tại như thế nào.

Trước hết, Ngài là bậc có mắt, cakkhumantu, có pháp nhãn thấy rõ tất cả :

"Đức Phật thật có mắt

Đối với tất cả pháp. (161)

"Bậc có mắt xuất hiện

Đời này và thiên giới

Quét sạch mọi u ám,

Độc cư, chứng an lạc." (956)

"Vị ấy Chánh đẳng giác

Hỡi này Bà la môn,

Bậc có mắt thấy được

Trong tất cả các pháp." (992)

Đức Phật là vị có một cái nhìn sáng suốt, một sự hiểu biết thấu triệt, thấy đau khổ trong các chủ thuyết, không chấp nhận chủ thuyết nào, tìm đến chân lý, Ngài thấy được sự an tịnh nội tâm.

"Với Ta không có nói!

Ta nói như thế này,

Sau khi quan sát kỹ

Sự chấp thủ trong pháp

Trong tất cả tri kiến.

Ta không có chấp trước,

Ta thấy sự cất chứa

Tịch tịnh trong nội tâm." (837)

"Ai đã chặt sanh hữu,

Không còn gieo giống thêm,

Sanh hữu đã đoạn tận,

Không còn muốn thọ sanh,

Được gọi là ẩn sĩ

Một mình đi im lặng,

Bậc ẩn sĩ đã thấy

Con đường tịch tịnh ấy." (208)

Nếp sống đức Phật giới thiệu là một nếp sống của vị ẩn sĩ, Mâu ni, một vị đã từ bỏ gia đình sống không gia đình, không có trú xứ nào.

"Thân mật, sinh sợ hãi,

Trú xứ sanh bụi bậm

Không trú xứ, không thân

Hình ảnh bậc ẩn sĩ." (207)

Một vị đã nhiếp phục tham ái và ái dục, không để ái dục chi phối.

"Vị ấy sống viễn ly

Mọi sự việc ở đời...

Như hoa sen có gai,

Sinh ra ở trong nước,

Không bị nước và bùn

Mắc dính và thân ướt,

Như vậy bậc ẩn sĩ

Nói an tịnh, không tham,

Không bị dục và đời,

Mắc dính và thấm ướt." (845)

Một vị ẩn sĩ không có thiếu thốn, không có tri kiến, không có tà kiến, từ bỏ các chủ thuyết và không có tranh luận với ai ở đời.

"Chính đối với vị ấy,

Ngã, phi ngã đều không

Vị ấy đã tẩy sạch,

Mọi tà kiến ở đời." (787)

"Một số người nói rằng

Đây mới là sự thật,

Chứng nói các người khác,

Là trống không giả dối.

Do chấp thủ như vậy,

Chúng tranh luận đấu tranh,

Vì sao bậc Sa môn.

Không cùng nói một lời." (88)

"Thường trú xả, chánh niệm,

Không nghĩ mình bằng người.

Hơn người thua kém người

Vị ấy không bồng bột." (855)

Sống đời sống viễn ly, không tham đắm vật gì, vị ẩn sĩ sống đời sống vô hữu, không có "Ta"; không có "của Ta", thực hành hạnh vô ngã một cách tốt đẹp.

"Vị ấy không con cái,

Thú vật, ruộng, tài sản,

Không có gì nắm lấy,

Là ta, là không ta." (858)

"Ai không có vật gì,

Không có, không sầu muộn,

Không đi đến các pháp

Vị ấy gọi an tịnh." (861)

"Không nghĩ: "đây của tôi"

Không nghĩ: "đây của người"

Người không có tự ngã

Không sầu gì không ngã." (951)

Nhờ thực hành vô ngã, vị ẩn sĩ đi đến an tịnh trong nội tâm:

"Hãy giữ được an tịnh

Về phía từ nội tâm,

Đã không có tự ngã,

Từ đâu có vô ngã." (919)

Và đích cuối cùng của con đường tu hành, đối với vị ẩn sĩ là "Niết bàn tịch tịnh".

"Từ bỏ lòng tham dục,

Đây tỷ kheo có tuệ,

Chứng bất tử tịch tịnh,

Niết bàn giới, thường trú!" (204)

Một điểm son đáng chú ý là tập này có một số kinh rất được phổ thông, và được chư Tăng các nước Nam Tông tụng đọc thường xuyên như kinh Ratanasutta (kinh Châu Báu), kinh Mangalasutta (kinh Điềm Lành) và kinh Mettasutta (kinh Từ Bi). Ngoài ra có nhiều bài kinh ngắn gọn, ý tứ hàm xúc, tán thán hạnh ẩn sĩ làm nổi bật đặc điểm của kinh này là tán dương ở đời sống của vị xuất gia tầm đạo, như kinh Rắn, kinh Vị Ẩn sĩ, kinh Ràhula, kinh Dhammika, kinh Nàlaka, kinh Paràbhida, kinh Tuvataka, kinh Attadanda, kinh Sàriputta. Những kinh này phần lớn đề cập đến hạnh ẩn sĩ, và như vậy làm nổi bật bối cảnh an tịnh tu hành mà Kinh Tập này đề cao một cách đặc biệt.

Hòa Thượng Thích Minh Châu

Thiền Viện Vạn Hạnh

Sài Gòn, 1978 (PL. 2522)

Chân thành cám ơn chị Hải Hạnh đã có thiện tâm giúp đánh máy lại bài pháp nầy (11/99). Cập nhật: 13/06/2015

Kinh Từ Bi

(Kinh Tập, 143-152)

Metta Sutta

(Sutta Nipata, 143-152)

Ai khôn ngoan muốn cầu hạnh phúc

Và ước mong sống với an lành

Phải tài năng, ngay thẳng, công minh

Nghe lời phải dịu dàng khiêm tốn

He who is skilled in doing good and

who wishes to attain that state of calm

should be able, upright, perfectly upright

obedient, gentle, and humble

Ưa thanh bần, dễ dàng chịu đựng

Ít bận rộn, vui đời giản dị

Chế ngự giác quan và thận trọng

Không liều lĩnh, chẳng mê tục lụy

Contented, easily looked after,

with few duties, simple in livelihood,

controlled in senses, discreet, not impudent,

not greedily attached to families

Không chạy theo điều quấy nhỏ nhoi

Mà thánh hiền có thể chê bai

Đem an vui đến cho muôn loài

Cầu chúng sinh thảy đều an lạc

He should not commit any slight wrong,

so that other wise men might find fault in him.

May all beings be happy and safe,

may their hearts be wholesome

Không bỏ sót một hữu tình nào

Kẻ ốm yếu hoặc người khỏe mạnh

Giống lớn to hoặc loại dài cao

Cỡ trung bình, hoặc ngắn, nhỏ, thô

Có hình tướng hay không hình tướng

Ở gần ta hoặc ở nơi xa

Đã sinh rồi hoặc sắp sinh ra

Cầu cho tất cả đều an lạc

Whatsoever living beings there are;

feeble or strong, long, stout or medium,

short, small or large, seen or unseen.

Those dwelling far or near,

those who are born and those

who are to be born.

May all beings, without exception,

be happy minded.

Với ai và bất luận ở đâu

Không lừa dối, chẳng nên khinh dễ

Lúc căm hờn hoặc khi giận dữ

Đừng mưu toan gây khổ cho nhau

Let not one deceive another nor despise any

person whatsoever in any place.

In anger or ill-will,

let him not wish any harm to another.

Như mẹ hiền thương yêu con một

Dám hy sinh bảo vệ cho con

Với muôn loài ân cần không khác

Lòng ái từ như biển như non

Just as a mother would protect her

only child at the risk of her own life,

even so let him cultivate a boundless heart

towards all beings.

Tung rải từ tâm khắp vũ trụ

mở rộng lòng thương không giới hạn

Tầng trên, phía dưới, và khoảng giữa

Không vướng mắc, oán thù, ghét bỏ

Let thoughts of boundless love pervade the

whole world; above, below and across

without any obstruction,

without any hatred, without any enmity.

Khi đi, khi đứng hoặc nằm ngồi

Những lúc tinh thần được tỉnh táo

Phát triển luôn dòng chính niệm nầy

Là lối sống cao đẹp nhất đời

Whether he stands, walks, sits or lies down,

as long as he is awake,

he should develop this mindfulness.

This, they say is the highest conduct here.

Đừng để lạc vào nơi mê tối

Đủ giới đức trí tuệ cao vời

Và dứt bỏ lòng tham dục lạc

Được như thế thoát khỏi luân hồi

Not falling into error,

virtuous and endowed with insight,

he discards attachment to sensuous desires.

Truly, he does not come again;

to be conceived in a womb.

(bản dịch Việt ngữ của HT Thiện Châu)

(English translation by Mahathera Dhammananda)

Kinh Thương Yêu

(Kinh Từ Bi - Metta Sutta)

Thích Nhất Hạnh dịch

Những ai muốn đạt tới an lạc thường nên học hạnh thẳng thắn, khiêm cung, biết xử dụng ngôn ngữ từ ái. Những kẻ ấy biết sống đơn giản mà hạnh phúc, nếp sống từ hòa, điềm đạm, ít ham muốn, không đua đòi theo đám đông.

Những kẻ ấy sẽ không làm bất cứ một điều gì mà các bậc thức giả có thể chê cười.

Và đây là điều họ luôn luôn tâm niệm:

Nguyện cho mọi người và mọi loài đươc sống trong an toàn và hạnh phúc, tâm tư hiền hậu và thảnh thơi.

Nguyện cho tất cả các loài sinh vật trên trái đất đều được sống an lành, những loài yếu, những loài mạnh, những loài cao, những loài thấp, những loài lớn, những loài nhỏ, những loài ta có thể nhìn thấy, những loài ta không thể nhìn thấy, những loài ở gần, những loài ở xa, những loài đã sinh và những loài sắp sinh.

Nguyện cho đừng loài nào sát hại loài nào, đừng ai coi nhẹ tính mạng của ai, đừng ai vì giận hờn hoặc ác tâm mà mong cho ai bị đau khổ và khốn đốn.

Như một bà mẹ đang đem thân mạng mình che chở cho đứa con duy nhất, chúng ta hãy đem lòng từ bi mà đối xử với tất cả mọi loài.

Ta hãy đem lòng từ bi không giới hạn của ta mà bao trùm cả thế gian và muôn loài, từ trên xuống dưới, từ trái sang phải, lòng từ bi không bị bất cứ gì làm ngăn cách, tâm ta không còn vương vấn một chút hờn oán hoặc căm thù. Bất cứ lúc nào, khi đi, khi đứng, khi ngồi, khi nằm, miễn là còn thức, ta nguyện duy trì trong ta chánh niệm từ bi. Nếp sống từ bi là nếp sống cao đẹp nhất.

Không lạc vào tà kiến, loại dần ham muốn, sống nếp sống lành mạnh và đạt thành trí giác, hành giả sẽ chắc chắn vượt thoát khỏi tử sinh.

Chú Thích:

Metta sutta với bản Việt dịch nêu trên của Thầy Nhất Hạnh do Làng Hồng Pháp Quốc xuất bản. Tựa kinh tiếng Việt do thầy dịch là "Kinh Thương Yêu", tiếng Anh là "Sutra on Loving-kindness" tiếng Sanskrit là "Maitri sutta", nhà học giả Edward Conze dịch là "Unlimited Friendliness".

Kinh này thuộc hệ Nguyên thủy, được các tu sĩ và Phật tử đọc tụng hàng ngày.

Metta là chữ Pali, theo Tự Điển Phật Học Việt Nam, Thích Minh Châu, Nhà xuất bản KHXH Hà-Nội 1991 giảng nghĩa là "Lòng thương yêu rộng lớn, muốn đem niềm vui lại cho tất cả chúng sinh."

Theo Hoà Thượng Narada trong quyển Đức Phật và Phật Pháp, bản Việt dịch của Phạm Kim Khánh thì Phạn ngữ Metta dịch là "Tâm Từ", và Metta Sutta dịch là "Kinh Từ Bi". "Metta là cái gì làm cho lòng ta êm dịu, là tâm trạng của một người bạn tốt, là lòng ước mong chân thành cho tất cả chúng sinh đều được sống an lành vui vẻ."

"So sánh tâm Từ với tình mẫu tử trong kinh Từ Bi, Đức Phật không đề cập đến lòng trìu mến thương yêu (passionate love) ít nhiều vị kỷ của người mẹ. Đức Phật chỉ nhằm vào sự mong mỏi chân thành của bà mẹ hiền muốn cho đứa con duy nhất của mình được sống an lành. Trìu mến thương yêu đem lại phiền não. Tâm từ chỉ tạo an lành hạnh phúc.

"Đây là một điểm tế nhị mà ta không nên hiểu lầm. Cha mẹ thương yêu, trìu mến con, con thương yêu cha mẹ, chồng thương yêu vợ, vợ thương yêu chồng. Tình luyến ái giữa những người thân yêu là lẽ thường, là một sự kiện tự nhiên. Thế gian không thể tồn tại được nếu không có tình thương. Nhưng tình thương luôn luôn ích kỷ, hẹp hòi, không so sánh được với tâm Từ là tình thương đồng đều đối với tất cả chúng sinh trong vũ trụ bao la. Do đó tâm Từ không đồng nghĩa với tình thương yêu ích kỷ.

"Tâm từ (metta) không phải sự yêu thương xác thịt, cũng không phải lòng luyến ái đối với người nào. Tình dục và luyến ái là nguồn gốc của bao điều phiền não.

"Tâm từ cũng không phải là tình thương riêng biệt đối với người láng giềng, bởi vì người có tâm từ không phân biệt người thân kẻ sơ.

"Tâm từ không phải chỉ là tình huynh đệ rộng rãi giữa người và người, mà phải bao trùm tất cả chúng sinh, không trừ bỏ một sinh vật nhỏ bé nào, bởi vì loài cầm thú, các người bạn xấu số của chúng ta, cũng cần nhiều đến sự giúp đỡ và tình thương của chúng ta.

"Tâm từ cũng không phải là tình đồng chí, không phải tình đồng chủng, không phải tình đồng hương, cũng không phải tình đồng đạo.

"Tâm từ êm dịu vượt hẳn lên trên các thứ tình hẹp hòi ấy. Phạm vi hoạt động của tâm Từ không bờ bến, không biên cương, không hạn định. Tâm Từ không có bất luận một loại kỳ thị nào. Nhờ tâm Từ mà ta có thể xem tất cả chúng sinh là bạn hữu, và khắp nơi trên thế gian như chỗ chôn nhau cắt rún.

"Tựa hồ như ánh sáng mặt trời bao trùm vạn vật, tâm Từ cao thượng rải khắp đồng đều phước lành thâm diệu cho mọi người, thân cũng như sơ, bạn cũng như thù, không phân biệt giầu nghèo, sang hèn, nam nữ, hư hèn hay đạo đức, người hay thú.

"Người thực hiện tâm Từ đến mức cùng tột sẽ thấy mình đồng hóa với tất cả chúng sinh, không còn sự khác biệt giữa mình và người. Cái gọi là "ta" lần lần mở rộng lan tràn cùng khắp càn khôn vạn vật. Mọi sự chia rẽ đều tiêu tan, biến mất như đám sương mờ trong nắng sáng. Vạn vật trở thành một, đồng thể, đồng nhất. [HT Narada, Đức Phật và Phật Pháp, trang 584-588]

(Trích từ Trang Nhà Hoa Sen; http://users.deltanet.com/~qnguyen/index.htm )

English Version:

Metta Sutta - Discourse on Loving-Kindness

This is what should be done

By one who is skilled in goodness,

And who knows the path of peace:

Let them be able and upright,

Straightforward and gentle in speech.

Humble and not conceited,

Contented and easily satisfied.

Unburdened with duties and frugal in their ways.

Peaceful and calm, and wise and skillful,

Not proud and demanding in nature.

Let them not do the slightest thing

That the wise would later reprove.

Wishing: In gladness and in saftey,

May all beings be at ease.

Whatever living beings there may be;

Whether they are weak or strong, omitting none,

The great or the mighty, medium, short or small,

The seen and the unseen,

Those living near and far away,

Those born and to-be-born,

May all beings be at ease!

Let none deceive another,

Or despise any being in any state.

Let none through anger or ill-will

Wish harm upon another.

Even as a mother protects with her life

Her child, her only child,

So with a boundless heart

Should one cherish all living beings:

Radiating kindness over the entire world

Spreading upwards to the skies,

And downwards to the depths;

Outwards and unbounded,

Freed from hatred and ill-will.

Whether standing or walking, seated or lying down

Free from drowsiness,

One should sustain this recollection.

This is said to be the sublime abiding.

By not holding to fixed views,

The pure-hearted one, having clarity of vision,

Being freed from all sense desires,

Is not born again into this world.

(this popular English version is used by the Buddhist Society of Western Australia)