So sánh các bộ luật Tỳ-kheo

Mahamangala Sutta

Kinh Đại Phước Đức

Thích Huyền Diệu

(Rev. Dr. Lâm Trung Quốc)

Lời Giới Thiệu

Nhân dịp quý vị đến viếng Lâm Tỳ Ni, nơi giáng trần của Đức Phật Thích Ca, một trong bốn Thánh địa quan trọng nhất của Phật Giáo, cùng lúc trú ngụ tại Việt Nam Phật Quốc Tự, ngôi chùa quốc tế đầu tiên tại Lumbini nơi Phật giáng trần.

Hôm nay là ngày trăng tròn tháng bẩy năm Bính Tý 1996. Quý vị là những ngưi Việt Nam đầu tiên đến chiêm bái thánh địa Lâm Tỳ Ni cùng trú ngụ tại "tòa nhà tri ân thầy", Việt Nam Phật Quốc Tự. Tôi rất vui mừng được đón tiếp qúi vị tại ngôi chùa mầu nhiệm và lịch sử nầy. Nhiều vị yêu cầu tôi trích và diễn giảng những đoạn kinh hay của Phật đã thuyết. Tôi rất hoan hỉ nhận lời dịch và giảng về bài kinh Phước Đức nầy để kính biếu quý vị, cùng hồi hướng và cầu nguyện tất cả đồng tụng, thông hiểu và thực hành để có được tất cả Phước Đức.

Theo truyền thống các nước Phật Giáo, nhất là các nước theo Nam Tông thì Kinh Đại Phước Đức nầy được truyền tụng trong các buổi lễ như là một kinh chú mầu nhiệm. Tu sĩ hoặc Phật Tử thuần thành tin tưởng khi tụng hoặc khi nghe và thực hành kinh nầy thì sẽ gặp được nhiều Phước Đức, nhiều may mắn và tránh được nhiều tai nạn trong cuộc đời. Người chí thành trì tụng và thực hành kinh Đại Phước Đức nầy sẽ được thành công và an lạc dù ở bất cứ nơi nào.

Mahamangala Sutta là một trong những đoạn kinh rất quan trọng trong Tam Tạng kinh điển mà Phật Thích Ca đã thuyết pháp độ sanh. "Maha" nghĩa là "Lớn ; Đại ; To". "Mangala" nghĩa là "Phước Đức, điều thiện, sự may mắn, phước lành, gia tài tốt". "Sutta" nghĩa là "Kinh". Mahamangala có thể dịch là Kinh Đại Phước Đức hay Kinh Phước Đức Lớn.

Theo tạng kinh và các tài liệu liên hệ, bài kinh nầy được truyền thống Phật Giáo các nước cho biết rằng nguyên do Phật nói kinh này tại Tu Viện Cấp Cô Độc, nơi vườn Thái tử Kỳ Đà; gần nước Xá Vệ; suốt mười hai năm. Thiên và Nhân đã tranh cãi và bất đồng ý kiến về việc làm cùng ý nghĩa về Phước Đức.

Vua Phạm Thiên đã theo lời khuyên của Sakka, đại diện đến hỏi Phật về ý nghĩa thật của sự Phước Đức. Phật Thích Ca đã giải thích tường tận và đã khuyên Thiên cũng như Nhân nên học và thực hành Ba mươi tám điều Phước Đức để tu thân mình được an lành, hạnh phúc và tất cả những người xung quanh mình cũng đều được Phước Đức.

Kinh Đại Phước Đức được diễn tả trong mười bài kệ.

Mahamangala Sutta

Kinh Đại Phước Đức

Chính tôi được nghe như vầy: Một thuở nọ khi Đức Thế Tôn cư ngụ tại thành Xá Vệ, tại Tu Viện Cấp Cô Độc trong vườn Kỳ Đà. Hôm đó, trời đã về khuya, có một vị Thiên Giả hiện xuống thăm Ngài, hòa quang và vẻ đẹp của Thiên Giả làm sáng cả vườn cây. Sau khi đảnh lễ Đức Thế Tôn ; vị Thiên Giả đứng sang một bên và cung kính tham vấn Ngài bằng một bài kệ:

Nhiều Thiện Nhân thao thức

Muốn biết về Phước Đức

Để sống được an lành

Xin Đức Thế Tôn chỉ dạy.

Sau đây là lời Đức Thế Tôn :

Nên tránh kẻ xấu ác (1)

Hãy gần bậc hiền lành (2)

Tôn kính bậc đáng kính (3)

Là Phước Đức lớn nhất.

Sống trong môi trường tốt (4)

Đã tạo tác nhân lành (5)

Được đi trên đường chánh(6)

Là Phước Đức lớn nhất.

Có học (7), có nghề hay (8)

Biết hành trì giới luật (9)

Biết nói lời ái ngữ (10)

Là Phước Đức lớn nhất.

Được phụng dưỡng mẹ cha (11)

Yêu thương gia đình mình (12)

Được hành nghề an lạc (13)

Là Phước Đức lớn nhất.

Sống ngay thẳng (14), bố thí (15)

Giúp quyến thuộc thân bằng (16)

Hành xử không tỳ vết (17)

Là Phước Đức lớn nhất.

Tránh không làm điều ác (18)

Nên xa các tội lỗi (19)

Không say sưa nghiện ngập(20)

Tinh cần làm việc lành (21)

Là Phước Đức lớn nhất.

Biết khiêm cung (22), lễ độ (23)

Tri túc (24) và biết ơn (25)

Không bỏ việc học đạo(26)

Là Phước Đức lớn nhất.

Biết kiên trì (27), phục thiện (28)

Thân cận bậc Thánh Hiền (29)

Dự pháp đàm học hỏi (30)

Là Phước Đức lớn nhất.

Sống tinh cần (31), tỉnh thức (32)

Học chân lý nhiệm mầu (33)

Thực chứng được Niết Bàn (34)

Là Phước Đức lớn nhất.

Sống chung đụng nhân gian

Tâm không hề lay chuyển (35)

Phiền não hết (36), an nhiên (37)

Sống hoàn toàn an tịnh (38)

Là Phước Đức lớn nhất.

Cứ sống được như thế

Đi đâu cũng an lành

Tới đâu cũng hạnh phúc

Thật Phước Đức vô biên

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật

Kính biếu và nguyện cầu tất cả chúng sanh đều được nhiều Phước Đức

Thích Huyền Diệu

Vietnam Lumbini Buddha Bhumi Vihara

P.O Box 4

Siddhartha Nagar (Bhairawa)

Lumbini Zone

NEPAL

Kinh Chân Hạnh Phúc

( Maha Mangala Sutta)

Hoà Thượng Thiện Châu (dịch)

Như vầy tôi nghe, một thời Thế Tôn ở tại Savatthi, trong rừng Jeta, vườn Anathapindika. Có một thiên nhân, khi đêm gần tàn, với dung sắc thù thắng chiếu khắp rừng Jeta, đi đến Thế Tôn. Sau khi đến, kính lễ Thế Tôn, rồi đứng một bên, thiên nhân ấy nói lên bài kệ trước Đức Thế Tôn như sau:

'' Chư thiên và loài người

Suy nghĩ về hạnh phúc

Ước mong được hạnh phúc

Chân hạnh phúc là gì ?

Thế Tôn đáp kệ rằng:

'' Kẻ si mê nên tránh

Bậc hiền đức phải gần

Cung kính người đáng kính

Ấy là chân hạnh phúc.

Chọn nơi lành mà ở

Đời trước đã tạo phúc

Nay giữ lòng thẳng ngay

Ấy là chân hạnh phúc.

Hiểu rộng và khéo tay

Giữ tròn các giới luật

Nói những lời hòa ái

Ấy là chân hạnh phúc.

Cung dưỡng cha mẹ già

Yêu mến vợ /chồng và con

Không vương vấn phiền hà

Ấy là chân hạnh phúc.

Cho và sống đúng cách

Nên giúp đỡ bà con

Hành động không chê trách

Ấy là chân hạnh phúc.

Ngăn trừ điều ác xấu

Dứt bỏ thói rượu chè

Chuyên cần trong Chánh Đạo

Ấy là chân hạnh phúc.

Kính nhường và khiêm tốn

Biết đủ và nhớ ơn

Tuỳ thời học đạo lý

Ấy là chân hạnh phúc.

Nhẫn nhục vâng ý lành

Viếng thăm bậc tu hành

Tuỳ thời bàn luận đạo

Ấy là chân hạnh phúc.

Trong sạch và siêng năng

Suốt thông các chân lý

Thực hiện vui Niết Bàn

Ấy là chân hạnh phúc.

Tiếp xúc với thế gian

Giữ lòng không sa ngã

Bình an, không sầu nhiểm

Ấy là chân hạnh phúc.

Như thế mà tu hành

Việc gì cũng thành tựu

Ở đâu cũng an lành

Ấy là chân hạnh phúc''.

Điềm lành tối thượng

Hòa thượng Thích Minh Châu

Vui thay Phật ra đời!

Vui thay Pháp được giảng!

Hôm nay tất cả Phật tử chúng ta hân hoan đón mừng Đản sanh lần thứ 2545 của đức Bổn sư, Từ phụ và chúng tôi cho trích dẫn hai câu cảm hứng ngữ từ kinh Pháp Cú để nói lên niềm hân hoan vui mừng của người Phật tử chúng ta trước sự kiện trọng đại này.

Chúng ta vui mừng bởi đức Phật đã sinh ra ở đời "vì hạnh phúc và an lạc cho số đông; vì lòng thương tưởng cho đời; vì lợi ích, hạnh phúc và an lạc cho chư thiên và loài người". Chúng ta vui mừng vì chúng ta may mắn có được một bậc thầy như đức Phật, một bậc thầy mà cuộc đời và sự nghiệp giải thoát của Ngài mãi mãi là tấm gương soi sáng hướng đi của nhân loại. Bởi đức Phật không chỉ là bậc Thánh, có đời sống phạm hạnh cao cả của bậc thánh nhân siêu thế, Ngài còn là bậc Thầy, có thái độ giáo dục rất người, đã giới thiệu cho nhân loại phương pháp suy tư chín chắn đưa đến nếp sống chín chắn, thật sự giải thoát, thật sự an lạc giữa cuộc đời.

Nhân mùa Phật Đản, chúng tôi muốn giới thiệu bài kinh "ĐIỀM LÀNH TỐI THƯỢNG" nói về nếp sống có học Pháp và hành Pháp của người Phật tử, một nếp sống thiết thực, có cân nhắc chọn lựa giữa thiện và bất thiện, một nếp sống cung kính khiêm tốn, biết làm tròn các trách nhiệm và bổn phận, một nếp sống biết điều phục tự tâm, hướng đến thiền định và trí tuệ. Tất cả nội dung ấy, được gói trọn trong bài kinh Điềm Lành, đang chờ đợi sự nỗ lực thực hành của mỗi người Phật tử chúng ta như là một việc làm có ý nghĩa nói lên lòng kính tín của chúng ta đối với đức Phật nhân kỷ niệm ngày đản sanh của Ngài.

Bài kinh này (Kinh số IV, Phẩm Nhỏ, thuộc Kinh Tập) do đức Phật thuyết giảng cho một vị thiên nhân khi vị này đến thỉnh vấn Ngài về ý nghĩa của điềm lành. Sau đây là câu hỏi của vị thiên nhân:

"Nhiều thiên nhân và người

Suy nghĩ đến điềm lành

Mong ước và chờ đợi

Một nếp sống an toàn.

Xin Ngài hãy nói lên

Về điềm lành tối thượng".

Như vậy, điềm lành là niềm mong ước và chờ đợi của tất cả chúng sanh. Cả chư thiên và loài người đều mong ước và chờ đợi điềm lành, đúng như vị thiên nhân đã nói. Nhưng điềm lành ấy là gì? Đó là một nếp sống an toàn. Quả vậy, tất cả chúng ta đều mong ước có được một nếp sống an toàn và đó là thái độ rất người. Nhưng nếp sống an toàn không tự dưng đến với chúng ta nếu nó không được khéo nuôi dưỡng và xây dựng. Đó là lý do vì sao đức Phật giới thiệu kinh Điềm Lành, như là một nếp sống hướng thượng, bỏ ác làm lành, mà chúng tôi sẽ lần lượt trình bày sau đây.

Trước hết, điềm lành thứ nhất là:

"Không thân cận kẻ ngu

Nhưng gần gũi bậc trí

Đảnh lễ người đáng lễ

Là điềm lành tối thượng".

Điềm lành tối thượng đầu tiên mà người Phật tử cần nuôi dưỡng là thái độ biết lựa chọn giữa kẻ ngu và bậc trí để giao thiệp, thân cận. Người ngu thời xa lánh, bậc trí thời gần gũi. Đây là thái độ hết sức căn bản đối với người Phật tử nhằm khẳng định người nào nên thân cận, gần gũi, người nào không nên thân cận, gần gũi. Người trí tiêu biểu cho tiếng nói của chánh pháp, thiện hạnh, đạo đức, do đó là người nên gần gũi thân cận. Kẻ ngu tiêu biểu cho tà pháp, ác hạnh, phi đạo đức, do đó cần xa lánh, không nên gần gũi. Đây là điềm lành thứ nhất mở đường cho nếp sống hướng thượng, bỏ ác làm lành, của người Phật tử.

"Học nhiều, nghề nghiệp giỏi

Khéo huấn luyện học tập

Nói những lời khéo nói

Là điềm lành tối thượng".

Một điềm lành khác mà người Phật tử cần nỗ lực nuôi dưỡng ấy là về phương diện học tập và rèn luyện tay nghề cho thật giỏi. Để xây dựng cuộc sống hạnh phúc gia đình, người Phật tử cần phải nỗ lực học tập thật giỏi, cần phải nắm vững tay nghề của mình và không ngừng học hỏi thêm nhiều kinh nghiệm trong cuộc sống. Học tốt làm tốt rồi, người Phật tử cũng cần nói lời tốt đẹp nữa. Đây là điềm lành thứ hai trông chờ sự dốc tâm thực hành của người Phật tử vậy.

Điềm lành tiếp theo là:

"Hiếu dưỡng mẹ và cha

Nuôi dưỡng vợ và con

Làm nghề không rắc rối

Là điềm lành tối thượng".

Đây là điềm lành nói về trách nhiệm và bổn phận của người Phật tử sống đời sống gia đình, có trách nhiệm chăm lo đời sống cho vợ con và có bổn phận phụng dưỡng cha mẹ khi cha mẹ tuổi già. Là người Phật tử sống tại gia thì trách nhiệm và bổn phận đối với cha mẹ, vợ con là hết sức quan trọng. Gia đình có hạnh phúc hay không sẽ tùy thuộc phần lớn vào vai trò của mỗi thành viên trong gia đình có làm tốt trách nhiệm và bổn phận của mình đối với gia đình hay không. Dĩ nhiên, trách nhiệm và bổn phận sẽ tùy thuộc vào vai trò vị trí của mỗi thành viên trong gia đình mà có sự sai khác. Ở đây vì nhấn mạnh vai trò chủ quản của người Phật tử ở trong gia đình nên trách nhiệm và bổn phận của vị trí ấy là chăm sóc nuôi dưỡng vợ con và phụng dưỡng cha mẹ. Bởi có trách nhiệm chăm lo đời sống cho cha mẹ, vợ con nên người ấy cần có công ăn việc làm ổn định. Vị ấy cần làm việc với một nghề nghiệp hợp pháp và đúng pháp. Vị ấy không nên vì bất cứ ý do gì mà làm các nghề nghiệp không hợp pháp khiến gây bất an cho gia đình và làm rối loạn xã hội. Trong trách nhiệm gia đình của mình. Vị ấy không những phải chăm lo đầy đủ các tiện nghi vật chất cho cha mẹ, vợ con, mà còn phải chú ý đến đời sống tinh thần của họ nữa. Người Phật tử cần dành thì giờ để chăm lo đời sống tinh thần của họ nữa. Người Phật tử cần dành thì giờ để chăm lo việc giáo dục con cái, hướng dẫn chúng trở thành những đứa con ngoan, những học trò giỏi. Người ấy cần vui vẻ hòa thuận với vợ mình trong mọi công việc, và đặc biệt, cần lắng nghe và tham khảo ý kiến của cha mẹ mình trong nhiều trường hợp. Đó là dấu hiệu điềm lành dành cho những ai khéo cư xử tốt các quan hệ gia đình.

Một điềm lành khác:

"Bố thí, hành đúng pháp

Săn sóc các bà con

Làm nghiệp không lỗi lầm

Là điềm lành tối thượng".

Ngoài các quan hệ có tính cách gia đình, người Phật tử còn có những mối quan hệ khác như quan hệ mang tính cộng đồng hay xã hội. Ở đây một điềm lành khác chờ đợi người Phật tử đó là việc bố thí đúng pháp và chăm nom giúp đỡ các bà con thân thuộc khi những người này cần đến sự giúp đỡ của mình. Trong trường hợp này, người Phật tử cần có thái độ hoan hỷ và lịch thiệp vì đây là những quan hệ khá tế nhị. Việc bố thí không những cần đúng pháp, đúng đối tượng, mà cũng cần đúng lúc đúng thời và cần được làm với tâm tư hoan hỷ, trân trọng. Tương tự, việc săn sóc giúp đỡ các bà con cũng cần được tiến hành với các tinh thần trên. Mọi việc làm của người Phật tử cần phải được thực hiện một cách đúng pháp, không lỗi lầm thì kết quả mới tốt đẹp.

Một điềm lành khác nữa:

"Chấm dứt, từ bỏ ác

Chế ngự, đam mê rượu

Trong pháp, không phóng dật

Là điềm lành tối thượng".

Đây là điềm lành nói về tu tập cá nhân, không phóng dật trong cuộc sống, từ bỏ các điều ác và chế ngự sự đam mê cờ bạc rượu chè. Có thể nói đây là các đức tính hết sức căn bản nhằm xây dựng nhân cách tốt đẹp của người Phật tử, bởi người Phật tử là người luôn luôn gương mẫu trong nếp sống không phóng dật, nếp sống từ bỏ điều ác, làm các việc lành và nếp sống không chạy theo rượu chè cờ bạc. Không phóng dật tức là không để cho thân, khẩu, ý tự do hoạt động theo sở thích của chúng, mà cần phải thường xuyên theo dõi và kiểm soát thân, khẩu, ý, không để chúng rơi vào các hành vi ác, bất thiện. Chấm dứt hay từ bỏ ác có nghĩa xa lìa các hành động ác, bất thiện như sát sanh, lấy của không cho, tà hạnh trong các dục, nói láo, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói lời phù phiếm, tham dục, sân hận, tà kiến. Đây là nếp sống căn bản của người Phật tử nhằm xây dựng hạnh phúc cá nhân, gia đình và xã hội. Chế ngự đam mê rượu là nếp sống thông minh sáng suốt của người Phật tử. Bởi rượu chè làm cho con người mất đi bản tính sáng suốt, thiếu tự chủ trong mọi hành động, dẫn đến nhiều hậu quả tai hại. Do đó, người Phật tử kiên quyết không uống rượu hay các chất say tức là đang sống một đời sống tỉnh táo sáng suốt, có thể nhìn rõ mọi sự bằng đôi mắt bình thường của mình, chớ không phải bằng cặp mắt quờ quạng, bệnh hoạn. Cuộc sống vốn đã quay cuồng rồi, cần phải tỉnh táo sáng suốt hơn, chớ không nên góp phần làm cho nó thêm quay cuồng nữa!

Tiếp theo là điềm lành nói về thái độ nghe pháp, thái độ cung kính khiêm tốn và thái độ biết đủ biết ơn của người Phật tử :

"Kính lễ và hạ mình

Biết đủ và biết ơn

Đúng thời nghe chánh pháp

Là điềm lành tối thượng".

Là người Phật tử thì việc học Pháp, nghe Pháp là hết sức cần thiết để nuôi dưỡng tuệ đức cho cá nhân và đóng góp tiếng nói trí tuệ cho cuộc đời. Bởi trí tuệ là sự nghiệp lớn giải phóng con người và cuộc đời khỏi mọi sai lầm tối tăm do duyên tham dục, sân hận và si mê. Vì vậy việc nghe Pháp nhằm phát triển trí tuệ là rất quan trọng đối với người Phật tử. có nghe Pháp và hành trì Pháp thì trí tuệ mới phát sinh. Thiếu hoặc không nghe Pháp thì như người đi trong đêm tối rất khó định hướng đi giải thoát của con người Phật tử, giống như ngọn hải đăng luôn soi tỏ hướng đi về của các con tàu vậy. Ngoài việc nghe Pháp để phát triển trí tuệ, người Phật tử cần nuôi dưỡng thêm các đức tính khác như lòng cung kính khiêm tốn, thái độ biết đủ , biết ơn đối với cuộc đời. Đây là các đức tính rất đặc biệt của người Phật tử , bởi sự khiêm cung vốn là sức mạnh chinh phục mọi kiêu căng ngã mạn của con người, thái độ biết ơn là lòng thủy chung cao đẹp và sự tri túc là mũi tên phá vỡ mọi cám dỗ của tham dục. Cuộc sống hiện đại đang ra sức cám dỗ con người bằng nhiều hình thức và phương tiện hấp dẫn tinh vi mà nếu không nhận ra sự thật của nó, nghĩa là vị ngọt, sự nguy hại, sự xuất ly của các dục, thì con người khó lòng thoát khỏi sự chi phối nguy hại của nó. Các dục vui ít, khổ nhiều, não nhiều, sự nguy hại của các dục càng nhiều hơn. Những biểu hiện của lòng tham dục không đáy nói rõ nguy cơ của sự hủy hoại không lường đối với toàn thể loài người. Người ta bắt đầu nhận ra rằng tất cả vần đề nan giải mang tính toàn cầu hiện nay như chiến tranh, nạn ô nhiễm môi trường, sự cạn kiệt các nguồn tài nguyên thiên nhiên đều bắt nguồn từ lòng tham dục của con người. Do đó, thái độ sống biết đủ của người Phật tử đối với các nhu cầu của cuộc sống là thái độ sáng suốt đáng được nêu gương về phương diện bảo vệ môi sinh, giải thoát con người khỏi nguy cơ tự hủy diệt.

Các đức tính khác như nhẫn nhục, nói lời hòa nhã, yết kiến các sa môn và đàm luận chánh Pháp cũng là những điềm lành cần được nuôi dưỡng bởi người Phật tử :

"Nhẫn nhục, lời hòa nhã

Yết kiến các sa môn

Đúng thời, bàn luận pháp

Là điềm lành tối thượng".

Các đức tính trên đây tỏ cho thấy người Phật tử là người có hành trì Pháp và tôn trọng Pháp. Thái độ nhẫn nhục là thái độ của người Phật tử biết kham nhẫn mọi phiền toái của cuộc đời, không để cho cuộc đời lung lạc bởi sự khen chê, tốt xấu của nó. Với sự nhẫn nhục đúng pháp, người Phật tử nhìn cuộc đời một cách an nhiên tự tại, không vui khi được khen, không buồn khi bị chê. Vị ấy đón nhận mọi sự đúng như thật, với lòng thanh thản, thản nhiên như bản chất của mọi sự là thanh thản, thản nhiên vậy. Người Phật tử cũng là người khéo nói với lời nói từ tốn hòa nhã. "Lời nói không mất tiền mua". Một lời nói tao nhã, lịch sự không những dễ gây cảm tình với người khác, mà còn khiến cho nhân cách người nói được nâng cao. Yết kiến các sa môn và bàn luận chánh Pháp là những cách thái rất đặc biệt của người Phật tử. Các sa môn là những nhân cách tiêu biểu cho sự thực hành Pháp và tùy Pháp. Yết kiến các sa môn, bàn luận chánh Pháp với các sa môn do đó là điềm lành tối thượng của người Phật tử có học Pháp và hành Pháp vậy.

Điềm lành tiếp theo là:

"Khắc khổ và phạm hạnh

Thấy được lý Thánh đế

Giác ngộ quả Niết bàn

Là điềm lành tối thượng".

Đây là điềm lành đòi hỏi sự thực hành thật nhiều, thật sâu của người Phật tử trong giáo pháp giải thoát của đức Phật. Các việc như đời sống phạm hạnh khắc khổ, thấy rõ lý Thánh đế, giác ngộ quả Niết bàn là những việc khó làm, nhưng đó là các mục tiêu cần hướng đến của người Phật tử. Phạm hạnh là nếp sống chuyên sâu vào việc thực hành Giới, Định, Tuệ. Đó là nếp sống thanh tịnh về giới đức, sự xa lìa các dục, các ác bất thiện pháp, sự thể nhập các thiền chứng và sự phát triển trí tuệ giác ngộ. Thấy lý Thánh đế tức là thấy rõ về bốn sự thật - khổ, khổ tập, khổ diệt, con đường đưa đến khổ diệt. Thấy rằng sanh, già, bệnh, chết là khổ, sự có mặt của thân ngũ uẩn là khổ; thấy rõ ái là nguyên nhân đưa đến khổ đau; thấy rõ ái diệt là khổ diệt; thấy rõ Bát chánh đạo (con đường Thánh đạo tám ngành) là con đường đưa đến khổ đau đoạn diệt. Giác ngộ quả Niết bàn tức là giác ngộ quả vị tối thượng Bồ đề của chư Phật. Rõ ràng người Phật tử sống tại gia khó hoàn thành trọn vẹn đời sống phạm hạnh với các sở hành, sở chứng nói trên. Tuy nhiên đây là các mục tiêu mà người Phật tử cần nhắm đến, nhất là việc nuôi dưỡng giới đức và hành thiền là hết sức cần thiết cho đời sống hàng ngày của người Phật tử.

Về lợi ích của hành thiền, điềm lành tiếp theo đây nói rõ:

"Khi xúc chạm việc đời

Tâm không động không sầu

Không uế nhiễm, an ổn

Là điềm lành tối thượng".

Thiền là nếp sống điều hòa thân tâm dựa trên pháp môn Anàpànasati của đức Phật. Thiền bắt đầu bằng việc xa lìa các dục, các ác bất thiện pháp để tập trung năng lực vào việc theo dõi và giác tỉnh về các đối tượng. Có hai đối tượng chính được đề bạt trong thiền là niệm hơi thở vào ra và quán sát 16 đề tài về thân, thọ, tâm và pháp. Cốt yếu của thiền là sự an tịnh của thân tâm, khi thân tâm đã trở nên an tịnh rồi thì hành giả sẽ tập trung niệm của mình, vào 16 đề tài thiền quán để tiếp tục nuôi dưỡng chánh niệm và để phát triển trí tuệ về sự sanh diệt của các pháp nhằm cắt đứt tham ái và chấp thủ. Dĩ nhiên, thiền là pháp môn đơn giản nhưng không dễ làm bởi nó đòi hỏi sự nỗ lực và giác tỉnh thường xuyên của người thực hành. Người Phật tử chúng ta nên xem thiền là pháp môn căn bản cho sự tu tập của mình, đặc biệt, cần áp dụng thiền vào đời sống hàng ngày như là một sinh hoạt hữu ích cho sức khỏe và công việc. Ban đầu thì khó nhưng hãy cố gắng tập, tập nhiều lần rồi thì mọi khó khăn sẽ qua đi cho đến lúc chúng ta nhận ra thiền là một sinh hoạt không thể thiếu trong đời sống hàng ngày của chúng ta vậy. Nhờ công phu hành thiền mà khi xúc phạm với mọi việc ở đời tâm tư người Phật tử sẽ không bị khuấy động, không có lo âu sầu muộn, không bị uế nhiễm và hoàn toàn được an ổn vậy. Đây chính là điềm lành tối thượng của công phu hành thiền mà người Phật tử đạt được trong giáo lý của đức Phật.

Và điềm lành sau cùng, thâu tóm toàn bộ các điềm lành đã đề cập:

"Làm sự việc như vậy

Không chỗ nào thất bại

Khắp nơi được an toàn

Là điềm lành tối thượng".

Chúng tôi đã trình bày bài kinh Điềm Lành như một nếp sống hướng thượng rất đáng được quan tâm thực hành bởi tất cả Phật tử chúng ta. Điều mong mỏi của chúng tôi là quí Phật tử hãy tin tưởng vào nếp sống làm lành của mình, bởi vì, khi chúng ta sống làm lành thì không những tự thân chúng ta được hạnh phúc an lạc, mà ngay cả những người khác cũng được hạnh phúc an lạc. Một người sống làm lành, một gia đình được hạnh phúc an lạc. Một gia đình sống làm lành, một khu phố được thêm bình yên, được vắng thêm các tệ nạn xã hội. Thành phố mong chờ các khu phố bình yên. Xã hội trông đợi nhiều thành phố bình yên. Tất cả điều ấy đều trông đợi nếp sống bỏ ác làm lành từ mỗi người chúng ta. Chúng ta làm lành đồng thời khuyên người khác cùng làm lành. Có làm thời có kết quả. Nếp sống làm lành của người Phật tử chúng ta được ví như bông hoa tươi đẹp, vừa có sắc lại vừa có hương, khiến cho mọi người khi ngắm vào đều cảm thấy hân hoan thích thú. Đức Phật dạy:

"Như bông hoa tươi đẹp

Có sắc lại có hương

Cũng vậy lời khéo nói

Có làm có kết quả".

Như bông hoa tươi đẹp dự báo một hương sắc tinh khôi đối với người trồng vườn cần mẫn. Cũng vậy điềm lành tối thượng của đức Phật dự báo một nếp sống hạnh phúc an lạc đối với người Phật tử chuyên tâm học Pháp và hành Pháp. Mọi khả năng đều nằm sẵn trong bàn tay của chúng ta, trông đợi sự quyết tâm nỗ lực thực hành của mỗi người chúng ta. Đã qua rồi cái thời đi tìm lời giải cho hạnh phúc và đạo đức. Ngày nay, không nghi ngờ gì nữa, chúng ta hiểu rất rõ hạnh phúc không thể trông chờ từ người khác và đạo đức không chỉ là sự cỗ vũ, đề cao các giá trị nhân bản trên sách báo hoặc trong các bài diễn văn mang tính chuyên đề. Cuộc sống hiện tại không cần thêm lượng tri thức về hạnh phúc và đạo đức. Cuộc sống hiện đại trông đợi nhiều những biểu hiện của đạo đức và hạnh phúc trong mỗi con người, mỗi gia đình, mỗi xã hội.

Nhân kỷ niệm ngày Đản sanh của đức Từ Phụ, chúng ta hãy xác tín thêm một lần nữa nếp sống có học Pháp và hành Pháp của người Phật tử để thấy rằng nếp sống thiện, bỏ ác làm lành của chúng ta là đáng quí, đáng trân trọng. Chúng ta sống bỏ ác làm lành tức là một cách khiêm tốn chúng ta đang góp tiếng nói thân thiện của mình làm cho cuộc sống thêm đẹp, cuộc đời thêm tươi. Xã hội Việt Nam, với những biến chuyển như hiện nay, đang cần hơn bao giờ hết những tiếng nói khiêm tốn nhưng chứa đầy nghĩa cử đạo đức, sự tỉnh táo sáng suốt của người Phật tử chúng ta. Tất nhiên chúng ta không cần lớn tiếng rao giảng về đạo đức, bởi chính nếp sống bỏ ác làm lành của chúng ta đã là bài học đạo đức sinh động. Chúng ta cũng không cần chứng tỏ mình là người tỉnh táo sáng suốt trước mọi dao động và biến động của cuộc đời, bởi chính nếp sống có hành thiền của chúng ta sẽ nói lên điều đó. Chúng tôi nghĩ rằng một nếp sống hướng thượng, vừa nuôi dưỡng đạo đức cá nhân vừa hành trì thiền định, như đức Phật đã dạy sẽ nói lên những gì mà người Phật tử chúng ta có thể đóng góp cho sự nghiệp an toàn và phồn vinh của đất nước và xã hội ngày nay. Chúng tôi tin tưởng và mong mỏi mỗi người Phật tử sẽ sống trọn đạo đức và hành thiền thực tiễn mà đức Phật đã giảng dạy cho chúng ta. Xin mượn những điềm lành tối thượng của đức Phật thay cho lời cầu nguyện và cầu chúc Phật Đản của chúng tôi:

"Không thân cận kẻ ngu,

Nhưng gần gũi bật trí,

Đảnh lễ người đáng lễ,

Là điềm lành tối thượng.

Học nhiều, nghề nghiệp giỏi,

Khéo huấn luyện học tập,

Nói những lời khéo nói,

Là điềm lành tối thượng.

Hiếu dưỡng mẹ và cha,

Nuôi dưỡng vợ và con,

Làm nghề không rắc rối

Là điềm lành tối thượng

Bố thí hành đúng pháp,

Săn sóc các bà con

Làm nghiệp không lỗi lầm

Là điềm lành tối thượng.

Chấm dứt, từ bỏ ác,

Chế ngự đam mê rượu,

Trong pháp không phóng dật

Là điềm lành tối thượng.

Kính lễ và hạ mình,

Biết đủ và biết ơn,

Đúng thời nghe chánh pháp,

Là điềm lành tối thượng.

Nhẫn nhục, lời hòa nhã,

Yết kiến các sa môn,

Đúng thời đàm luận pháp,

Là điềm lành tối thượng.

Khắc khổ và phạm hạnh,

Thấy được lý Thánh đế,

Giác ngộ quả Niết bàn,

Là điềm lành tối thượng.

Khi xúc chạm việc đời,

Tâm không động không sầu,

Không uế nhiễm an ổn

Là điềm lành tối thượng.

Làm sự việc như vậy,

Không chỗ nào thất bại,

Khắp nơi được an toàn,

Là điềm lành tối thượng".

Source: Khuông Việt, http://www.khuongviet.net

Kinh Tập (Sutta Nipata)

Kinh Con Tê Ngưu Một Sừng

HT Thích Minh Châu dịch

Sutta Nipata I.3

Khaggavisana Sutta

A Rhinoceros Horn

translated by Bhikkhu Thanissaro

"Đối với các hữu tình

Từ bỏ gậy và trượng,

Chớ làm hại một ai

Trong chúng hữu tình ấy.

Con trai không ước muốn,

Còn nói gì bạn bè,

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

Renouncing violence

for all living beings,

harming not even a one,

you would not wish for offspring,

so how a companion?

Wander alone, a rhinoceros horn.

"Do thân cận giao thiệp

Thân ái từ đấy sanh,

Tùy thuận theo thân ái,

Khổ này có thể sanh.

Nhìn thấy những nguy hại,

Do thân ái sanh khởi

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

For a sociable person

there are allurements;

on the heels of allurement, this pain.

Seeing allurement's drawback,

wander alone, a rhinoceros horn.

"Do lòng từ thương mến,

Đối bạn bè thân hữu,

Mục đích bị bỏ quên,

Tâm tư bị buộc ràng,

Do thấy sợ hãi này,

Trong giao du mật thiết,

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

One whose mind

is enmeshed in sympathy

for friends and companions,

neglects the true goal.

Seeing this danger in intimacy,

wander alone, a rhinoceros horn.

"Ai nhớ nghĩ chờ mong,

Đối với con và vợ,

Người ấy bị buộc ràng,

Như cành tre rậm rạp.

Còn các ngọn tre cao,

Nào có gì buộc ràng,

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

Like spreading bamboo,

entwined,

is concern for offspring and spouses.

Like a bamboo sprout,

unentangling,

wander alone, a rhinoceros horn.

"Như nai trong núi rừng,

Không gì bị trói buộc,

Tự đi chỗ nó muốn

Để tìm kiếm thức ăn.

Như các bậc hiền trí,

Thấy tự do giải thoát,

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

As a deer in the wilds,

unfettered,

goes for forage wherever it wants:

the wise person, valuing freedom,

wanders alone, a rhinoceros horn.

"Giữa bạn bè thân hữu,

Bị gọi lên gọi xuống,

Tại chỗ ở trú xứ,

Hay trên đường bộ hành.

Thấy tự do giải thoát,

Không có gì tham luyến,

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

In the midst of companions

-- when staying at home,

when going out wandering --

you are prey to requests.

Valuing the freedom

that no one else covets,

wander alone, a rhinoceros horn.

"Giữa bạn bè thân hữu

Ưa thích, vui cười đùa,

Đối với con, với cháu,

Ái luyến thật lớn thay!

Nhàm chán sự hệ lụy,

Với những ai thân ái,

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

There is sporting and love

in the midst of companions,

and abundant fondness for offspring.

Feeling disgust

at the prospect of parting

from those who'd be dear,

wander alone, a rhinoceros horn.

"Khắp cả bốn phương trời,

Không sân hận với ai,

Tự mình biết vừa đủ,

Với vật này vật khác,

Vững chịu các hiểm nguy,

Không run sợ giao động,

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

Without irritation in all four directions,

content with whatever you get,

enduring troubles with no dismay,

wander alone, a rhinoceros horn.

"Có số người xuất gia,

Chung sống thật khó khăn,

Cũng như các gia chủ,

Ở tại các cửa nhà,

Sống vô tư vô lự

Giữa con cháu người khác

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

They are hard to please,

some of those gone forth,

as well as those living the household life.

Shedding concern

for these offspring of others,

wander alone, a rhinoceros horn.

"Từ bỏ để một bên,

Mọi biểu tượng gia đình,

Như loại cây san hô,

Tước bỏ mọi lá cây,

Bậc anh hùng cắt đứt,

Mọi trói buộc gia đình,

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

Cutting off the householder's marks,[1]

like a kovilara tree

that has shed its leaves,

the prudent one, cutting all household ties,

wanders alone, a rhinoceros horn.

"Nếu tìm được bạn lành,

Thận trọng và sáng suốt,

Bạn đồng hành chung sống,

Bạn thiện trú hiền trí,

Cùng nhau đồng nhiếp phục,

Tất cả mọi hiểm nạn.

If you gain a mature companion,

a fellow traveler, right-living and wise,

overcoming all dangers

go with him, gratified,

mindful.

"Nếu không được bạn lành,

Thận trọng và sáng suốt,

Bạn đồng hành chung sống,

Bạn thiện trú hiền trí,

Hãy như vua từ bỏ

Đất nước bị bại vong,

Hãy sống như voi chúa

Một mình trong rừng sâu.

If you don't gain a mature companion,

a fellow traveler, right-living and wise,

go alone

like a king renouncing his kingdom,

like the elephant in the Matanga wilds,

his herd.

Thật chúng ta tán thán,

Các bằng hữu chu toàn,

Bậc hơn ta, bằng ta,

Nên sống gần thân cận,

Nếu không gặp bạn này,

Những bậc không lầm lỗi,

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

We praise companionship

-- yes!

Those on a par, or better,

should be chosen as friends.

If they're not to be found,

living faultlessly,

wander alone, a rhinoceros horn.

"Thấy đồ trang sức vàng,

Lấp lánh và sáng chói,

Được con người thợ vàng,

Khéo làm, khéo tay làm,

Hai chúng chạm vào nhau

Trên hai tay (đeo chúng)

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

Seeing radiant bracelets of gold,

well-made by a smith,

clinking, clashing,

two on an arm,

wander alone, a rhinoceros horn,

"Như vậy nếu ta cùng,

Với một người thứ hai,

Tranh luận cãi vã nhau,

Sân hận, gây hấn nhau,

Nhìn thấy trong tương lai,

Sợ hãi hiểm nguy này,

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

[Thinking:]

"In the same way,

if I were to live with another,

there would be careless talk or abusive."

Seeing this future danger,

wander alone, a rhinoceros horn.

"Các dục thật mỹ miều,

Ngọt thơm và đẹp ý,

Dưới bình sắc, phi sắc,

Làm mê loạn tâm tư,

Thấy sự nguy hiểm này,

Trong các dục trưởng dưỡng,

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

Because sensual pleasures,

elegant, honeyed, and charming,

bewitch the mind with their manifold forms --

seeing this drawback in sensual strands --

wander alone, a rhinoceros horn.

"Đây là một mụn nhọt,

Và cũng là tai họa,

Một tật bệnh, mũi tên,

Là sợ hãi cho ta,

Thấy sự nguy hiểm này,

Trong các dục trưởng dưỡng,

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

"Calamity, tumor, misfortune,

disease, an arrow, a danger for me."

Seeing this danger in sensual strands,

wander alone, a rhinoceros horn.

"Lạnh lẽo và nóng bức,

Đói bụng và khát nước,

Gió thổi, ánh mặt trời,

Muỗi lằn và rắn rết,

Tất cả xúc phạm này,

Đều chịu đựng vượt qua,

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

Cold and heat, hunger and thirst,

wind and sun, horseflies and snakes:

enduring all these, without exception,

wander alone, a rhinoceros horn.

"Như con voi to lớn,

Từ bỏ cả bầy đàn,

Thân thể được sanh ra,

To lớn tợ hoa sen,

Tùy theo sự thích thụ

Sống tại chỗ rừng núi.

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

As a great white elephant,

with massive shoulders,

renouncing his herd,

lives in the wilds wherever he wants,

wander alone, a rhinoceros horn.

"Ai ưa thích hội chúng,

Sự kiện không xảy ra,

Người ấy có thể chứng,

Cảm thọ thời giải thoát,

Cân nhắc lời giảng dạy,

Đấng bà con mặt trời.

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

"There's no way

that one delighting in company

can touch even momentary release."

Heeding the Solar Kinsman's words,

wander alone, a rhinoceros horn.

"Được giải thoát vượt khỏi,

Các tri kiến hý luận,

Đạt được quyết định tánh,

Chứng đắc được con đường,

Nơi ta trí được sanh

Không cần nhờ người khác

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

Transcending the contortion of views,

the sure way attained,

the path gained,

[realizing:]

"Unled by others,

I have knowledge arisen,"

wander alone, a rhinoceros horn.

"Không tham không lừa đảo,

Không khát dục, gièm pha,

Mọi si mê ác trược,

Được gạn sạch quạt sạch,

Trong tất cả thế giới,

Không tham ác ước vọng.

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

With no greed, no deceit,

no thirst, no hypocrisy --

delusion and blemishes

blown away --

with no inclinations for all the world,

every world,

wander alone, a rhinoceros horn.

"Với bạn bè độc ác,

Hãy từ bỏ lánh xa,

Bạn không thấy mục đích,

Quen nếp sống quanh co,

Chớ tự mình thân cận,

Kẻ đam mê phóng dật,

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

Avoid the evil companion

disregarding the goal,

intent on the out-of-tune way.

Don't take as a friend

someone heedless and hankering.

Wander alone, a rhinoceros horn.

"Bậc nghe nhiều trì pháp,

Hãy gần gũi người ấy,

Bạn nghe tâm rộng lớn,

Người thông minh biện tài,

Biết điều không nên làm,

Nhiếp phục được nghi hoặc.

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

Consort with one who is learned,

who maintains the Dhamma,

a great and quick-witted friend.

Knowing the meanings,

subdue your perplexity,

[then] wander alone, a rhinoceros horn.

"Mọi du hí vui đùa

Và dục lạc ở đời,

Không điểm trang bày hiện

Không ước vọng mong cầu,

Từ bỏ mọi hào nhoáng

Nói lên chân thật

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

Free from longing, finding no pleasure

in the world's sport, love, or sensual bliss,

abstaining from adornment,

speaking the truth,

wander alone, a rhinoceros horn.

"Với con và với vợ,

Với cha và với mẹ,

Tài sản cùng lúa gạo,

Những trói buộc bà con,

Hãy từ bỏ buộc ràng,

Các dục vọng như vậy.

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

Abandoning offspring, spouse,

father, mother,

riches, grain, relatives,

and sensual pleasures

altogether,

wander alone, a rhinoceros horn.

"Chúng đều là trói buộc,

Lạc thú thật nhỏ bé,

Vị ngọt thật ít oi,

Khổ đau lại nhiều hơn,

Chúng đều là câu móc,

Bậc trí biết như vậy.

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

"This is a bondage, a baited hook.

There's little happiness here,

next to no satisfaction,

all the more suffering and pain."

Knowing this, circumspect,

wander alone, a rhinoceros horn.

"Hãy chặt đứt, bẻ gãy,

Các kiết sử trói buộc,

Như các loài thủy tộc,

Phá hoại các mạng lưới,

Như lửa đã chảy xong,

Không còn trở lui lại.

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

Shattering fetters,

like a fish in the water tearing a net,

like a fire not coming back to what's burnt,

wander alone, a rhinoceros horn.

"Với mắt cúi nhìn xuống,

Chân đi không lưu luyến,

Các căn được hộ trì,

Tâm ý khéo chế ngự.

Không đầy ứ, rỉ chảy,

Không cháy đỏ bừng bên.

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

Eyes downcast, not footloose,

senses guarded, with protected mind,

not oozing -- not burning -- with lust,

wander alone, a rhinoceros horn.

"Hãy trút bỏ, để lại,

Các biểu tướng gia chủ,

Như loại cây san hô,

Loại bỏ các nhành lá,

Đã đắp áo cà sa,

Xuất gia bỏ thế tục.

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

Taking off the householder's marks,[2]

like a coral tree

that has shed its leaves,

going forth in the ochre robe,

wander alone, a rhinoceros horn.

"Không tham đắm các vị.

Không tác động, không tham,

Không nhờ ai nuôi dưỡng,

Chỉ khất thực từng nhà,

Đối với mọi gia đình,

Tâm không bị trói buộc.

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

Showing no greed for flavors, not careless,

going from house to house for alms,

with mind unenmeshed in this family or that,

wander alone, a rhinoceros horn.

"Từ bỏ năm triền cái,

Che đậy trói buộc tâm,

Đối với mọi kiết sử,

Hãy trừ khử, dứt sạch,

Không y cứ nương tựa,

Chặt đứt ái sân hận.

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

Abandoning barriers to awareness,

expelling all defilements -- all --

non-dependent, cutting aversion,

allurement,

wander alone, a rhinoceros horn.

"Hãy xoay lưng trở lại,

Đối với lạc và khổ,

Cả đối với hỷ ưu,

Được cảm thọ từ trước,

Hãy chứng cho được xả,

An chỉ và thanh tịnh.

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

Turning your back on pleasure and pain,

as earlier with sorrow and joy,

attaining pure equanimity,

tranquillity,

wander alone, a rhinoceros horn.

"Tinh cần và tinh tấn,

Đạt được lý chân đế,

Tâm không còn thụ động,

Không còn có biếng nhác,

Kiên trì trong cố gắng,

Dõng lực được sanh khởi.

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

With persistence aroused

for the highest goal's attainment,

with mind unsmeared, not lazy in action,

firm in effort, with steadfastness and strength arisen,

wander alone, a rhinoceros horn.

"Không từ bỏ độc cư,

Hạnh viễn ly thiền định,

Thường thường sống hành trì,

Tùy pháp trong các pháp,

Chơn chánh nhận thức rõ,

Nguy hiểm trong sanh hữu.

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

Not neglecting seclusion, absorption,

constantly living the Dhamma

in line with the Dhamma,

comprehending the danger

in states of becoming,

wander alone, a rhinoceros horn.

"Mong cầu đoạn diệt ái,

Sống hạnh không phóng dật,

Không đần độn câm ngọng.

Nghe nhiều, giữ chánh niệm,

Các pháp được giác sát,

Quyết định, chánh tinh cần.

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

Intent on the ending of craving and heedful,

learned, mindful, not muddled,

certain -- having reckoned the Dhamma --

and striving,

wander alone, a rhinoceros horn.

"Như sư tử, không động.

An tịnh giữa các tiếng,

Như gió không vướng mắc,

Khi thổi qua màn lưới,

Như hoa sen không dính,

Không bị nước thấm ướt.

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

Unstartled, like a lion at sounds.

Unsnared, like the wind in a net.

Unsmeared, like a lotus in water:

wander alone, a rhinoceros horn.

"Giống như con sư tử,

Với quai hàm hùng mạnh,

Bậc chúa của loài thú,

Sống chinh phục chế ngự.

Hãy sống các trú xứ,

Nhàn tịnh và xa vắng.

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

Like a lion -- forceful, strong in fang,

living as a conqueror, the king of beasts --

resort to a solitary dwelling.

Wander alone, a rhinoceros horn.

"Từ tâm, sống trú xả,

Bi tâm, hạnh giải thoát,

Sống hành trì thực hiện,

Hỷ tâm, cho đúng thời,

Không chống đối va chạm,

Với một ai ở đời.

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

At the right time consorting

with the release through good will,

compassion,

appreciation,

equanimity,

unobstructed by all the world,

any world,

wander alone, a rhinoceros horn.

"Đoạn tận lòng tham ái,

Sân hận và si mê,

Chặt đứt và cắt đoạn,

Các kiết sử (lớn nhỏ),

Không có gì sợ hãi,

Khi mạng sống gần chung.

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

Having let go of passion,

aversion,

delusion;

having shattered the fetters;

undisturbed at the ending of life,

wander alone, a rhinoceros horn.

"Có những bạn vì lợi,

Thân cận và chung sống,

Những bạn không mưu lợi,

Nay khó tìm ở đời,

Người sáng suốt lợi mình,

Không phải người trong sạch,

Hãy sống riêng một mình

Như Tê ngưu một sừng!"

People follow and associate

for a motive.

Friends without a motive these days

are rare.

They're shrewd for their own ends, and impure.

Wander alone, a rhinoceros horn.

Chân thành cám ơn anh Nguyễn Quang Trung đã có thiện tâm giúp đánh máy bài kinh nầy (07/97)

Notes:

1. Hair and beard. [Go back]

2. Lay clothing. [Go back]

(Revised: 12-Jan-1999)

Source: Access-to-Insight, http://world.std.com/~metta

Chú thích:

Tựa đề "Khaggavisana" có nghĩa là "sừng của con tê ngưu" (rhinoceros' horn). Nhiều học giả cho rằng sự "sống một mình" như đề cập trong kinh được ví như "cái sừng duy nhất, lẻ loi" của loài tê ngưu, trong khi các loài thú khác đều có hai sừng như thể có bạn. Loài tê ngưu Ấn Độ thường sống chung từng đoàn, không sống lẻ loi như loài tê ngưu Phi Châu. Cho nên sự "sống lẻ loi, đơn độc" ở đây được xem như thể sự đơn độc của cái sừng trên mũi loài tê ngưu Ấn Độ. -- (Bình Anson, tháng 3-1999).

Dưới đây là một bài giải thích của Giáo sư Richard Hayes, Canada, trên diễn đàn Internet "talk.religion.buddhism":

(...)

When V. Fausboll translated the Khagga-visaa.na Sutta in 1881, he translated the refrain "let him wander alone, like a rhinoceros". Most probably Fausboll was thinking of the African rhinoceros, which is a solitary beast, not of the Indian rhinoceros, which lives in herds. Subsequent translators corrected his gaffe. So K.R. Norman translates the refrain "one should wander solitary as a rhinoceros horn". He also points out that the sutta is usually called simply the Visaa.na-sutta (The Horn Sutta) for short by Pali commentators.

In one of his translations of the Sutta-nipaata (from which the Rhinoceros Horn Sutta is taken), Norman gave his translation, based on his philological studies, accompanied by alternative translations by I.B. Horner and Walpola Rahula, who preferred following traditional Pali commentaries. This translation (Pali Text Society Translation Series no. 44, published in 1984) is valuable in that it offers the reader a modern scholar's translation alongside a traditionalist's translation. Both the modern scholar and the traditionalists agreed to translate the refrain as "one should wander solitary as a rhinoceros horn".

Sutta Nipata II (PTS Translation Series No 45, published in 1992) contains Norman's copious and erudite notes, the fruit of a lifetime of research and reflection on this and other texts. On the refrain, he mentions that Fausboll translated the refrain as "solitary as a rhinoceros" with no further comment. Hare's translation also had simply "rhinoceros" but added a note saying that the more proper translation would be "rhinoceros horn" and explained that "its singleness (eko) no doubt [is] being contrasted with the two horns of other animals." Jones translated "like a rhinoceros" but added in a note that the literal translation would be "like the horn of the Indian Rhinoceros". Norman also cites Kloppenborg who insisted that the singleness refers to both the horn and the solitary lifestyle of the animal itself. Norman says "I find this line of argument hard to follow."

The principal reason why Norman finds Kloppenborg's argument hard to follow is that the Indian Rhinoceros (Rhinoceros unicornis) is in fact a gregarious animal. It travels in herds and so would have been an unfit metaphor for the solitary wanderer extolled in the Khagga-visaa.na Sutta. Saddhatissa makes this especially clear in a footnote explaining why he chose to render the refrain "Let one live alone, like a unicorn's horn." In his note Bhikkhu Saddhatissa says "Some scholars have translated khaggavisaa.nakappa as 'like the rhinoceros.'" He then cites the Pali commentary supporting the interpretation that the metaphor refers to the single horn on a rhinoceros's nose, and goes on to say "Moreover, in view of the gregarious nature of the Indian species, called Rhinoceros unicornis, I have chosen the latter term to emphasize solitariness symbolically."

I am inclined to agree with Norman, Rahula, Horner and Saddhatissa on this one and therefore go for the more literal "solitary as a rhinoceros horn". The reference to Pratyekabuddhas as Khadgavaadins that one sometimes finds in later Sanskrit works also refers to the rhinoceros's single horn, not to his lifestyle.

(...)

Subject: On the Horn of a Solitary Lemma

From: mubul@aol.com

Date: 15-March-1999

Newsgroups: talk.religion.buddhism

Kinh Tập (Sutta Nipata)

Kinh Dhammika

HT Thích Minh Châu dịch

Trong bài kinh nầy, Đức Phật giảng về đời sống tốt đẹp cần phải có của một cư sĩ Phật tử.

"Như vầy tôi nghe."

"Một thời Thế Tôn trú tại Sàvatthi, ở Jetavana, khu vườn ông Anathapindika. Rồi nam cư sĩ Dhammika đi đến Thế Tôn với 500 nam cư sĩ, sau khi đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, nam cư sĩ Dhammika nói lên những bài kệ với Thế Tôn:"

Dhammika:

376.

"Kính thưa Gotama,

Bậc trí tuệ rộng lớn,

Con xin kính hỏi Ngài,

Vấn đề (đặc biệt) này:

Với vị đệ tử Ngài,

Làm thế nào là thiện?

Nếu là vị xuất gia,

Bỏ nhà, sống không nhà,

Hay là vị có nhà,

Sống đời nam cư sĩ?"

377.

"Ngài rõ biết đường đi,

Cùng mục đích tối hậu,

Của Thế Tôn đời này,

Và thế giới chư Thiên,

Không ai so sánh Ngài,

Bậc thấy nghĩa thù diệu,

Chính Ngài được tôn xưng,

Là đức Phật thù thắng."

378.

"Ngài biết tất cả trí,

Ngài trình bày chánh pháp,

Vì lòng thương, từ mẫu,

Đối với mọi chúng sanh.

Ngài mở rộng bức màn,

Bậc có mắt mọi nơi.

Không cấu uế (thanh tịnh)

Ngài chói toàn thế giới."

379.

"Vị vua loài Naga

Tên Ê-ra-va-nô,

Đã đến gần bên Ngài,

Được nghe: Ngài chiến thắng.

Vị ấy tìm đến Ngài.

Để nghe lời khuyên nhủ,

Sau khi nghe, thích thú

Nói lên lời: "Lành thay!"

380.

"Vua Vessavana,

Kuvera đến Ngài,

Tìm hiểu hỏi han Ngài

Về vấn đề diệu pháp,

Được hỏi, ôi bậc trí,

Hãy nói lên cho vua!

Sau khi nghe, vị ấy,

Cũng thích thú, ưa thích!"

381.

"Các bậc ngoại đạo này,

Ưa luận tranh khẩu chiến,

Các tà mạng ngoại đạo,

Hay các Ni Kiền Tử.

Tất cả không vượt qua,

Hơn thắng trí của Ngài,

Như người đang đứng lại.

Không thắng kẻ đi mau."

382.

"Các Bà la môn này,

Ưa luận tranh khẩu chiến,

Có những bậc Phạm chí,

Đã đến tuổi trưởng thượng,

Tất cả đều trói buộc,

Bởi tư tưởng của Ngài,

Kể cả những hạng người,

Tự phụ nói khoe khoang!"

383.

"Pháp này là tế nhị,

Đem lại nguồn an lạc,

Đã được Thế Tôn Ngài,

Khéo nói, khéo thuyết giảng,

Tất cả mọi hạng người,

Đều thích thú ưa nghe,

Được hỏi, hãy nói lên,

Ôi đức Phật tối thượng."

384.

"Các vị tỷ kheo này,

Đang ngồi đây tất cả,

Kể cả nam cư sĩ,

Tất cả đều chờ nghe!

Hãy để chúng nghe pháp,

Bậc vô uế giác ngộ!

Như chư Thiên nghe lời,

Vasava khéo nói!"

Thế Tôn:

385.

"Tỷ kheo, hãy nghe Ta!

Ta khiến các ngươi nghe!

Pháp đoạn trừ điều ác!

Tất cả hãy thọ trì.

Với ai thấy ý nghĩa,

Nghĩ ngợi có suy tư,

Hãy sống theo chánh hạnh,

Thích hợp với xuất gia."

386.

"Tỷ kheo chớ ra ngoài,

Trong thời gian phi thời,

Hãy đi làng khất thực,

Đúng thời, thì hãy đi!

Ai đi đứng phi thời,

Bị bẫy sập trói buộc,

Do vậy các đức Phật,

Không có đi phi thời."

387.

"Các sắc và các tiếng,

Các vị hương và xúc,

Chính những loại pháp ấy,

Làm mê hoặc chúng sanh,

Hãy nhiếp phục, lòng dục,

Đối với các pháp ấy,

Hãy vào cho đúng thời,

Để dùng buổi ăn sáng!"

388.

"Tỷ kheo được đúng thời,

Các đồ ăn khất thực,

Hãy đi về một mình,

Ngồi tại chỗ an tịnh,

Suy tư hướng nội tâm,

Ý không chạy ra ngoài,

Làm cho thoát ra khỏi,

Mọi chấp thủ tự ngã."

389.

"Nếu vị ấy có nói,

Với một vị đệ tử,

Hãy nói với một vị,

Một tỷ kheo nào khác,

Hãy nói cho vị ấy,

Sự thù diệu chánh pháp,

Không có nói hai lưỡi,

Không bài xích một ai."

390.

"Nhưng có những hạng người,

Dùng khẩu chiến bằng lời,

Những hạng người tuệ nhỏ

Chúng ta không tán thán.

Triền phược trói buộc chúng,

Từ chỗ này chỗ kia,

Ở đây chúng dẫn tâm

Đưa tâm đi quá xa."

391.

"Đồ khất thực, tinh xá,

Cùng sàng tọa trú xứ,

Nước để trừ bụi nhớp,

Y áo Tăng già lê,

Sau khi nghe chánh pháp,

Do Thiện thệ thuyết giảng,

Bậc đệ tử thắng tuệ,

Quán sát, hãy dùng chúng."

392.

"Do vậy đồ khất thực,

Sàng tọa và trú xứ,

Nước để trừ bụi nhớp,

Y áo Tăng già lê

Đối với những pháp ấy,

Đừng để cho dính nhiễm,.

Tỷ kheo như giọt nước,

Không dính trên lá sen."

393.

"Trách nhiệm của gia chủ,

Ta cũng nói các ngươi,

Làm theo đúng như vậy,

Đệ tử là tốt lành.

Pháp tỷ kheo toàn diện,

Khó thành tựu đầy đủ,

Vì là người gia chủ,

Phải làm nhiều việc đời."

394.

"Chớ giết loài hữu tình,

Chớ bảo người giết hại,

Hay chấp nhận kẻ khác

Giết hại các người khác,

Đối với mọi sanh loại,

Từ bỏ các hình phạt,

Đối với kẻ mạnh bạo,

Như đối kẻ run sợ."

395.

"Rồi hãy quyết từ bỏ,

Lấy của không được cho,

Đệ tử khéo sáng suốt,

Vật gì, vật của ai,

Chớ khiến người khác lấy,

Chớ chấp nhận lấy trộm,

Hãy từ bỏ chấm dứt,

Mọi của cải không cho."

396.

"Hãy từ bỏ tránh xa

Đời sống phi Phạm hạnh,

Như bậc trí tránh né,

Lửa cháy hố than hừng,

Nếu tự mình bất lực,

Không thể sống Phạm hạnh,

Thời chớ có xâm phạm,

Vợ của các người khác."

397.

"Khi đi đến hội chúng.

Hay đi đến đoàn chúng,

Hay một mình một người,

Chớ nói lời nói láo.

Chớ khiến người nói láo,

Chớ chấp nhận nói láo,

Tất cả điều không thật,

Hãy tránh xa từ bỏ."

398.

"Chớ sống theo nếp sống,

Uống rượu và say rượu,

Với vị là cư sĩ,

Đã chấp nhận pháp này,

Chớ khiến người uống rượu,

Chớ chấp thuận uống rượu,

Sau khi biết uống rượu,

Cuối đường là điên cuồng."

399.

"Chỉ kẻ ngu say rượu,

Mới làm các điều ác,

Và khiến các người khác.

Sống buông lung phóng dật,

Hãy từ bỏ tránh xa,

Xứ phi công đức này,

Khiến điên cuồng si mê,

Làm kẻ ngu thỏa thích."

400.

"Chớ có giết hữu tình,

Chớ lấy của không cho,

Chớ nói láo không thật,

Chớ uống rượu say mê,

Từ bỏ phi Phạm hạnh,

Không hành trì dâm dục.

Không có ăn ban đêm,

Không ăn lúc phi thời."

401.

"Chớ mang các vòng hoa,

Chớ dùng các nước thơm,

Hãy nằm trên mặt đất,

Trên thảm chiếu trải dài,

Tám hạnh này được gọi,

Là hạnh ngày trai giới,

Do đức Phật giảng dạy,

Để chấm dứt khổ đau."

402.

"Từ nay ngày trai giới,

Chia nửa tháng hai phần,

Ngày mười bốn, mười lăm,

Hay ngày tám mỗi tháng,

Với tâm ý hoan hỷ,

Thực hành thần thông pháp

Gồm có đủ tám phần,

Khéo đầy đủ vẹn toàn."

403.

"Do vậy, vào buổi sáng,

Thực hàng ngày trai giới,

Bậc có trí sáng suốt,

Với tâm tư tín thành,

Với tâm ý tùy hỷ,

Cúng dường tỷ kheo Tăng,

Với món ăn đồ uống,

Hợp với khả năng mình."

404.

"Hãy nuôi dưỡng mẹ cha,

Hợp pháp và đúng pháp,

Và cũng đúng với pháp,

Hãy làm nghề buôn bán,

Người gia chủ như vậy,

Sở hành không phóng dật,

Được sanh làm Thiên nhân,

Tên là: "Tự chói sáng"

Chân thành cám ơn anh Nguyễn Quang Trung đã có thiện tâm giúp đánh máy bài kinh nầy (07/97).

English version (only verses 376-378, 383-404 ):

Sutta Nipata II.14