So sánh các bộ luật Tỳ-kheo

1. Một thời, Thế Tôn trú ở giữa dân chúng Sakka, tại Kapilavatthu, khu vườn Nigrodha. Rồi Mahāpajāpati Gotamī đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi đứng một bên. Đứng một bên, Mahāpajāpati Gotamī bạch Thế Tôn:

- Lành thay, bạch Thế Tôn, nếu nữ nhân được xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình trong Pháp và Luật do Như Lai thuyết giảng.

- Thôi vừa rồi, này Gotamī , chớ có ưa thích nữ nhân được xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình trong Pháp và Luật do Như Lai thuyết giảng.

2. Lần thứ hai, Mahāpajāpati Gotamī bạch Thế Tôn:

- Lành thay, bạch Thế Tôn, nếu nữ nhân được xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình trong Pháp và Luật do Như Lai thuyết giảng.

- Thôi vừa rồi, này Gotamī , chớ có ưa thích nữ nhân được xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình trong Pháp và Luật do Như Lai thuyết giảng.

3. Lần thứ ba, Mahāpajāpati Gotamī bạch Thế Tôn:

- Lành thay, bạch Thế Tôn, nếu nữ nhân được xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình trong Pháp và Luật do Như Lai thuyết giảng.

- Thôi vừa rồi, này Gotamī , chớ có ưa thích nữ nhân được xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình trong Pháp và Luật do Như Lai thuyết giảng.

Rồi Mahāpajāpati Gotamī biết được: "Thế Tôn không chấp nhận cho nữ nhân được xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình trong Pháp và Luật do Như Lai thuyết giảng", liền khổ đau, sầu muộn, nước mắt đầy mặt, khóc than, đảnh lễ Thế Tôn, thân bên hữu hướng về Ngài rồi ra đi.

4. Rồi Thế Tôn, sau khi ở Kapilavatthu cho đến khi vừa ý, rồi ra đi đến Vesàli, tiếp tục bộ hành rồi đến Vesàli.

Ở đấy, Thế Tôn ở Vesāli, tại Đại Lâm, ở ngôi nhà có nóc nhọn. Rồi Mahāpajāpati Gotamī , với tóc cạo sạch, đắp áp cà-sa, cùng với nhiều nữ nhân Sākya ra đi đến Vesāli, tiếp tục bộ hành và đến Vesāli, tại Đại Lâm, ở ngôi nhà có nóc nhọn. Rồi Mahāpajāpati Gotamī , với chân bị sưng, tay chân lấm bụi khổ đau, sầu muộn, nước mắt đầy mặt, khóc than, đứng ngoài cửa chính. Tôn giả Ānanda thấy Mahāpajāpati Gotamī với chân bị sưng, tay chân lấm bụi khổ đau, sầu muộn, nước mắt đầy mặt, khóc than, đứng ngoài cửa chính, thấy vậy liền nói với Mahāpajāpati Gotamī :

- Thưa Gotamī , vì sao lại đứng ở cửa với chân bị sưng, tay chân lấm bụi khổ đau, sầu muộn, nước mắt đầy mặt, khóc than như vậy?

- Thưa Tôn giả Ānanda, vì rằng Thế Tôn không chấp nhận cho nữ nhân xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình trong Pháp và Luật do Như Lai tuyên thuyết.

- Vậy thưa Gotamī , hãy đứng chờ ở đây, chờ cho đến khi tôi xin phép Thế Tôn; để nữ nhân được xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình trong Pháp và Luật do Như Lai thuyết giảng.

5. Rồi Tôn giả Ānanda đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả Ānanda bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, có Mahāpajāpati Gotamī với chân bị sưng, tay chân lấm bụi khổ đau, sầu muộn, nước mắt đầy mặt, khóc than đứng ở ngoài cửa nói rằng: "Thế Tôn cho phép nhận cho nữ nhân xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình trong Pháp và Luật do Như Lai thuyết giảng". Lành thay! Bạch Thế Tôn, nếu nữ nhân được xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình trong Pháp và Luật do Như Lai thuyết giảng.

- Thôi vừa rồi, này Ānanda, chớ có ưa thích nữ nhân được xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình trong Pháp và Luật do Thế Tôn thuyết giảng.

Lần thứ hai ... Lần thứ ba, Tôn giả Ānanda bạch Thế Tôn:

- Lành thay! Bạch Thế Tôn, nếu Thế Tôn cho phép nữ nhân được xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình trong Pháp và Luật do Thế Tôn thuyết giảng.

- Thôi vừa rồi, này Gotamī , chớ có ưa thích nữ nhân được xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình trong Pháp và Luật do Thế Tôn thuyết giảng.

6. Rồi Tôn giả suy nghĩ như sau: "Thế Tôn không chấp nhận cho nữ nhân được xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình trong Pháp và Luật do Như Lai thuyết giảng. Vậy ta hãy dùng phương pháp khác để xin Thế Tôn cho phép nữ nhân được xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình ".

Rồi Tôn giả Ānanda bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, không biết nữ nhân sau khi xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình trong Pháp và Luật do Như Lai thuyết giảng, có thể chứng được Dự lưu quả, Nhất lai quả, Bất lai quả hay A-la-hán quả không?

- Này Ānanda, sau khi xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình trong Pháp và Luật do Như Lai thuyết giảng, nữ nhân có thể chứng được Dự lưu quả, Nhất lai quả, Bất lai quả hay A-la-hán quả.

- Bạch Thế Tôn, sau khi xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình trong Pháp và Luật do Như Lai thuyết giảng, nữ nhân có thể chứng được Dự lưu quả, Nhất lai quả, Bất lai quả hay A-la-hán quả. Lại nữa, bạch Thế Tôn, Mahāpajāpati đã giúp đỡ Thế Tôn rất nhiều trong vai người dì, người vú, người kế mẫu, khi mẹ của Thế Tôn mệnh chung, lại cho Thế Tôn bú sữa. Lành thay, bạch Thế Tôn, nếu nữ nhân được xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình trong Pháp và Luật do Như Lai thuyết giảng.

7. - Này Ānanda, nếu Mahāpajāpati Gotamī chấp nhận tám kính pháp, thời Gotamī có thể được thọ cụ túc giới:

Dầu cho thọ đại giới một trăm năm, một Tỷ-kheo-ni đối với một Tỷ-kheo mới thọ đại giới trong một ngày cũng phải đảnh lễ, đứng dậy, chắp tay, xử sự đúng pháp. Pháp này sau khi cung kính, tôn trọng, đảnh lễ, cúng dường, cho đến trọn đời không được vượt qua.

Tỷ-kheo-ni không có thể an cư mùa mưa tại chỗ không có Tỷ-kheo. Pháp này sau khi cung kính, tôn trọng, đảnh lễ, cúng dường, cho đến trọn đời không được vượt qua.

Nửa tháng một lần, Tỷ-kheo-ni cần phải thỉnh chúng Tỷ-kheo hỏi ngày trai giới và đến để thuyết giới. Pháp này, sau khi cung kính, tôn trọng, đảnh lễ, cúng dường, cho đến trọn đời không được vượt qua.

Sau khi an cư mùa mưa xong, Tỷ-kheo-ni cần phải làm lễ Tự tứ trước hai Tăng chúng về ba vấn đề được thấy, được nghe và nghi. Pháp này, sau khi cung kính, tôn trọng, đảnh lễ, cúng dường, cho đến trọn đời không được vượt qua.

Tỷ-kheo-ni phạm trọng tội phải hành pháp pakkhamānattam (man-na-đọa) cho đến nửa tháng. Pháp này, sau khi cung kính, tôn trọng, đảnh lễ, cúng dường, cho đến trọn đời không được vượt qua.

Sau khi học tập sáu pháp trong hai năm, phải đến xin thọ cụ túc giới trước hai Tăng chúng. Pháp này, sau khi cung kính, tôn trọng, đảnh lễ, cúng dường, cho đến trọn đời không được vượt qua.

Không vì duyên cớ gì, một Tỷ-kheo-ni có thể mắng nhiếc, chỉ trích một Tỷ-kheo. Pháp này, sau khi cung kính, tôn trọng, đảnh lễ, cúng dường, cho đến trọn đời không được vượt qua.

Bắt đầu từ hôm nay, có sự giáo giới phê bình giữa các Tỷ-kheo về Tỷ-kheo-ni, không có sự giáo giới phê bình giữa các Tỷ-kheo-ni về các Tỷ-kheo. Pháp này, sau khi cung kính, tôn trọng, đảnh lễ, cúng dường, cho đến trọn đời không được vượt qua.

Này Ānanda, nếu Mahāpajāpati Gotamī chấp nhận tám kính pháp này, thời cho phép Mahāpajāpati Gotamī được thọ cụ túc giới.

8. Rồi Tôn giả Ānanda, sau khi học từ Thế Tôn tám trọng pháp này, rồi đi đến Mahāpajāpati Gotamī, sau khi đến, nói với Mahāpajāpati Gotamī:

- Nếu Mahāpajāpati Gotamī chấp nhận tám kính pháp này, thời Gotamī sẽ được thọ cụ túc giới: "Dầu cho thọ đại giới một trăm năm, một Tỷ-kheo-ni ... không có sự giáo giới phê bình giữa các Tỷ-kheo-ni về các Tỷ-kheo. Pháp này, sau khi cung kính, tôn trọng, đảnh lễ, cúng dường, cho đến trọn đời không được vượt qua". Nếu Gotamī chấp nhận tám trọng pháp này, thời Gotamī sẽ được thọ cụ túc giới.

- Thưa Tôn giả Ānanda, ví như một người đàn bà hay một người đàn ông, còn đang tuổi trẻ, tánh ưa trang sức, sau khi gội đầu xong, sau khi được một vòng hoa sen xanh hay một vòng vũ quý hoa, hay một vòng thiên tư hoa (hay cự thắng hoa) dùng hai tay cầm lấy vòng hoa ấy và đặt lên đỉnh đầu. Cũng vậy, thưa Tôn giả, tôi xin chấp nhận tám kính pháp này, cho đến trọn đời không có vượt qua.

9. Rồi Tôn giả Ānanda đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Tôn giả Ānanda bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, Mahāpajāpati Gotamī đã chấp nhận tám kính pháp này, cho đến trọn đời không có vượt qua.

- Này Ānanda, nếu nữ nhân không được xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình trong Pháp và Luật do Như Lai thuyết giảng, thời này Ānanda, Phạm hạnh được an trú lâu dài, và diệu pháp được tồn tại đến một ngàn năm. Vì rằng, này Ānanda, nữ nhân được xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình trong Pháp và Luật này, nay này Ānanda, Phạm hạnh sẽ không được an trú lâu dài, thời này Ānanda, diệu pháp được tồn tại năm trăm năm.

Ví như, này Ānanda, những gia đình nào có nhiều phụ nữ, ít đàn ông, thời những gia đình ấy rất dễ bị các đạo tặc, trộm cắp não hại. Cũng vậy, này Ānanda, nữ nhân được xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình trong Pháp và Luật này, nên Phạm hạnh sẽ không được an trú lâu dài.

Ví như, này Ānanda, khi nào một chứng bệnh được tên là "trắng như xương" rơi vào một ruộng lúa đã chín, thời ruộng lúa ấy không có an trú lâu dài. Cũng vậy, này Ānanda, khi nào nữ nhân được xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình trong Pháp và Luật này, thời Phạm hạnh này không có an trú lâu dài.

Ví như, này Ānanda, khi nào một chứng bệnh được tên là "đỏ sét" rơi vào một ruộng mía đã chín, thời ruộng mía ấy không có an trú lâu dài. Cũng vậy, này Ānanda, khi nào nữ nhân được xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình trong Pháp và Luật này, thời Phạm hạnh này không được an trú lâu dài.

Ví như, này Ānanda, một người vì nghĩ đến tương lai xây dựng bờ đê cho một hồ nước lớn để nước không thể chảy qua, cũng vậy, này Ānanda, vì nghĩ đến tương lai, Ta mới ban hành kính tám pháp này, cho các Tỷ-kheo-ni cho đến trọn đời không vượt qua.

Về các điều giới trong đạo Phật

Bình Anson sưu tập

Tham khảo:

1) Hòa thượng Hộ Tông (1966), Luật Xuất gia Tóm tắt.

2) Tỳ khưu Giác Giới (1997), Luật nghi Sa-di.

3) Tỳ khưu Giác Giới (2003), Luật nghi Tổng quát.

4) Tỳ khưu Giác Giới (2006), Cư sĩ Giới pháp.

5) Tỳ khưu Indacanda (2006), Phân tích Giới Tỳ khưu, Tạng Luật.

6) Bhikkhu Ariyesako (1999), The Bhikkhus' Rules: A Guide for Laypeople.

7) Bhikkhu Thanissaro (1996), The Buddhist Monastic Code: The Patimokkha Training Rules.

*

I. Năm giới căn bản

1) Không sát sinh.

2) Không trộm cắp.

3) Không tà dâm.

4) Không nói dối.

5) Không uống rượu và các chất say.

II. Bát quan trai giới:

1) Không sát sinh.

2) Không trộm cắp.

3) Không hành dâm.

4) Không nói dối.

5) Không uống rượu và các chất say.

6) Không ăn trái giờ.

7) Không múa hát, thổi kèn, đàn, xem múa hát, nghe đàn kèn, trang điểm, thoa vật thơm, đeo tràng hoa.

8) Không nằm ngồi nơi quá cao và xinh đẹp.

III. Giới luật Sa-di:

1) Không sát sinh.

2) Không trộm cắp.

3) Không hành dâm.

4) Không nói dối.

5) Không uống rượu và các chất say.

6) Không ăn trái giờ.

7) Không múa hát, thổi kèn, đàn, xem múa hát, nghe đàn kèn.

8) Không trang điểm, thoa vật thơm, đeo tràng hoa.

9) Không nằm ngồi nơi quá cao và xinh đẹp.

10) Không thọ nhận vàng và bạc.

IV. Giới luật Tỳ khưu:

Có tổng cộng 227 giới, chia ra làm 8 phần. Xin xem thêm chi tiết, ý nghĩa, và duyên sự của các điều giới nầy trong tạng Luật và các tài liệu liệt kê trong phần Tham Khảo nêu trên. Ở đây, chỉ tóm lược như sau:

A- Giới triệt khai bất cộng trụ (pārājikā): 4

1) Hành động dâm dục.

2) Trộm cắp vật chưa được cho.

3) Cố ý đoạt mạng sống con người, hoặc tìm phương tiện khí giới cho người, hoặc khen ngợi sự chết, hoặc xúi giục chết.

4) Chưa chứng tri mà lại khoe khoang pháp thượng nhân tự thể nhập tương ứng thánh tri kiến.

B- Giới tăng tàn (sanghādisesā): 13

1) Cố ý xuất tinh.

2) Khởi dục, thực hiện việc xúc chạm thân thể với người nữ.

3) Khởi dục, rồi nói với người nữ bằng những lời dâm dật.

4) Khởi dục, đối trước phụ nữ lại ca ngợi sự cung phụng dục lạc cho mình.

5) Làm mai mối cho người nam và người nữ

6) Tự xin vật liệu rồi cho xây dựng cốc liêu dành cho bản thân, không có thí chủ, ở khu đất có điều chướng ngại, nhưng không có khoảng trống xung quanh, hoặc không dẫn các vị tỳ khưu đến để xác định khu đất, hoặc vượt quá kích thước cho phép.

7) Cho xây dựng trú xá lớn, có thí chủ dâng cúng, dành cho bản thân ở khu đất có điều chướng ngại, nhưng không có khoảng trống xung quanh, hoặc không dẫn các vị tỳ khưu đến để xác định khu đất.

8) Sinh tâm xấu xa, sân hận, bất bình vị tỳ khưu khác rồi bôi nhọ vị ấy về tội bất cộng trụ, mà không có nguyên cớ.

9) Sinh tâm xấu xa, sân hận, bất bình vị tỳ khưu khác, rồi nắm lấy sự kiện nhỏ nhặt nào đó thuộc về cuộc tranh tụng có quan hệ khác biệt và bôi nhọ vị ấy về tội bất cộng trụ.

10) Ra sức chia rẽ hội chúng hợp nhất hoặc nắm lấy cuộc tranh tụng đưa đến chia rẽ, rồi loan truyền, chấp giữ.

11) Ủng hộ, bênh vực vị tỳ khưu có tâm ly khai, chia rẽ hội chúng.

12) Ương ngạnh, cứng đầu, khi được các vị tỳ khưu khác dạy bảo về các điều học thuộc về giới bổn.

13) Có những hành động sai trái, làm hư hỏng các gia đình thí chủ, mà lại ương ngạnh, không nghe theo lời khuyên của các vị tỳ khưu khác.

C- Giới bất định (aniyatā): 2

1) Ngồi cùng với người nữ, một với một, ở nơi che đậy kín đáo, chỗ có thể có hành động quấy.

2) Ngồi cùng với người nữ, mặc dù chỗ ngồi không che kín đáo, chỗ không thể có hành động quấy, nhưng là nơi đủ để nói với người nữ bằng những lời dâm dục.

D- Giới ưng xả đối trị (nissaggiyā-pācittiyā): 30

1) Cất giữ y dư quá thời hạn mười ngày, khi y đã làm xong, hạn Kathina đã xả.

2) Xa lìa tam y, dù chỉ một đêm, khi y đã làm xong, hạn Kathina đã xả, ngoại trừ được cho phép.

3) Giữ vải may y hơn thời hạn một tháng.

4) Sai khiến tỳ khưu ni không phải thân quyến, giặt hoặc nhuộm hoặc vắt xả y cũ.

5) Thọ nhận y từ tay tỳ khưu ni không phải thân quyến, ngoại trừ trao đổi.

6) Xin y nơi nam gia chủ, hoặc nữ gia chủ không phải thân quyến, ngoại trừ trường y bị cướp đoạt hoặc y bị hư hoại.

7) Nhận nhiều hơn một bộ nội ngoại y từ nam gia chủ hay nữ gia chủ không phải thân quyến, khi họ xin dâng tặng nhiều y.

8) Kèo nài nam gia chủ hay nữ gia chủ không phải thân quyến để dành tiền sắm y mình.

9) Kèo nài nam gia chủ hay nữ gia chủ không phải thân quyến để dành tiền sắm y cổ phần mình.

10) Nhận tiền mua sắm y do Đức vua, quan lại, bà-la-môn hoặc gia chủ gởi cúng dường (tiền nầy chỉ nên giao cho người cận sự quản lý).

*

11) Làm ngọa cụ trộn lẫn tơ tằm.

12) Làm ngọa cụ toàn bằng lông cừu màu đen.

13) Làm ngọa cụ mới mà không lấy lông cừu hai phần đen, phần thứ ba trắng, phần thứ tư đỏ.

14) Khi đã cho làm ngọa cụ mới, không xài đến sáu năm, mà lại làm ngọa cụ mới khác, ngoại trừ khi được cho phép.

15) Làm tọa cụ mới mà không lấy một mảnh vuông của tấm tọa cụ cũ để hoại sắc.

16) Khi đi đường xa có người cúng dường lông cừu, nếu cần thì nhận; khi nhận rồi, không có người mang giúp, mà tự mình mang đi xa, quá giới hạn ba do-tuần (3 x 16 km).

17) Sai khiến tỳ khưu ni không phải thân nhân, giặt hoặc nhuộm hoặc chải lông cừu.

18) Nhận lấy vàng và bạc, hoặc sai nhận lấy, hoặc vui thích của để dành cho.

19) Dự việc mậu dịch tài sản bằng mọi hình thức.

20) Dự việc thương mãi bằng mọi hình thức.

*

21) Cất giữ bình bát dư quá hạn mười ngày.

22) Bình bát nứt bể chưa tới năm dấu mà tìm bình bát mới khác.

23) Cất giữ thọ dùng quá hạn bảy ngày các thứ thuốc cần dùng dành cho các vị tỳ khưu bị bệnh, như là bơ đặc, bơ tươi, dầu mè, mật ong, nước đường.

24) Chưa đến tháng cuối mùa nóng mà tìm kiếm y tắm mưa, chưa đến nửa tháng cuối mùa nóng mà may mặc.

25) Chính mình đã cho y đến vị tỳ khưu khác, rồi giận hờn bất bình mà cướp lại, hoặc sai cướp lại.

26) Chính mình đi xin chỉ vải rồi bảo thợ dệt, dệt thành y.

27) Kèo nài thợ dệt làm vải đặc biệt cho mình, khi có vị nam gia chủ hay nữ gia chủ không phải quyến thuộc bảo thợ dệt y để cúng dường.

28) Còn mười ngày nữa sẽ đến ngày Tự tứ (rằm tháng 9 âl), cất giữ quá hạn kỳ y đặc biệt do thí chủ cúng dường.

29) Trong 1 tháng sau khi mãn an cư, khi trú ngụ trong rừng, nơi nguy hiểm, gởi lại trong xóm một y nào trong tam y, để quá hạn kỳ 6 đêm, ngoại trừ khi được cho phép.

30) Biết rõ lợi lộc đã cúng dường đến hội chúng nhưng lại sang đoạt về mình.

E- Giới ưng đối trị (pācittiyā): 92

1) Cố tình nói dối.

2) Nói lời mắng nhiếc.

3) Nói lời đâm thọc.

4) Dạy pháp thể thơ kệ cho người chưa thọ cụ túc giới, để cùng tụng đọc chung.

5) Ngủ chung với người chưa thọ cụ túc giới quá ba đêm.

6) Ngủ cùng một nhà với phụ nữ.

7) Nói pháp cho người nữ quá năm hay sáu câu, ngoại trừ có người nam có trí chứng kiến.

8) Tiết lộ pháp cao nhân đã thực chứng với người chưa thọ cụ túc giới.

9) Tiết lộ tội lỗi của tỳ khưu với người chưa thọ cụ túc giới, ngoại trừ được phép.

10) Đào bới đất hoặc sai khiến đào bới.

*

11) Phá hại thảo mộc.

12) Nói tráo trở gây khó khăn.

13) Khích bác chỉ trích.

14) Lấy giường của chư Tăng hoặc ghế hoặc nệm hoặc gối trải ra nơi trống hay sai khiến trải ra rồi khi đi khỏi không thu dọn cũng không nhờ thu dọn, hoặc đi không từ giã.

15) Trải dọn chỗ nằm, hoặc sai khiến trải dọn, trong tịnh thất của hội chúng, rồi khi rời khỏi chỗ ấy không thu dọn cũng không nhờ thu dọn, hoặc đi không cáo từ.

16) Biết trong tịnh thất của hội chúng có vị tỳ khưu đã đến trước, vẫn chen vào trải dọn chỗ ngủ, nghĩ rằng ai bực bội thì đi ra.

17) Sân giận bất bình với tỳ khưu khác, rồi kéo lôi hoặc sai kéo lôi ra khỏi tịnh thất của hội chúng.

18) Ngồi hoặc nằm trên giường ghế kê tạm ở gác lửng trong tịnh xá của hội chúng.

19) Trong lúc cho xây dựng trú xá lớn, không đứng ở chỗ không trồng trọt để quyết định phương thức của việc lợp mái hai ba lớp, của việc lắp đặt chốt cửa, của việc trang hoàng các lỗ thông hơi, cho đến khung cửa lớn.

20) Biết rõ nước có sinh vật lại đổ hoặc sai đổ trên cỏ hay mặt đất.

*

21) Chưa được cho phép mà giáo đạo các tỳ khưu ni, phạm ưng đối trị.

22) Mặc dù đã được cho phép nhưng giáo đạo các tỳ khưu ni lúc mặt trời đã lặn.

23) Đi đến ni viện mà giáo đạo chư tỳ khưu ni, ngoại trừ khi tỳ khưu ni bị bệnh.

24) Tuyên bố: "Chư tỳ khưu giáo đạo tỳ khưu ni vì nhân lợi lộc".

25) Cho y đến tỳ khưu ni không phải quyến thuộc, ngoại trừ trao đổi.

26) May hoặc nhờ may y cho tỳ khưu ni không phải quyến thuộc.

27) Rủ vị tỳ khưu ni cùng hành trình chung một đường dài, thậm chí dù chỉ qua một khoảng xóm, ngoại trừ con đường cần đi thành đoàn, có điều nghi ngờ, có sự nguy hiểm.

28) Rủ vị tỳ khưu ni cùng ngồi chung một thuyền, đi xuôi hoặc đi ngược dòng, trừ khi băng đò ngang sông.

29) Biết rõ mà vẫn ăn thực phẩm do tỳ khưu ni sắp đặt, trừ khi gia chủ chuẩn bị trước.

30) Cùng với tỳ khưu ni, một với một, ngồi chỗ vắng vẻ.

*

31) Dù không bị bệnh, nhưng dùng thức ăn tại phước xá hơn một lần.

32) Thọ thực dâng chung nhóm, ngoại trừ các trường hợp: lúc bị bệnh, lúc lễ dâng y, lúc bận làm y, lúc đi đường xa, lúc đi thuyền, lúc đại hội, lúc tu sĩ thí thực.

33) Thọ thực hậu thỉnh, ngoại trừ các trường hợp: lúc bị bệnh, lúc lễ dâng y, lúc bận làm y.

34) Thọ nhận quá hạn hai hay ba bát đầy, khi đi đến tư gia, có người yêu cầu để cúng dường bánh hoặc lương khô.

35) Khi đã ăn xong, đã ngăn thực, lại ăn hoặc thưởng thức vật thực loại cứng hay loại mềm phi tàn thực.

36) Nài ép dâng cho tỳ khưu đã ăn xong và ngăn vật thực rồi, bằng thức ăn loại cứng hay loại mềm phi tàn thực, bảo rằng: "Này tỳ khưu hãy ăn, hãy thọ dùng", rồi chỉ trích sau khi vị đó ăn xong.

37) Nhai ăn hoặc thọ dùng vật thực loại cứng hay loại mềm trong phi thời.

38) Nhai ăn hoặc thọ dùng vật thực loại cứng hay loại mềm đã được tích trữ.

39) Không bị bệnh mà lại xin những thức ăn thượng vị như bơ tươi, bơ đặc, dầu mè, mật ong, đường, cá, thịt, sữa tươi, sữa đông.

40) Đưa vào miệng ăn thứ vật thực chưa được cho, ngoại trừ nước lả và tăm xỉa răng.

*

41) Tự tay cho thức ăn loại cứng hoặc loại mềm đến tu sĩ lỏa thể hay nam du sĩ ngoại đạo hay nữ du sĩ ngoại đạo.

42) Nói với tỳ khưu khác như sau: "Này hiền giả hãy đi, chúng ta sẽ vào làng hay thị trấn để khất thực"; nhưng rồi khi đã bố thí cho vị ấy hoặc chưa bố thí lại xua đuổi về: "Hãy đi đi, này hiền giả, nói chuyện với ông hay ngồi lại với ông, tôi không thoải mái, thà tôi nói chuyện một mình hay ngồi một mình mà an vui hơn".

43) Xen vào ngồi trong gia đình đôi vợ chồng.

44) Ngồi trong chỗ che dừng kín đáo với người phụ nữ.

45) Ngồi khuất vắng với người phụ nữ, một với một.

46) Được mời thỉnh nhận đi thọ thực, nếu chưa từ giả vị tỳ khưu đang có mặt, lại đi thăm viếng các gia đình khác trước hoặc sau thời ngọ trai, ngoại trừ các trường hợp: lúc lễ dâng y, lúc đang làm y.

47) Không bị bệnh mà lại nhận vật dụng yêu cầu quá thời hạn bốn tháng, ngoại trừ có lời yêu cầu tiếp tục hay được yêu cầu vĩnh viễn.

48) Đi xem quân đội diễn tập.

49) Khi có duyên cớ phải đến trại gia binh, mà đến ngụ lại trong trại gia binh quá hai hay ba đêm.

50) Khi đang cư ngụ tại trại gia binh hai hay ba đêm rồi đi đến chỗ tập trận, chỗ đóng quân, chỗ tập hợp quân hoặc chỗ duyệt binh.

*

51) Uống rượu ngâm, rượu cất.

52) Chơi thọc cù lét.

53) Giỡn nước.

54) Có thái độ bất cần.

55) Hù nhát tỳ khưu khác.

56) Không bị bệnh, mà lại đốt lửa muốn sưởi ấm hoặc sai khiến đốt lửa.

57) Chưa tới nửa tháng mà tắm, ngoại trừ các trường hợp: còn một tháng rưỡi cuối mùa nóng, tháng đầu của mùa mưa, đó là hai tháng rưỡi thời gian oi bức; thời tiết nực nội; bệnh hoạn; làm việc nhọc; đi đường xa; mưa gió.

58) Nhận được y mới mà không làm hoại sắc bằng một trong ba màu tối, là màu xanh, màu bùn hay màu đen.

59) Tự mình ký gởi y cho tỳ khưu hoặc tỳ khưu ni hoặc học nữ hoặc sa-di hoặc sa-di ni, chưa rút lời mà lại sử dụng.

60) Cất giấu hoặc bảo cất giấu bình bát của Tỳ khưu, hoặc y hoặc tọa cụ hoặc ống đựng kim hoặc dây lưng.

*

61) Cố ý đoạt mạng sống sinh vật.

62) Biết rõ nước có sinh vật mà vẫn sử dụng.

63) Biết rõ vụ kiện tụng đã được xử theo pháp, mà vẫn khơi dậy để xử lại.

64) Biết rõ, mà lại che giấu tội xấu xa của tỳ khưu.

65) Biết rõ người chưa đủ hai mươi tuổi mà truyền cụ túc giới.

66) Biết rõ mà rủ nhau hành trình chung đường dài cùng với bọn đạo tặc.

67) Rủ nhau hành trình chung đường dài với người phụ nữ.

68) Xuyên tạc lời giảng của Đức Phật, nhưng vẫn không chịu sửa sai khi được khuyên bảo.

69) Biết rõ, mà vẫn ăn chung hoặc ở chung hoặc ngủ chung với tỳ khưu nói quấy, không hành theo pháp, không bỏ tà kiến ấy.

70) Biết rõ một sa-di đã bị tẩn xuất, nhưng lại dụ dỗ hoặc sai phục dịch hoặc ăn chung hoặc ngủ chung với sa-di ấy.

*

71) Khi được chư tỳ khưu nhắc bảo đúng pháp, lại nói như sau: "Nầy chư hiền cho đến khi nào tôi chưa hỏi vị tỳ khưu khác thông thạo trì luật thì đến chừng ấy tôi vẫn chưa chịu học tập điều học đó".

72) Có thái độ chê bai học giới khi giới bổn được thuyết tụng.

73) Không chú tâm, không khéo tác ý khi giới bổn được thuyết tụng.

74) Sân giận bất bình vị tỳ khưu khác rồi đánh đập.

75) Sân giận bất bình vị tỳ khưu khác rồi giá tay dọa.

76) Vu cáo vị tỳ khưu với tội tăng tàn vô căn cớ.

77) Cố tình gây áy náy, bất an cho một tỳ khưu khác.

78) Trong khi các tỳ khưu xung đột cãi vã tranh luận, lại đứng rình rập, nghe lén

79) Khi đã đưa lời thỏa thuận trong vụ tăng sự đúng pháp, về sau lại hiềm trách.

80) Giữa cuộc xét xử đang tiến hành trong tăng, chưa đưa lời thỏa hiệp mà đứng dậy khỏi chỗ ngồi bỏ đi.

81) Khi Tăng hòa hợp giao y rồi mà về sau lại hiềm trách rằng: "Chư tỳ khưu theo pháp vị thân mà cưỡng đoạt lợi lộc của hội chúng".

82) Biết rõ lợi lộc được dâng hiến thuộc về hội chúng, lại cưỡng đoạt cho một cá nhân.

*

83) Chưa báo tin trước mà lại đi vào hậu cung của vua Sát-đế-lỵ đã được tôn vương, khi vua và hoàng hậu chưa ngự ra ngoài.

84) Nhặt lấy hoặc sai khiến nhặt lấy báu vật hay vật được định là của báu, ngoại trừ trong chùa hoặc nơi cư ngụ để chủ đến nhận lảnh.

85) Chưa từ giã tỳ khưu hiện diện, mà đi vào xóm lúc phi thời, trừ phi có việc cấp thiết chính đáng .

86) Nhờ làm ống đựng kim bằng xương, hoặc bằng nanh, hoặc bằng sừng.

87) Nhờ làm giường hay ghế mới lớn hơn kích cỡ quy định.

88) Nhờ làm giường hay ghế lót nệm gòn.

89) Nhờ làm tọa cụ lớn hơn kích cỡ quy định.

90) Nhờ làm băng rịt ghẻ lớn hơn kích cỡ quy định.

91) Nhờ làm choàng tắm mưa lớn hơn kích cỡ quy định.

92) Nhờ may y bằng cỡ y của Đức Phật hoặc rộng hơn.

F- Giới ưng phát lộ (pātidesanīyā): 4

1) Tự tay nhận lãnh vật thực từ tay tỳ khưu ni không phải là thân quyến đã đi vào xóm nhà, rồi nhai hoặc ăn.

2) Khi được thỉnh mời thọ thực ở các gia đình, lại thọ nhận sự phục vụ của các vị tỳ khưu ni.

3) Tự tay nhận lãnh vật thực ở các gia đình đã được công nhận là bậc hữu học.

4) Khi trú ngụ ở trong rừng có sự nguy hiểm mà không cho các thí chủ biết sự nguy hiểm ấy, lại còn thọ lãnh vật thực từ nơi các vị ấy.

G- Giới ưng học pháp (sekhiyā): 75

Những điều cần phải học tập:

1) Vận y tề chỉnh.

2) Choàng y tề chỉnh.

3) Mặc kín đáo đi giữa xóm nhà.

4) Mặc kín đáo ngồi giữa xóm nhà.

5) Khéo thu thúc đi giữa xóm nhà.

6) Khéo thu thúc ngồi giữa xóm nhà.

7) Đi vào xóm nhà mắt nhìn xuống.

8) Ngồi trong xóm nhà mắt nhìn xuống.

9) Đi trong xóm nhà không vén y lên.

10) Ngồi trong xóm nhà không vén y lên

11) Đi giữa xóm nhà không cười giòn.

12) Ngồi trong xóm nhà không cười giòn.

13) Nhỏ tiếng khi đi giữa xóm nhà.

14) Nhỏ tiếng khi ngồi giữa xóm nhà.

15) Không uốn éo người khi đi giữa xóm nhà.

16) Không uốn éo người khi ngồi giữa xóm nhà.

17) Không múa tay chân khi đi giữa xóm nhà.

18) Không múa tay chân khi ngồi giữa xóm nhà.

19) Không lắc đầu khi đi giữa xóm nhà.

20) Không lắc đầu khi ngồi giữa xóm nhà.

21) Không chống nạnh khi đi giữa xóm nhà.

22) Không chống nạnh khi ngồi giữa xóm nhà.

23) Không trùm đầu khi đi giữa xóm nhà.

24) Không trùm đầu khi ngồi giữa xóm nhà.

25) Không đi nhón gót giữa xóm nhà.

26) Không ngồi bó gối giữa xóm nhà.

*

27) Thọ nhận thực phẩm một cách nghiêm trang.

28) Thọ nhận thực phẩm, tưởng nhìn ngay bát.

29) Thọ nhận thực phẩm canh cơm bằng nhau.

30) Thọ nhận thực phẩm vừa đủ dùng.

31) Thọ thực một cách nghiêm trang.

32) Thọ thực chỉ tưởng nhìn trong bát.

33) Thọ thực cho đều.

34) Thọ thực cơm canh vừa nhau.

35) Thọ thực không đùa cơm vun lên.

36) Không lấy cơm che lấp canh hoặc thức ăn vì ý muốn được nhiều thêm.

37) Nếu không bị bệnh, không xin canh hoặc cơm cho chính mình ăn.

38) Không nhìn ngó bát của vị khác có ý tìm lỗi.

39) Không làm vắt cơm quá lớn.

40) Vắt vật thực tròn đều.

41) Không há miệng khi vắt cơm chưa đưa tới.

42) Không đút trọn các ngón tay vào miệng khi đang ăn.

43) Không nói chuyện khi miệng còn vật thực.

44) Không ăn bằng cách tung hứng vắt cơm.

45) Không ăn bằng cách cắn vỡ vắt cơm.

46) Không ăn độn cơm phình má.

47) Không ăn rảy búng ngón tay.

48) Không ăn làm rơi đổ cơm.

49) Không ăn thè lưỡi ra.

50) Không ăn chép miệng thành tiếng.

51) Không ăn húp thành tiếng.

52) Không ăn liếm tay.

53) Không ăn liếm bát.

54) Không ăn liếm môi.

*

55) Không cầm đồ đựng nước với tay dính vật thực.

56) Không đổ nước rửa bát có cặn thức ăn ra ngoài đất trống.

57) Không thuyết pháp đến người khỏe mạnh tay cầm dù.

58) Không thuyết pháp đến người khỏe mạnh tay cầm gậy.

59) Không thuyết pháp đến người khỏe mạnh tay cầm dao.

60) Không thuyết pháp đến người khỏe mạnh tay cầm vũ khí.

61) Không thuyết pháp đến người khỏe mạnh mang dép.

62) Không thuyết pháp đến người mang giày.

63) Không thuyết pháp đến người khỏe mạnh đi trên xe thuyền.

64) Không thuyết pháp đến người khỏe mạnh mà nằm.

65) Không thuyết pháp đến người khỏe mạnh ngồi bó gối.

66) Không thuyết pháp đến người khỏe mạnh đầu đội khăn nón.

67) Không thuyết pháp đến người khỏe mạnh đầu trùm kín.

68) Khi ngồi trên đất trệt, không thuyết pháp đến người khỏe mạnh ngồi trên chỗ trãi.

69) Khi ngồi trên chỗ thấp, không thuyết pháp đến người khỏe mạnh ngồi trên chỗ cao.

70) Không đứng thuyết pháp đến người khỏe mạnh ngồi.

71) Không đi phía sau thuyết pháp đến người khỏe mạnh đang đi phía trước.

72) Không đi phía lề đường thuyết pháp đến người khỏe mạnh đi chính giữa đường.

*

73) Nếu khỏe mạnh, không đứng đại tiện hoặc tiểu tiện.

74) Nếu khỏe mạnh, không đứng đại tiện hoặc tiểu tiện hoặc khạc nhổ trên thảo mộc xanh tươi.

75) Nếu khỏe mạnh, không đại tiện hoặc tiểu tiện hoặc khạc nhổ trong nước sạch.

H- Giới diệt tranh (adhikarana-samathā): 7

Những vụ tố tụng cần phải giải quyết:

1) Với sự hiện diện của Tăng chúng, của các đương sự, theo đúng Pháp và Luật.

2) Để làm rõ đương sự thật ra không phạm lỗi.

3) Để làm rõ đương sự ở trong tình trạng mê ám khi phạm lỗi.

4) Để xử trị theo lời thú tội của đương sự.

5) Theo ý kiến của đa số chư Tăng.

6) Để xử trị theo mức tội phạm của đương sự.

7) Để đưa đến sự tương nhượng, hài hòa, khi đôi bên có những tranh chấp gay gắt.

Giới thiệu Vi Diệu Pháp (Abhidhamma)

Hòa thượng Narada

Như danh từ hàm xúc ý nghĩa, Abhidhamma, Vi Diệu Pháp, là Giáo Huấn Cao Siêu, vi diệu, thù thắng, của Đức Phật. Sách nầy trình bày phần tinh hoa của Giáo Pháp mà Ngài ban truyền.

Giáo Pháp nằm trong tạng Kinh (Sutta Pitaka) là giáo huấn thông thường, có tánh cách quy ước, chế định (vohàra desanà). Vi Diệu Pháp (Abhidhamma) là giáo huấn cùng tột (paramattha desanà) rốt ráo. Không thể đổi thay hay biến chuyển, không thể phân tách thêm được nữa.

Trong Vi Diệu Pháp (Abhidhamma), cả Danh và Sắc, hai thành phần tâm linh và vật chất cấu tạo guồng máy phức tạp của con người, đều được phân tách rất tỉ mỉ. Những diễn tiến chánh yếu liên quan đến tiến trình sanh và tử đều được giải thích tường tận. Những điểm phức tạp và khó hiểu trong Giáo Pháp đều được rọi sáng. Con Đường Giải Thoát được chỉ vạch với những ngôn từ rành rẽ.

Tâm lý học hiện đại, còn hạn định, vẫn nằm trong phạm vi của Vi Diệu Pháp khi đề cập đến tâm, tư tưởng, tiến trình tư tưởng và trạng thái tâm. Nhưng Vi Diệu Pháp không chấp nhận có một linh hồn, xem như một thực thể đơn thuần thường còn, không biến đổi. Phật Giáo dạy một tâm lý học trong đó không có linh hồn trường cửu.

Tâm thức được định nghĩa. Tư tưởng được phân tách và được sắp xếp thành loại trên bình diện luân lý. Tất cả những trạng thái tâm, hay Tâm Sở, đều được ghi rõ từng khoản. Thành phần cấu hợp của mỗi loại tâm đều được trình bày tường tận với đầy đủ chi tiết. Những tiến trình tâm phát sanh qua năm cửa giác quan và cửa tâm (ý căn) được mô tả một cách vô cùng hứng thú. Không có bản khái yếu tâm lý học nào giảng giải tiến trình tâm được rõ ràng như vậy.

Những chặp tư tưởng Bhavanga (Hộ Kiếp) và Javana (Tốc Hành) mà trong tâm lý học hiện đại không có gì tương đương, chỉ được giải thích trong Vi Diệu Pháp. Người tìm học hỏi và nghiên cứu khoa tâm lý sẽ đặc biệt thích thú với đoạn nầy.

Người thông suốt Vi Diệu Pháp sẽ nhận thức một cách hết sức rành mạch rằng luồng tâm trôi chảy như một dòng suối, quan điểm mà vài tâm lý gia hiện đại như William James cũng trình bày tương tợ. Ta phải thêm rằng người học Vi Diệu Pháp có thể thấu hiểu đầy đủ lý Vô Ngã (Anattà), giáo lý nòng cốt của Phật Giáo. Giáo lý nầy rất quan trọng về cả hai phương diện: triết học và đạo đức.

Hiện tượng chết, tiến trình tái sanh vào những cảnh giới khác nhau mà không có gì di chuyển từ kiếp nầy sang kiếp khác, giáo lý Nghiệp Báo và Tái Sanh mà ta có thể kiểm chứng bằng những sự kiện hiển nhiên, tất cả đều được giải thích đầy đủ.

Chứa đựng một kho tàng quý báu những chi tiết liên quan đến phần tâm linh (nàma, danh), Vi Diệu Pháp cũng đề cập đến yếu tố thứ nhì cấu thành con người -- phần vật chất (rùpa, sắc). Những thành phần căn bản của vật chất, những năng lực vật chất, đặc tánh của vật chất, nguồn gốc của vật chất, sự liên quan giữa cơ thể vật chất và tâm, sắc và danh, đều được mô tả.

Trong tập Abhidhammattha Sangaha, Vi Diệu Pháp Toát Yếu, cũng có trình bày vắn tắt Định Luật Tùy Thuộc Phát Sanh (cũng được gọi là pháp Thập Nhị Nhân Duyên, hay Thập Nhị Duyên Khởi), và tiếp theo sau là phần mô tả pháp Tương Quan Duyên Hệ (những tương quan giữa nhân và quả), không tìm thấy trong hệ thống triết học nào khác.

Nhà vật lý học sẽ không đào bới sâu vào Vi Diệu Pháp để thâu nhận một kiến thức thấu đáo và đầy đủ về vật lý học.

Ta phải nói rõ rằng Vi Diệu Pháp không chủ trương trình bày một kiến thức có hệ thống về tâm và vật chất. Pháp nầy chỉ nghiên cứu hai yếu tố hỗn hợp của cái được gọi là chúng sanh, nhằm thấu triệt thực tướng của vạn pháp. Dựa trên kiến thức ấy một triết học được phát huy. Và, đặt nền tảng trên triết học nầy, một hệ thống luân lý đạo đức được triển khai nhằm chứng ngộ mục tiêu cứu cánh, Niết Bàn.

Cũng như Bà Rhys Davids nói rất đúng,

Vi Diệu Pháp đề cập đến:

1. Những gì ta tìm thấy (a) bên trong ta, (b) quanh ta, và

2. Những gì ta khao khát thành đạt.

Trong Vi Diệu Pháp, tất cả những vấn đề nào chỉ liên quan đến các học giả và những nhà khảo cứu mà không liên quan đến sự Giải Thoát, đều được thận trọng gác qua một bên.

Tập Abhidhammattha Sangaha, mà tác giả được xem là Ngài Anuruddha Thera, một vị tỳ khưu người Ấn ở Kanjevaram (Kancipura), là bản toát yếu tóm lược Tạng Diệu Pháp (Abhidhamma Pitaka, thường được gọi là Tạng Luận). Đến nay, sách nầy vẫn còn là bộ sách nhập môn Vi Diệu Pháp thích ứng nhất mà khi đã vững vàng thấu hiểu, ta có thể dễ dàng lãnh hội những nét đại cương của Tạng Luận.

Để thật sự nắm vững ý nghĩa của Tạng Luận, phải đọc đi đọc lại nhiều lần, đọc một cách chuyên chú và sáng suốt tất cả bảy bộ, cùng với những chú giải và những chú giải của các chú giải ấy.

Vi Diệu Pháp không phải là một đề tài chỉ thỏa mãn tạm thời người đọc thoáng qua.

Đối với người minh mẫn sáng suốt thật sự muốn tìm chân lý, Vi Diệu Pháp là một hướng dẫn thiết yếu, vừa là một luận giải có tánh cách trí thức. Ở đây có thức ăn để bồi dưỡng tinh thần các tư tưởng gia chân chánh cũng như người hăng say nghiên cứu học hỏi nhằm tăng trưởng trí tuệ và sống cuộc sống lý tưởng của người Phật tử.

Tuy nhiên, đối với người nông cạn chỉ nhìn thoáng qua trên bề mặt, Vi Diệu Pháp quả thật khô khan như cát, như bụi.

Ta có thể nêu lên câu hỏi:

-- "Vi Diệu Pháp có quả thật tuyệt đối thiết yếu để chứng ngộ Niết Bàn, mục tiêu cứu cánh của Phật Giáo không? Vi Diệu Pháp có thật sự tuyệt đối thiết yếu để thấu đạt thực tướng của vạn pháp không?"

Vi Diệu Pháp chắc chắn là vô cùng hữu ích để thấu đạt giáo huấn của Đức Phật một cách đầy đủ và chứng ngộ Niết Bàn, vì pháp nầy là chìa khóa để mở cửa vào thực tại. Pháp nầy đề cập đến những thực tại và lối sống thực tiễn cao thượng dựa trên sự chứng nghiệm của các bậc đã thấu triệt và chứng đắc.

Thiếu kiến thức về Vi Diệu Pháp đôi khi ta thấy khó lãnh hội ý nghĩa thật sự của một vài giáo huấn thâm diệu của Đức Thế Tôn. Abhidhamma, Vi Diệu Pháp, chắc chắn rất hữu ích để khai triển Tuệ Minh Sát (Vipassanà).

Tuy nhiên chúng ta không thể khẳng định một cách quả quyết rằng Vi Diệu Pháp tuyệt đối thiết yếu để thành tựu Giải Thoát.

Hiểu biết thấu đáo và chứng ngộ là vấn đề thuần túy cá nhân (sanditthika, mỗi cá nhân phải thấu triệt chân lý và thành tựu giải thoát cho chính mình). Tứ Diệu Đế, nền tảng của giáo huấn mà Đức Phật ban truyền, tùy thuộc nơi tấm thân nhỏ bé nầy. Giáo Pháp không riêng biệt với ta, không ở ngoài ta. Hãy nhìn trở vào trong. Hãy tự tìm lấy ta. Chân lý sẽ tự nó bày trần, trải ra trước mắt ta.

Phải chăng thiếu phụ Patàcàrà, vô cùng sầu lụy vì mất tất cả những người thân yêu nhất trong đời, đã chứng ngộ Niết Bàn trong khi rửa chân dưới suối, nhờ quán niệm về những giọt nước từ chân rơi xuống gieo điểm trên mặt nước rồi tan biến theo dòng?

Phải chăng Cùlapanthaka, người không thể học thuộc một câu kinh trong thời gian bốn tháng trường đã thành tựu Đạo Quả A La Hán nhờ thấu hiểu bản chất Vô Thường của một cái khăn tay sạch mà mỗi ngày ông đưa lên ngay mặt trời để nhìn?

Phải chăng Upatissa, về sau trở thành Đức Sàriputta, Xá Lợi Phất, đã chứng đắc Niết Bàn khi chỉ nghe được phân nửa câu kệ liên quan đến Nhân và Quả?

Đối với vài người, chỉ một chiếc là vàng rơi cũng đủ để chứng đắc Độc Giác Phật.

Đối với những vị thường xuyên suy gẫm sau xa, một chỉ dẫn nhẹ nhàng thoáng qua cũng đủ để khám phá những chân lý vĩ đại.

Theo một vài học giả, Vi Diệu Pháp (Abhidhamma) không phải do Đức Phật truyền dạy mà về sau, do các nhà sư uyên bác soạn thảo và trau chuốt. Tuy nhiên, theo truyền thống, chính Đức Phật giảng dạy phần nòng cốt của Vi Diệu Pháp.

Các nhà Chú giải ghi nhận rằng để tỏ lòng tri ân từ mẫu -- lúc bấy giờ đã qua đời và tái sanh vào một cảnh trời -- Đức Phật thuyết giảng liên tiếp với chư Thiên khác. Đức Thế Tôn dạy Ngài Sàriputta những chủ đề chánh yếu (màtikà) của giáo lý cao siêu cấp tiến như các thiện pháp (kusalà dhammà), bất thiện pháp (akusalà dhammà) và bất định pháp (abyàkata) v.v..., rồi Ngài Sàriputta giảng rộng ra, gom lại thành sáu bộ sách của Tạng Luận (ngoại trừ bộ Kathàvatthu, Thuyết Sự, Những Điểm Tranh Luận).

Rất khó mà tìm được một danh từ thích nghi để phiên dịch một cách chính xác Phạn ngữ Abhidhamma. Ở đây, xin tạm dịch là Vi Diệu Pháp.

Trong Vi Diệu Pháp cũng có nhiều danh từ kỹ thuật không thể được phiên dịch sang một từ ngữ khác mà khỏi làm sai lệch ý nghĩa. Vài danh từ như: tâm, ý chí, tác ý, trí thức, trí giác v.v... được dùng trong triết học Tây Phương với những ý nghĩa đặc biệt. Nơi đây xin quý vị độc giả cố gắng hiểu các danh từ kỹ thuật ấy theo nghĩa của Vi Diệu Pháp (Abhidhamma). Để tránh hiểu lầm từ ngữ theo lối hiểu biết quen thuộc từ xưa, các danh từ Pàli được giải thích và giữ lại dùng ở đây, mặc dầu người không quen thuộc với Pàli đôi khi thấy phiền phức. Trong nhiều trường hợp các danh từ Pàli được chiết tự và giải thích theo ngữ nguyên để được hiểu rõ ràng và chính xác.

Đôi khi danh từ Pàli được chọn dùng luôn mà không phiên dịch để người đọc quen thuộc với những chữ ấy. Cũng có khi người đọc gặp những danh từ không được thông dụng như: hoặc lậu, tâm hành, tâm quả v.v... nhưng rất quan trọng trên phương diện Vi Diệu Pháp, ý nghĩa của những danh từ nầy phải được thông suốt rõ ràng và chính xác. (...)

Hòa Thượng Nàrada

(Trích "Vi Diệu Pháp Toát Yếu - Abhidhammattha Sangaha",

Phạm Kim Khánh dịch Việt, Hoa Kỳ, 2000)

Chân thành cám ơn chị Hải Hạnh đã có thiện tâm giúp đánh máy vi tính (B. Anson, 07-2000).

Duy thức trong Thắng Pháp Tạng

Giới thiệu: Nhân đọc bài viết "Tôi học Duy Thức" của đạo hữu Chánh Hạnh đăng trên nguyệt san Phật Học, tháng 6-1998, Louisville, Hoa Kỳ, tôi xin mạo muội được đóng góp một bài viết ngắn, giới thiệu sơ lược và tóm tắt về duy thức học trong Thắng Pháp như thường được học tập trong các cộng đồng Phật giáo Nguyên thủy. Bài viết nầy dựa theo các ý tưởng chính trong bài tham luận "Some introductory notes on Abhidhamma" của Tỳ kheo Punnadhammo, Canada, đăng trên diễn đàn truyền thông Internet năm 1998.

Về Thắng Pháp (Abhidhamma)

Tạng thứ ba của Tam Tạng Kinh Điển (Tipitaka) là Abhidhamma Pitaka. Tạng nầy thường được gọi là Luận Tạng vì theo hệ thống kinh điển Đại thừa, đây là tập hợp các bộ luận giải của các vị cao tăng Đại thừa. Tuy nhiên, trong hệ Nguyên thủy và để sát nghĩa, Abhidhamma là tập hợp các bài giảng sâu xa của Đức Phật về thể tính của vạn pháp, và thường được sách Tàu phiên âm là A-tỳ-đàm. Dịch đúng nghĩa là Vi Diệu Pháp hay Thắng Pháp. Cũng có người dịch là Đối Pháp hay Đại Pháp, nhưng kém phổ quát hơn.

Theo truyền thống, Thắng Pháp được nhiều Phật tử Nam tông kính mộ và tin tưởng rằng đó là các bài giảng mỗi đêm của Đức Phật cho chư thiên và hoàng hậu Ma-Da trong ba tháng của mùa hạ thứ bảy tại cung trời Đao Lợi. Vào ban ngày, Ngài tóm tắt lại cho Đại đức Xá-lợi-phất, và sau đó ngài Xá-lợi-phất khai triển rộng ra thành bộ Thắng Pháp.

Tuy nhiên, theo các nhà nghiên cứu kinh sử Phật giáo, bộ Thắng Pháp nầy được khai triển về sau, trong các thế kỷ hoằng hóa đạo Phật trong thời kỳ phân chia bộ phái, và được đúc kết lại tại Đại hội Kết tập Kinh điển lần thứ 4 ở Tích Lan vào năm 20 trước Công Nguyên. Đây là kết quả của nền văn học A-tỳ-đàm, căn bản chung cho mọi tông phái, kể cả Đại thừa. Dù rằng về sau nầy, các diễn dịch chi tiết của Duy-thức tông Đại thừa có nhiều khác biệt, có thể nói là các ý tưởng chính yếu và khái niệm về duy thức đó đều cùng có chung một nguồn gốc.

Nhìn chung, Thắng Pháp là một cố gắng nhằm tổng hợp các bài giảng trong Kinh tạng qua một cấu trúc bao quát và liên kết. Thắng Pháp là một hệ thống tâm lý học phức tạp và tinh vi. Ngoài ra, Thắng Pháp cũng nhắm đến các vấn đề về siêu hình, thể tính, luận lý, giải thoát nằm ngoài phạm vi của tâm lý học tây phương hiện thời.

Để thông hiểu Thắng Pháp, ngoài việc tra cứu kinh điển và sách vở (xin xem phần Tài Liệu Tham Khảo ở cuối bài viết), hành giả cần phải thực chứng quán niệm nội tâm, trong đó phương cách hữu hiệu nhất là hành trì các pháp thiền minh sát -- chẳng hạn như các phương pháp trong quyển Thanh Tịnh Đạo (Visudhimagga) của ngài Phật Âm (Buddhaghosa) mà hiện nay vẫn còn được áp dụng tại nhiều thiền viện ở Miến Điện, Thái Lan và Tích Lan.

Thắng Pháp liệt kê rất chi tiết về các phần tử của tâm thức và mô tả sự vận hành rất vi tế của tâm thức. Để thể nghiệm, hành giả cần phải quán sát nội tâm một cách tinh tường từng thời khắc một, và từ đó sẽ hiểu Thắng Pháp rốt ráo hơn. Trong ý nghĩa đó, Thắng Pháp có thể xem như là một môn tâm lý học thực nghiệm tinh vi và bao quát.

Các nguyên tắc cơ bản

Một cách tóm tắt, Thắng Pháp được dựa chặt chẻ theo Ba Đặc Tính -- tam pháp ấn -- của mọi hiện tượng hữu vi: Khổ (dukkha), Vô thường (anicca), Vô ngã (anatta). Thêm vào đó, Thắng Pháp cũng dựa theo luật Duyên khởi, như là một nguyên tắc tổng quát và một sự vận hành có điều kiện tính. Tất cả mọi biến cố trên đời đều vận hành theo luật nhân quả, không có gì ngẫu nhiên hoặc áp đặt bởi một vị thần tạo hóa. Điều kiện tính là sự diễn tả của một chuỗi nhân-và-quả, nhất là 12 nhân duyên thường được thấy trong nhiều bài kinh, bắt đầu bằng: "do vô minh mà duyên sinh các nghiệp hành, do hành mà duyên sinh thức, v.v...", và đưa đến các hoạn khổ.

Từ đó, Thắng Pháp đưa ra các tiên đề sau:

1. Không có gì sinh ra mà không có nguyên nhân.

2. Không có gì sinh ra mà chỉ do một nguyên nhân.

3. Không có gì sinh ra mà không có tác động.

4. Không có gì tồn tại hơn một thời khắc.

Bốn phân hạng chính

Thắng Pháp đề cập đến hai loại sự thật: sự thật thông thường (chân lý chế định, tục đế, thế đế, sammutisacca), và sự thật tuyệt đối (chân lý siêu việt, chân đế, đệ nhất nghĩa đế, paramatthasacca). Theo đệ nhất nghĩa đế, tất cả mọi sự vật trên đời, mọi pháp (dhamma), có thể được xếp theo bốn phân hạng chính:

1. Sắc (Rupa)

2. Tâm, tâm vương (Citta)

3. Sở hữu tâm, hay Tâm sở (Cetasika)

4. Niết Bàn (Nibbana, Nirvana)

Để đối chiếu với Kinh tạng, trong cặp Danh-Sắc thì ở đây, Thắng pháp chia Danh (nama) làm 2 loại: Tâm và Tâm sở. Trong khái niệm về ngũ uẩn -- sắc, thọ, tưởng, hành, thức -- thì thức (vinnana) được Thắng Pháp xem như là Tâm (hay tâm vương), còn thọ, tưởng, hành thì được xem là Tâm sở (riêng Hành thì được chia chẻ ra làm nhiều phần tử khác).

Sắc Pháp

Sắc là thể chất vô tri giác hằng biến hoại đổi thay. Có tất cả 28 sắc pháp, phân thành 2 nhóm:

1. Nhóm Tứ đại (Đại chủng): đất, nước, lửa, gió.

2. Nhóm Y đại sinh (Tứ đại sở tạo): gồm 24 sắc pháp

Trong nhóm tứ đại, Đất là đặc tính cứng mềm, choán không gian; Nước là đặc tính dẽo nhờn, quến tụ; Lửa là đặc tính nóng lạnh, năng lượng; và Gió là đặc tính di động, đàn hồi.

Nhóm Y đại sinh là do bốn Đại chủng sắc kết hợp tác thành, gồm có 24 sắc pháp: 5 Tịnh sắc, 4 Hành cảnh sắc, 2 Bản tánh sắc, 1 Tâm sở y sắc, 1 Mạng sắc, 1 Thực sắc, 1 Hạn giới sắc, 2 Biểu sắc, 3 Biến hóa sắc, và 4 Tướng sắc.

Tâm Pháp (Tâm Vương Pháp)

Tâm, theo Thắng Pháp, là sự nhận thức sự hiện hữu của đối tượng, sự biết, sinh khởi trong một thời khắc khi có trần cảnh. Có nhiều cách phân chia Tâm. Thông thường là phân chia làm 6 tâm (thức), theo sáu cửa tiếp xúc: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, và ý.

Theo cách phân giải chi tiết của Thắng Pháp thì tâm tổng thể được chia làm 89 tâm vương. Có nhiều cách kết nhóm các tâm vương nầy, trong đó có thể kết nhóm theo cõi giới:

1. Dục giới có 54 tâm: 23 dị thục tâm, 11 duy tác tâm, 12 bất thiện tâm, và 8 thiện tâm.

2. Sắc giới có 15 tâm: 5 thiện tâm, 5 dị thục tâm, và 5 duy tác tâm, tùy theo các cấp độ thiền-na hữu sắc (rupajhana).

3. Vô sắc giới có 12 tâm: 4 thiện tâm, 4 dị thục tâm, và 4 duy tác tâm, tùy theo các cấp độ thiền-na vô sắc (arupajhana).

4. Siêu thế giới (lokuttaram) có 8 tâm siêu thế: tâm đạo và tâm quả của mỗi quả vị thánh (Dự lưu, Nhất lai, Bất lai, A-la-hán).

Cũng có khi tâm được chia làm 121 tâm vương. Sự khác biệt là do cách phân chia của tâm siêu thế: thay vì chia làm 8 loại tâm siêu thế thì tâm tại 5 tầng thiền-na (jhana) của mỗi đạo quả được đưa vào, tạo thành 40 tâm siêu thế (8 x 5).

Một cách kết hợp khác là kết theo 4 nhóm: 12 thiện tâm, 21 bất thiện tâm, 36 dị thục tâm và 20 duy tác tâm. Bất thiện tâm là tâm phát sinh từ tham, sân, si; còn Thiện tâm là tâm phát sinh từ vô tham, vô sân, vô si. Các tâm nầy đều tạo nghiệp (kamma) mà kết quả là các tâm Dị thục. Tâm Duy tác là tâm tuy có hành động nhưng không tạo nghiệp, không có kết quả dị thục.

Tâm sở (Sở hữu tâm)

Tâm sở là các phần cấu thành Tâm vương, là phần sở hữu của Ý hoặc Thức, phụ trợ cho sự biết cảnh. Có tất cả 52 tâm sở: Thọ, Tưởng, và 50 tâm sở trong nhóm Hành. Bốn đặc tính quan trọng của tâm sở là:

- đồng sinh với Tâm,

- đồng diệt với Tâm,

- đồng nương một vật với Tâm, và

- đồng biết một cảnh với Tâm.

Chúng ta cần biết rõ các đặc tính quan trọng nầy, bởi vì khi phân tích từng thành phần, có khi ta lầm tưởng rằng có một sự tách biệt giữa tâm và tâm sở.

Mỗi khi một loại tâm sinh ra thì kèm theo với một tập hợp các tâm sở tương ứng. Mỗi loại tâm có một nhóm tâm sở riêng biệt theo các qui luật nhất định. Tuy nhiên có nhóm tâm sở biến hành (sabbacittasadharana, universals) kết hợp trong mọi loại tâm, trong đó có 7 tâm sở: xúc, thọ, tưởng, tư, nhất tâm (định), mạng quyền, và tác ý.

Nhóm tâm sở biệt cảnh (pakinnaka, occasionals) là các tâm sở có thể thiện, có thể bất thiện, tùy theo đối tượng tâm, gồm có 6 tâm sở: tầm, tứ, thắng giải (quyết định), tinh tấn (cần), hoan hỷ, và dục.

Nhóm tâm sở bất thiện (akusala, unwholesome) gồm có 14 tâm sở: si, vô tàm (không hổ thẹn), vô quý (không sợ tội lỗi), trạo cử, tham, tà kiến, sân, mạn, tật (ganh ghét), lận (bỏn xẻn), hối quá (hối hận), hôn trầm, thụy miên, và hoài nghi.

Nhóm tâm sở tịnh quang (sobhana, beautiful) là các tâm sở tốt đẹp, trong sạch, thanh tịnh, và gồm có 25 tâm sở, được chia làm 4 loại:

- 19 tâm sở tịnh quang biến hành: tín, niệm, tàm, quý, vô tham, vô sân, hành xã, tịnh thân, tịnh tâm, khinh thân, khinh tâm, nhu thân, nhu tâm, thích thân, thích tâm, thuần thân, thuần tâm, chánh thân, và chánh tâm.

- 3 tâm sở tiết chế: chánh ngữ, chánh nghiệp, và chánh mạng.

- 2 tâm sở vô lượng: bi và tùy hỷ.

- 1 tâm sở tuệ quyền (pannindriya): hiểu biết sự vật đúng như thật, qua 3 đặc tướng khổ, vô thường, và vô ngã.