So sánh các bộ luật Tỳ-kheo

Học hỏi và kinh nghiệm

Ajahn Chah

Chúng ta hãy nói đến sự khác biệt giữa việc Nghiên Cứu Giáo Pháp và Áp Dụng Giáo Pháp Vào Thực Hành. Chân Giáo Pháp phải học hỏi là: Tìm một con đường để thoát khỏi sự bất xứng ý của đời sống và đạt được hạnh phúc, bình an cho chính mình cùng tất cả chúng sinh.

Khi tâm an tịnh tức là nó đang ở trong điều kiện bình thường. Khi tâm di động thì tư tưởng hình thành. Hạnh phúc hay đau khổ là một phần của tâm hoạt động này. Bất an và tham ái cũng được hình thành như thế. Nếu bạn không hiểu rõ chuyển động này, bạn sẽ săn đuổi đàng sau tư tưởng hình thành mãi, và trở thành nạn nhân của nó.

Thế nên Đức Phật dạy chúng ta hãy quan sát hoạt động của tâm. Theo dõi tâm di chuyển, chúng ta có thể thấy được những đặc tính căn bản của nó. Đó là vô thường, bất toại nguyện và vô ngã. Bạn nên tỉnh thức và quan sát những hiện tượng tâm lý này. Bằng cách này bạn có thể học được tiến trình của nhân duyên. Đức Phật dạy rằng: Vô minh là nhân phát sinh ra hành nghiệp và mọi hiện tượng. Hành nghiệp hay sự "chủ ý" này phát sinh ra Thức và Thức lại là nhân của Thân và Tâm. Đó là tiến trình của Nhân duyên.

Khi bắt đầu nghiên cứu Phật Giáo, chúng ta thấy lối dạy theo truyền thống kinh điển đem lại nhiều lợi ích cho chúng ta. Nhưng khi tiến trình đã diễn ra bên trong chúng ta, chúng ta mới thấy rõ tầm quan trọng của sự thực hành. Những kẻ chỉ học pháp học mà không thực hành không thể nào theo kịp sự mau lẹ của tiến trình này.

Dĩ nhiên tiến trình của tâm được kinh điển hệ thống hoá và mô tả rõ ràng, nhưng kinh nghiệm vượt ra ngoài sách vở học hỏi. Sách vở không thể cho bạn biết "đây" là kinh nghiệm của si mê phát sinh, "đây" là những cảm giác phát sinh từ tác ý, "đây" là một loại tâm đặc biệt, "đây" là những cảm giác về sự khác biệt của thân và tâm. Cũng như khi bạn trèo cây và bị rơi xuống đất. Bạn không thể nào biết được là bạn đã rơi bao nhiêu thước, bao nhiêu tấc. Bạn chỉ biết bạn rơi xuống đất và thấy đau mà thôi. Không sách vở nào mô tả điều này.

Sách vở nghiên cứu Giáo Pháp được hệ thống hoá và làm cho rõ ràng, nhưng thực tế không chỉ đi theo một lối đi đơn giản. Bởi thế, chúng ta phải dùng trí tuệ sâu xa của chúng ta để nghiệm xem cái gì đã khởi sinh trong tâm kẻ giác ngộ. Kẻ giác ngộ hiểu biết qua kinh nghiệm của họ rằng tâm không phải là Ta, của Ta, không phải là Tự Ngã của ta. Khi nói cho chúng ta biết tên của các loại Tâm và Tâm Sở, Đức Phật không muốn chúng ta dính mắc vào ngôn từ. Ngài chỉ muốn chúng ta thấy tất cả đều vô thường, khổ và vô ngã. Ngài dạy hãy buông bỏ tất cả. Khi các pháp phát sinh ra hãy chánh niệm, biết chúng. Tâm thực hiện được sự ghi nhận, giác tỉnh này mới là tâm được huấn luyện đúng cách.

Khi Tâm bị khuấy động thì nhiều loại tâm, tâm sở: tư tưởng, phản ứng, v.v., được hình thành và nẩy nở liên tục. Chỉ để chúng thế, tốt cũng như xấu. Đức Phật chỉ dạy đơn giản: "Vất bỏ hết." Nhưng đối với chúng ta thì cần phải nghiên cứu tâm mình để biết làm thế nào để có thể vất bỏ chúng.

Nếu nhìn những yếu tố của tâm, chúng ta sẽ thấy tâm đi theo một tiến trình nhân quả tự nhiên: tâm sở như vậy, tâm sinh và diệt như vậy, v.v. Chúng ta có thể thấy ngay trong sự thực hành của chúng ta: Khi chúng ta có Chánh Kiến và Chánh Niệm thì Chánh Tư Duy, Chánh Ngữ, Chánh Nghiệp, Chánh Mạng, theo sau. Người Giác Ngộ thấy rõ từng yếu tố của Tâm. Người Giác Ngộ chẳng khác nào một ngọn đèn. Nếu có Chánh Kiến, tức là có sự hiểu biết đúng thì tư tưởng và những yếu tố khác cũng đúng, chẳng khác nào khi thắp đèn thì ánh sáng sẽ phát sinh. Nhờ nhìn sự vật với Chánh Niệm, Chánh Kiến sẽ phát triển.

Khi quan sát cái mà ta gọi là Tâm, chúng ta chỉ thấy sự kết hợp của các yếu tố tâm khác nhau mà không có Tự Ngã. Vậy thì ta ở đâu? Cảm giác, ký ức, tất cả năm uẩn của Thân và Tâm đang dời chỗ như lá cuốn theo cơn gió... Chúng ta sẽ khám phá ra điều này khi chúng ta hành thiền.

Thiền chẳng khác nào một khúc gỗ: Minh sát và suy xét ở một đầu, an tịnh và định tâm ở đầu kia. Nhặt khúc gỗ lên cả hai đầu đều lên cùng một lúc. Đầu nào là Thiền Minh Sát (Thiền quán)? Đầu nào là Thiền Định (Thiền chỉ)? Chỉ có tâm mà thôi!

Bạn không thể nào tách rời Định Tâm và Minh Sát. Chúng chẳng khác nào một trái xoài, lúc còn xanh thì chua, rồi chín thì ngọt, nhưng vẫn là trái xoài. Cái này sinh trong cái kia. Không có cái đầu tiên thì không có cái thứ hai. Những từ ngữ như vậy chỉ là sự chế định để thông đạt. Chúng ta đừng dính mắc vào danh từ. Nguồn gốc của chân trí tuệ là thấy những gì ở bên trong chúng ta. Chỉ có loại học hỏi này có điểm cuối và là loại học hỏi về chân giá trị.

Sự an tịnh ở giai đoạn đầu tiên của Định Tâm phát sinh từ sự thực hành "Nhất Tâm." Nhưng khi sự an tịnh ra đi, chúng ta lại đau khổ, vì chúng ta đã dính mắc vào nó. Đạt được sự định tâm không phải là điểm cuối vì pháp hành cấu tạo và đau khổ vẫn còn hiện hữu.

Thế nên, Đức Phật lấy sự Định Tâm, sự an tịnh này để quán xét thêm nữa. Ngài đi tìm sự thật của vấn đề cho đến khi không còn dính mắc vào sự an tịnh nữa. An tịnh chỉ là một trong vô số những hình thành của tâm, nó chỉ là một chặng trên con đường. Còn dính mắc vào sự an tịnh tức là còn dính mắc vào sự sinh thành và hiện hữu. Bởi vì khi an tịnh chấm dứt, dao động lại bắt đầu khởi lên và bạn sẽ bị dính mắc nhiều hơn nữa.

Đức Phật tiếp tục xem xét sự sinh thành và hiện hữu để tìm ra nơi chúng phát sinh. Khi chưa tìm ra được sự thật của vấn đề, Ngài dùng tâm mình quán xét thêm, xem xét mọi yếu tố của tâm, tìm xem chúng đã phát khởi như thế nào. Dầu có an tịnh hay không, Ngài vẫn tiếp tục xem xét cho đến khi Ngài hiểu rõ rằng: tất cả những gì Ngài thấy, tất cả năm uẩn của Thân và Tâm, giống như một thỏi sắt nóng đỏ. Khi thỏi sắt còn đang nóng đỏ, bạn có thể tìm được điểm nguội nào trên đó để sờ tay vào chăng? Năm uẩn cũng như vậy -- nắm chỗ nào cũng bị phỏng cả. Bởi thế, không nên dính mắc, dù đó là sự an tịnh hay định tâm đi nữa. Không nên nói rằng sự bình an tĩnh lặng là "Tôi" hay "Của Tôi". Nghĩ rằng "Tôi" hay "Của Tôi" sẽ phát sinh ảo tưởng đau thương về Tự Ngã -- thế giới của Tham Ái và Si Mê, tức là một miếng sắt nóng đỏ khác. Trong lúc thực hành chúng ta thường có khuynh hướng nắm giữ (chấp thủ), coi những kinh nghiệm đạt được là "Tôi" hay "Của Tôi." Và bạn nghĩ "Tôi an tịnh" hay "Tôi dao động", "Tôi tốt" hay "Tôi xấu", "Tôi hạnh phúc" hay "Tôi đau khổ". Sự dính mắc này là nguyên nhân của "Sinh thành" và "Hiện hữu". Khi hạnh phúc chấm dứt, đau khổ xuất hiện. Khi đau khổ chấm dứt, hạnh phúc xuất hiện. Bạn sẽ thấy chính mình không ngừng phân vân giữa thiên đàng và địa ngục. Đức Phật thấy rõ điều kiện của Tâm là vậy, và Ngài hiểu đó là nguyên nhân sinh thành và hiện hữu. Tâm ở trong điều kiện đó nên sự giải thoát không hoàn thành được. Ngài bèn lấy những kinh nghiệm đó và quán xét chân tướng của chúng: Do có nắm giữ (chấp thủ) nên có Sanh và Tử. Trở nên hân hoan là sanh; trở nên thoái chí là tử. Có chết nên có sống. Sinh và Tử từ thời điểm này đến thời điểm kia, kế tục nhau không dứt, như một guồng bánh xe kéo chỉ quay không ngừng.

Đức Phật thấy rõ cái gì do tâm sinh ra cũng đều tạm bợ, là những hiện tượng có nhân duyên, thực sự trống rỗng. Khi ánh sáng trí tuệ này phát sinh, Ngài xả bỏ tất cả, không nắm giữ gì nữa và chấm dứt đau khổ. Bạn cũng vậy, phải hiểu những vấn đề này đúng theo chân lý. Khi hiểu rõ sự vật đúng theo chân tướng của nó, bạn sẽ thấy rằng những yếu tố tạo thành tâm thường đánh lừa bạn. Tâm chẳng có gì cả, không sinh ra cũng không chết đi. Nó tự do, chiếu sáng, chói lọi, rực rỡ, và không gì làm bận rộn nó cả. Tâm trở thành bận rộn chỉ vì nó hiểu sai và bị mê mờ bởi những hiện tượng có điều kiện này -- đó là ý tưởng sai lầm về Tự Ngã. Thế nên, Đức Phật muốn chúng ta nhìn vào tâm mình xem thử lúc đầu có cái gì. Thật ra chẳng có gì cả. Sự trống rỗng này không sinh và diệt theo hiện tượng. Khi chứa đựng điều tốt, nó không trở nên tốt. Khi tiếp xúc việc xấu nó cũng không trở nên xấu. Tâm trong sạch biết những đối tượng này một cách rõ ràng--biết rằng chúng không có bản chất.

Khi tâm của thiền sinh an trụ như vậy, sẽ không có hoài nghi nữa: Có trở thành không? Có sinh không? Khỏi cần hỏi ai! Quan sát những yếu tố của Tâm, Đức Phật để chúng tự nhiên và trở thành người tỉnh thức trước chúng. Ngài chỉ nhìn với tâm xả. Những điều kiện dẫn đến Sinh không còn hiện hữu ở Ngài. Với trí tuệ hoàn toàn của Ngài, Ngài gọi chúng là Vô thường, Khổ và Vô ngã. Bởi thế nên Ngài trở thành người hiểu biết chắc chắn. Người hiểu biết chắc chắn hay giác ngộ thấy sự vật theo chân lý, không hạnh phúc hay đau khổ theo những đổi thay của điều kiện. Đó là chân bình an, vô sinh, vô lão, vô bệnh, vô tử, không tùy thuộc vào nhân quả hay điều kiện, vượt ra ngoài hạnh phúc và khổ đau, thiện và ác. Không còn cái gì để nói đến, không còn điều kiện nào để cải thiện nữa.

Do đó, hãy phát triển tâm định, an tịnh và minh sát, hãy học cách làm cho nó khởi dậy trong tâm bạn và thật sự dùng nó. Nếu không, bạn chỉ biết Phật giáo qua ngôn ngữ, danh từ. Mặc dầu khi hiểu rành pháp học, bạn có thể đi khắp nơi giảng giải cho mọi người biết giáo pháp, những đặc tính của cuộc đời; bạn có thể thông thái, hoạt bát, nhưng khi sự vật hiện khởi trong tâm, bạn có theo được chúng không? Khi tiếp xúc với vật ưa thích, bạn có tức khắc dính mắc vào nó không? Khi gặp chuyện bực mình, người giác ngộ có giữ sự bực mình trong tâm hay họ để nó ra đi? Nếu bạn thấy những điều bạn không thích mà vẫn nắm giữ hay kết án nó thì bạn nên suy tư như sau: Như vậy không đúng đâu, không cao thượng đâu. Nếu bạn quan sát tâm như vậy, bạn sẽ thật sự hiểu chính mình.

Tôi không dùng từ ngữ trong kinh điển để thực hành. Tôi chỉ nhìn vào kẻ giác ngộ. Nếu tôi ghét người nào, tôi hỏi tại sao? Nếu tôi không thương một người nào, tôi hỏi tại sao? Những gì khởi sinh hãy dò đến tận cội nguồn của nó thì bạn có thể giải quyết được vấn đề yêu ghét và khiến chúng để bạn ở yên một mình. Tất cả đều trở về và khởi sinh trong kẻ giác ngộ. Nhưng không phải chỉ nghe suông là đủ đâu, phải liên tục và quyết liệt thực hành mới được.

Tỳ kheo Khánh Hỷ chuyển dịch

(Trích "Mặt Hồ Tĩnh Lặng")

Quán chiếu mọi vật

Ajahn Chah

Khi bạn tiếp tục hành thiền, bạn phải quan sát cẩn thận mọi kinh nghiệm, mọi giác quan của mình. Chẳng hạn khi quan sát đối tượng giác quan như tiếng động, sự nghe. Sự nghe của bạn là một chuyện, và âm thanh là một chuyện khác. Bạn chỉ cần tỉnh thức là đủ. Ngoài ra chẳng có ai hay vật gì cả. Hãy học cách chú ý một cách thận trọng. Quan sát để tìm ra chân lý một cách tự nhiên như vậy, bạn sẽ thấy rõ cách thức sự vật phân ly. Khi tâm không bám víu hay nắm giữ sự vật một cách bất di bất dịch theo ý riêng của mình, không nhiễm một cái gì, sự vật sẽ trở nên trong sáng rõ ràng.

Khi tai nghe, hãy quan sát tâm xem thử tâm đã bắt theo, đã nhận ra câu chuyện liên quan đến âm thanh mà tai nghe chưa? Bạn có thể ghi nhận, sống với nó và giác tỉnh trước nó. Có lúc bạn muốn thoát khỏi sự chi phối của âm thanh. Nhưng đó không phải là phương thức để tránh thoát. Bạn phải dùng sự tỉnh thức để thoát khỏi sự chi phối của âm thanh.

Chúng ta không thể kỳ vọng đạt được bình an tĩnh lặng tức khắc ngay khi hành thiền. Hãy để cho tâm yên nghỉ, để tâm làm theo ý nó muốn, chỉ cần quan sát mà đừng phản ứng gì cả. Đến khi sự vật tiếp xúc với giác quan chúng ta hãy thực tập tâm xả. Hãy xem mọi cảm giác như nhau. Xem chúng đến và đi như thế nào. Giữ tâm ở yên trong hiện tại. Đừng nghĩ đến chuyện đã qua, đừng bao giờ nghĩ, "Ngày mai ta sẽ làm chuyện đó." Nếu lúc nào chúng ta cũng thấy những đặc tính thực sự của mọi vật trong giây phút hiện tại này, bất cứ cái gì tự nó cũng thể hiện Giáo Pháp cả.

Huấn luyện tâm cho đến khi tâm ổn cố, từng trải, kinh nghiệm. Lúc bấy giờ, khi sự vật diễn biến bạn sẽ nhận chân được chúng một cách rõ ràng mà không bị dính mắc vào chúng. Bạn đừng ép buộc tâm tách rời khỏi đối tượng giác quan. Khi bạn thực hành, chúng sẽ tự tách rời lấy và hiện bày ra những yếu tố đơn giản là Thân, Tâm.

Khi ý thức được hình sắc, âm thanh, mùi vị đúng theo chân lý, bạn sẽ thấy tất cả đều có một đặc tính chung -- vô thường, khổ và vô ngã. Mỗi khi nghe một âm thanh, âm thanh sẽ ghi vào tâm bạn đặc tính chung ấy. Nghe cũng như không nghe đều như nhau. Chánh niệm luôn luôn ở với bạn, bảo vệ cho sự nghe. Nếu lúc nào tâm bạn cũng đạt được trình độ này, sự hiểu biết sẽ nảy nở trong bạn. Đó là Trạch Pháp Giác Chi, một trong bảy yếu tố đưa đến giác ngộ. Yếu tố trạch pháp này suy đi xét lại, quay tròn, tự đảo lộn, tách rời khỏi cảm giác, tri giác, tư tưởng, ý thức. Không có gì có thể đến gần nó. Nó có công việc riêng để làm. Sự tỉnh giác này là một yếu tố tự động có sẵn của tâm, bạn có thể khám phá ra nó ở giai đoạn đầu tiên của sự thực hành.

Bạn thấy gì, bạn làm gì đều phải ghi nhận. Đừng bao giờ rời khỏi thiền. Nhiều người nghĩ rằng họ có thể xả thiền vào cuối giờ ngồi thiền. Hết giờ hành thiền họ cũng chấm dứt luôn việc theo dõi, quan sát thân tâm. Không nên làm như thế. Thấy bất cứ cái gì, bạn cũng phải quan sát. Thấy người tốt kẻ xấu, người giàu kẻ nghèo, phải quan sát theo dõi. Thấy người già người trẻ, người lớn người nhỏ, đều phải quan sát. Đó là cốt tủy của việc hành thiền.

Trong khi quan sát để tìm kiếm Giáo Pháp, bạn phải quan sát đặc tính, nhân quả và vai trò của các đối tượng giác quan, lớn nhỏ, trắng đen, tốt xấu. Nếu đó là sự suy nghĩ thì chỉ đơn thuần biết đó là sự suy nghĩ. Tất cả những đối tượng này đều là vô thường, khổ và vô ngã. Không nên dính mắc vào chúng. Tỉnh thức là nghĩa trang của chúng, hãy vất tất cả chúng vào đấy. Làm được như thế bạn sẽ thấy được đặc tính vô thường rỗng không của mọi vật và chấm dứt khổ đau. Hãy tiếp tục quan sát, thẩm nguyện cuộc sống này. Khi gặp một điều tốt đẹp, hãy ghi nhận xem tâm bạn lúc ấy thế nào? Bạn vui chăng? Nên quan sát sự vui này. Dùng vật gì độ một thời gian bạn bắt đầu thấy chán, muốn cho hay bán đi. Nếu không ai mua bạn sẽ vất bỏ. Tại sao vậy? Cuộc sống của chúng ta luôn luôn biến đổi không ngừng. Bạn hãy nhìn vào chân lý này. Một khi bạn đã hiểu cặn kẽ một trong những biến cố này, bạn sẽ hiểu tất cả. Tất cả đều có cùng một bản chất.

Có thể bạn không thích một loại hình ảnh hay âm thanh nào đó. Hãy ghi nhận điều này. Về sau có thể bạn lại thích điều mà trước đây bạn từng ghét bỏ. Nhiều chuyện tương tự như thế xảy ra. Khi bạn nhận chân ra rằng mọi chuyện trên thế gian đều vô thường, khổ và vô ngã, bạn sẽ vất bỏ tất cả, và mọi luyến ái sẽ không còn khởi dậy nữa. Khi bạn thấy mọi vật, mọi chuyện đến với bạn đều như nhau, lúc bấy giờ bạn sẽ thản nhiên trước mọi sự, và mọi chuyện chỉ là các pháp khởi sinh mà chẳng có gì đặc biệt khiến bạn phải bận lòng. Khi đó Giáo Pháp sẽ xuất hiện.

Một khi bạn đã bước vào dòng suối này và nếm được hương vị giải thoát, bạn sẽ không còn phải trở lại nữa, không còn nhận thức và hành động sai lầm nữa. Tâm trí bạn sẽ biến đổi, chuyển hướng nhập lưu. Bạn không còn rơi vào đau khổ nữa. Lúc bấy giờ bạn sẽ vứt bỏ mọi tác động sai lầm, bởi vì bạn thấy rõ mọi hiểm nguy trong các tác động sai lầm này. Bạn không nói hay làm những điều lầm lạc nữa. Bạn sẽ hoàn toàn đi vào Đạo. Bạn sẽ hiểu rõ bổn phận, sự vận hành, lối đi, và bản chất tự nhiên của con đường này. Bạn sẽ buông xả mọi chuyện cần buông xả và tiếp tục buông xả mọi chuyện, không chút ưu tư thắc mắc.

Những điều tôi nói nãy giờ chỉ đơn thuần là những lời nói. Ai đến gặp tôi, tôi sẽ có chuyện để nói với họ. Nhưng tốt nhất là chẳng nên nói nhiều về những điều này. Việc thực hành quan trọng hơn. Hãy bắt tay vào việc thực hành. Đừng chần chờ gì nữa. Tôi chẳng khác nào một người bạn tốt mời bạn đi đến một nơi nào đó. Đừng do dự nữa, hãy lên đường. Bạn sẽ không bao giờ ân hận đâu.

Tỳ kheo Khánh-Hỷ chuyển dịch

(Trích "Mặt Hồ Tĩnh Lặng")

Nhìn vào bên trong

Ajahn Chah

Không có gì đặc biệt

Người ta thường hỏi dọ tôi về sự hành trì riêng của tôi: Tôi chuẩn bị tâm tư như thế nào khi ngồi thiền? Không có gì đặc biệt hết! Tâm tôi để yên chỗ hồi nào tới giờ nó ở. Họ hỏi tôi, "Thế thì Ngài là một vị A-La-Hán chăng?" (A-La-Hán là một vị tu hành đã đạt đến mức độ cao của sự tiến bộ về tâm linh) .Tôi có biết đâu? Tôi như cây cổ thụ đầy lá hoa, hoa và trái. Chim chóc tới ăn và làm tổ trong cây đó. Nhưng cây cổ thụ đó không hiểu biết về thân phận nó. Nó cứ sống tự nhiên vậy thôi, nó sao nó vậy.

Bên trong bạn không có gì cả

Năm thứ ba tôi làm tỳ kheo, tôi có sự nghi ngờ về bản chất của Định và Trí Tuệ. Quá muốn kinh nghiệm trạng thái Định, tôi không ngừng cố gắng hành trì. Khi ngồi tham thiền, tôi cố gắng hình dung ra tiến trình đó, và do đó tâm tôi bị chia tách một cách đặc biệt.

Khi tôi không làm gì đặc biệt hết và không tham thiền thì tôi tốt, không có làm sao. Nhưng khi nào tôi quyết tâm tập trung tư tưởng thì tâm tôi trở nên cực kỳ bấn loạn.

Tôi tự hỏi, "Chuyện gì vậy? Tại sao nó như thế này?" Sau một thời gian tôi nhận ra rằng sự tập trung tâm ý trong việc hành thiền cũng giống như hít thở vậy thôi. Nếu bạn nhất định cố gắng thở sâu hay cạn, mau hay chậm, việc hít thở trở nên khó khăn. Còn nếu cứ xuôi thuận theo nó, không cần ý thức việc hít vào thở ra, việc hít thở trở nên tự nhiên và trôi chảy. Tương tự như vậy, mọi cố gắng bắt buộc mình trở nên tĩnh lặng chỉ là thể hiện sự bám víu và ham muốn. Làm như vậy chỉ cản trở sự định tâm mà thôi.

Thời gian trôi qua, tôi tiếp tục hành trì với lòng tin tưởng vững chắc và sự hiểu biết càng lúc càng lớn mạnh hơn lên. Dần dà tôi bắt đầu thấy diễn tiến tự nhiên của việc hành thiền. Vì nhận ra rằng những ước muốn của tôi rõ ràng là một chướng ngại, tôi hành trì một cách cởi mở hơn, khảo sát các yếu tố của tâm khi chúng xảy ra. Tôi ngồi và theo dõi, ngồi và theo dõi, cứ như vậy hoài.

Một ngày nọ, vào khoảng 11 giờ đên, sau khi ngồi thiền xong tôi đi kinh hành. Trong đầu tôi khi đó trống trơn không có tư tưởng nào hết. Tôi đang ở tu viện trong rừng mà có thể nghe những tiếng ồn ào và tiếng ca hát của cuộc hội hè đình đám đang diễn ra trong làng cách tu viện một khoảng xa. Khi cảm thấy mỏi mệt do việc hành thiền, tôi trở về cốc của mình. Khi tôi ngồi xuống, tôi nhận thấy tôi không ngồi vô thế kiết già mau lẹ như thường lệ. Tâm tôi tự nó muốn tiến vô trạng thái Định thâm sâu. Tâm tự nó như thế đó. Tôi tự nghĩ, "Tại sao như vậy?" Khi tôi ngồi xuống, tôi thấy tĩnh lặng hết sức. Tâm tôi vững vàng và tập trung tốt. Không phải là tôi không nghe được tiếng ca hát từ trong làng, nhưng tôi có thể làm cho tôi không nghe tiếng ca hát đó nếu tôi muốn như vậy.

Ở trạng thái nhất tâm này, tôi xoay nó hướng về các âm thanh thì tôi nghe được các âm thanh đó. Khi tôi không hướng tâm về các âm thanh thì hoàn toàn yên lặng. Lúc âm thanh tới, tôi quan sát kẻ đang chú tâm đến âm thanh, kẻ này hoàn toàn tách biệt với âm thanh. Tôi quán tưởng như vậy. Đây là trạng thái định, phải không? Không phải trạng thái này thì còn trạng thái nào khác hơn? Tôi có thể nhìn thấy tâm tôi tách rời khỏi đối tượng nó nhìn như cái chén này và ấm nước này vậy. Tâm và âm thanh không hề dính liền với nhau. Tôi tiếp tục xét như vậy, rồi tôi hiểu. Tôi nhìn thấy cái nối liền chủ thể và khách thể lại với nhau, và khi sự nối liền này bị phá vỡ, sự an tịnh thật sự hiển lộ.

Lần đó, tâm tôi không để ý đến chuyện gì khác. Nếu tôi muốn ngưng hành thiền, tôi có thể ngưng, như vậy mà không thấy khó chịu. Khi một nhà sư ngưng hành thiền, thầy thường tự hỏi, "Ta làm biếng chăng? Ta mệt mỏi chăng? Ta bất an chăng?" Không, tâm tôi lúc đó không làm biếng, không mệt mỏi, cũng không bất an. Tôi chỉ thấy trọn vẹn và đầy đủ về mọi mặt.

Khi tôi ngưng hành thiền để nghỉ ngơi một lát, chỉ có hành động ngồi là ngưng lại thôi. Tâm tôi vẫn y nguyên như trước, không thay đổi. Khi tôi nằm xuống, tâm tôi vẫn tĩnh lặng y như trước. Khi đầu tôi chạm lên chiếc gối, tâm tôi xoay vào trong. Tôi không biết nó xoay vô trong chỗ nào, nhưng nó xoay vô trong như điện được bật lên vậy, và toàn thân tôi nổ bùng ồn ào; sự nhận thức thì vô cùng tinh tế. Vượt qua điểm đó, tâm bước sâu vô nữa, bên trong không có gì hết, hoàn toàn không có gì hết, không có gì vô trong hết, không có gì có thể đạt tới hết. Sự nhận biết ngưng lại bên trong một lúc rồi trở ra. Không phải tôi kéo nó ra, không đâu, tôi chỉ là một quan sát viên, là người nhận biết mà thôi.

Khi tôi ra khỏi tình trạng này, tâm tôi trở lại trạng thái bình thường, và một câu hỏi nảy lên, "Cái đó là cái gì vậy?" Câu trả lời xảy đến là, "Những sự việc này, chúng chỉ là như vậy, như vậy thôi. Không cần phải nghi ngờ chúng nó." Tôi chỉ nói có bấy nhiêu, và tâm tôi chấp nhận như vậy.

Sau khi ngưng nghỉ một lúc, tâm tôi lại quay bật vô trong. Tôi không quay nó; chính nó tự quay vô trong lấy một mình. Khi tâm đi vô trong, nó lại đi tới bờ mé như lần trước. Lần thứ nhì này thân thể tôi vỡ thành từng mảnh vụn. Và tâm tôi đi sâu hơn nữa, tĩnh lặng, cùng tột. Khi tâm tiến vô và đã lưu lại một thời gian lâu như ý nó muốn, nó lại ra trở lại, và tôi trở về trạng thái bình thường. Trong thời gian này, tâm tự nó hành động, tôi chẳng hề có ý bắt nó đi vô hay đi ra gì hết. Tôi chỉ nhận biết và quan sát những gì xảy ra vậy thôi. Tôi không nghi ngờ. Tôi chỉ tiếp tục ngồi thiền và quán tưởng mà thôi.

Lần thứ ba tâm tiến vô, toàn bộ thế giới đều tan vỡ: đất đai, cây cỏ, đồi núi, người,..., tất cả chỉ là khoảng trống. Không một vật gì còn lại hết. Khi tâm thức đã tiến vô và lưu lại một thời gian như nó muốn, nó rút ra và trở lại trạng thái bình thường. Tôi không biết nó trụ như thế nào, những chuyện đó khó thấy và khó diễn tả. Không có gì có thể dùng để so sánh với tình trạng đó được.

Về ba lần kinh nghiệm này, ai nói được là chuyện gì đã xảy ra? Ai biết được điều đó? Tôi có thể gọi đó là gì? Điều tôi nói ở đây chỉ là vấn đề bản thể của tâm. Không cần phải bàn tới việc phân loại các tâm hay tâm sở. Bằng lòng tin sâu chặt, tôi tiến vô hành thiền, sẵn sàng liều mạng, và khi tôi ra khỏi kinh nghiệm này thì toàn thể thế giới đã thay đổi hẳn. Mọi kiến thức và hiểu biết đều đã biến thái. Nếu có người nào trông thấy tôi thì chắc người đó nghĩ là tôi đã điên mất rồi. Thật vậy, người nào không chánh niệm vững vàng rất dễ trở nên điên khùng, bởi vì nhận thức về thế giới vũ trụ hoàn toàn thay đổi hẳn so với trước. Thực ra chỉ có "cái ta" là thay đổi mà thôi. Tuy vậy, cái ta thay đổi đó vẫn chỉ là một người với cái ta trước kia. Thiên hạ nghĩ thế này, tôi nghĩ thế khác. Thiên hạ nói như thế này, tôi nói như thế khác. Tôi không còn đồng nhất với bàng dân thiên hạ như trước nữa.

Khi tâm tôi đạt tới sức mạnh tột độ của nó thì căn bản ở đây là năng lực tinh thần, năng lực của sự tập trung tâm ý. Trong trường hợp tôi vừa mô tả, kinh nghiệm đó đạt trên năng lực của định. Khi định đạt tới trình độ này, minh sát tự nó diễn tiến trong khi hành giả không cần phải cố gắng.

Nếu bạn hành trì như thế này, bạn sẽ không phải tìm kiếm ở đâu xa. Bạn thân ơi, bạn còn chần chờ gì nữa mà không thử đi?

Có một chiếc thuyền bạn có thể dùng để qua bên kia bờ sông. Tại sao bạn chưa chịu bước lên thuyền? Hay là bạn thích bùn sình hơn? Tôi có thể chèo chống ra khơi bất cứ lúc nào, nhưng mà tôi còn ở đây chờ bạn đó!

Tỳ kheo Khánh-Hỷ chuyển dịch

(Trích "Mặt Hồ Tĩnh Lặng")

Pháp hành của cư sĩ tại gia

Ajhan Chah

Pháp hành của người chủ nhà

Đời sống của gia đình thật khó mà cũng thật dễ. Khó làm nhưng dễ hiểu. Chẳng khác nào bạn đến đây và than phiền về cục than đỏ mà bạn đang nắm trong tay. Tôi chỉ đơn giản bảo bạn hãy vất nó đi. Bạn không chịu và cãi lại:

-- Không, tôi không muốn bỏ. Tôi muốn nó trở nên lạnh cơ.

Bạn có thể chọn một trong hai cách: vất bỏ nó đi, hoặc kiên nhẫn chịu đựng. Bạn sẽ phân vân hỏi lại:

-- Làm thế nào tôi có thể vứt bỏ được?

Bạn có thể bỏ gia đình bạn được không? Được. Bỏ phần nội tại trong tâm bạn. Bỏ sự dính mắc bên trong thôi. Giống như con chim đẻ trứng. Bạn có trách nhiệm phải ấp trứng. Nếu không trứng sẽ thối.

Có thể bạn muốn mọi người trong gia đình nể phục và cảm thông bạn, biết rõ tại sao bạn làm như thế này mà không làm như thế kia, v. v. Nhưng có thể họ không cảm thông được bạn. Thái độ của bạn có thể thiếu hòa ái. Tâm hồn bạn có thể chật hẹp. Nếu cha mẹ là một tên trộm và con không hưởng ứng, phải chăng con là đứa trẻ hư hỏng? Hãy giải thích và tìm hiểu mọi chuyện xảy ra trong chiều hướng tốt đẹp. Cố gắng thành thật, sau đó hãy để mọi chuyện tự nhiên. Nếu bạn bị bệnh và quyết định đến gặp bác sĩ, nhưng sau khi tận tâm chữa trị bằng mọi loại thuốc, bệnh bạn vẫn không khỏi, bạn phải làm thế nào đây? Bạn không còn cách nào hơn là phải chấp nhận thực trạng và để tâm tự nhiên.

Nếu bạn nghĩ đến các danh từ "gia đình tôi," "việc hành thiền của tôi," bạn sẽ gặp rắc rối vì những hình thức tự ngã này là nguyên nhân của đau khổ. Đừng nhọc công đi tìm hạnh phúc, dầu bạn đang sống với những người khác hay đang sống một mình. Hãy sống với giáo pháp, hạnh phúc sẽ tự tìm đến. Phật Pháp giúp bạn giải quyết vấn đề, nhưng chính bạn phải tự thực hành và khai mở trí tuệ trước. Bạn không thể có cơm bằng cách chỉ bỏ nước và gạo vào nồi, rồi bảo nó chín ngay. Bạn phải nhúm lửa và để cơm có đủ thời giờ chín. Với trí tuệ mọi vấn đề cuối cùng đều có thể giải quyết. Khi hiểu rõ đời sống gia đình, bạn có thể hiểu rõ được nghiệp báo và nhân quả, và nhờ thế bạn có thể quán xuyến và cải thiện mọi hành động của bạn trong tương lai.

Hành thiền chung nhóm với mọi người ở thiền viện hay trong những khóa thiền là những việc làm không mấy khó khăn. Vì ở đấy mọi người đều hành thiền, bạn phải tinh tấn theo họ, phải ngồi thiền, phải kinh hành như mọi người. Nhưng lúc về đến gia đình, bạn gặp khó khăn. Bạn bảo rằng lúc ở nhà bạn làm biếng. Bạn hãy bỏ hết quyền lực của chính bạn, chuyển quyền hành đó kẻ khác, cho sở làm, cho những vị thầy ở ngoài bạn. Hãy tỉnh dậy! Bạn tạo ra một thế giới riêng của chính bạn. Mà điều quan trọng là bạn có thích hành thiền không đã?

Là sư sãi, chúng tôi phải cố gắng giữ giới luật và hành hạnh đầu đà. Thực hành nghiêm chỉnh giới luật là con đường dẫn đến giải thoát. Các bạn cư sĩ cũng phải cố gắng giữ giới luật như vậy.

Các bạn hành thiền ở nhà nên giữ gìn trong sạch những giới căn bản. Cố gắng kiểm soát hành động và lời nói. Thật sự tinh tấn và hành thiền liên tục không gián đoạn. Muốn tập trung tâm ý bạn phải rán tinh tấn. Đừng thấy chỉ mới cố gắng một hay hai lần mà không tập trung tâm ý đã sinh ra chán nản.

Tại sao không thử cố gắng lâu hơn? Bạn đã để tâm trí đi lang bạt bao lâu theo ý nó mà không kiểm soát được? Bạn có băn khoăn rằng một hay hai tháng chưa đủ để luyện tâm an tịnh không?

Dĩ nhiên, tâm rất khó huấn luyện. Muốn dạy một con ngựa bất kham, hãy cho nó nhịn đói một lát, nó sẽ đến gần bạn hơn. Khi nó đã bắt đầu nghe lời, hãy cho nó ăn chút ít. Đạo sống của chúng ta có cái hay cái đẹp là có thể huấn luyện được tâm. Với nỗ lực đúng, chúng ta có thể đạt được trí tuệ.

Sông đời sống cư sĩ và thực hành chánh pháp là sống trong thế gian, nhưng ở trên thế gian. Giới bắt đầu bằng năm điều học căn bản. Mọi giới đều quan trọng -- là cha mẹ của mọi điều tốt đẹp.

Điều căn bản là loại bỏ khỏi tâm mọi sai lầm, quét sạch mọi nguyên nhân gây ra phiền muộn và dao động. Phải giữ giới luật thật kiên cố. Sau đó hãy tham thiền khi cơ hội đến. Đôi lúc việc hành thiền tiến triển tốt đẹp, đôi lúc không. Đó là chuyện tự nhiên. Đừng bận tâm về việc này. Cứ tiếp tục. Nếu nghi ngờ khởi lên, hãy xem chúng cũng như những chuyện khác của tâm đều vô thường cả.

Khi bạn tiếp tục hành thiền đều đặn thì sẽ có định tâm. Dùng tâm định này phát triển trí tuệ. Nhìn sự yêu ghét khởi dậy từ các giác quan mà không dính mắc vào chúng. Đừng bận tâm nghĩ đến kết quả hay sự tiến bộ. Cũng đừng mong ngóng ao ước tiến bộ mau chóng. Cũng như đứa trẻ muốn chạy phải tập bò và tập đi trước đã. Cứ giữ giới thật trong sạch và tiếp tục hành thiền.

Tỳ kheo Khánh-Hỷ chuyển dịch

(Trích "Mặt Hồ Tĩnh Lặng")

Thiền sư U Ba Khin

Tâm Thái

Nói về Thiền Vipassana thì có rất nhiều vị tăng nổi tiếng ở Miến Điện, Tích Lan, Thái Lan đã giảng dạy, nhưng đặc biệt là một pháp Thiền được phổ biến ở Âu châu, Mỹ châu lại là pháp Thiền của ngài U Ba Khin, một vị cư sĩ người Miến điện. Nhiều Trung tâm Thiền quốc tế (International Meditation Centers) đã được thành lập tại nhiều nước để truyền bá pháp Thiền của U Ba Khin.

Pháp Thiền của U Ba Khin thuộc môn Thiền Vipassana (tiếng Phạn, có nghĩa là Quán, Insight meditation). Thiền Vipassana thuộc hệ thống Nam Tông (Nguyên Thủy), căn cứ theo những pháp dạy trong kinh Tứ Niệm Xứ (Satipatthana Sutta). Kinh này chỉ pháp tu một cách tổng quát với những nguyên tắc rộng lớn mà không đi sâu vào chi tiết thực hành như pháp Niệm hơi thở (Anapanasati), cho nên khi thực hành có nhiều phương pháp khác nhau, tùy theo sự chứng đắc của mỗi thầy, vì vậy không có được một pháp Thiền Vipassana thống nhất. Tuy vậy dù phương pháp khác nhau nhưng tất cả các Thiền Vipassana đều căn cứ vào kinh Tứ Niệm Xứ.

Kinh Tứ Niệm Xứ

Kinh này chỉ bốn pháp quán niệm là:

quán niệm thân trong thân , tức quán niệm hơi thở, vị thế của thân như đi, đứng, nằm, ngồi; quán về tính cách ô trược của thân; quán về thành phần vật chất của thân; quán về sự tan rã của tử thi.

quán niệm thọ cảm trong thọ cảm , thấy rõ những thọ lạc, khổ, hoặc vô ký.

quán niệm tâm trong tâm , thấy rõ từng hoạt động của tâm như tham, giận, si mê, hôn trầm, định, loạn.

quán niệm pháp trong pháp . Quán về những pháp như: Ngũ triền cái (năm chướng ngại tinh thần: tham dục, sân hận, hôn trầm, lo âu và hoài nghi), Ngũ uẩn (sắc, thọ, tưởng, hành, thức), Lục căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý) cùng đối tượng của sáu căn là sáu trần (sắc, thanh, hương, vị, xúc và pháp), Thất giác chi (bẩy yếu tố ngộ đạo: chánh niệm, trạch pháp, tinh tấn, hỷ, an, định và xả), Tứ diệu đế (khổ, tập, diệt và đạo).

Như vậy cho thấy không thể nào áp dụng cùng lúc tất cả chi tiết ghi trong kinh, mà mỗi người tùy theo căn cơ có thể áp dụng phương pháp nào thích hợp với mình. Điều này không đáng ngạc nhiên vì trong kinh Thủ lăng nghiêm, khi đức Phật hỏi về kinh nghiệm riêng của mỗi người về quá trình tu hành thì 25 vị Đại Bồ tát và A la hán mỗi người đều trình bày pháp tu khác nhau, nhưng đều đã đắc đạo.

Sơ lược tiểu sử U Ba Khin (1899-1971)

Sayagyi U Ba Khin là một cư sĩ người Miến điện (Burma, hiện nay gọi là Myanmar). Ông là một viên chức cao cấp trong chánh phủ Miến điện, đã từng giữ những chức vụ như Chairman of Burma of State Agricultural Marketing Board, Director of Commercial Audit, Principal of the Government Institute for Accounts and Audits, Accountant General, Personal adviser to the Prime Minister. Khoảng năm 40 tuổi, ông theo học Thiền Vipassana của Saya Thet Gyi, cũng là một cư sĩ. Tuy là một công chức cao cấp với nhiều chức vụ hơn ai hết (có lúc giữ tới bốn chức vụ giám đốc), với một gia đình sáu con, mà ông vẫn hết lòng tu tập và truyền bá đạo. Năm 1948 ông sáng lập ra Trung tâm Quốc tế Thiền tại Rangoon. Đến năm 1953 thì ông nghỉ hưu nhưng vẫn tiếp tục phụ giúp chính phủ trong nhiều chức vụ giám đốc.

Vì vừa là một công chức cao cấp vừa là một cư sĩ nên pháp Thiền của ông có đặc tính nhắm vào thực hành nhiều hơn là về lý. Ông giảng dạy căn cứ theo kinh nghiệm cụ thể, cá nhân mà ông thâu thập được, hơn là giảng những phần lý đạo cao siêu. Ông đã huấn luyện được nhiều đệ tử ngoại quốc và một số đã được cho phép về lập Trung tâm tại nhiều nước khác nhau. Phương pháp của ông nhằm dạy các cư sĩ, vốn là những người phải lo kế sinh sống, bận việc gia đình, xã hội, mà vẫn có thể tu tập có kết quả. Chương trình tu tập của ông được truyền lại rất chi tiết, rõ ràng nên nhờ đó mà các Trung tâm áp dụng chính xác và đồng đều. Ông mất đi năm 1971.

Pháp Thiền của U Ba Khin

Pháp Thiền này có thể tóm tắt như sau: sau khi đã tập chú tâm bằng phương pháp Niệm hơi thở theo như Anapanasati tới trình độ khá thì chú niệm vào thân thể để theo dõi những cảm giác trong đó và tập trung sự quán vào tính cách "vô thường" (Phạn: anicca) của thân. Theo lời U Ba Khin, khi quán kỹ được tính cách vô thường của thân, thì tiến trình thanh lọc vọng tâm sẽ xẩy ra trong tâm và thân. Tiến trình này, tuy không phải là một lý thuyết hay quan niệm, nhưng khó giải thích được, chỉ khi người nào đã thực hành sẽ tự chứng được. Ông đã sơ tả trạng thái đó như sau: "Khi hành giả thấy rõ được chân lý Vô thường thì người đó sẽ thấy được sự bật sáng của "nibbana dhatu" ("giác phần", danh từ của ông để chỉ yếu tố mới trong tiến trình cải hóa), có năng lực dẹp sạch được những ô nhiễm, nghiệp xấu mà vốn là căn nguyên của bệnh tật về thân thể cũng như về tâm thần." Ông cũng cho biết là khi đạt được trạng thái đó thì sẽ thấy một sự chấn động mạnh ở nơi thân mà hành giả sẽ phải chịu đựng. Sự chấn động đó làm cho ta nhậy cảm với những phát xạ, rung động, ma sát của những "kalapas" ("đơn vị", phần tử nhỏ hơn nguyên tử) trong người cho nên ta sẽ cảm thấy như thân thể mình toàn là điện, có thể là khổ sở vì những cảm giác đó.

Ông chỉ rõ pháp tu Thiền của ông trong cuốn "Những điều cần thiết về Phật pháp trong việc tu Thiền" :

Trước hết hành giả cần thấu hiểu pháp Tứ Đế là Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Ông giải rộng nghĩa "Khổ" không phải chỉ là những cái đau khổ của cuộc đời, mà chính là tính cách Vô thường của mọi sự, nhất là sự Vô thường của ngay thân thể mình. Ông giảng thuyết Vô thường bằng cách quán về sự sinh trưởng, hủy diệt của những nguyên tố kalapas trong người, con người về phương diện vật chất chỉ là một hệ thống năng lượng và chấn động, luôn luôn thay đổi. Ông căn cứ định nghĩa kalapas là "đơn vị vật chất căn bản của mọi sự vật trên thế gian", nhỏ hơn tất cả những nguyên tử mà hiện nay khoa học biết được. Nguyên tố kalapas sinh ra rồi diệt tức thời, cả tỷ lần trong một chớp mắt, tạo ra một sự đốt cháy và cấp năng lượng cho sự sống. Con người khó trực nhận được từng kalapas, nhưng có thể nhận được sự sinh hoạt liên tục thay đổi của dòng năng lượng. Hiểu được điều đó là hiểu được pháp "Vô thường" và hiểu được "Khổ". Khi biết rõ Khổ và nguyên nhân của Khổ, thì pháp tu để đi đến việc thoát Khổ là Bát chánh đạo, gồm có: Chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm và chánh định. Ông giảng kỹ về pháp Bát chánh đạo áp dụng cho từng giai đoạn của việc tu Thiền, tám chi phần đó còn được phân chia theo Giới, Định và Huệ. Có đạt được Huệ mới đạt được trạng thái an định nội tâm (inner peace) và đi tới thấu hiểu chân lý.

Pháp Thiền của ông U Ba Khin đi đúng theo lời dạy của kinh Tứ niệm xứ, ông áp dụng niệm hơi thở để định tâm trước rồi sau đó quán lý Vô thường để hiểu rõ Tứ diệu đế và điều cần thiết là thực sự sống theo Bát chánh đạo. Ông biết cách áp dụng Thiền Vipassana một cách thực tế để cho những người không xuất gia cũng đạt được đạo.

Về việc thực tập thì trước hết hành giả theo pháp niệm hơi thở, chỉ biết và thấy rõ hơi thở ra, hơi thở vào. Tập như vậy trong vài ngày, sau khi đã thuần thục, sẽ thực hành pháp Quán. Hành giả cần chú niệm vào những tiến trình sinh hoạt, cảm giác của thân mình để thấy rõ toàn thể thân này là một khối luôn biến chuyển, sẽ thấy rõ tính cách Vô thường của nó, như vậy rồi hiểu Khổ và Vô ngã. Về thực hành, hành giả phải tập trung sự chú niệm vào từng bộ phận thân thể để ghi rõ những cảm xúc biến đổi. Sự chú niệm đó sẽ khai thông được dòng năng lực trong thân thể. Từ đó mà hành giả thấu rõ tính cách vô thường của thân. Việc quán vô thường này không phải chỉ quán về thân, mà cũng có thể quán về tâm, tức là phải thấy được cả những Thọ, Tưởng, Hành và Thức cũng đều có tính cách vô thường. Tuy vậy ông thấy rằng quán về thân dễ thực hành hơn quán về tâm.

Ông đặt trong tâm của pháp Thiền này vào việc quán Vô thường. Ông cho rằng muốn hiểu Vô thường phải thực nghiệm rõ trong thân mình để thấy thật rõ như vậy, chứ không phải chỉ nghiên cứu ý nghĩa trong kinh điển. Sự thật cho thấy đúng như vậy, chúng ta thường thao thao nói về lý Vô thường một cách trôi chảy, có thể viết cả cuốn sách về đề tài đó, nhưng thực sự đã không tự chứng được lý đó bao nhiêu. Việc thực nghiệm đòi hỏi nhiệt tâm và nhất là sự hướng dẫn chân chính. Ngay như pháp Thiền này, nếu chúng ta không có dịp gặp được vị thầy thực tu, hoặc ít ra gặp bạn đã thực theo pháp này thì khó mà chúng ta hiểu rõ tầm quan trọng. Để tìm hiểu kỹ hơn, xin nêu kinh nghiệm của một người đã từng đi theo con đường đó.

John Coleman là một nhân viên CIA đã có dịp hoạt động tại nhiều nước trên thế giới. Ông đặc biệt chú ý tìm học pháp tu để kiếm được an tĩnh nội tâm. Ông đã được gặp nhiều vị nổi tiếng như D.T. Suzuki, Krishnamurti và các vị tu hành tại Ấn Độ, Nhật Bản, Miến Điện, Sikkim, Nepal, Thái Lan, và cả ở Pháp, Anh và Mỹ. Ông thực tâm đi học đạo chứ không phải đi với tính cách phóng sự hoặc nghiên cứu. Trong cuốn sách "The quiet mind", ông kể việc tìm thầy tại các nước, với những đạo khác nhau, nhưng sau bao lần thất bại nhiều khi muốn bỏ cuộc, rốt cuộc ông trở lại để thụ huấn với U Ba Khin và thành công trong pháp Thiền Vipassana. Ông được U Ba Khin chứng là đã thành công và được phép truyền dạy pháp Thiền này. Sau đây là sơ lược đoạn ông mô tả kinh nghiệm khi tu đến pháp Quán:

"Trong giai đoạn này (tu Quán) thầy (U Ba Khin) chỉ cho tôi phải theo dõi những hoạt động của những tế bào để thấy lý Vô thường. Tôi dùng sự chú ý để rà từ đỉnh đầu và từ từ xuống tới đầu ngón chân, tập trung chú ý vào từng mỗi bộ phận. Dần dần tôi có cảm giác ngứa ran như kiến bò tại chỗ nào mà tôi chú ý tới. Như khi tôi chú ý tới bàn tay thì tôi thấy như những hạt điện tử ở đó quay cuồng tạo ra sức nóng rực ở bàn tay. Tôi thực nghiệm được sự hoạt động của nguyên tố kalapas và thấy ảnh hưởng của nó tới cảm xúc như thế nào. Nhờ đó tôi cảm thấy được cả những rung động của những âm thanh dưới âm tốc, siêu âm, tần số radio, những tần số cao, tia X, phát xạ vũ trụ... Nói tóm lại những rung động dù với tốc độ và tần số nào tôi cũng cảm thấy được hết. Càng định tâm người tôi càng nóng rực đến độ có cảm tưởng thân tôi có thể bị thiêu hủy. Theo danh từ đạo Phật thì đó là tôi đang trả cái nghiệp báo từ trước đến giờ.

Tới lúc đó thầy bảo tôi phải ngồi yên trong một tiếng đồng hồ, không được đụng đậy, dù là chớp mắt. Tôi gắng sức làm theo, thấy rõ sức nóng càng tăng và đau đớn, khổ sở vô cùng nhưng tôi vẫn bền chí chịu đựng. Tôi đã thấu rõ lời Phật dạy về lý Khổ. Khắp người như lửa đốt bừng bừng. Tôi biết chỉ cần cử động nhỏ là có thể làm bớt nỗi khổ, nhưng tôi vẫn nhất quyết thực hành như lời dạy. Sau mấy ngày tập như vậy cơn đau vẫn tồn tại và ý nghĩ thúc giục tôi thoát khỏi nỗi đau đó cũng lôi kéo tôi. Nhưng tôi nhận thấy càng có ý muốn thoát khỏi cơn đau lại càng làm cơn đau gia tăng. Tôi cho rằng nếu thấy tất cả là vô thường thì những cơn đau cũng phải vô thường nên tôi bền bỉ chịu đựng. Có lẽ đó là điểm then chốt.

Bất thần tới một lúc mà tình trạng thất vọng đã tới cực độ, tâm tôi như ngưng hoạt động. Việc đó đã xẩy ra như một tiếng sét và tôi thấy mình không còn dính líu tới cái Ngã, mọi sự tìm kiếm ngưng lại và tôi thấy hết cơn đau. Sau đó là một trạng thái yên tịnh, thật là một sự sung sướng khác hẳn với cái nghĩa thường hiểu. Không có một danh từ nào diễn tả được. Thật là một kinh nghiệm kỳ lạ, chưa từng thấy trong đời tôi."

Những kinh nghiệm như vậy cho thấy pháp Thiền của U Ba Khin không phải là một lý thuyết suông. Các đệ tử từ nhiều nước trên thế giới đã tới theo học và sau khi được phép của ông, đã về nước và tiếp tục truyền bá. Hiện nay ngoài Trung tâm chánh tại Rangoon, Miến Điện, có năm Trung tâm quốc tế tại Anh, Đông Úc, Tây Úc, Mỹ và Áo (Austria), mỗi trung tâm lại có nhiều chi nhánh khác. Mỗi khóa thường được tổ chức trong 10 ngày. Việc giảng dạy rất có quy củ và tổ chức thống nhất.

S. N. Goenka

Các đệ tử của ngài U Ba Khin thì rất nhiều, nhưng đặc biệt phải kể đến ông S. N. Goenka. Ông là một kỹ nghệ gia, quốc tịch Ấn Độ nhưng sinh và lớn lên tại Miến Điện và đã thụ huấn ngài U Ba Khin trong 14 năm. Ông Goenka về Ấn Độ năm 1969 để truyền bá và cũng tạo được rất nhiều đệ tử ở các nước. Số đệ tử của ông có thể nhiều hơn là của ngài U Ba Khin. Lý do chánh là vì chánh phủ Miến Điện có một thời đã áp dụng chính sách "bế quan, tỏa cảng" nên rất ít người được tới theo học ngài U Ba Khin. Ngoài trung tâm Ấn Độ còn có các trung tâm tại Mỹ, Úc, Tân Tây Lan, Pháp, Anh, Đức, Nhật, Tích Lan, Thái Lan, Miến Điên, Nepal và các nước khác. Nhiều vị tăng Miến Điện, Ấn Độ và Tích Lan cũng tới theo học ông. Tại Mỹ có 4 trung tâm lớn ở Massachusetts, Texas, California và Washington. Pháp ông giảng dạy theo đúng pháp của U Ba Khin. Các trung tâm cũng được tổ chức quy mô, hệ thống như vậy.

Ghi chú: Quý độc giả muốn biết thêm chi tiết về các trung tâm Thiền này thì có thể dùng Internet theo những địa chỉ sau:

Về U Ba Khin : http://www.webcom.com/~imcuk/

Về Goenka : http://rampages.onramp.net/~vip/

Tài liệu trích dẫn :

-- Living Buddhist Masters, của Jack Kornfield

-- The essentials of Buddha Dhamma in meditative practice, của U Ba Khin

-- The quiet mind, của John E. Coleman

-- Vipassana Meditation as taught by S. N. Goenka, của William Hart.

Nghệ Thuật Sống

Thiền Vipassana (Thiền Minh Sát)

Thiền Sư S.N. Goenka

Nguyên Tác: The Art of Living - Vipassana Meditation,

By S.N.Goenka

Giới Thiệu:

Thiền sư S.N.Goenka dạy thiền Vipassana (Thiền minh sát) theo truyền thống của cố Thiền sư người nước Miến Điện tên gọi là Đức Thầy U Ba Khin.

Mặc dù gốc Ấn Độ, Thiền sư Goenka sinh trưởng tại Miến Điện. Khi còn ở tại Miến điện, Thiền sư may mắn được gặp và thọ giáo Đức Thầy U Ba Khin pháp Thiền Vipassana. Sau khi theo học được 14 năm, vào năm 1969, Thiền sư Goenka sang Ấn độ lập nghiệp và bắt đầu dạy Thiền từ đó. Tại một nước mà giai cấp và tôn giáo còn rất nhiều chia rẽ, các khóa Thiền do Thiền sư tổ chức đã thu hút hàng ngàn người thuộc đủ mọi thành phần trong xã hội. Thêm vào đó, nhiều người khắp nơi trên thế giới tìm đến theo học.

Thiền sư Goenka dạy hàng chục ngàn người trong hơn 300 khóa thiền tại Ấn Độ và các quốc gia khác từ Đông sang Tây. Năm 1982, Thiền sư bắt đầu chỉ định phụ giáo giúp Ngài đáp ứng lại nhu cầu mở thêm lớp. Dưới sự hương dẫn của Ngài, các trung tâm Thiền được thiết lập khắp nơi tại Ấn Độ, Hoa kỳ, Úc đại lợi, Tân tây lan, Pháp, Anh cát lợi. Các khóa thiền được tổ chức thường xuyên tại rất nhiều quốc gia trên thế giới.

Thiền Vipassana do Thiền sư S. N. Goenka dạy theo truyền thống bắt nguồn từ Đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Đức Phật không bao giờ dạy một tôn giáo nào. Ngài dạy nhân loại Dhamma (Pháp), con đường giải thoát. Theo đường hướng đó, Thiền Sư Goenka dạy thiền hoàn toàn phi tôn giáo. Vì thế, Pháp thiền Vipassana thu hút rất nhiều người đủ mọi tôn giáo khác nhau trên toàn thế giới.

Bài diễn văn sau đây dựa trên bài thuyết giảng của Thiền Sư Goenka cho quần chúng tại tỉnh Bern, thuộc nước Thụy sĩ vào năm 1980.

Mọi người đều đi tìm bình an và hòa thuận vì cuộc sống ta thiếu hai trạng thái này. Đôi lúc, chúng ta cảm thấy bồn chồn, nóng nảy, bất hòa, đau khổ; và khi cảm thấy bực bội, không phải chỉ chúng ta khổ tâm mà thôi. Chúng ta làm người khác khổ lây. Kẻ khổ sở kiến bầu không khí trở nên bất an. Ai đến gần cũng trở nên gắt gỏng, mất vui. Chắc chắn đó không phải là lối sống chính đáng.

Chúng ta nên sống bình an với bản thân và với tha nhân. Dù sao, con người là sinh vật sống cần đoàn thể. Ta sống trong xã hội, liên quan đến kẻ khác. Làm cách nào ta sống an bình? Làm cách nào ta hòa với chính ta khiến bầu không khí xung quanh êm ấm và để người khác yên vui?

Ta bất ổn. Muốn khỏi bất ổn, ta phải biết lý do gây nên tình trạng bất ổn, nguyên do của khổ đau. Nếu tìm hiểu, ta sẽ thấy rõ rằng khi ta chối bỏ hoặc nghĩ xấu, ta sẽ bất an. Tâm thiếu hòa, vẩn đục không thể sống chung với bình an và hòa ái được.

Làm thế nào tâm bất hòa phát sinh? Chúng ta lại điều tra cho kỹ sẽ biết rõ nguyên nhân. Ta không vui khi người khác không làm theo ý ta, khi sự việc trái ý xảy ra. Tâm ta căng thẳng khi việc ngược ý kéo đến. Những điều ta ưa thích không tới trong khi trở ngại dẫy đầy. Thế là nội tâm ta căng thẳng thêm lên. Ta bắt đầu tự thắt buộc những gút mắc. Suốt đời ta, chuyện không muốn tiếp tục xảy ra, trong khi những ước mơ chưa chắc thành tựu. Cứ thế, ta phản ứng lại bằng cách tự thắt buộc lấy mình. Những trói buộc khó gỡ này khiến toàn thân lẫn tâm ta căng thẳng, bất hòa đến độ cuộc sống trở nên khổ sở.

Giải đáp vấn đề trên là ta phải tìm cách khiến những điều không muốn không xảy đến, và những điều mong muốn luôn luôn tìm tới. Ta phải có quyền lực -- hoặc quen ai có quyền lực này và sẵn sàng giúp ta khi cần -- khiến những việc ngoài ý muốn sẽ tiêu tan và những điều thuận ý phải đến. Những điều này không thể có được. Trên thế gian, không ai thỏa mãn với mọi ước mơ, suốt đời mọi việc xảy ra theo ý muốn, trong khi việc trái ý không tới. Như vậy, vấn đề được nêu lên là: Làm cách nào ta không phản ứng một cách mù quáng khi việc không muốn xảy ra? Làm cách nào tâm ta không căng thẳng? Làm cách nào ta luôn luôn an vui?

Tại Ấn độ cũng như những nơi khác, các bậc hiền triết trong qúa khứ đã từng nghiên cứu đề tài này -- Đề tài nói về khổ của nhân loại -- và tìm được giải đáp. Khi việc không muốn xảy ra và khi bắt đầu nổi giận, lo sợ, hay bất hòa, ta nên nghĩ đến điều khác càng sớm càng tốt. Ví dụ: ta hãy đứng lên rót ly nước, bắt đầu uống -- cơn nóng giận sẽ không phát triển và ta sẽ hết giận. Hoặc ta bắt đầu đếm: một, hai, ba, bốn. Hoặc ta lặp đi lặp lại một chữ, một câu nói, hay câu niệm nào đó, có lẽ tên vị Thần linh hay tên vị Thánh ta tôn thờ. Nhờ vậy, trí ta nghĩ đến điều khác, và đến độ nào đó, ta sẽ bớt bất hòa, hết giận dữ.

Giải pháp trên đã và đang rất hữu hiệu. Thực thi giải pháp này, tâm trí bạn không còn loạn động. Tuy nhiên, bạn chỉ thành công ở mức ý thức mà thôi. Thực ra, khi tránh né, không nhìn thẳng vào vấn đề, ta đã khiến nóng giận hay sợ hãi đi vào phần vô thức, và tiếp tục sinh sôi nảy nở tại đó. Ngoài mặt, ta có một lớp vỏ an bình, hòa ái, nhưng nằm sâu trong tâm thức là cả một hỏa diệm sơn tạm ngủ yên để rồi không chóng thì chầy, sẽ bùng nổ mãnh liệt.

Những nhà thông thái khác còn đi xa hơn. Qua kinh nghiệm bản thân, họ biết rằng khi tránh nhìn thẳng vào vấn đề, ta đã chạy trốn. Như vậy, lẩn tránh không phải là câu giải đáp. Ta phải đương đầu với nan đề. Khi tâm trí bất hòa, ta phải quan sát, đối diện với nó. Ngay lúc ta bắt đầu quan sát, niềm bất an liền giảm bớt, từ từ khô héo và cuối cùng sẽ bị nhổ tận gốc.

Giải pháp này thực hay vì giúp ta tránh được hai cực đoan: đè nén và buông thả. Giữ phiền não trong tâm không xóa bỏ được chúng; để chúng phát sinh qua hành động hoặc lời nói chỉ khiến chúng bành trướng thêm. Nhưng, ta chỉ cần quan sát, những ưu phiền sẽ qua đi, và khi bôi xóa được chúng, ta không còn bị chúng điều khiển nữa.

Giải pháp này nghe ra rất hữu hiệu, nhưng có thể thực hành được không? Khi thịnh nộ nổi lên, cơn giận thao túng ta nhanh đến nỗi ta không biết ta nổi giận nữa. Cơn giận sẽ điều khiển ta đến độ ta có những hành động hoặc lời nói ác độc tự hại mình và hại người. Sau đó, cơn giận qua đi, ta khóc lóc, ăn năn, xin lỗi hết người này đến người kia và cả với Thượng đế: "Tôi đã phạm lỗi, xin tha thứ cho tôi!". Nhưng lần sau, trong hoàn cảnh tương tự, ta lại tái diễn giống hệt vậy. Ăn năn không giúp ta chút nào.

Điều khó là ta không biết khi nào phiền não sẽ bộc phát. Chúng bắt đầu từ vực sâu trong tiềm thức, và khi lộ diện ở phần ý thức, chúng đã thu hút được nhiều năng lực đến nỗi ta bị chúng thao túng hoàn toàn. Không cách nào ta có thể quan sát chúng được nữa.

Như vậy ta phải thuê thư ký riêng ở sát bên ta để khi ta bắt đầu nổi giận, anh thư ký này sẽ nói: "Thưa ngài, cơn giận đang bộc phát!" . Vì không cách nào biết khi nào cơn giận bắt đầu, suốt ngày ta phải có ba thư ký riêng cho ba ca khác nhau! Giả dụ ta có đủ tiền thuê được cả ba viên thư ký, và giả dụ cơn giận nổi lên. Lập tức, anh thư ký nói: "Kìa, chủ nhân, cơn giận bộc phát!". Việc đầu tiên là ta sẽ bạt cho chàng thư ký cái tát tai và lăng nhục anh ta: "Đồ ngu! Bộ anh tưởng ta thuê anh dạy ta chăng?" Ta bị cơn giận điều khiển đến độ không lời khuyên nào giúp ta được nữa.

Cho dù khôn ngoan có thừa và không tát anh thư ký, ta trả lời: "Cám ơn anh nhiều. Bây giờ tôi phải ngồi xuống quan sát cơn giận của tôi." Nhưng, có thể quan sát cơn giận được chăng? Ngay khi nhắm mắt và cố gắng quan sát cơn giận, lập tức người hoặc sự kiện gây nên cơn giận sẽ hiện ra trong trí. Như vậy, ta không quan sát cơn giận. Ta chỉ quan sát động lực bên ngoài gây nên cơn giận mà thôi. Vì vậy, ta sẽ giận thêm lên. Đây không phải là giải đáp. Quan sát một phiền não trừu tượng, một tình cảm trừu tượng, tách rời khỏi động lực bên ngoài, quả thực rất khó.

Tuy nhiên, có người đã đạt đến chân lý tối thượng đã tìm ra câu giải đáp. Ngài khám phá rằng khi phiền não nổi lên trong trí, lập tức cơ thể ta có hai biến đổi. Một là nhịp thở mất bình thường. Ta sẽ thở mạnh khi tâm bất hòa. Điều này dễ thấy. Cùng một lúc, cơ thể phản ứng, cho ta cảm giác. Mỗi phiền não đều gây một cảm giác tại một vị trí nào đó trong cơ thể.

Đây là một giải đáp có thể thực hành được. Thông thường, ta khong thể quan sát những phiền não trừu tượng trong tâm như sợ hãi, giận dữ, hoặc đam mê. Nhưng nếu được huấn luyện đúng và với sự luyện tập chuyên cần, quan sát hơi thở và cảm giác rất dễ.

Hơi thở và cảm giác liên quan trực tiếp đến phiền não trong tâm. Chúng giúp ta hai cách. Trước hết, chúng giống thư ký riêng của ta. Khi phiền não mới phát hiện, hơi thở mất tự nhiên; hơi thở báo động: "Coi kìa, có gì sai rồi kìa!". Ta không thể tặng cho hơi thở cái tát tai ; ta phải chấp nhận sự báo động của hơi thở. Cũng vậy, cảm giác cho ta biết có gì khác lạ. Vì được báo động, ta bắt đầu quan sát hơi thở và cảm giác; và ta nhận thấy ưu phiền tiêu tan.

Hiện tượng tâm và thân này giống đồng tiền có hai mặt. Một mặt là tư tưởng hoặc tình cảm xuất hiện trong trí. Mặt khác là hơi thở và cảm giác trong cơ thể. Bất cứ tư tưởng hoặc tình cảm nào, bất cứ một ưu tư nào xuất hiện đều lộ diện trong hơi thở và cảm giác vào lúc đó. Như vậy, khi quan sát hơi thở và cảm giác, ta đã mặc nhiên quan sát phiền não trong tâm. Thay vì trốn chạy nan đề, ta đã đối diện thực tướng của nó. Sau đó, ta sẽ thấy phiền não yếu đi: chúng không thể thao túng ta như xưa được nữa. Nếu tiếp tục quan sát, chúng sẽ dần dần tiêu tan hoàn toàn, và ta cảm thấy yên vui.

Với cách này, phương pháp tự quan sát cho ta thấy hai phương diện của chân lý: nội tâm và ngoại cảnh. Trước đây ta luôn luôn nhìn với cặp mắt mở lơn, không quay vào nội tâm. Ta luôn luôn tìm kiếm nguyên do bên ngoài khiến ta khổ đau ; ta luôn luôn phiền trách và cố gắng thay đổi ngoại cảnh. Vì không biết được chân lý bên trong, không bao giờ ta hiểu rằng nguyên nhân của đau khổ ở nội tâm ta, qua những phản ứng mù quáng cùng với cảm giác vui buồn.

Giờ đây, nhờ được luyện tập, ta sẽ thấy mặt khác của đồng tiền. Ta biết hơi thở của ta và những gì đang xảy ra ở nội tâm. Với hơi thở và cảm giác, cho dù việc gì xảy đến, ta biết chỉ cần quan sát chúng là giữ được tâm trí quân bình. Ta không còn phản ứng nữa, ta không cho khổ đau có dịp nảy nở. Thay vào đó, ta khiến phiền não có dịp lộ diện và tan biến .

Nếu chuyên cần luyện tập, ta sẽ thoát khỏi đau buồn nhanh hơn. Dần dần, tâm trí ta hết bợn nhơ, trở nên trong sạch. Tâm trong sạch luôn luôn đầy yêu thương- Loại tình yêu vị tha không vị kỷ; đầy từ ái thương người khác bị thất bại đau buồn; đầy an vui cho người thành công hạnh phúc; luôn luôn quân bình thanh tịnh trong mọi trường hợp.

Khi đạt tới trạng thái này, cuộc đời ta bắt đầu thay đổi. Ta sẽ không thể buông lời nói hay có hành động nào gây rối cho tha nhân. Thay vào đó, tâm quân bình không những trở nên an vui, còn giúp người khác an vui theo. Bầu khí quyển bao quanh ta sẽ thanh nhẹ, mang lại bình an, hòa hợp, ảnh hưởng tốt đến người xung quanh.

Khi tâm luôn luôn thanh tịnh, ta sẽ không còn si mê chạy theo ngoại cảnh. Đây không phải là trốn chạy hay hững hờ với cuộc sống. Người thiền vipassana rất thông cảm với nỗi khổ của kẻ khác và cố gắng giúp người khác bớt đau khổ với tâm đầy yêu thương, từ bi và an vui tự tại, không phải với tâm loạn động. Người thiền vipassana học giữ tâm thanh tịnh - cách dấn thân hoàn toàn, giúp đỡ người khác hết lòng trong khi tâm trí vẫn bình thản. Như vậy, người thiền vipassana luôn luôn an vui trong khi giúp kẻ khác được an vui.

Đây là điều Đức Phật dạy chúng ta. Ngài dạy chúng ta nghệ thuật sống. Ngài không hề thiết lập một tôn giáo, hay dạy một triết thuyết nào. Ngài không dạy kẻ bước theo chân Ngài phải thực thi một nghi lễ nào. Trái lại, Ngài dạy ta nhìn vào thực tướng của sự vật bằng cách quan sát nội tâm. Vì vô minh, con người tiếp tục phản ứng lại, tự hại thân và người khác. Nhưng, khi trí tuệ phát triển -- khi đã nhận biết chân tướng của sự vật -- ta sẽ thoát khỏi thói quen cũ. Không còn phản ứng mù quáng, ta sẽ có khả năng hành động đúng qua tâm trí quân bình nhờ thấy và hiểu chân lý. Hành động như vậy luôn luôn đem lại kết qủa tốt, có óc sáng tạo, rất ích lợi cho bản thân và xã hội.

Như vậy, lời khuyên" Hãy biết mình" của các bặc hiền triết rất là cần thiết. Ta phải biết ta, không phải chỉ ở phần kiến thức với những ý tưởng và lý thuyết suông mà thôi. Cũng không có nghĩa là ta chỉ biết ta ở mặt tình cảm, chấp nhận một cách mù quáng khi nghe hay đọc một điều gì. Biết như vậy chưa đủ. Trái lại, ta phải biết chân tướng của sự vật như thế nào. Ta phải trực tiếp biết hiện thực mối liên quan chặt chẽ giữa tâm và thân. Chỉ có thế, ta mới có thể thóat khỏi phiền não, khổ đau.

Kinh nghiệm trực tiếp với thực tương của chính bản thân nhờ quan sát chính mình là Thiền Vipassana. Vào thơì Đức Phật, trong ngôn ngữ Ấn Độ, passana là nhìn với cặp mắt mở tự nhiên; nhưng vipassana là quan sát thực thể của sự vật, không phải chỉ quan sát sự vật có vẻ như vậy. Ta phải đi sâu vào sự thật cho tới khi tìm thấy chân lý tối thượng của sự cấu tạo giữa tâm và thân. Khi bạn đã nhận được chân lý này, bạn sẽ không còn phản ứng mù quáng, gây thêm phiền não, và dĩ nhiên, những khổ não cũ sẽ dần dần tiêu tan. Bạn không còn khổ sở và sẽ đạt hạnh phúc.

Khi theo học khóa thiền, bạn sẽ học ba điều:

Điều thứ nhất, bạn phải tránh hành động hoặc phát ngôn phá quấy bình an của kẻ khác. Bạn không thể thoát khỏi phiền não trong khi tiếp tục hành động hoặc nói năng bừa bãi. Vì thế, bước đầu tiên là phải sống đạo đức, giữ giới. Bạn sẽ không được sát sinh, trộm cắp, tà dâm, nói dối, say sưa. Nhờ vậy, tâm bạn sẽ lắng xuống và có thể tiếp tục học hỏi.

Điều thứ hai là bạn phải làm chủ được cái tâm loạn động này bằng cách luyện nó chú ý vào một đối tượng duy nhất: Hơi thở. Bạn hãy cố gắng chú tâm vào hơi thở càng lâu càng tốt. Đây không phải là bạn tập thở vì bạn không luyện thở. Trái lại, bạn quan sát hơi thở bình thường: Khi thở ra, khi hít vào. Nhờ thế tâm bạn sẽ trở nên bình thản, tư tưởng không bị xáo trộn. Sau đó, bạn sẽ tập trung tư tưởng, tâm trí bạn sẽ minh mẫn, có đủ khả năng tập thiền vipassana.

Sống đạo đức và trụ tâm là hai bước đầu rất cần thiết và rất có ích, nhưng chỉ dẫn đến tự dồn nén nếu không có bước thứ ba là thanh lọc tâm trí nhờ quan sát bản tính của chính mình. Đó là Thiền vipassana (thiền minh sát): Biết chân tướng của bản thân nhờ phương pháp quan sát một cách có hệ thống, rất khách quan, hiện tượng tâm và thân luôn luôn thay đổi qua cảm giác. Đây là lời dạy cao nhất của Đức Phật: Tự thanh lọc bằng cách quan sát chính mình.

Mọi người ai ai cũng có thể tập thiền vipassana. Tất cả chúng ta đều đương đầu với đau khổ. Đó là chứng bệnh chung đòi hỏi một phương thuốc chung, không chia phe nhóm. Khi ta khổ sở vì cơn giận, cơn giận đó không phải là cơn giận dành riêng cho Phật giáo, hay là cơn giận của Ấn Độ giáo, hoặc là cơn giận của Ky-tô giáo. Giận là giận. Khi ta bị cơn giận làm náo động, sự náo động này không phải chỉ đặc biệt cho tín đồ Ky-tô giáo, hay tín đồ Ấn Độ giáo, hoặc tín đồ Phật giáo. Đó là cơn bệnh chung. Thuốc trị bệnh phải là thuốc chung.

Thiền vipassana là môn thuốc chung đó. Không ai phản đối lối sống tôn trọng sự yên vui của kẻ khác. Không ai phản đối ta phải kiểm soát tâm trí. Không ai phản đối rằng nhờ biết chân tướng của chính mình, ta có thể thoát khỏi ưu phiền. Do đó, thiền vipassana là con đường chung.

Quan sát thực tướng của sự vật nhờ quay vào nội tâm là biết mình một cách đích thực. Khi hành thiền, bạn sẽ tháo bỏ những đau khổ do phiền não gây nên. Nhận được sự thật bên ngoài sẽ giúp ta đi sâu vào chân lý của tâm và thân. Sau cùng, ta sẽ nhận được chân lý cao hơn cả chân lý của tâm và thân, qua khỏi thời gian và không gian, vượt khỏi lãnh vực tương đối: đó là chân lý đã thoát khỏi mọi phiền não, mọi bợn nhơ, mọi khổ đau. Tên gọi chân lý tối thượng này không quan trọng. Điều quan trọng là đó là mục tiêu cuối cùng mà mọi người hằng mong đạt được.

Nguyện tất cả các bạn đạt được chân lý tối thượng này. Nguyện toàn thể nhân loại thoát khỏi ưu phiền, sầu não. Nguyện mọi người hưởng hạnh phúc thực sự, an bình thực sự, hòa ái thực sự.

Nguyện Mọi Chúng Sinh An Vui

Alexandra Hải Trần chuyển dịch

Muốn biết thêm chi tiết, kể cả ngày giờ những khóa thiền trong tương lai khắp Bắc Mỹ châu và toàn thế giới, xin đến Home Page:

http://www.dhamma.org

http://rampages.onramp.net/~vip/