So sánh các bộ luật Tỳ-kheo

Bước đầu của việc hành thiền là theo dõi hơi thở. Thở tự nhiên, điều hòa, bình thường, không cố ý ép thở nhanh hoặc chậm, dài hay ngắn. Chú ý để tâm nơi lỗ mũi, theo dõi hơi thở vào... ra... vào... ra... Chú tâm đến luồng hơi khi nó vừa đến chạm lỗ mũi, và khi luồng hơi khi sắp sửa thoát ra khỏi mũi. Ghi nhận sự chạm xúc, các cảm giác, sự nóng lạnh, tiếng sột soạt trong ống mũi, nếu có.

Hãy chú ý ghi nhận tất cả nhưng không phân tích, bình luận hay giải thích gì cả. Chỉ đơn thuần một sự ghi nhận. Bạn sẽ thấy hơi thở từ từ mỏng dần và nhu nhuyển, nhẹ nhàng hơn, cho đến lúc bạn có cảm giác là dường như bạn không còn thở nữa. Thật ra, đó là lúc mà hơi thở đã được an định, và trở nên rất dễ chịu. Lúc đó, không còn "bạn" là người đang thở, mà chỉ có một hơi thở đang xảy ra, và một sự nhận biết, ghi nhận, theo dõi hơi thở đó.

Công phu hành thiền tiến triển tốt đẹp khi ta có thể giữ tâm gắn chặt vào một đề mục - ở đây là theo dõi hơi thở - trong một thời gian dài. Khi bạn có thể quán sát, ghi nhận từng hơi thở, diễn trình của luồng hơi, từ lúc sinh khởi cho đến khi tàn diệt. Khi nó đi vào cũng như đi ra. Mỗi một hơi thở là một hiện tượng mới lạ, một cảm giác mới lạ. Bạn ghi nhận, theo dõi, rồi buông bỏ khi nó tàn diệt. Rồi tiếp tục ghi nhận hơi thở khác, mới vừa sinh khởi. Tâm bạn giống như người giữ cửa, đón chào và ghi nhận người khách bước vào hay bước ra khỏi nhà, mà không cần tìm hiểu tông tích, mục đích, hay công việc của ông ta. Khách khứa ra vào liên tục. Nếu bạn trò chuyện với một vị khách nào thì bạn không thể ghi nhận kịp thời các vị khách khác.

Theo lời khuyên của thiền sư, tôi bắt đầu tập ngồi thiền khoảng 15 phút, đều đặn mỗi ngày trong một tuần lễ. Rồi dần dần gia tăng thêm 5, 10 phút trong các tuần lễ kế tiếp, cho đến khi tôi có thể hành thiền trong khoảng 30 đến 45 phút. Để định thời gian hành thiền, có người thắp một cây nhang và ngồi thiền cho đến khi cây nhang tàn rụi. Tôi không dùng phương cách đó vì mùi trầm hương tỏa ra rất hăng nồng, khiến tôi khó định tâm. Lúc đầu, tôi dùng đồng hồ reo để định thời gian cho buổi thiền. Nhưng dần dần thì tâm tôi quen với thời gian định sẵn và tôi không còn cần dùng đến loại đồng hồ đó nữa.

Thông thường, bạn sẽ thấy thay vì theo dõi hơi thở, tâm bạn không chịu ở yên một nơi mà lại hay đi lang thang đây đó, suy nghĩ vẩn vơ, rồi nhiều lời nói thì thầm, lải nhải xuất hiện trong đầu bạn. Đó là hiện tượng rất tự nhiên, người nào cũng phải trải qua. Bạn chỉ nhẹ nhàng nhận diện chúng, rồi quay về với đề mục hành thiền là luồng hơi thở tại lỗ mũi.

Nếu bạn cảm thấy khó chú tâm tại mũi, bạn có thể áp dụng kỹ thuật niệm. Bạn niệm chữ "Buddho" (Bút-Thô), nghĩa là Phật-Đà hay Đức Phật. Bạn đọc thầm trong tâm chữ "Bút" khi thở vào, và chữ "Thô" khi thở ra. Bút ... thở vào, Thô ... thở ra. Bút ... Thô ... Bút ... Thô ... Bút ... Thô ... Đây là một phương cách rất phổ biến của giới thiền sinh Thái Lan mà chính tôi cũng đã thử qua và thấy rất hiệu nghiệm để giúp định tâm. Có người bảo đó là pháp niệm Phật, có người bảo đó là pháp niệm chú. Tên gọi như thế nào cũng được, không hề gì. Điều quan trọng là đã có nhiều người áp dụng pháp đó và có hiệu quả định tâm rất tốt. Khi tâm tương đối được an định rồi, bạn bỏ pháp niệm đó, trở về việc theo dõi hơi thở vào ra tại lỗ mũi, lặng lẽ, đơn thuần.

Có thiền sinh dùng kỹ thuật đếm hơi thở, từ số 1 đến số 10. Thở vào, thở ra, đếm Một. Thở vào, thở ra, đếm Hai. Thở vào, thở ra, đếm Ba, ... cho đến Mười, rồi trở về đếm Một, Hai, Ba, ... Tôi đã thử áp dụng nhưng cảm thấy phương cách nầy không thích hợp cho tôi, vì nó có vẻ gượng ép, không tự nhiên.

Bạn không nên cho rằng thật là vô ích, phí thì giờ khi bạn bị phóng tâm, suy nghĩ vẩn vơ hay vô ý ngủ gật. Đây là những trở ngại thông thường mà thiền sinh chúng ta đều phải đối diện và nhận biết. Bạn không nên bi quan, nản chí, hay nóng nảy, buồn giận. Để thành công, chúng ta phải kiên nhẫn và có một thái độ thư thả, dịu dàng để huân tập tâm ý. Các vị thiền sư đều khuyên chúng ta phải biết nhẫn nại và kiên trì, phải cố gắng thực tập đều đặn. Mỗi buổi thiền là một bước đi trên con đường mà chư Phật đã vạch ra, dần dần đưa ta tiến đến mục đích giải thoát tối hậu của mỗi người con Phật.

Trải rộng lòng Từ

Tiếp theo phần niệm hơi thở, tôi chuyển sang pháp hành thiền tâm Từ. Có nhiều phương cách khác nhau, bạn cần phải thử nghiệm để chọn một cách thích hợp cho riêng mình.

Vẫn trong tư thế ngồi thư thả, với nụ cười nhẹ nhàng trên môi, với tâm an định, tỉnh thức và xả ly, tôi thầm nguyện trong tâm: "Xin cho tôi được an lạc". Với niềm vui nhẹ nhàng đó, tôi đưa tâm ghi nhận từng nơi trên thân thể, từ đỉnh đầu đến mặt, hai vai, hai tay, ngực, bụng, bắp đùi, rồi bàn chân. Thông thường, khi làm như thế, tôi thấy có một cảm giác ấm áp, an nhẹ bao trùm toàn thân thể.

Với cảm giác an bình như thế, tôi bắt đầu hướng tâm đến những người thân trong nhà, nguyện cho các người ấy được an lạc. Rồi hướng tâm đến những người láng giềng, cùng xóm, rồi những người cộng sự tại sở làm, những người bạn đạo, những vị tu sĩ và bạn bè quen biết, những người đang sống tại thành phố này, tại xứ sở này, trên lục địa nầy, và dần đần hướng tâm Từ đến toàn thể nhân loại, toàn thể chúng sinh trong cõi Ta-bà. Mỗi lần chuyển đối tượng, tôi dừng lại vài phút, nghĩ đến đối tượng đó với cảm giác nồng ấm, an lạc, và nguyện cho họ cũng được an lạc như thế.

Hành thiền tâm Từ theo phương cách nầy thường mất khoảng 10, 15 phút.

Xả Thiền

Trong tư thế ngồi, tôi từ từ mở mắt. Hướng về tượng Phật, tôi chấp tay, thành kính tạ ơn Đức Bổn Sư, tạ ơn Ngài đã ban cho tôi một pháp hành để đưa đến an tịnh và trí tuệ giải thoát. Sau đó, tôi dùng tay nhẹ nhàng xoa bóp bàn chân và toàn thân thể.

Chuyển sang tư thế quỳ, tôi chấp tay tụng đọc bài kinh hồi hướng công đức đến tất cả chúng sinh. Lạy ba lần rồi thong thả đứng lên trong chánh niệm, tỉnh giác.

Đi kinh hành

Trong những ngày nghỉ hoặc khi có nhiều thì giờ, bạn có thể thực tập thêm pháp thiền hành, ngay trong nhà hay ngoài sân. Có thiền sư dạy rằng chỉ nên chọn một đường đi khoảng hai mươi hoặc ba mươi bước chân là vừa đủ, vì nếu khoảng cách dài hơn thì tâm trí sẽ dễ chạy đi nơi khác, còn nếu quá ngắn thì lại không đủ thời gian để đem tâm an trú vào bước chân. Riêng tôi, ngoại trừ những lúc trời mưa, tôi thường thích đi kinh hành ngoài sân vườn.

Chúng tôi thiết lập mội lối đi ngoài sân, vòng quanh nhà, rộng khoảng 1 mét, lát gạch, và tôi thực tập thiền hành trên lối đi đó. Tôi bước vòng quanh nhà theo chiều kim đồng hồ, tương tự như các Phật tử thường đi nhiễu vòng quanh bảo tháp hay vòng quanh chánh điện tại chùa trong các dịp lễ lớn. Hai tay buông thỏng, chạm nhẹ vào nhau, đặt trước thân, mắt hé nhìn xuống đất, miệng mỉm cười, tôi từ tốn cất bước theo nhịp đi chậm rãi bình thường của mình. Có những thiền sinh cử động thật chậm, để theo dõi từng động tác. Tuy nhiên, mỗi người chúng ta phải tự thử nghiệm để chọn một nhịp đi thích hợp cho mình.

Chú tâm vào mỗi bước đi, ghi nhận từng cảm giác khi bàn chân chạm mặt đất, chân phải rồi chân trái. Cảm giác khi bàn chân vừa chạm đất, khi trọng lượng toàn thân đè lên bàn chân, khi bàn chân vừa nhấc lên ... rồi nhanh chóng đưa tâm sang ghi nhận bàn chân kia. Mỗi bước chân là một tiến trình mới lạ mà bạn chỉ đơn thuần ghi nhận, không đeo đuổi giải thích hay bình luận.

Sau một thời gian huân tập như thế, đôi khi bạn có thể có được một cảm giác an lạc, nhẹ nhàng bao trùm toàn thân trong lúc di chuyển. Cũng có lúc bạn có thể sẽ nhận thấy không có một "người" nào đang đi, mà chỉ có cử động bước đi nhịp nhàng và một sự nhận biết, lặng lẽ theo dõi các bước di chuyển đó. Các cảm nhận nầy xảy đến đột ngột, tự nhiên, rồi cũng tan biến đột ngột, tự nhiên. Bạn không nên bám víu, đeo đuổi chúng, mà cũng không nên mong cầu, vọng mống chi cả.

Khi tâm phóng đi lang thang, tôi nhẹ nhàng kéo nó lại, đưa nó về an trú trên bước chân. Đôi khi, tôi cũng áp dụng kỹ thuật niệm "Buddho" để giữ tâm. Khi bàn chân phải chạm đất, tôi niệm "Bút". Khi bàn chân trái chạm đất, tôi niệm "Thô". Bút ... phải; Thô ... trái; Bút ... phải; Thô ... trái; Bút ... Thô ... Bút ... Thô ... Bút ... Thô ... Tiếp tục như thế cho đến khi tâm tương đối ổn định, tôi bỏ niệm Buddho và quay về chú ý ghi nhận cảm giác của mỗi bước đi.

Thông thường, cứ đi khoảng 20 bước thì tôi đứng lại vài giây, ghi nhận cảm giác toàn thân trong tư thế đứng, rồi tiếp tục bước đi. Tôi thực tập như thế khi đi ba vòng quanh nhà, hoặc nhiều hơn nếu có thì giờ. Đi kinh hành giúp máu huyết lưu thông tốt, hít thở không khí trong lành ngoài trời, giúp gia tăng tâm chánh niệm khi thân thể chuyển động trong từng bước đi, huân tập cho tâm không bị chi phối bởi ngoại cảnh, bởi tiếng động lao xao của đời sống ngoài trời.

Thiền trong đời sống

Chúng ta vẫn có thể áp dụng nguyên tắc quán niệm hơi thở trong sinh hoạt hằng ngày, khi ngồi chờ tại trạm xe buýt hay xe lửa, chờ đợi ở sân bay, chờ đợi người thân khi đi mua sắm, khi là hành khách ngồi trong xe ô tô hay máy bay trong các chuyến du hành đây đó. Thay vì có tâm trạng háo hức, bồn chồn, sốt ruột, hay tìm sự lãng quên bằng cách đọc sách báo thời sự, nghe nhạc, hoặc tìm cách trò chuyện với người chung quanh, chúng ta vẫn có thể khép mắt lại, nhẹ nhàng theo dõi hơi thở của mình, để tâm được lắng dịu, nghỉ ngơi.

Tôi làm việc tại một văn phòng ở trung tâm thành phố, và nơi đó có vài ngôi nhà thờ cổ kính của Ky-tô giáo. Thỉnh thoảng, vào giờ nghỉ trưa, tôi vào nhà thờ, ngồi yên lặng, khép mắt, và để tâm theo dõi hơi thở khoảng 10, 15 phút. Ngoài kia là những khách bộ hành đi ăn trưa hoặc mua sắm, nhộn nhịp, uyên náo. Trong này là cả một bầu không khí an tĩnh, trang nghiêm; quả thật là một ốc đảo tươi mát để tâm được nghỉ ngơi sau nhiều giờ căng thẳng suy nghĩ trong lúc làm việc. Ngoài ra, chúng ta cũng có thể áp dụng tinh thần thiền hành, chú tâm vào mỗi bước chân, khi ta đi bộ đến sở làm hay rảo bước nhịp nhàng, thong thả đến một nơi nào đó.

Ngay cả trong những lúc bực bội, buồn giận, hoặc chán nản về một sự cố, một vấn đề nào đó, tôi thường cố gắng kiểm soát tâm, không cho có phản ứng tức thời, mà chỉ dừng tâm lại, đem tâm theo dõi hơi thở, thở vào, thở ra, trong vài giây. Tự nhiên, tôi cảm thấy an định hơn, các cảm xúc nặng nề khi nãy giờ đây đã biến mất, và tôi có một cái nhìn, một phản ứng, một thái độ bình tĩnh, từ tốn, xây dựng, hòa ái hơn.

*

Dần dần, tôi thấy rằng tất cả những cố gắng đơn giản và nhỏ nhoi như thế thật ra đã giúp tôi rất nhiều, để đem tâm an định nhanh hơn trong các buổi thiền tập tại nhà và trong các khóa thiền ẩn cư. Tôi cảm thấy bình thản hơn, khi phải trực diện đối phó với nhiều vấn đề khó khăn trong cuộc sống. So với ngày xưa, trước khi tôi bắt đầu tập hành thiền, đời sống gia đình chúng tôi ngày nay tương đối an hòa và hạnh phúc hơn. Cuộc sống trở nên đơn giản, giảm thiểu các nhu cầu không cần thiết, và vì thế, ít căng thẳng. Tôi có nhiều thì giờ hơn để tham gia đóng góp Phật sự và các công tác từ thiện xã hội. Dĩ nhiên là con đường đưa đến giải thoát tối hậu còn nhiều thử thách và đòi hỏi nhiều nỗ lực hơn thế nữa, nhưng ít ra, tôi tin rằng tôi đã đi đúng đường, và tôi đang gặt hát được những lợi lạc quý báu cho bản thân và cho những người chung quanh.

Bình Anson trích dịch,

Tây Úc, tháng 4-2005

Rời Khỏi Chiếu Thiền

Phần đông những người hành Thiền hay thực tập Yoga, sống trong hai thế giới khác nhau.

Thế giới của giây phút hành Thiền -- khoảng tiếng đồng hồ khi chúng ta có thể tạm hoãn cuộc đời rộn rịp lại. Trong thế giới này, chúng ta có thể tạm dừng các giác quan, không cho chúng lăng xăng chạy đuổi theo các đòi hỏi và quyến rủ của cuộc sống để chú tâm vào hơi thở, thân và ý. Chúng ta có thể cảm nhận và thưởng thức sự tuyệt vời của giây phút hiện tại. Thay vì phải chạy đuổi hết hơi vào việc "kiếm sống", chúng ta có thể dừng lại để nhận ra thực tế là chúng ta đang sống.

Nhưng việc gì xảy ra khi chúng ta rời khỏi chiếu Thiền? Dĩ nhiên là chúng ta lại trở về với thế giới thứ hai. Trở về với những dòng xe cộ kẹt lối trên các ngã đường. Trở về với văn phòng nơi có bao nhiêu công việc đang chờ chúng ta giải quyết, điện thoại, fax, thư điện tử (e-mail) thúc giục... Rồi lại phóng ra đường đi rước con, mua sắm, nấu nướng, ăn uống, nghe tin tức và cuối cùng nằm vật ra giường, quá mệt mỏi để làm gì khác hơn là nằm trước TV bấm đài này đài kia, không kiên nhẫn xem những quảng cáo với các sản phẩm hứa hẹn sẽ làm cuộc đời ta đáng sống hơn, làm ta lại muốn chạy ra đường mua thứ này, sắm thứ kia. Và trong thế giới thứ hai này, hình như chúng ta không bao giờ có đủ. Ngay cả thì giờ dành cho đời sống tâm linh của chúng ta góp phần làm cho chúng ta thêm bận rộn, thời gian chúng ta thêm co hẹp. Đã có bao nhiêu lần bạn bắt gặp mình hối hả chạy đến chùa nghe thuyết pháp hay đến Thiền viện để tập Thiền?

Vậy chúng ta phải làm gì đây? Có lẽ câu trả lời nằm trong những điều chúng ta "không phải làm". Câu trả lời nằm trong điều kiện là chúng ta phải sống chậm lại và đơn giản hóa đời sống của chúng ta. Dẹp bỏ những vướng mắc. Phải chọn lựa trong cuộc sống chúng ta những gì thật cần thiết, hữu ích và thật sự làm cho cuộc đời chúng thêm ý nghĩa. Hảy giảm mua sắm những thứ xa xỉ. Hãy tiêu xài ít lại. Hãy tiết kiệm. Tránh mắc nợ. Hãy trả nợ đã mượn. Hãy dùng lại những thứ vứt bỏ. Hãy chạy chiếc xe cũ thay vì cứ vài năm lại đổi model một lần. Hãy tránh xa những cám dỗ bên ngoài. Một bữa ăn đàng hoàng ở nhà sẽ rẻ hơn bữa ăn ở hàng quán. Hãy tắt TV để bạn được sống tĩnh lặng.

Kết quả, theo các nhà hiền triết, các nhà thông thái từ nhiều thế kỷ, không phải là cuộc đời chúng ta bị giới hạn, nghèo nàn đi, chính thực ra đời sống tâm linh của chúng ta sẽ tràn trề, giàu có hơn. Ý hướng tìm đến một cuộc sống đẹp hơn, đơn giản hơn không có gì mới mẻ. Phật, Chúa, Lão Tử, Gandhi và các triết gia Hy Lạp đã sống cuộc đời mình như thế. Điều mới là càng ngày càng có nhiều người nam nữ bình thường sống trong các nước công nghiệp tiên tiến nhất thế giới lại tìm cách trở về với những cuộc sống đơn giản bằng cách làm ít đi và hưởng thụ ít hơn. Theo một cuộc thăm dò ý kiến gần đây ở Mỹ, đã có đến 72% những người ở lứa tuổi 40 đến 49 tỏ ý "Tôi muốn đơn giản hóa đời sống của mình".

Sống giản đơn tạo cho con người một cách nhìn mới về những thói quen trong quá khứ của họ, giúp họ thay đổi thói quen của mình. Con người sẽ cảm thấy hạnh phúc hơn vì sự tự do tìm được, vì cảm thấy mình không còn bị lệ thuộc.

Sống giản đơn cũng là một tất yếu để sinh tồn trong một thế giới mà nguồn của cải vật chất không phải là vô tận. John Robbins, tác giả quyển "Diet For A New America" nói "Chúng ta đang hủy hoại trái đất. Sự phồn vinh dẫn đến ô nhiễm, không phải là phồn vinh thực sự. Đó là cái lợi nhỏ trước mắt, nhưng tai hại lâu dài về sau". Ernest Callenbach, tác giả quyển "Living Cheaply With Style" đã đưa ra lý thuyết "Tam Giác Xanh -- Green Triangle" về Môi trường, Sức khỏe và Tiền bạc. Ông nói "Khi bạn làm tốt cho một thứ, hai thứ còn lại cũng được lợi". Lý thuyết này được cho là đúng đến 96-98% các trường hợp. Ông thí dụ "Nếu bạn có một chế độ ăn uống kiêng cữ, sức khỏe bạn sẽ tốt hơn, bạn sẽ dễ dàng được tiền và dĩ nhiên tốt cho môi trường vì việc chăn nuôi gia súc ăn thịt làm hại môi trường". Hay nếu bạn đi bộ hoặc đi xe đạp thay vì lái xe hơi thì không khí đỡ ô nhiễm, phổi bạn tốt hơn, thể dục được cơ thể và tiết kiệm tiền xăng dầu, bảo quản xe.

Ngoài việc giản đơn đời sống vật chất, đời sống nội tâm cũng cần được giản lược. Hãy dẹp bỏ những suy nghĩ cũ không còn lợi ích gì cho ta, những vết thương tình cảm, lòng hối hận, ghen tương, hờn giỗi ... Hãy bắt đầu bằng sự chú tâm theo dõi mọi hành động, mọi vọng tưởng của chúng ta.

Theo Janet Luhrs, biên tập của báo Simple Living Journal, bước ban đầu để đi đến cuộc sống đơn giản là theo dõi, chú tâm vào tất cả những việc làm, hành động của chúng ta suốt cả ngày. "Chỉ có sự chú tâm mới dắt chúng ta đi đúng đường".

Sống đơn giản, thật ra chỉ giản đơn là áp dụng thực tập Thiền hay Yoga vào mỗi giây phút của đời sống. Đó là phương cách để tập trung lại những phân tán, chia rẽ trong cuộc sống của chúng ta. Áp dụng vào đời sống những đặc tính chúng ta đã học được khi ngồi Thiền, hay tập Yoga như sự theo dõi, chú tâm, kỷ luật vào thế giới thứ hai khi chúng ta đã rời chiếu Thiền, một cách chuyên cần, sẽ giúp chúng ta sống an bình trên cõi đời đầy bất trắc và đầy nguy hiểm này.

L.T.L

(Tổng hợp từ 'OFF THE MAT' và Living Simply)

(NSGN, 12-96)

Special thanks to anh Nguyen Quang Trung for kindly retyping this article .

Thiền -- Sự Tỉnh Thức Với Người Thầy Giáo

Hữu Huy

Tôi sanh ra trong một gia đình theo đạo Phật, và do đó tôi theo đạo Phật với tính cách "cha truyền con nối". Trên thực tế tôi rất ít chú ý tới vấn đề tôn giáo, nói chung. Một phần vì tôi thấy đa số người theo một tôn giáo nào đó thường đi lễ, đi chùa với mục đích để cầu phước lành cho kiếp sống hiện tại và để được lên thiên đường hay cõi cực lạc sau khi lìa bỏ cõi đời. Phân tích kỹ sự kiện này, tôi thấy có nhiều điều phi lý, mơ hồ, hoặc thậm chí còn "mê tín" nữa. Một lý do khác nữa khiến tôi thờ ơ với tôn giáo là vì tôi vốn là người trọng khoa học. Ngay từ lúc còn trẻ, tôi đã say mê với những thành tựu kỳ diệu của khoa học, coi khoa học như một cứu cánh có thể đem lại hạnh phúc cho con người; và tôi thấy tôn giáo có vẻ như đối lập với khoa học.

Mãi cho tới cách đây vài năm, khi đã bước vào tuổi ngũ tuần, tôi mới chú ý đến tôn giáo, đặc biệt là Phật giáo, cũng do một sự tình cờ. Tôi là một giáo viên dạy ngoại ngữ, và một hôm một Ni cô trong lớp học Anh văn buổi tối đưa cho tôi đọc quyển "The Buddha and his teachings" (Đại đức Narada). Đọc xong, tôi khen hay, và ni cô đưa tiếp cho tôi cuốn "What the Buddha taught" (Đại đức W. Rahula). Sau khi đọc xong 2 quyển sách trên, tôi như bừng tỉnh và thấy triết lý nhà Phật không phải là thần bí, viễn vông mà rất thực tiễn, có thể đem lại niềm an lạc thực sự cho con người. Tôi bắt đầu đi nghe giảng, đọc sách Phật, và đặc biệt chú ý đến thiền. Tôi có tham dự khóa hướng dẫn tu thiền và tới nay tôi mới chỉ hành thiền được hơn 1 năm, tôi đã có những biến chuyển tích cực mà bản thân tôi và những người xung quanh đều cảm nhận được.

Trước hết là sức khỏe tôi được ổn định tốt. Bằng phương pháp theo dõi hơi thở kết hợp với thư giãn tôi không còn bị bệnh vặt, và nhất là những trục trặc về tim đã giảm nhiều. Những trục trặc này có lẽ là do tôi bị stress quá mức (có khi tôi dạy học chạy "sô" tới hơn 10 giờ/ngày).

Thứ hai, tinh thần tôi rất phấn chấn. Với trên 25 năm trong nghề, lúc chưa hành thiền, tôi đã cảm thấy chán và mệt mỏi. Thường thì cứ lúc ngủ dậy tôi đã hình dung ra những hoạt động quá quen thuộc của những giờ sắp tới. Cũng những bài học ấy sẽ được nhai đi nhai lại nhiều lần. Cũng lại sẽ gặp những khuôn mặt học sinh tương tự nhau, có cá tính như nhau. Một số ít học sinh khá làm tôi hài lòng; một số không hiểu bài, ngơ ngác làm tôi khó chịu; một số khác thì lười biếng, quậy phá làm tôi tức giận... Về đến nhà thì mệt lả, nhìn mâm cơm không muốn ăn... Rồi còn phải lo nhiều việc khác như chấm bài, soạn bài, giải quyết nhiều việc gia đình v.v... Đối với tôi quả là một gánh nặng, một sự căng thẳng phải gồng mình chịu đựng.

Bây giờ tôi đã thay đổi thái độ. Thức dậy, tôi không nhìn vào tương lai với vẻ ngao ngán như trước, mà chỉ ý thức viện hiện tại mình đang làm. Trong khi tập thể dục, tôi tận hưởng cái khí trời trong mát của buổi sớm mai, tưởng chừng nó thấm vào từng làn da thớ thịt. Đi tắm sau khi tập, tôi tận hưởng niềm sảng khoái khi được nước mát tẩy rửa những dơ bẩn trên cơ thể. Trong bữa ăn sáng đạm bạc, tôi chú ý đến từng miếng cơm, từng động tác nhai, từng vị ngọt của thức ăn tiết ra... Bất cứ lúc nào tôi có những ý tưởng viễn vông, tôi dùng phép quán hơi thở để trở về với thực tại. Trong lúc đi đường tới trường, tôi không đi một cách máy móc, hấp tấp cho mau tới nơi như mọi khi, mà đi với một tư thế thoải mái, không nôn nóng cho mau tới đích, không bực bội khi bị kẹt xe.

Tôi luôn luôn tâm niệm và cố gắng ở trong tình trạng mà sách thiền gọi là "Tỉnh thức": ý thức từng giờ từng phút mình đang làm cái gì. Trong lớp học, tôi chú ý đến việc giảng dạy. Hòa mình với các em, tôi thấy không còn sự ngăn cách giữa thầy và trò; giữa các em và tôi là một, và tự nhiên tôi hiểu các em một cách lạ lùng; ở mỗi em, dường như tôi đều có một sự khám phá mới... Chính nhờ thế mà sự truyền đạt của tôi có phần sinh động, "có hồn", và các em dường như cũng tìm được sự hứng thú nên rất chú ý nghe giảng. Mỗi giờ mỗi phút trong lớp đều có một cái gì mới mẻ, một cái gì kỳ diệu chứ không phải là những hoạt động đều đều, nhàm chán được sao chép lại hàng ngày như xưa kia. Chú ý đến từng động tác, từng lời nói, từng ý tưởng... tôi thấy mình tự nhiên sáng ra, nhớ thêm được nhiều chi tiết, nhờ vậy bài học được phát triển và trình bày phong phú, mạch lạc hơn xưa nhiều.

Triết lý Phật giáo, trong đó có thiền, đã thổi một làn gió mát vào cuộc đời tôi, mang cho tôi sự an lạc trong cuộc sống quay cuồng của thời đại khoa học, vật chất ngày nay. Mới tu ở trình độ "sơ cấp" mà tôi đã đạt được kết quả đáng mừng như vậy, khiến tôi có suy nghĩ: tu rốt ráo theo Phật giáo sẽ đạt tới cảnh giới "an lạc trong hiện tại".

Hữu Huy

Sài Gòn, 1997

Chân thành cám ơn anh Nguyễn Quang Trung đã có thiện tâm giúp đánh máy lại bài viết nầy (10/97)

Sống trong hiện tại

S. E. Lyn

Trần Minh Tài dịch

Tất cả chúng ta đều bắt đầu cuộc hành trình vào tâm linh, cuộc hành trình để khám phá và thám hiểm xem "ta là ai?, ta là gì?". Bước đầu tiên thật khó khăn trong nghững ngày đầu tiên hành thiền chúng ta thường dao động buồn ngủ chán nãn, lười biếng hoài nghi, và còn có lúc cảm thấy ân hận: tại sao ta lại đi hành thiền? Chuẩn bị và quyết định bỏ ra một thời gian để thanh lọc tâm không phải là chuyện dễ dàng, không ai có thể hành thiền thay cho ta. Chúng ta phải tự hành thiền lấy, hãy luôn luôn chánh niệm chú tâm vào những gì đang diễn ra, không có gì huyền bí cả, Việc hành thiền thật đơn giản, trực tiếp và thường đến mục tiêu nhưng phải bỏ công ra mới được. Đó là ý nghĩa của thiền, bước đầu tiên thật khó, khám phá tâm linh là một công trình tìm hiểu hiếm hoi và quý giá. Hãy bình tâm và kiên nhẫn trong những bước đầu tiên khó khăn này, hãy tận dụng cơ hội hành thiền đừng bỏ phí thì giờ, đừng nghĩ rằng mình đã làm đủ.

Hạnh phúc cao nhất

Hạnh phúc cao nhất là hạnh phúc của sự quán chiếu nội tâm, thấy rõ diễn tiến của sự vật. Người nào với tâm đơn sơ mộc mạc, biết thưởng thức rằng mỗi một phút giây đều tươi mát đều mới mẽ, sẽ hưởng hạnh phúc lớn lao, niềm hỹ lạc to lớn trong hiện tại, sẽ đến từ một cái tâm đơn giản mộc mạc không điều kiện, nhận biết trực tiếp không xuyên qua sự suy nghĩ. Những ngày đầu tiên của một khoá thiền có vẻ khó khăn vì sự tập trung tâm ý chưa phát triển. Leo núi cần có sức mạnh thể chất. Nếu không đủ sức mạnh thì ngay từ lúc đầu, bạn sẽ cảm thấy mệt mỏi không thoải mái nhưng khi cơ thể bắt đầu mạnh hơn, việc leo núi sẽ dễ dàng hơn. Việc hành thiền cũng vậy, khi sự tập trung tâm ý ngày càng mạnh thì việc an trụ tâm sẽ bớt khó khăn hơn Thực hành và hiểu biết giáo pháp là một điều rất hiếm hoi và quý giá, ít người có được cơ hội này. Phần lớn chúng ta đang chạy quanh một vòng lẫn quẩn được lèo lái bởi si mê và tham ái, chúng ta không biết rằng chúng ta có đủ khả năng để thoát khỏi vòng luân hồi, ái dục và sân hận đó. Tham ái và ngũ dục làm cho tâm náo động và hổn loạn. Khi biết xã bỏ, tâm sẽ nhẹ nhàng không còn rối loạn căng thẳng, thoát khỏi mọi điều kiện không bị chìm đắm vào dục lạc ngũ trần.

Phát triển trí tuệ qua việc hành thiền là kinh nghiệm sự vô thường biến đổi trong chúng ta. Nhờ kinh nghiệm được sự vô thường, chúng ta có thể xã bỏ, không dính mắc vào các chuyển biến của thân và tâm. Có ai dám chắc rằng cơ hội hành thiền sẽ đến với mình lần nữa? Đây là một dịp hi hữu, đây là chốn lý tưởng để chúng ta thám hiểm và khám phá chính mình, đừng bỏ lở cơ hội. Việc chúng ta đang làm là tự tìm hiểu mình. Đây là một việc làm cao quý và thánh thiện, đây là việc loại trừ phiền não trong tâm, tham lam sân hận si mê. Đây là việc khó khăn và hiếm hoi và đòi hỏi sự hoàn mỹ, hoàn mỹ là đào luyện tâm, tạo cho tâm có đặc tính luôn luôn tĩnh thức trong mọi lúc.

Đừng kiểm soát hay thúc ép hơi thở. Chỉ cần chú tâm ghi nhặn phồng xệp của bụng. Chỉ chú tâm vào chuyển động của bụng, Đừng tưởng tượng, đừng tạo ra một hình ảnh nào trong tâm. Hãy ghi nhận một cách khách quan mọi diễn biến của chuyển động. Nếu vọng tâm phát khởi, hãy ghi nhận rồi nhẹ nhàng đưa tâm về. Dầu cho suốt giờ bạn chỉ làm công việc đưa tâm trở về đề mục chính mỗi khi nó đi ra ngoài thi bạn cũng đã sử dụng trọn vẹn thời giờ của mình. Sự phồng xẹp có thể đôi lúc dài, đôi lúc ngắn, đôi lúc rõ, đôi lúc mờ, đôi lúc sâu, đôi lúc cạn, dầu thế nào đi nữa thì hãy luôn luôn nhớ rằng đây không phải là việc tập thở mà là bắt đầu tập tĩnh thức. Điều quan trọng là phải đào luyện cho mình có sự tĩnh thức đều đặn trong mọi lúc, từ khi thức dậy cho đến khi đi ngủ. Vừa choàng dậy là tâm nằm ngay ở phồng xẹp, rồi tiếp tục chánh niệm các tác động khác, ngồi dậy, bước xuống giường, súc miệng, rửa mặt, ăn điểm tâm, trước khi đi ngủ hãy chú tâm vào phồng xẹp cho đến khi rơi vào giấc ngủ. Đây là một loại chú tâm đem lại lợi ích lớn lao trong việc hành thiền.

Nếu nghĩ rằng chỉ có lúc ngồi và đi mới là hành thiền, còn lúc nghỉ thì không quan trọng, thì bạn đã làm cho việc hành thiền gián đoạn và mất trớn. Cần phải chánh niệm liên tục trong mọi tác động. Đây là việc làm đem lại sự hổ trợ lớn lao trong việc duy trì định tâm. Đây là loại tâm kiên định và quân bình đưa đến giác ngộ.

Khi ăn phải luôn luôn chú tâm: thấy - thấy, muốn - muốn, di chuyển - di chuyển, đụng - đụng, dỡ - dỡ, mở - mở, đưa vào - đưa vào, ngậm - ngậm, cảm giác - cảm giác, nhai - nhai, nuốt - nuốt. Chánh niệm liên tục vào tất cả mọi tác động. Chẳng có ai núp đàng sau những tác động này. Không có ai ăn, chỉ có một loại cảm giác tác động nối đuôi nhau, ý định chuyển động ý thức mùi vị cảm giác xúc chạm. Khi chú tâm chánh niệm vào các diễn biến của thân - tâm thì cái "ta" biến mất. Bất kỳ lúc nào và ở đâu cũng có thể hành thiền, chẳng có hoàn cảnh nào không thích hợp cho việc tĩnh thức. Thoát nhiên đại ngộ có thể đến với bạn bất kỳ lúc nào khi các yếu tố giác ngộ chín mùi và quân bình.

Lúc ở Ấn-độ, tôi sống trên một căn gác. Hằng ngày tôi lên xuống cầu thang nhiều lần, mỗi lần như thế tôi khám phá ra bộ máy hoạt động của mỗi bước đi đầu gối chuyển động ra sao, sức nặng chuyển biến như thế nào, v.v. Sự chú tâm vào các tiến trình chuyển động này đem lại nhiều lợi ích và thích thú. Trong mọi tác động đều hàm chứa các lợi ích như vậy. Hãy nhìn, hãy khám phá xem sự vật diễn ra như thế nào. Chúng ta thường thất niệm trong khi ăn. Hương vị đến và đi thật nhanh. Vì tham muốn thưởng thức liên tục nên trong khi miệng còn đang ngậm thức ăn mà tay đã gắp miếng khác, chúng ta chẳng biết đến tiến trình của sự ăn. Hãy nuốt hết thức ăn trong miệng trước khi gắp miếng khác, làm như thế chúng ta sẽ trở nên nhạy bén với cơ thể mình và biết được số lượng thực phẩm cần dùng cho cơ thể chúng ta sẽ không bị ăn quá độ nếu biết ăn trong chánh niệm. Chánh niệm ngay cả lúc ăn uống giúp chúng ta duy trì chánh niệm liên tục suốt ngày không chừa một khoảng hở nào khiến phiền não có thể xen vào. Chẳng biết lúc nào đám mây si mê che mờ tâm trí tan biến, chẳng biết lúc nào sự giác ngộ sẽ đến với bạn, sự giác ngộ có thể tới bất kỳ lúc nào, ngay cả lúc bạn đang nằm xuống ngủ. Vậy phải chánh niệm mỗi phút giây đều phải được theo dõi, luôn luôn tĩnh thức trước những gì đang xảy ra. Thiền sẽ chín mùi nhờ liên tục chánh niệm.

Chú ý đơn thuần

Chú ý đơn thuần có nghĩa là quan sát sự vật một cách khách quan đúng theo thực trạng của nó, không chọn lựa, không so sánh, không đánh giá, không kỳ vọng hoặc tính toán can thiệp vào chuyện đang xảy ra. Hãy đơn thuần chánh niệm. Một cái tâm thiếu huấn luyện luôn luôn phản ứng dính mắc vào lạc thú chán ghét khổ đau, nắm giữ cái ưa thích, xua đuổi cái ghét bỏ, phản ứng với chuyện xảy ra qua tham ái và sân hận. Đó là một cái tâm bất quân bình mỏi mệt. Khi sự quan sát đơn thuần được phát triển, dần dần chúng ta phải đối diện với tư tưởng và cảm giác của mình, với hoàn cảnh và với tha nhân một cách khách quan, không bị tham ái và sân hận chi phối. Chúng ta sẽ bắt đầu có được sự bình an và quân bình khi đối diện với những gì đang xảy ra, không phải chỉ những giờ ngồi thiền sáng, tối mới áp dụng sự quan sát đơn thuần và tĩnh thức, cho rằng chỉ có lúc ngồi thiền mới cần tĩnh thức, những lúc khác không cần chánh niệm. Đó là ý nghĩ sai lầm, chôn vùi cuộc sống chúng ta và làm cho sự hiểu biết không phát triển. Phải luôn luôn áp dụng chánh niệm trong mọi lúc mọi nơi, dù bạn đang ngồi, đang đứng đang nằm, đang nói hay đang ăn, phải đào luyện để luôn luôn có sự chú ý đơn thuần trên mọi đối tượng, mọi trạng thái hay phản ứng của tâm và mọi hoàn cảnh, mỗi phút giây phải được sống trọn vẹn với tất cả tâm hồn.

Trong thời gian hành thiền, mọi tác động đều phải làm chậm lại để chúng ta có cơ hội quan sát thấu đáo những gì đang xảy ra. Khi chánh niệm đã được vun bồi phát triển, bạn có thể làm nhanh hơn, nhưng bây giờ là lúc bạn đang thực tập. Vì vậy đừng vội vã, làm việc một cách chậm rãi trong yên lặng và tĩnh thức ngay từ lúc thức dậy cho đến khi đi ngủ. Bạn phải tĩnh thức trong mọi lúc, lúc nào cũng hành thiền. Mọi tác động đều làm chậm lại sẽ dẫn đến những lợi ích lớn lao, không vội vã không có nơi để đi, không có việc để làm, chỉ cần trở về với thực tại.

Tinh tấn nhưng thư thái

Tinh tấn nổ lực với ý nghĩa là tiếp tục và không dừng nghỉ. Nổ lực tinh tấn, nhưng phải làm với sự cân bằng và thanh thản, hãy kiên trì dầy nổ lực nhưng thật thoải mái và quân bình. Hãy thoát ra khỏi hang tăm tối đến nơi sáng sủa tự do và an bình. Mỗi người đều có một cách thăng tiến riêng, cách nào cũng được, chỉ cần chọn đúng hướng đi. Việc làm của chúng ta là tiếp tục hành trình, dầu phải trải qua một năm, sáu mươi năm, hay năm mười kiếp sống. Bao lâu chúng ta còn hướng về sự giải thoát là được rồi. Tĩnh thức sẽ được khai triển trọn vẹn nếu đối diện với sự vật và quan sát nó với tâm tĩnh lặng, không qua sự suy nghĩ hay khái niệm nào.

Hãy theo dõi kỷ càng để biết tư tưởng phát sinh từ không rồi trở về không như thế nào. Hãy đi vào trong cơn đau, ở trong cơn đau để quan sát. Hãy huấn luyện tâm trong tinh thần thanh thản vô úy, không suy nghĩ mà chỉ yên lặng tỉnh giác quan sát. Nhiều lúc suốt buổi thiền, bạn chẳng thấy gì ngoài sự đau nhức, bất an, dao động và hoài nghi, nhưng thực ra mỗi giây phút tĩnh thức, mỗi giây phút chánh niệm sẽ làm suy yếu những mắt xích ái dục. Tất cả những điều chúng ta cần là quay mặt về hướng giải thoát. Đừng đi ngược lại, cũng đừng đi về hướng đen tối hơn. Hãy dịu dàng với chinh mình, mặc dầu chưa thấy những biểu hiện rõ ràng nhưng một chuyển biến lớn lao đã diễn ra ở trong bạn như trái đang chín trên cây, dưới ánh nắng mặt trời trái sẽ chín dần mỗi ngày một ít, mặc dầu ta không thấy được tiến trình của nó. Cũng vậy, sự thay đổi và chín mùi trong tâm ta cũng đang tiếp diễn.

Hãy nhớ rằng Đức Phật chỉ là người hướng đạo, mỗi người phải tự đi trên con đường của mình, không ai có thể đắc đạo thay cho kẻ khác. Tham lam sân hận và si mê nội tại trong tâm chúng ta, không ai đặt chúng vào đấy, không ai lấy chúng ra, chúng ta phải tự thanh lọc tâm mình. Một trong những trở ngại lớn lao trên đường giác ngộ là tâm hoài nghi. Chừng nào nhìn thấu suốt nó, tâm mới không còn hoài nghi bất động. Chúng ta luôn luôn hoài nghi, luôn luôn đặt câu hỏi: thế nào? tại sao? có nên không? có thể là vậy không? Hoặc là luôn luôn đặt câu hỏi, luôn luôn hoài nghi. Hoài nghi cản trở nổ lực truy tầm chân lý của chúng ta. Hoài nghi thường khởi dậy từ những nghi vấn: ta đang làm gì và khả năng để làm việc đó? Có lẻ vì bạn đã có mặt ở đây nên sự suy nghĩ đến hoài nghi là một trở ngại lớn lao trên đường giác ngộ. Nhận diện được phiền não là năng lực lớn lao và là phương cách hữu hiệu, phương cách hiệu nghiệm để vượt qua chướng ngại. Một trong những cách đương đầu với chướng ngại trên đường giác ngộ là trực diện chúng quan sát chúng thật kỷ càng trong từng khoảnh khắc. Nếu tham ái phát sinh, hãy ghi nhận và biết ngay rằng tâm đang dính mắc. Cố gắng nhận ra tức thì mỗi một chướng ngại khởi lên. Tham lam, sân hận, buồn ngủ, dao động, hoài nghi, tất cả đều phải được ghi nhận. Nhận diện hay nhận biết rõ những gì đang xảy ra dẫn đến chánh niệm. Hãy kham nhẫn với mọi người, nhưng trước hết phải kham nhẫn với chính mình, đừng phiền trách sự bất toàn sự khiếm khuyết của mình. Hãy luôn luôn mạnh dạn tự tin và khởi dậy một sự dũng cảm mới mẽ. Hãy tiếp tục bắt đầu tạo tinh tấn mới và đừng bao giờ nghĩ rằng mình đã làm đủ. Đó là cách phát triển tâm linh một cách tốt đẹp.

Kiên nhẫn là ở trong tình trạng quân bình, chẳng cần để tâm đến những gì đang xảy ra, thanh thản thoải mái và tĩnh thức. Kiên nhẫn đừng để ái dục hướng dẫn hành động của mình. Nếu không đủ nghị lực để kiên nhẫn thì mỗi ái dục đến sẽ dẫn ta dến hành động và chúng ta sẽ lăn lộn mãi trong vòng tham ái. Không ai có thể kiên nhẫn thay cho bạn, không ai có thể giác ngộ thay cho kẻ khác. Đức Phật chỉ là người chỉ đường. Chúng ta phải tự đi lấy. Đừng chán nãn khi bị vọng tâm. Mỗi khi bị phóng tâm, hãy ghi nhận sự phóng tâm, rồi nhẹ nhàng đưa tâm trở về đề mục chính. Phóng tâm bao nhiêu lần không thành vấn đề, chỉ cần nhận ra sự phóng tâm rồi trở về đề mục chính là bạn đã hành thiền tốt đẹp. Đừng xem sự suy nghĩ như một trở ngại hay phiền não. Suy nghĩ chỉ là một đề mục khác để chánh niệm, một đề mục khác để hành thiền. Đừng để tâm trở nên lười biếng và lang bạt. Hãy nổ lực tinh tấn để quan sát cái gì đang xảy ra trong giây phút hiện tại này.

Khi có sự suy nghĩ xảy ra, hãy đơn thuần ghi nhận và đừng nhảy vào trong sự suy nghĩ, đừng phân tích sự suy nghĩ và tìm hiểu tại sao lý do nó đến. Chỉ cần chánh niệm ghi nhận lúc sự suy nghĩ xảy ra, nên niệm thầm "suy nghĩ, suy nghĩ". Khi tâm suy nghĩ điều gì, chỉ thuần quan sát mà không phán đoán phản ứng thích hay không thích. Không xem sự suy nghĩ là tôi hay của tôi, không đồng hóa mình với sự suy nghĩ. Hãy cố gắng ghi nhận kịp thời mỗi khi có sự suy nghĩ phát sinh, đừng chậm trễ. Khi sự suy nghĩ được ghi nhân kịp thời và chính xác thì bạn không còn bị chúng quấy nhiễu nữa.

Trong khi ngồi thiền, hãy cố gắng ngồi yên đừng nhúc nhích cựa quậy vì thân tĩnh lặng giúp tâm tĩnh lặng. Một phương cách giúp tập trung tâm ý mạnh là lúc bắt đầu ngồi hãy tự hứa hay nguyện sẽ không thay đổi tư thế, không nhúc nhích không cựa quậy. Lúc mới hành thiền thì việc ngồi yên bất động hơi khó khăn đấy, nhưng nếu bạn có nguyện lực hay quyết tâm mạnh mẽ, bạn sẽ gặt hái kết quả tốt đẹp, và có thể bình tâm quan sát mọi diễn biến của thân và tâm. Dầu cho tâm bạn dao động, bất an, căng thẳng hay khó chịu vì đau nhức, bạn cũng hãy kiên trì chịu đựng và nguyện ngồi yên bất động. Chẳng bao lâu sau mọi chướng ngại trên sẽ dần dần tan biến.

Định tâm và tinh tấn là hai yếu tố quan trọng trong việc hành thiền bạn. Hãy kiên trì với ý chí và nghị lực. Chẳng bao lâu sau bạn sẽ dễ dàng giữ thân an tâm lạc. Việc hành thiền sẽ chẳng đi đến đâu nếu không có nỗ lực cố gắng và kiên trì. Tinh tấn là gốc rễ của thành công, là nền tảng của mọi kết quả tốt đẹp. Hãy quyết định hay nguyện ngồi một giờ không nhúc nhích. Sự quyết định hay nguyện này giúp tâm mạnh mẽ và tinh tấn lực càng gia tăng. Khi thân an sẽ dẫn đến tâm an và định, huệ sẽ mạnh mẽ. Khi quyết định ngồi một giờ không nhúc nhích, chắc chắn chúng ta sẽ phải đương đầu với mọi chuyển biến và mọi cảm giác khó chịu đang xảy ra và thấy được mọi phản ứng của tâm đối kháng lại các biến chuyển khó chịu này.

Bất an và giao động

Hãy chánh niệm ghi nhận bất an và giao động. Quan sát tâm xem giao động đến và đi như thế nào. Dầu đang ở tư thế nào, đi, đứng, ngồi, nằm, nếu bất an đến hãy ghi nhận "bất an, bất an", và luôn luôn quan sát ghi nhận các sự bất an và giao động đó ./.

S. E Lyn

Trần Minh Tài dịch

Thiền Minh Sát Tuệ và

sự quay về Phật Giáo ở Ấn Độ

Tấn Lộc dịch

Nhờ vào sự đau khổ của con người, những lời giảng dạy của đức Phật lại một lần nữa được đề cao tại Ấn Độ, nơi cách đây hơn 2500 năm "nhà lãnh đạo tinh thần toàn cầu" đã lập nên nền Phật giáo của thế giới. Mặc dù kỹ thuật thiền định Vipassana được đức Phật giảng dạy từ lâu, nhưng hiện tại việc áp dụng này để hóa giải các đau khổ và nội kết trong đời sống thực tiễn là do công lao của S.N. Goenka - một cựu kỹ nghệ gia người Miến Điện, hiện là một đạo sư nổi tiếng trên thế giới về thiền định với sứ mạng cao cả là phục hồi nền Phật giáo ở Ấn Độ.

I. Sự Phục Hồi Phật Giáo ở Ấn Độ

Sau khi các khoá thiền cho người Ấn Độ đạt kết quả mỹ mãn, Đạo sư SN. Goenka muốn cứu vãn nền Phật giáo Ấn Độ bằng cách hóa giải sự hiểu lầm của người Ấn về đức Phật và đạo Phật. Từ lâu các giảng sư đạo Hindu dạy cho người Ấn rằng đức Phật là hóa thân của thần Vishnu xuống trần gian để tiêu diệt ma quái. Nhiệm vụ của ông là làm cho người Ấn phải nhìn nhận đức Phật là một nhân vật lịch sử có thật với những sự hướng dẫn về tâm linh một cách thực tiễn và hiệu quả.

Từ khi kinh điển của Phật giáo ở Ấn Độ bị mất, Viện khảo cứu Vipassana của Goenka đã và đang xuất bản toàn bộ 14 bộ kinh "Tipitaka" (Tam Tạng) chứa đựng tất cả những lời giảng dạy của đức Phật (cùng những lời bình luận và phụ chú) bằng tiếng Pali. Bước kế tiếp của ông là dịch các bộ kinh quan trọng sang tiếng Hindu - một ngôn ngữ chính của Ấn Độ.

Viện cũng xuất bản vài quyển sách về thiền pháp bằng ngôn ngữ đơn giản để Phục vụ quảng đại quần chúng. Với các phần mềm máy vi tính hiện đại, viện sẽ chuyển ngữ các bộ kinh Devanagiri của người Ấn sang tiếng Ý, Thái, Miến Điện, Singhalese và Kampuchia để giúp cho Phật tử tham khảo được nguồn pháp bảo vô giá nầy. Những kinh điển nầy cũng sẽ được lưu trữ trên CD-ROM để tiện việc khảo cứu. Một dự án lớn khác là xây dựng ngôi chùa cao 100 mét gần Bombay, một trung tâm thương mãi của Ấn Độ. Không giống như các ngôi chùa bình thường theo phương thức lễ nghi tụng niệm, cơ sở nầy lập ra để cho mọi người đến học hỏi và thực tập thiền định. Đây cũng là nơi triển lãm về đời sống và sự giảng dạy của đức Phật bằng những phương tiện nghe nhìn hiện đại. Goenka giải thích : "Món quà pháp là món quà tốt hơn cả. Tôi hy vọng rằng việc hoàn thành hai dự án nầy sẽ thúc đẩy việc giáo dục công chúng Ấn Độ về Phật giáo và giáo pháp của Ngài ".

II. Khóa Thiền Minh Sát Tuệ (Vipassana) 10 Ngày Để Tịnh Thân - Khẩu - Ý

Khởi đầu từ nơi cắm trại đầu tiên, hiện giờ có tới 30 trung tâm Vipassana: 14 ở Ấn Độ và 16 tại nhiều nơi trên thế giới. Ngoài ra còn có một trung tâm ở Thái Lan và 20 trung tâm khác đang được xây dựng. Thiền đường trung tâm điều hành các hoạt động toàn cầu là Học viện quốc tế Vipassana (hay Dhamma Giri) tọa lạc trên một ngọn đồi ở Igatpuri, bang Maharashtra, có sức chứa đến 500 người.

Suốt khóa thiền 10 ngày, những người tham dự không được tiếp xúc với thế giới bên ngoài, lẳng lặng quay vào bên trong, và nghiêm trì các giới luật cơ bản, bao gồm sự kiêng cữ tất cả các chất kích thích và gây nghiện. Ước lượng có từ 300.000 đến 400.000 người đã tham dự các khóa thiền Vipassana ở các nơi trên thế giới. Những người tham dự bao gồm các tù nhân, trẻ bụi đời đường phố, học sinh phổ thông quậy phá thường được xem là bất trị và không thể cải tạo.

Nội dung khoá thiền

Thiền sinh bắt đầu tập môn "anapanasati " (sổ tức quán) trong 3 ngày đầu để tập trung ý. Họ chỉ quán sát hơi thở khi nó đi vào và đi ra cơ thể một cách tự nhiên. Đây không phải là một bài tập thở và thiền sinh không được chỉ định kiểm soát tâm ý. Họ chỉ quán sát hơi thở. Sau 3 ngày tâm ý trở nên bình thản, phẳng lặng. Bốn ngày sau thiền sinh sẽ thực tập Vipassana. Bắt đầu là sự quán sát toàn bộ cơ thể: từ đỉnh đầu cho đến ngón chân cái và ngược lại. Thiền sinh sẽ quán sát tất cả những cảm giác không thú vị do ngồi thiền không quen như đau đớn, mệt mỏi và tê cóng. Vào ngày thứ 8, họ sẽ bắt đầu cảm nhận các giác quan. Thiền sinh sẽ học cách tự huấn luyện cho tâm giữ được bình thản trước mọi cảm giác và chú ý vào những phản ứng bên trong giữa cơ cấu thể xác và tinh thần. Sự Hiểu biết về luật vô thường giúp các học viên phát triển sự bình thản và xóa bỏ các phản ứng manh động, thô lỗ và các tập quán xấu.

Khi đã thấu hiểu sự thực bên trong, những cơ cấu của tập quán cũ bắt đầu thay đổi và người ta sẽ lần lần hóa giải được sự tham lam, giận giử và si mê. Đến ngày thứ 10, tâm trí sẽ được thanh lọc rất nhiều ở một mức độ sâu hơn. Sau đó các học viên sẽ được dạy về "Mettabhavana" (Thiền Từ Bi) để phát triển tâm từ và yêu thương đến tất cả mọi loài.

Sau khóa thiền để duy trì sự cân bằng tâm linh khi trở lại đời sống thường ngày, người cư sĩ phải thiền định mỗi ngày ít nhất là một tiếng đồng hồ.

III. S.N. Goenka và Các Kinh Nghiệm về Thiền Minh Sát Tuệ (Vipassana)

Nếu không bị đau khổ và buồn bực triền miên, hẳn S.N. Goenka đã không nỗ lực tu tập thiền định và trở thành một trong những đạo sư nổi tiếng thế giới về phương pháp thiền định Vipassana. Hơn nữa sứ mạng của ông là giới thiệu lại một kỹ thuật đơn giản và hiệu quả.

Sau 27 năm tu tập, Goenka đã thành công trong việc khơi dậy cho mọi người một sự thích thú quan trọng cả trong kỹ thuật thiền định Vipassana lẫn việc học Phật pháp.

Với đầu bạc và đôi kính lão, cụ Goenka 72 tuổi trông không có vẻ khắc kỷ và khuôn mẫu. Ăn mặc như một thường dân Miến Điện - Sà-rông và sơ-mi dài tay - con người ông tỏa ra một vẻ khiêm cung, cởi mở.

Trầm ngâm một chút trước khi trả lời câu hỏi tại sao ông từ bỏ tài sản giàu có của một kỹ nghệ gia thành công và vai trò lãnh đạo một cộng đồng người Ấn tại Miến Điện để trở thành một vị thầy dạy thiền, ông nói : "Tất cả những tiện ích của đời sống, tất cả những thứ đem lại thỏa mãn, khoái lạc mà tôi đã tạo tác không thể đem lại cho tôi an bình ở nội tâm. Trước đây tôi là một người rất xấu, đầy tự ái và cực kỳ nóng nảy. Vì tôi không có hạnh phúc nên tôi cũng không làm cho người khác hạnh phúc. Là một nhà kinh doanh, nếu ban ngày tôi gặp thất bại thì đêm đó tôi sẽ mất ngủ. Thậm chí. lúc tôi thành công, tôi cũng bị mất ngủ vì mãi tính toán để kiếm được nhiều tiền hơn. Càng ngày thần kinh càng căng thẳng, rồi nội kết tạo ra sự bị nhức đầu kinh niên rồi dùng morphine để trấn an. Khi được bác sĩ cảnh cáo nếu tiếp tục dùng morphine sẽ dẫn đến nghiện ngập, tôi liền sang Âu châu và Hoa kỳ để điều trị. Nhưng thật là vô ích. Năm 31 tuổi, theo lời khuyên của một người bạn, tôi ghi danh dự khóa thiền 10 ngày. Thật kỳ diệu, sau một thời gian ngắn thực tập thành khẩn, bệnh nhức đầu kinh niên đã được chữa lành. Nhức đầu chỉ là một sản phẩm phụ, khi tâm bạn trở nên lành mạnh., mọi thứ bệnh thần kinh đều biến mất" .

"Vipassana hay thiền nội quán (*) là một kỹ thuật làm giảm bót ngã chấp bằng cách quán sát hơi thở, những cảm xúc cơ thể và những cảm tưởng biến hiện, nhằm mục đích giúp người ta hiểu rõ luật vô thường. Nếu đi sâu vào thiền định Vipassana, bạn sẽ nhận ra thực tướng của mọi sự. Thân thể, máu thịt mà chúng ta rất yêu mến và quan tâm chăm sóc chỉ là một dòng năng lượng lưu chuyển và biến hiện không ngừng của những cấu trúc nguyên tử. Tất cả những tình cảm, cảm tưởng, cảm giác, cảm xúc và cảm nhận (như thích và không thích, ưa và ghét ...) chỉ là những phản ứng tâm linh đối với những ghi nhận từ sáu căn đối với sáu trần. Chúng khởi lên và biến mất một cách vô thường. Qua thực tập về Vipassana, bạn sẽ thể nghiệm trực tiếp một chân lý tối cao bên trong rằng nếu con người cứ ôm giữ "cái tôi và của tôi" họ sẽ còn phải chịu khổ. Không có thực thể của cái tôi mà chỉ có một dòng tương tục và lưu chuyển của phát khởi, trở thành và biến mất khi mọi dòng biến hiện được gom lại, tập trung và được chuyển hóa, bạn sẽ đạt được sự bình thản nội tâm và lòng từ bi đối với tất cả".

Sau 14 năm nổ lực và rèn luyện, Goenka đã quán triệt và có đủ kinh nghiệm để giảng dạy kỹ thuật nầy. Sau đó U Ba Khin, vị thầy khả kính của ông, yêu cầu ông trả món nợ pháp mà Miến Điện đã nợ Ấn Độ bằng cách trao lại kỹ thuật thiền nầy cho dân Ấn. Năm 45 tuổi, ông về Ấn Độ để thực hiện sứ mạng của mình, mà bắt đầu là việc dạy cho gia đình ông tập thiền.

Goenka nhớ lại: "Kỹ thuật hiệu quả như lời đồn đại. Ngày càng có nhiều người đến tìm tôi mở thêm những khóa mới "

Các khóa thiền ở trung tâm Vipassana đều miễn phí. Goenka và 400 giáo viên phụ tá đều làm việc không công. Tuy có nhiều trở ngại do sự hiểu lầm về Phật giáo ở Ấn Độ, kỹ thuật Vipassana có những hiệu quả nổi bật đối với những ai có đủ can đảm vượt qua thành kiến. Goenka không bao giờ ép buộc người ta làm theo mình. Ông nói: "Tôi khẳng định là trong 10 ngày thành khẩn luyện tập, nếu bạn nhận thấy nó lô-gíc, tự nhiên, khoa học, có kết quả như định hướng thì bạn có thể chấp nhận học tiếp. Bằng không thì bạn có thể từ chối và ra về ."

Những năm tháng miệt mài giảng dạy đã cho ông biết rằng đàn ông, đàn bà có học thức hay không đều có khả năng bình đẳng để luyện tập thiền định.

"Mục tiêu của sự quán sát là quay về với tâm. Sự quán sát bắt đầu bằng hơi thở, sau đó là những giao tiếp giữa tâm và thể xác mà bắt đầu là những cảm giác của cơ thể. Những điều nầy rất tự nhiên và phổ biến mà ai cũng thể nghiệm được. "

Khi được hỏi tại sao ông không giống như một nhà sư xuất gia, ông trả lời: "Nếu tôi đóng vai một nhà sư thì chẳng ai đến với tôi. Tại Ấn Độ nhiều người hiểu lầm những lời dạy của quý sư chỉ đem lại khổ hạnh hay những điều chẳng liên quan đến cuộc sống bình nhật của thường dân. Nhiệm vụ của tôi là hóa giải sự hiểu lầm nầy. Tôi mặc quần áo cư sĩ, nhưng sống như một nhà sư trai giới phạm hạnh. Vợ tôi cũng đi giảng dạy, làm cho dân chúng thêm tin tưởng rằng họ không phải từ bỏ cuộc sống bình thường. Phật giáo dành cho mọi người, nhưng đối với cư sĩ nó là cả một vấn đề vì họ phải luôn luôn đối phó với bao nổi lo toan, thăng trầm của cuộc sống. Ngoài ra, họ phải luôn điều chỉnh lại sự mất cân bằng của nội tâm."

Ông mĩm cười hiền lành và nói tiếp: "Tôi không phải là một gu-ru hay một A-La-Hán. Tôi chỉ là một người bạn tốt của tất cả. Những gì tôi có được là niềm hạnh phúc khi nhìn thấy người ta đến với mình bằng những buồn lo rồi ra đi bằng một nụ cười hồn nhiên thơ thới ".

Lược dịch bài "Mind over Matter"

Bangkok Post, bản ra ngày 13-7-1996

(*) insight meditation (thông thường được dịch là "thiền minh sát" hay "thiền quán") -- B. Anson

Source:

Nguyệt san Phật Học, Kentucky, USA, http://www.win.net/phathoc/