So sánh các bộ luật Tỳ-kheo

Kinh Người Biết Sống Một Mình (I)

(Dịch từ Tạp A Hàm, Kinh số 1071)

HT. Thích Nhất Hạnh dịch

Đây là những điều tôi nghe hồi Bụt còn ở tại tu viện Cấp Cô Độc trong vườn cây Kỳ Đà ở thành Vương Xá. Lúc đó có một vị khất sĩ tên là Thượng Tọa (Thera) chỉ ưa ở một mình một chỗ, vị này thường ca ngợi hạnh sống một mình, đi khất thực một mình, thọ trai xong đi về một mình và ngồi thiền một mình. Bấy giờ có một số các vị khất sĩ tới nơi Bụt ở, làm lễ dưới chân Bụt, lui về một bên ngồi, và bạch với Người:

- Thế Tôn, có một vị tôn giả tên Thượng Tọa, vị này ưa ở một mình, ưa ca ngợi hạnh sống một mình, một mình vào xóm làng khất thực, một mình từ xóm làng đi về trú xứ, một mình tọa thiền.

Đức Thế Tôn bèn bảo một vị khất sĩ:

- Thầy hãy tới chỗ mà khất sĩ Thượng Tọa cư trú và bảo với ông ta là tôi gọi ông ta.

Vị khất sĩ vâng mệnh. Lúc ấy vị khất sĩ Thượng Tọa liền đến chỗ Bụt ở, làm lễ dưới chân Bụt, lui về một bên mà ngồi. Lúc ấy đức Thế Tôn hỏi khất sĩ Thượng Tọa:

- Có phải là thầy ưa ở một mình, ca ngợi hạnh sống một mình, một mình đi khất thực, một mình ra khỏi xóm làng, một mình tọa thiền phải không?

Khất sĩ Thượng Tọa đáp:

- Thưa Thế Tôn, đúng vậy.

Bụt bảo khất sĩ Thượng Tọa:

- Thầy sống một mình như thế nào?

Khất sĩ Thượng Tọa đáp:

- Bạch Thế Tôn, con chỉ sống một mình một nơi, ca ngợi hạnh sống một mình, một mình đi khất thực, một mình ra khỏi xóm làng, một mình ngồi thiền, thế thôi.

Bụt dạy:

- Thầy đúng là người ưa sống một mình, tôi không nói là không phải. Nhưng tôi biết có một cách sống một mình thật sự mầu nhiệm. Đó là quán chiếu để thấy rằng quá khứ đã không còn mà tương lai thì chưa tới, an nhiên sống trong hiện tại mà không bị vướng mắc vào tham dục. Kẻ thức giả sống như thế, tâm không do dự, bỏ hết mọi lo âu, mọi hối hận, xa lìa hết mọi tham dục ở đời, cắt đứt tất cả những sợi dây ràng buộc và sai sử mình. Đó gọi là thật sự sống một mình. Không có cách nào sống một mình mà mầu nhiệm hơn thế.

Rồi đức Thế Tôn nói bài kệ sau đây:

Quán chiếu vào cuộc đời

Thấy rõ được vạn pháp

Không kẹt vào pháp nào

Lìa xa mọi ái nhiễm

Sống an lạc như thế

Tức là sống một mình.

Bụt nói xong, tôn giả Thượng Tọa lấy làm vui mừng sung sướng, cung kính làm lễ Bụt và rút lui.

Kinh Người Biết Sống Một Mình (II)

(Bhaddekaratta Sutta, Trung Bộ Kinh, 131)

HT. Thích Nhất Hạnh dịch

Sau đây là những điều tôi đã được nghe lúc đức Thế Tôn còn lưu trú ở tịnh xá Kỳ Viên trong vườn Kỳ Đà tại thành Xá Vệ; Ngài gọi các vị khất sĩ và bảo:

- Này quý thầy.

Các vị khất sĩ đáp:

- Có chúng tôi đây.

Đức Thế Tôn dạy:

- Tôi sẽ nói cho quý thầy nghe thế nào là người biết sống một mình. Trước hết tôi nói đại cương, sau đó tôi sẽ giải thích. Quý thầy hãy lắng nghe.

- Thưa Thế Tôn, chúng tôi đang lắng nghe đây.

Đức Thế Tôn dạy:

Đừng tìm về quá khứ

Đừng tưởng tới tương lai

Quá khứ đã không còn

Tương lai thì chưa tới

Hãy quán chiếu sự sống

Trong giờ phút hiện tại

Kẻ thức giả an trú

Vững chãi và thảnh thơi.

Phải tinh tiến hôm nay

Kẻo ngày mai không kịp

Cái chết đến bất ngờ

Không thể nào mặc cả.

Người nào biết an trú

Đêm ngày trong chánh niệm

Thì Mâu Ni gọi là

Người Biết Sống Một Mình.

"Này quý thầy, sao gọi là tìm về quá khứ ? Khi một người nghĩ rằng: Trong quá khứ hình thể ta từng như thế, cảm thọ ta từng như thế, tri giác ta từng như thế, tâm tư ta từng như thế, nhận thức ta từng như thế. Nghĩ như thế và khởi tâm ràng buộc quyến luyến về những gì thuộc về quá khứ ấy thì khi ấy người đó đang tìm về quá khứ."

"Này quý thầy, sao gọi là không tìm về quá khứ? Khi một người nghĩ rằng: Trong quá khứ hình thể ta từng như thế, cảm thọ ta từng như thế, tri giác ta từng như thế, tâm tư ta từng như thế, nhận thức ta từng như thế. Nghĩ như thế mà không khởi tâm ràng buộc quyến luyến về những gì thuộc về quá khứ ấy, thì khi ấy người đó đang không tìm về quá khứ.

Này quý thầy, sao gọi là tưởng tới tương lai? Khi một người nghĩ rằng: Trong tương lai hình thể ta sẽ được như thế kia, cảm thọ ta sẽ được như thế kia, tri giác ta sẽ được như thế kia, tâm tư ta sẽ được như thế kia, nhận thức ta sẽ được như thế kia. Nghĩ như thế mà khởi tâm ràng buộc và mơ tưởng về những gì thuộc về tương lai ấy, thì khi ấy người đó đang tưởng tới tương lai.

Này quý thầy, sao gọi là không tưởng tới tương lai? Khi một người nghĩ rằng: Trong tương lai hình thể ta sẽ được như thế kia, cảm thọ ta sẽ được như thế kia, tri giác ta sẽ được như thế kia, tâm tư ta sẽ được như thế kia, nhận thức ta sẽ được như thế kia. Nghĩ như thế mà không khởi tâm ràng buộc và mơ tưởng về những gì thuộc về tương lai ấy, thì người đó trong lúc ấy đang không tưởng tới tương lai.

Này quý thầy, thế nào gọi là bị lôi cuốn theo hiện tại? Khi một người không học, không biết gì về Bụt, Pháp, Tăng, không biết gì về các bậc hiền nhân và giáo pháp của họ, không tu tập theo giáo pháp của các bậc hiền nhân, cho rằng hình thể này là mình, mình là hình thể này, cảm thọ này là mình, mình là cảm thọ này, tri giác này là mình, mình là tri giác này, tâm tư này là mình, mình là tâm tư này, nhận thức này là mình, mình là nhận thức này... thì khi ấy người đó đang bị lôi cuốn theo hiện tại.

Này quý thầy, thế nào là không bị lôi cuốn theo hiện tại? Khi một người có học, có biết về Bụt, Pháp, Tăng, có biết về các bậc hiền nhân và giáo pháp của họ, có tu tập theo giáo pháp của các bậc hiền nhân, không cho rằng hình thể này là mình, mình là hình thể này, cảm thọ này là mình, mình là cảm thọ này, tri giác này là mình, mình là tri giác này, tâm tư này là mình, mình là tâm tư này, nhận thức này là mình, mình là nhận thức này... thì khi ấy người đó đang không bị lôi cuốn theo hiện tại.

Đó, tôi đã chỉ cho quý thầy biết đại cương và giải thích cho quý thầy nghe về thế nào là người biết sống một mình."

Bụt nói xong, các vị khất sĩ đồng hoan hỷ phụng hành.

Trích: "Kinh Người Biết Sống Một Mình", Nhất Hạnh dịch và chú giải, NXB Lá Bối, Californiạ Hoa Kỳ.

Bhaddekaratta Sutta

(Majjhima Nikaya 131)

An Auspicious Day

Translated from the Pali by Thanissaro Bhikkhu

Preface:

The title of this discourse has sparked some controversy, centered on the word "ratta". Modern translators in Asian vernaculars are unanimous in rendering it as "night," a reading seconded by Sanskrit and Tibetan versions of the discourse. Translators working in English have balked at this reading, however, on the grounds that the title it yields -- "Auspicious One-Night" -- makes no sense. Thus I.B. Horner drops the word "ratta" for her translation entirely; Ven Nanamoli renders it as "attachment," yielding "One Fortunate Attachment"; and Ven. Nanananda, taking his cue from Ven. Nanamoli, renders it as "lover," yielding "Ideal Lover of Solitude."

If we look at idiomatic Pali usage, though, we find that there is good reason to stick with the traditional reading of "night." There is a tendency in the Pali Canon to speak of a 24-hour period of day and night as a "night." This would be natural for a society that used a lunar calendar -- marking the passage of time by the phases of the moon -- just as it is natural for us, using a solar calendar, to call the same period of time a "day." As the verse that forms the summary of this discourse explicitly mentions one practicing "relentlessly both day and night," the "night" in the title of the discourse would seem to be a 24-hour, rather than a 12-hour, night -- and so I have chosen to render the Pali idiom into its English equivalent: An Auspicious Day.

Ven. Nanamoli is probably right in assuming that "bhaddekaratta" was a pre-Buddhist term that the Buddha adopted and re-interpreted in light of his own teaching. The point of the discourse would thus be that -- instead of the play of cosmic forces, the stars, or the lucky omens -- one's own development of the mind's attitude to time is what makes a day auspicious.

I have heard that on one occasion the Blessed One was staying in Savatthi, at Jetavana, the park of Anathapindika. There he addressed the monks: "Monks!"

"Yes, lord," the monks replied.

The Blessed One said: "Monks, I will teach you the summary and exposition of one who has had an auspicious day. Listen and pay close attention. I will speak."

"As you say, lord," the monks replied.

The Blessed One said:

One would not chase after the past,

nor place expectations on the future.

What is past

is left behind.

The future

is as yet unreached.

Whatever quality is present

one clearly sees right there,

right there.

Unvanquished, unshaken,

that's how one develops the mind.

Ardently doing one's duty today,

for -- who knows? -- tomorrow

death may come.

There is no bargaining

with Death and his mighty horde.

Whoever lives thus ardently,

relentlessly

both day and night,

has truly had an auspicious day:

So says the Peaceful Sage.

"And how, monks, does one chase after the past? One gets carried away with the delight of 'In the past I had such a form (body)' ... 'In the past I had such a feeling' ... 'In the past I had such a perception' ... 'In the past I had such a thought-fabrication" ... 'In the past I had such a consciousness.' This is called chasing after the past.

"And how does one not chase after the past? One does not get carried away with the delight of 'In the past I had such a form (body)' ... 'In the past I had such a feeling' ... 'In the past I had such a perception' ... 'In the past I had such a thought-fabrication" ... 'In the past I had such a consciousness.' This is called not chasing after the past.

"And how does one place expectations on the future? One gets carried away with the delight of 'In the future I might have such a form (body)' ... 'In the future I might have such a feeling' ... 'In the future I might have such a perception' ... 'In the future I might have such a thought-fabrication" ... 'In the future I might have such a consciousness.' This is called placing expectations on the future.

"And how does one not place expectations on the future? One does not get carried away with the delight of 'In the future I might have such a form (body)' ... 'In the future I might have such a feeling' ... 'In the future I might have such a perception' ... 'In the future I might have such a thought-fabrication" ... 'In the future I might have such a consciousness.' This is called not placing expectations on the future.

"And how is one vanquished with regard to present qualities? There is the case where an uninstructed run-of-the-mill person who has not seen the noble ones, is not versed in the teachings of the noble ones, is not trained in the teachings of the noble ones, sees form as self, or self as possessing form, or form as in self, or self as in form.

He/she sees feeling as self, or self as possessing feeling, or feeling as in self, or self as in feeling.

He/she sees perception as self, or self as possessing perception, or perception as in self, or self as in perception.

He/she sees thought-fabrications as self, or self as possessing thought-fabrications, or thought-fabrications as in self, or self as in thought-fabrications.

He/she sees consciousness as self, or self as possessing consciousness, or consciousness as in self, or self as in consciousness. This is called being vanquished with regard to present qualities.

"And how is one not vanquished with regard to present qualities? There is the case where a noble disciple who has seen the noble ones, is versed in the teachings of the noble ones, is well-trained in the teachings of the noble ones, does not see form as self, or self as possessing form, or form as in self, or self as in form.

He/she does not see feeling as self, or self as possessing feeling, or feeling as in self, or self as in feeling.

He/she does not see perception as self, or self as possessing perception, or perception as in self, or self as in perception.

He/she does not see thought-fabrications as self, or self as possessing thought-fabrications, or thought-fabrications as in self, or self as in thought-fabrications.

He/she does not see consciousness as self, or self as possessing consciousness, or consciousness as in self, or self as in consciousness. This is called not being vanquished with regard to present qualities.

One would not chase after the past,

nor place expectations on the future.

What is past

is left behind.

The future

is as yet unreached.

Whatever quality is present

one clearly sees right there,

right there.

Unvanquished, unshaken,

that's how one develops the mind.

Ardently doing one's duty today,

for -- who knows? -- tomorrow

death may come.

There is no bargaining

with Death and his mighty horde.

Whoever lives thus ardently,

relentlessly

both day and night,

has truly had an auspicious day:

So says the Peaceful Sage.

"'Monks, I will teach you the summary and exposition of one who has had an auspicious day.' Thus it was said, and in reference to this was it said."

That is what the Blessed One said. Glad at heart, the monks delighted in the Blessed One's words.

Source: Access to Insight, http://world.std.com/~metta

Kinh số 122, Trung Bộ Kinh

Kinh Đại Không

Mahasunnata Sutta

HT Thích Minh Châu dịch

Như vầy tôi nghe.

Một thời, Thế Tôn trú giữa các giòng họ Sakka (Thích Ca), tại Kapilavatthu (Ca Tỳ La Vệ), ở tu viện Nigrodha (Ni Câu Luật Thọ Viện). Rồi Thế Tôn vào buổi sáng đắp y, cầm y bát, đi vào Kapilavatthu để khất thực. Sau khi khất thực ở Kapilavatthu, ăn xong, trên đường đi khất thực trở về, Thế Tôn đi đến trú xứ của Thích Ca Kalakhemaka để ở ban ngày. Lúc bấy giờ tại tu viện của Thích Ca Kalakhemaka, có sắp đặt rất nhiều sàng tọa. Thế Tôn thấy rất nhiều sàng tọa tại trú xứ của Thích Ca Kalakhemaka, thấy vậy Thế Tôn suy nghĩ: -- "Rất nhiều sàng tọa được sắp đặt tại tu viện của Thích Ca Kalakhemaka. Không biết ở đây có rất nhiều Tỷ Kheo ở không?"

Lúc bấy giờ Tôn Giả Ananda cùng với rất nhiều vị Tỷ Kheo đang làm y (civarakamma) ở trú xứ của Thích Ca Ghataya.

Rồi Thế Tôn vào buổi chiều, từ thiền định độc cư đứng dậy, đi đến trú xứ của Thích Ca Ghataya, sau khi đến liền ngồi trên chổ đã soạn sẵn. Sau khi ngồi, Thế Tôn bảo Tôn Giả Ananda:

-- "Này Ananda, có rất nhiều sàng tọa được sắp đặt tại trú xứ của Thích Ca Kalakhemaka. Không biết có nhiều Tỷ Kheo trú ở đấy không?"

-- "Bạch Thế Tôn, có rất nhiều sàng tọa được đặt ở trú xứ của Thích Ca Kalakhemaka; có rất nhiều Tỷ Kheo trú tại chỗ ấy. Bạch Thế Tôn, nay là thời chúng con làm y."

-- "Này Ananda, một Tỷ Kheo không chói sáng (1) nếu thích thú trong hội chúng của mình (2), nếu hân hoan trong hội chúng của mình, nếu hoan hỷ trong hội chúng của mình, nếu thích thú trong hội chúng của người, nếu hân hoan trong hội chúng của người, nếu hoan hỷ trong hội chúng của người.

Này Ananda, nếu Tỷ Kheo nào thích thú trong hội chúng của mình, nếu hân hoan trong hội chúng của mình, nếu hoan hỷ trong hội chúng của mình, nếu thích thú trong hội chúng của người, nếu hân hoan trong hội chúng của người, nếu hoan hỷ trong hội chúng của người, có thể là một vị chứng đắc tùy theo ý muốn, chứng đắc không khó khăn, chứng đắc không mệt nhọc, viễn ly lạc (3), độc cư lạc (4), an tịnh lạc (5), chánh giác lạc (6), sự kiện như vậy không xảy ra.

Nhưng này Ananda, Tỷ Kheo nào sống một mình, xa lánh tụ hội, thời vị ấy có cơ hội chứng đắc tùy theo ý muốn, chứng đắc không khó khăn, chứng đắc không mệt nhọc, viễn ly lạc, độc cư lạc, an tịnh lạc chánh giác lạc, sự kiện như vậy có thể xảy ra.

Này Ananda, nếu Tỷ Kheo nào thích thú trong hội chúng của mình, nếu hân hoan trong hội chúng của mình, nếu hoan hỷ trong hội chúng của mình, nếu thích thú trong hội chúng của người, nếu hân hoan trong hội chúng của người, nếu hoan hỷ trong hội chúng của người, sẽ chứng đắc và an trú với tâm giải thoát có hạn kỳ và thoải mái (7), hay không có hạn kỳ và bất động (8); sự kiện như vậy không xảy ra.

Nhưng này Ananda, Tỷ Kheo nào sống một mình, xa lánh tụ hội, thời vị ấy có hy vọng sẽ chứng đắc và an trú với tâm giải thoát có hạn kỳ và thoải mái, hay không có hạn kỳ và bất động; sự kiện như vậy có thể xảy ra.

Này Ananda, Ta không quán thấy một sắc pháp (9) nào, trong ấy có hoan hỷ, trong ấy có hoan lạc, chịu sự biến dịch, chịu sự đổi khác mà không khởi lên sầu, bi, khổ não.

Nhưng sự an trú này, này Ananda, đã được Như Lai hoàn toàn giác ngộ, tức là sau khi không tác ý tất cả tướng (10), chứng đắc và an trú nội không (11). Và nếu này Ananda, trong khi Như Lai an trú trong an trú này, nếu có những Tỷ Kheo, Tỷ Kheo Ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ, quốc vương, đại thần, ngoại đạo, ngoại đạo đệ tử đến yết kiến, trong khi ấy này Ananda, Như Lai với tâm hướng đến viễn ly, thiên về viễn ly, nặng về viễn ly, sống độc cư, hoan hỷ trong ly dục, làm cho đoạn tận tất cả các pháp dựa trên ấy các lậu hoặc an trú, nói lên tại chỗ ấy (12) những lơì thuần túy liên hệ đến khích lệ(13). Do vậy, này Ananda, nếu Tỷ Kheo ấy ước vọng: -- "Sau khi chứng đạt nội không, ta sẽ an trú", vị Tỷ Kheo ấy, này Ananda, cần phải an chỉ, an tọa, chuyên nhất và an định nội tâm.

Và này Ananda, như thế nào Tỷ Kheo an chỉ, an tọa, chuyên nhất và an định nội tâm? Ở đây, này Ananda, Tỷ Kheo ly dục, ly bất thiện pháp chứng và an trú Sơ thiền, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ. Diệt tầm và tứ, chứng và trú nhị thiền, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội tỉnh nhất tâm ... Tam thiền ... chứng và trú Tứ thiền. Như vậy, này Ananda, Tỷ Kheo an chỉ, an tọa, chuyên nhất và an định nội tâm."

Vị ấy tác ý nội không. Trong khi vị ấy tác ý nội không. tâm không thích thú, không tịnh tín, không an trú, không hướng đến nội không. sự kiện là như vậy, này Ananda, Tỷ Kheo biết như sau: "Trong khi ta tác ý nội không. tâm không thích thú, không tịnh tín, không an trú, không hướng đến nội không". Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như vậy. Vị ấy tác ý ngoại không (14). Vị ấy tác ý nội ngoại không (15). Vị ấy tác ý bất động (16). Trong khi vị ấy tác ý bất động, tâm không thích thú, không tịnh tín, không an trú, không hướng đến bất động. Sự kiện là như vậy, này Ananda, Tỷ Kheo biết như sau: "Trong khi ta tác ý bất động, tâm không thích thú, không tịnh tín, không an trú, không hướng đến bất động". Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như vậy. Này Ananda, Tỷ Kheo ấy cần phải an trú, an tọa, chuyên nhất, và an định nội tâm trong định tướng (samadhinimitte) đã đề cập về trước ấy (17). Vị ấy tác ý nội không. Trong khi vị ấy tác ý nội không, tâm thích thú, tịnh tín, an trú, hướng đến nội không. Sự kiện là như vậy, này Ananda, Tỷ Kheo biết như sau: "Trong khi ta tác ý nội không, tâm thích thú, tịnh tín, an trú, hướng đến nội không". Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như vậy. Vị ấy tác ý ngoại không. Vị ấy tác ý nội ngoại không. Vị ấy tác ý bất động. Trong khi vị ấy tác ý bất động, tâm thích thú, tịnh tín, an trú, hướng đến bất động. Sự kiện là như vậy, này Ananda, Tỷ Kheo biết như sau: "Trong khi ta tác ý bất động, tâm thích thú, tịnh tín, an trú, hướng đến bất động." Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như vậy.

Này Ananda, nếu Tỷ Kheo ấy đang an trú trong an trú này (18), tâm vị ấy hướng đến đi kinh hành, vị ấy đi kinh hành (cankamati) và nghĩ rằng: "Trong khi ta đang đi kinh hành, tham và ưu, các bất thiện pháp không có chảy vào". Ở đây vị ấy ý thức rõ ràng như vậy (19). Này Ananda, nếu Tỷ Kheo ấy đang an trú trong an trú này, tâm vị ấy hướng đến đứng lại, vị ấy đứng lại và nghĩ rằng: "Trong khi ta đang đứng lại, tham và ưu, các bất thiện pháp không có chảy vào". Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như vậy.

Này Ananda, nếu trong khi Tỷ Kheo ấy an trú trong sự an trú này, tâm vị ấy hướng đến ngồi, vị ấy ngồi và nghĩ rằng: "Trong khi ta đang ngồi, tham và ưu, các bất thiện pháp không có chảy vào." Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như vậy.

Này Ananda, nếu trong khi Tỷ Kheo ấy an trú trong sự an trú này, tâm vị ấy hướng đến nằm, vị ấy nằm và nghĩ rằng: "Trong khi ta đang nằm, tham và ưu, các bất thiện pháp không có chảy vào." Ở đây vị ấy ý thức rõ ràng như vậy.

Này Ananda, nếu trong khi Tỷ Kheo ấy an trú trong sự an trú này, tâm vị ấy hướng đến nói, vị ấy suy nghĩ như sau: "Ta sẽ không nói những câu chuyện hạ liệt, đê tiện thuộc phàm phu, không thuộc bậc Thánh, không liên hệ đến mục đích, không đưa đến yếm ly, ly dục, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết Bàn như: Quốc vương luận, đạo tặc luận, đại thần luận, quân luận, bố úy luận, chiến tranh luận, thực vật luận, ẩm liệu luận, y phục luận, ngọa cụ luận, hoa man luận, hương liệu luận, thân thích luận, xa thừa luận, thôn luận, thị trấn luận, đô thị luận, quốc độ luận, nữ luận, anh hùng luận, hạng trung luận, thủy bình xứ luận, tiên linh luận, sai biệt luận, thế giới luận, hải thuyết luận, hữu vô hữu luận." Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như vậy.

Nhưng này Ananda, đối với những lời nói nào khắc khổ, khai tâm, đưa đến nhứt hướng yếm ly, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết Bàn như là: Thiểu dục luận, tri túc luận, độc cư luận, bất chúng hội luận, tinh cần luận, giới luận, định luận, tuệ luận, giải thoát luận, giải thoát tri kiến luận, vị ấy nghĩ: "Ta sẽ nói các luận như vậy." Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như vậy.

Này Ananda,nếu trong khi Tỷ Kheo ấy an trú trong sự an trú này, tâm vị ấy hướng đến suy tầm (vitakka), vị ấy suy nghĩ: "Đối với những suy tầm hạ liệt, đê tiện, phàm phu, không thuộc bậc Thánh, không liên hệ đến mục đích, không đưa đến yếm ly, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí giác ngộ, Niết Bàn, như là: Dục tầm, sân tầm, hại tầm, ta sẽ không suy nghĩ các loại tầm ấy." Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như vậy.

Nhưng này Ananda, đối với những suy tầm này thuộc về bậc Thánh. có khả năng cầu tiến, hướng dẫn (người suy nghĩ đến các tầm ấy) đến sự đoạn trừ hoàn toàn đau khổ, như là ly dục tầm, vô sân tầm, bất hại tầm, vị ấy nghĩ: "Ta sẽ suy tư các loại suy tầm này." Ở đây, vị ấy thức rõ ràng như vậy.

Này Ananda, có năm dục trưởng dưỡng này. Thế nào là năm? Các sắc do mắt nhận thức, khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn; các tiếng do tai nhận thức; các hương do mũi nhận thức; các vị do lưỡi nhận thức; các xúc do thân nhận thức, khả ái, khả hỷ, khả lạc, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Này Ananda, có năm dục trưởng dưởng này. Từ đây Tỷ Kheo cần phải thường thường quán sát tự tâm như sau: "Trong tâm ta, có khởi lên tâm hành gì với xứ (ayatana) này hay xứ khác của năm dục trưởng dưỡng."

Này Anada, nếu Tỷ Kheo trong khi quán sát như vậy, tuệ tri như rằng: "Trong tâm ta, có khởi lên tâm hành với xứ này hay xứ khác của năm dục trưởng dưởng ...". Sự kiện là như vậy, Tỷ Kheo tuệ tri như sau: "Dục ái (chandaraga) này đối với năm dục trưởng dưỡng đối với ta, chưa đoạn diệt được". Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như vậy. Này Ananda, nếu Tỷ Kheo trong khi quán sát như vậy, tuệ tri rằng: "Trong tâm ta, không có khởi lên tâm hành với các xứ khác của năm dục trưởng dưỡng ..." Sự kiện là như vậy, Tỷ Kheo tuệ tri như sau: "Dục tham này đối với năm dục trưởng dưỡng đối với ta, đã được đoạn diệt." Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như vậy.

"Này Ananda, có năm thủ uẩn. Ở đây, Tỷ Kheo cần phải đoạn tận chúng, khi vị ấy tùy quán sự sanh diệt. Đây là sắc, đây là sự tập khởi của sắc, đây là sự đoạn diệt của sắc. Đây là thọ, đây là sự tập khởi của thọ, đây là sự đoạn diệt của thọ. Đây là tưởng [...]. Đây là hành [...]. Đây là thức, đây là sự tập khởi của thức, đây là sự đoạn diệt của thức. Trong khi vị ấy an trú, tùy quán sự sanh diệt của năm thủ uẩn này, nếu có ngã mạn nào (asmimmamo) (khởi lên) đối với năm thủ uẩn, ngã mạn ấy được đoạn tận. Sự kiện là như vậy. Này Ananda, Tỷ Kheo tuệ tri như sau: "Phàm có ngã mạng nào đối với năm uẩn (khởi lên) nơi ta, ta đã đoạn tận ngã mạn ấy." Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như vậy. Những pháp này, này Ananda, thuần nhất liên hệ đến thiện (20) đều thuộc hiền, Thánh, siêu thế, vượt ngoài tầm của ác ma.

Này Ananda, ông nghĩ thế nào? Vì thấy lý do gì, một Thanh văn Đệ tử tự nghĩ là xứng đáng (hợp lý) để đi theo một Đạo Sư dầu cho bị hất hủi (21) ? "

-- "Bạch Thế Tôn, đối với chúng con, các Pháp dựa Thế Tôn làm căn bản, hướng Thế Tôn làm lãnh đạo, nương tựa Thế Tôn làm y cứ. Bạch Thế Tôn, tốt lành thay nếu Thế Tôn thuyết giảng cho ý nghĩa này. Sau khi được nghe Thế Tôn, các Tỷ Kheo sẽ hành trì."

-- "Này Ananda, thật không xứng đáng cho một đệ tử bám sát theo vị Đạo Sư, nếu vì lý do được nghe giải thích khế kinh và phúng tụng (22). Vì cớ sao? Trong một thời gian lâu dài, các pháp đã được các ông nghe, thọ trì, đọc lớn tiếng, suy tư với ý, khéo thấu hiểu với chánh trí. Nhưng này Ananda, đối với những lời nói nào, khắc khổ, khai tâm, đưa đến nhất hướng viển ly, ly tham, đoạn diệt an tịnh, thắng trí giác ngộ, Niết Bàn, như thiểu dục luận, tri túc luận, độc cư luận, bất chúng hội luận, tinh cần luận, giới luận, định luận, tuệ luận, giải thoát luận, giải thoát tri kiến luận. Này Ananda, do nhân duyên những loại thuyết luận như vậy, thật xứng đáng cho một Thanh Văn Đệ tử bám sát vị Đạo Sư dầu cho bị hất hủi. Sự kiện là như vậy, này Ananda, thời có sự phiền lụy (upađava) cho vị Đạo sư; sự kiện là như vậy thời có sự phiền lụy cho đệ tử; sự kiện là như vậy thời có sự phiền lụy cho các vị tu Phạm hạnh. Và này Ananda, như thế nào là sự phiền lụy cho vị Đạo Sư?

Ở đây, này Ananda, có Đạo sư (23) lựa một trú xứ (senasanam) xa vắng trong rừng, dưới gốc cây, trên sườn núi, chỗ hoang vu, trong hang núi, tại bãi tha ma, tại khu rừng, ngoài trời hay trên một đống rơm. Trong khi vị ấy sống viễn ly như vậy, các Bà La Môn, gia chủ, cả thị dân và quốc dân bao vây xung quanh. Được các Bà La Môn, gia chủ, cả thị dân và quốc dân bao vây xung quanh, vị ấy khởi lên nhiễm tâm, rơi vào dục vọng, khởi lên tham ái, trở lui lại đời sống sung túc. Như vậy này Ananda, được gọi là sự phiền lụy của Đạo Sư. Vì sự phiền lụy của Đạo Sư, các ác bất thiện pháp, tạp nhiễm, dẫn đến tái sinh, đáng sợ hãi, đưa đến khổ quả, dẫn đến sanh, già, chết trong tương lai, các pháp ấy tấn công vị ấy. Như vậy này Ananda là sự phiền lụy của Đạo Sư.

Và này Ananda, thế nào là sự phiền lụy của đệ tử? Này Ananda, đệ tử của một Đạo Sư, bắt chước đời sống viễn ly của Đạo Sư mình, lựa một trú xứ xa vắng, trong rừng, dưới gốc cây, trên sườn núi, chổ hoang vu, trong hang núi, tại bải tha ma, tại khu rừng, ngoài trời hay trên một đống rơm. Trong khi vị ấy sống viễn ly như vậy, các Bà La Môn, gia chủ, cả thị dân và quốc dân bao vây xung quanh. Được các Bà La Môn, gia chủ, cả thị dân và quốc dân bao vây xung quanh, vị ấy khởi lên nhiễm tâm, rơi vào dục vọng, khởi lên tham ái, trở lui lại đời sống sung túc. Như vậy này Ananda, được gọi là sự phiền lụy của đệ tử. Vì sự phiền lụy của đệ tử, các ác bất thiện pháp, tạp nhiễm, dẫn đến tái sinh, đáng sợ hãi, đưa đến khổ quả, dẫn đến sanh, già , chết trong tương lai, các pháp ấy tấn công vị ấy. Như vậy này Ananda là sự phiền lụy của đệ tử.

Và này Ananda, như thế nào là sự phiền lụy của các vị tu Phạm hạnh? Ở đây, này Ananda, Như Lai xuất hiện ở đời, là bậc A La Hán, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Ngài lựa một trú xứ xa vắng, trong rừng, dưới gốc cây, trên sườn núi, chỗ hoang vu, trong hang núi, tại bãi tha ma, tại khu rừng, ngoài trời hay trên một đống rơm. Trong khi Ngài sống viển ly như vậy, các Bà La Môn, gia chủ, cả thị dân và quốc dân bao vây xung quanh. Được các Bà La Môn, gia chủ, cả thị dân và quốc dân bao vây xung quanh, Ngài không khởi lên nhiễm tâm, không rơi vào dục vọng, không khởi lên tham ái, không trở lui lại đời sống sung túc. Nhưng này Ananda, vị đệ tử của bậc Đạo Sư, bắt chước (theo hạnh ấy) lựa một trú xứ xa vắng, trong rừng, dưới gốc cây, trên sườn núi, chổ hoang vu, trong hang núi, tại bãi tha ma, tại khu rừng, ngoài trời hay trên một đống rơm. Trong khi vị ấy sống viễn ly như vậy, các Bà La Môn, gia chủ, cả thị dân và quốc dân bao vây xung quanh. Được các Bà La Môn, gia chủ, cả thị dân và quốc dân bao vây xung quanh, vị ấy khởi lên nhiễm tâm, rơi vào dục vọng, khởi lên tham ái, trở lui lại đời sống sung túc. Như vậy, này Ananda, được gọi là sự phiền lụy của các vị tu Phạm hạnh. Vì sự phiền lụy của các vị tu Phạm hạnh, các ác bất thiện pháp, tạp nhiễm, dẫn đến tái sinh, đáng sợ hãi, đưa đến khổ quả, dẫn đến sanh, già , chết trong tương lai, các pháp ấy tấn công vị ấy. Như vậy, này Ananda, là sự phiền lụy của các vị tu Phạm hạnh.

Nhưng này Ananda, sự phiền lụy của các vị tu Phạm hạnh là nhiều quả khổ hơn (24), nhiều quả não hại hơn đối với phiền lụy của Đạo Sư này và phiền lụy của đệ tử này, hơn nữa nó dẫn đến đọa lạc. Do vậy, này Ananda, hãy đối xử với Ta, với tâm thân hữu, không với tâm thù nghịch và như vậy các ngươi sẽ được hạnh phúc lâu dài. Và như thế nào là các đệ tử đối xử vị Đạo Sư với tâm thù nghịch, không với tâm thân hữu? Ở đây, này Ananda, vị Đạo Sư với lòng từ mẫn thuyết pháp cho các đệ tử, mong cầu hạnh phúc cho chúng, vì lòng từ mẫn nói rằng: "Đây là hạnh phúc cho các ngươi, đây là an lạc cho các ngươi." Nhưng các đệ tử của vị ấy không chịu nghe theo, không chịu lóng tai, chú tâm vào hướng khác (annan), ngược lại, chúng đi xa lời giảng dạy của vị Đạo Sư. Như vậy, này Ananda, là các đệ tử đối xử với bậc Đạo Sư, với tâm thù nghịch không với tâm thân hữu. Và như thế nào, này Ananda, là các đệ tử đối xử với bậc Đạo Sư với tâm thân hữu, không với tâm thù nghịch? Ở đây, này Ananda, vị Đạo Sư với lòng từ mẫn thuyết pháp cho các đệ tử, tìm cầu hạnh phúc cho chúng, vì lòng từ mẫn nói rằng: "Đây là hạnh phúc cho các ngươi, đây là an lạc cho các ngươi." Và các đệ tử của vị ấy chịu nghe theo, chịu lóng tai, không chú tâm vào hướng khác, và không ngược lại đi xa lời dạy của bậc Đạo Sư. Như vậy này Ananda là các đệ tử đối xử với bậc Đạo Sư, với tâm thân hữu, không phải với tâm thù nghịch. Do vậy, này Ananda, hãy đối xử với Ta với tâm thân hữu, chớ với tâm thù nghịch và như vậy sẽ là hạnh phúc, là an lạc lâu dài cho các ông. Ta không sách tấn các ông như người thợ gốm đối với đồ gốm chưa nung, chưa được nung chín (25). Ta sẽ nói hết lời chỉ trích này đến lời chỉ trích khác, hết lời tán thán này đến lời tán thán khác. Cái gì là lõi cây, cái ấy sẽ đứng vững tồn tại."

Thế tôn thuyết giảng như vậy. Tôn Giả Ananda hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

Kinh Đại Không, thứ một trăm hai mươi hai

Chú thích:

(1) Trong lời dạy của Đức Phật

(2) Sanganika là sự tụ họp với hội chúng của mình và gana là sự tụ họp với hội chúng của người khác. Chỉ có Tỷ Kheo ưa thích độc cư mới sáng chói.

(3),(4) Rời khỏi các dục.

(5) Đưa đến sự đoạn trừ tham, sân, si.

(6) Đưa đến đích giác ngộ về đạo (magga).

(7) Sàmyikà kantà ceto vimutti: khi tâm định thời giải thoát khỏi các phiền não. Giải thích sự giải thoát có hạn kỳ và thoải mái là sự chứng đạt 4 sắc giới và 4 vô sắc giới Thiền.

(8) Asàmàyikì akuppà ceto vimutti: tâmgiải thoát không hạn kỳ và bất động. Đây chỉ cho sự giải thoát khỏi các phiền não, không bị thời gian chi phối, sự giải thoát về 4 đạo và 4 quả.

(9) Rùpa, gọi là sàrira (thân).

(10) Nimitta, các tướng của thế giới hiện tượng.

(11) Sống một mình, dầu rằng ngồi giữa đám đông.

(12) Giữa hội chúng ấy.

(13) Hán dịch là Khuyến trợ

(14) Ngoại không đối với 5 uẩn với một người khác

(15) Nội ngoại không: khi thì tác ý nội không, khi thì tác ý ngoại không.

(16) Bất Động, nghĩ rằng, tôi sẽ giải thoát cã hai phía, vị ấy chứng đắc vô sắc và bất động, ànaja-arupasamàpatti.

(17) Nguyên bản là parimasmim. Nhưng đọc là purimasmim. Đây có nghĩa là một sự cố gắng nữa để nhập và trú nội không.

(18) An trú trong chỉ và quán.

(19) Nghĩa là đối với kammathàna này, nghiệp xứ hay đối tượng tu hành.

(20) Kusalàaytikà: giải thích là kusalato àgatà, khởi lên từ thiện pháp. Nhưng nghĩa của các bản giải thích là "đưa đến (từng bước một) cái gọi là chí thiện".

(21) Payujjamàno, có nghĩa là cột vào, ép vào.

(22) Trong 9 loại thể văn, đây chỉ nói đến khế kinh (sutta) và phúng tụng (geya).

(23) Một Đạo Sư ngoại đạo.

(24) Vì ai xuất gia theo giáo hội Sàsana phải chứng được 4 đạo, 4 quả và Niết Bàn, nhưng vì không lảnh hội được giáo lý, Sàsana, vị ấy thất bại với 9 tầng bậc siêu thế này.

(25) Ý nói người thợ gốm đối với đất sét chưa nung rất nhẹ tay vì sợ bể. Nhưng Đức Phật đối với đệ tử không phải nhẹ tay như vậy. Nếu cần rầy la thì Đức Phật rầy la.

Chân thành cám ơn anh Phước Nguyễn đã có thiện tâm đánh máy lại bài kinh nầy, và đã đăng từng phần trên diễn đàn vn-buddhism@saigon.com trong tháng 06-1997.

Trung Bộ Kinh, Kinh số 29

Đại kinh Thí dụ Lõi cây

Mahasaropamasuttam

HT Thích Minh Châu dịch

Một thời Thế Tôn ở tại Rajagaha (Vương Xá) núi Gijjhakuta (Linh Thứu), khi Devadatta đã từ bỏ chúng Tăng ra đi không bao lâu. Ở đây, nhân việc Devadatta, Thế Tôn cho gọi các Tỳ Kheo và dạy như sau:

"Ở đây, này các Tỳ kheo, có Thiện Nam tử do lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình: "Ta bị chìm đắm trong sanh, già, chết, sầu, bi, khố, ưu, não, bị chìm đắm trong đau khổ, bị chi phối bởi đau khổ. Rất có thể, toàn bộ khổ uẩn này có thể chấm dứt được." Vị ấy xuất gia như vậy được lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Do lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, vị ấy hoan hỷ, mãn nguyện, khen mình chê người: "Ta được lợi dưỡng như vậy, được danh vọng như vậy, còn các vị Tỳ Kheo khác ít được biết đến, ít có uy quyền." Vị ấy, vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống phóng dật, vị ấy bị đau khổ. Chư Tỳ Kheo, ví như một người muốn được lõi cây đi tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn thẳng đứng có lõi cây, người ấy bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, bỏ qua vỏ trong, bỏ qua vỏ ngoài, chặt cành lá, lấy chúng mang đi, tưởng rằng đó là lõi cây. Một người có mắt thấy vậy bèn nói: "Thật sự người này không biết lõi cây, không biết giác cây, không biết vỏ trong, không biết vỏ ngoài, không biết cành lá. Và người này không đạt mục đích mà lõi cây có thể thành tựu." Chư Tỳ Kheo, vị ấy được gọi là vị đã nắm lấy cành lá của phạm hạnh, và do vậy vị ấy đã dừng lại ở đây.

Nhưng ở đây, này các Tỳ Kheo, có Thiện Nam Tử do lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình: "Ta bị chìm đắm trong sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não, bị chìm đắm trong đau khổ, bị chi phồi bởi đau khổ. Rất có thể toàn bộ khổ uẩn này có thể chấm dứt được." Vị ấy xuất gia như vậy được lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, khen mình chê người. Vị ấy, không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu giới đức. Do thành tựu giới đức, vị ấy khen mình chê người: "Ta là người trì giới, theo thiện pháp. Các Tỳ kheo khác phá giới theo ác pháp." Do vì thành tựu giới đức này. vị ấy trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống phóng dật, vị ấy bị đau khổ. Chư Tỳ Kheo, ví như một người muốn được lõi cây đi tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn thẳng đứng có lõi cây, người ấy bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, bỏ qua vỏ trong, chặt vỏ ngoài, lấy chúng mang đi, tưởng rằng đó là lõi cây. Một người có mắt thấy vậy bèn nói: "Thật sự người này không biết lõi cây, không biết giác cây, không biết vỏ trong, không biết vỏ ngoài, không biết cành lá. Và người này không đạt mục đích mà lõi cây có thể thành tựu." Chư Tỳ Kheo, vị ấy được gọi là vị đã nắm vỏ ngoài của phạm hạnh, và do vậy vị ấy đã dừng lại ở đây.

Nhưng ở đây, này các Tỳ Kheo, có Thiện Nam Tử do lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình: "Ta bị chìm đắm trong sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não, bị chìm đắm trong đau khổ, bị chi phồi bơỉ đau khổ. Rất có thể toàn bộ khổ uẩn này có thể chấm dứt được. " Vị ấy xuất gia như vậy được lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, khen mình chê người. Vị ấy, không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu giới đức. Do thành tựu giới đức, vị ấy hoan hỷ nhưng không tự mãn. Do thành tựu giới đức này vị ấy không khen mình chê người, không trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật vị ấy thành tựu thiền định. Do thành tựu thiền định này, vị ấy hoan hỷ, tự mãn, khen mình chê người: "Ta có thiền định nhất tâm. Các Tỳ kheo khác không thiền định, tâm bị phân tán." Do vì thành tựu thiền định này. vị ấy trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống phóng dật, vị ấy bị đau khổ. Chư Tỳ Kheo, ví như một người muốn được lõi cây đi tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn thẳng đứng có lõi cây, người ấy bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, chặt vỏ trong, lấy chúng mang đi, tưởng rằng đó là lõi cây. Một người có mắt thấy vậy bèn nói: "Thật sự người này không biết lõi cây, không biết giác cây, không biết vỏ trong, không biết vỏ ngoài, không biết cành lá. Và người này không đạt mục đích mà lõi cây có thể thành tựu." Chư Tỳ Kheo, vị ấy được gọi là vị đã nắm vỏ trong của phạm hạnh, và do vậy vị ấy đã dừng lại ở đây.

Laị nữa ở đây, này các Tỳ Kheo, có Thiện Nam Tử do lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình: "Ta bị chìm đắm trong sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não, bị chìm đắm trong đau khổ, bị chi phồi bởi đau khổ. Rất có thể toàn bộ khổ uẩn này có thể chấm dứt được." Vị ấy xuất gia như vậy được lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, khen mình chê người. Vị ấy, không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu giới đức. Do thành tựu giới đức, vị ấy hoan hỷ nhưng không tự mãn. Vị ấy không vì thành tựu giới đức này khen mình chê người, không trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật vị ấy thành tựu thiền định. Vị ấy do thành tựu thiền định naỳ, nên hoan hỷ, nhưng không tự mãn. Vị ấy không vì thành tựu thiền định này, khen minh, chê người hay trở thành mê say tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu tri kiến. Vị ấy vì tri kiến này, hoan hỷ, tự mãn khen mình, chê người: "Ta sống thấy và biết. Các Tỳ kheo khác sống không thấy và không biết." Vị ấy do tri kiến này, trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống phóng dật, vị ấy bị đau khổ. Chư Tỳ Kheo, ví như một người muốn được lõi cây đi tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn thẳng đứng có lõi cây, người ấy bỏ qua lõi cây, chặt giác cây mang đi, tưởng rằng đó là lõi cây. Một người có mắt thấy vậy bèn nói: "Thật sự người này không biết lõi cây, không biết giác cây, không biết vỏ trong, không biết vỏ ngoài, không biết cành lá. Và người này không đạt mục đích mà lõi cây có thể thành tựu." Chư Tỳ Kheo, vị ấy được gọi là vị đã nắm giữ giác cây của phạm hạnh, và do vậy vị ấy đã dừng lại ở đây.

Laị nữa ở đây, này các Tỳ Kheo, có Thiện Nam Tử do lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình: "Ta bị chìm đắm trong sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não, bị chìm đắm trong đau khổ, bị chi phồi bởi đau khổ. Rất có thể toàn bộ khổ uẩn này có thể chấm dứt được." Vị ấy xuất gia như vậy được lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, khen mình chê người. Vị ấy, không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu giới đức. Do thành tựu giới đức, vị ấy hoan hỷ nhưng không tự mãn. Vị ấy không vì thành tựu giới đức này khen mình chê người, không trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật vị ấy thành tựu thiền định. Vị ấy do thành tựu thiền định này, nên hoan hỷ, nhưng không tự mãn. Vị ấy không vì thành tựu thiền định này, khen minh, chê người hay trở thành mê say tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu tri kiến. Do sự thành tưụ tri kiến này, vị ấy hoan hỷ, nhưng không tự mãn. Vị ấy không vì thành tựu tri kiến này khen mình, chê người hay trở thành mê say tham Đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu thời giải thoát. Này các Tỳ kheo, sự tình này có thể xảy ra, Tỳ kheo ấy có thể bỏ thời giải thoát.

Naỳ các Tỳ Kheo, ví như một người muốn được lõi cây đi tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn thẳng đứng có lõi cây, người chặt lõi cây mang đi, và biết đó là lõi cây. Một người có mắt thấy vậy có thể nói: "Thật sự người này biết lõi cây, biết giác cây, biết vỏ trong, biết vỏ ngoài, biết cành lá. Và người này đạt mục đích mà lõi cây có thể thành tựu." Cũng vậy này chư Tỳ Kheo, ở đây một Thiện Nam Tử do lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình: "Ta bị chìm đắm trong sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não, bị chìm đắm trong đau khổ, bị chi phối bởi đau khổ. Rất có thể toàn bộ khổ uẩn này có thể chấm dứt được." Vị ấy xuất gia như vậy được lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, khen mình chê người. Vị ấy, không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu giới đức. Do thành tựu giới đức, vị ấy hoan hỷ nhưng không tự mãn. Vị ấy không vì thành tựu giới đức này khen mình chê người, không trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật vị ấy thành tựu thiền định. Vị ấy do thành tựu thiền định này, nên hoan hỷ, nhưng không tự mãn. Vị ấy không vì thành tựu thiền định này, khen mình, chê người hay trở thành mê say tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu tri kiến. Do sự thành tựu tri kiến này, vị ấy hoan hỷ, nhưng không tự mãn. Vị ấy không vì thành tựu tri kiến này khen mình, chê người hay trở thành mê say tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu phi thời giải thoát. Này các Tỳ Kheo, sự tình này không thể xảy ra. Tỳ kheo ấy có thể từ bỏ phi thời giải thoát này."

Như vậy, này các Tỳ Kheo, Phạm hạnh này không phải vì lợi ích lợi dưõng, danh vọng, không phải vì lợi ích thành tựu giới đức, không phải vì lợi ích thành tựu thiền đnh, không phải vì lợi ích thành tựu tri kiến. Và này các Tỳ Kheo, tâm giải thoát bất động này chính là mục đích của Phạm hạnh này, là lõi cây, là mục tiêu cuối cùng của Phạm hạnh.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy và các Tỳ Kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

Trung Bộ Kinh, Kinh số 143

Kinh Giáo Giới Cấp Cô Độc

HT Thích Minh Châu dịch

Như vậy tôi nghe:

Một thời Thế Tôn trú ở Savatthi (Xá Vệ), Jetavana (Kỳ Đà Lâm) tại tịnh xá Ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Lúc bấy giờ, cư sĩ Cấp Cô Độc bị bệnh, khổ đau, bị trọng bệnh. Rồi cư sĩ Cấp Cô Độc gọi một người:

-- Hãy đến đây, này bạn. Hãy đi đến Thế Tôn; sau khi đến, nhân danh ta, cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn và bạch như sau: "Bạch Thế Tôn, cư sĩ Cấp Cô Độc bị bệnh, khổ đau, bị trọng bệnh. Cấp Cô Độc xin cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn." Rồi đi đến Tôn Giả Sariputta (Xá Lợi Phất), sau khi đến, nhân danh ta, cúi đầu đảnh lễ chân Tôn giả Sariputta và bạch như sau: "Thưa Tôn giả, cư sĩ Cấp Cô Độc bị bệnh, khổ đau, bị trọng bệnh. Cấp Cô Độc xin cúi đầu đảnh lễ chân Tôn giả Sariputta, và thưa như sau: 'Thưa Tôn giả, lành thay, nếu Tôn Giả Sariputta vì lòng từ mẫn, đi đến trú xứ của cư sĩ Cấp Cô Độc.' "

-- Thưa vâng, Tôn giả.

Người ấy vâng đáp cư sĩ Cấp Cô Độc, đi đến Thế Tôn, sau khi đến đảnh lễ chân Thế Tôn, rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, người ấy bạch Thế Tôn:

-- Bạch Thế Tôn, cư sĩ Cấp Cô Độc bị bệnh, khổ đau, bị trọng bệnh. Cấp Cô Độc xin cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn.

Rồi người ấy đi đến Tôn giả Sariputta, sau khi đảnh lễ Tôn giã Sariputta, rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, người ấy thưa với Tôn giả Sariputta:

-- Thưa Tôn Giả, cư sĩ Cấp Cô Độc bị bệnh, khổ đau, bị trọng bệnh. Cấp Cô Độc xin cúi đầu đảnh lễ chân Tôn giả Sariputta và thưa như sau: "Thưa Tôn giả, lành thay, nếu Tôn giả Sariputta vì lòng từ mẫn, đi đến trú xứ của cư sĩ Cấp Cô Độc."

Tôn giả Sariputta im lặng nhận lời. Rồi Tôn giả Sariputta đắp y, cầm bát, cùng với Tôn giả Ananda là thị giả, đi đến trú xứ của cư sĩ Cấp Cô Độc, sau khi đến liền ngồi trên chổ đã soạn sẵn. Sau khi ngồi, Tôn giả Sariputta nói với cư sĩ Cấp Cô Độc:

-- Này cư sĩ, ta mong rằng Ông có thể kham nhẫn; ta mong rằng Ông có thể chịu đựng. Ta mong rằng khổ thọ được giảm thiểu, không có gia tăng, sự giảm thiểu được rõ rệt không có gia tăng.

-- Thưa Tôn giả Sariputta, con không thể kham nhẩn, con không thể chịu đựng. Sự khổ thống của con gia tăng, không có giảm thiểu. Và sự gia tăng được rõ rệt, không có giảm thiểu. Thưa Tôn giả Sariputta, ví như một người lực sĩ chém đầu (một người khác) với một thanh kiếm sắc bén; cũng vậy, thưa Tôn giả Sariputta, những cơn gió kinh khủng thổi lên đau nhói trong đầu con. Thưa Tôn giả Sariputta, con không thể kham nhẩn, con không thể chịu đựng. Sự khổ thống của con gia tăng, không có giảm thiểu. Thưa Tôn Giả Sariputta, như một người lực sĩ lấy một giây nịt bằng da cứng quấn tròn quanh đầu rồi xiết chặt; cũng vậy thưa Tôn giả Sariputta, con cảm thấy đau đầu một cách kinh khủng. Thưa Tôn giả Sariputta, con không thể kham nhẩn, con không thể chịu đựng. Sự khổ thống của con gia tăng, không có giảm thiểu. Thưa Tôn Giả Sariputta, như một người đồ tể thiện xảo hay đệ tử người đồ tể cắt ngang bụng với con dao cắt thịt bò sắc bén; cũng vậy, thưa Tôn giả Sariputta, một cơn gió kinh khủng cắt ngang bụng con. Thưa Tôn giả Sariputta, con không thể kham nhẩn, con không thể chịu đựng. Sự khổ thống của con gia tăng, không có giảm thiểu. Thưa Tôn giả Sariputta, ví như hai lực sĩ, sau khi nắm tay của một người yếu hơn, nướng người ấy, đốt người ấy trên một hố than hừng; cũng vậy, thưa Tôn giả Sariputta, một sức nóng kinh khủng khởi lên trong thân con. Thưa Tôn giả Sariputta, con không thể kham nhẩn, con không thể chịu đựng. Sự khổ thống của con gia tăng, không có giảm thiểu.

-- Do vậy này cư sĩ, hảy học tập như sau:

"Tôi sẽ không chấp thủ con mắt, và tôi sẽ không có thức y cứ vào con mắt." Này cư sĩ, hãy học tập như vậy.

Do vậy này cư sĩ, hãy học tập như sau: "Tôi sẽ không chấp thủ tai, và tôi sẽ không có thức y cứ vào tai." Này cư sĩ, hãy học tập nhu vậy.

Do vậy ... không chấp thủ mũi, và tôi sẽ không có thức y cứ vào mũi ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ lưỡi, và tôi sẽ không có thức y cứ vào lưỡi ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ thân, và tôi sẽ không có thức y cứ vào thân ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ ý, và tôi sẽ không có thức y cứ vào ý ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ sắc, và tôi sẽ không có thức y cứ vào sắc ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ thanh, và tôi sẽ không có thức y cứ vào thanh ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ hương, và tôi sẽ không có thức y cứ vào hương ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ vị, và tôi sẽ không có thức y cứ vào vị ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ xúc, và tôi sẽ không có thức y cứ vào xúc ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ pháp, và tôi sẽ không có thức y cứ vào pháp ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ nhãn thức, và tôi sẽ không có thức y cứ vào nhãn thức ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ nhĩ thức, và tôi sẽ không có thức y cứ vào nhĩ thức ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ tỷ thức, và tôi sẽ không có thức y cứ vào tỷ thức ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ thiệt thức, và tôi sẽ không có thức y cứ vào thiệt thức ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ thân thức, và tôi sẽ không có thức y cứ vào thân thức ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ ý thức, và tôi sẽ không có thức y cứ vào ý thức... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ nhãn xúc, và tôi sẽ không có thức y cứ vào nhãn xúc... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ tỷ xúc, và tôi sẽ không có thức y cứ vào tỷ ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ thiệt xúc, và tôi sẽ không có thức y cứ vào thiệt xúc ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ thân xúc, và tôi sẽ không có thức y cứ vào thân xúc ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ ý xúc, và tôi sẽ không có thức y cứ vào ý xúc ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ thọ do nhãn thức sanh khởi, và tôi sẽ không có thức y cứ vào thọ do nhãn thức sanh khởi ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ thọ do nhĩ thức sanh khởi, và tôi sẽ không có thức y cứ vào thọ do nhĩ thức sanh khởi ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ thọ do tỷ thức sanh khởi, và tôi sẽ không có thức y cứ vào thọ do tỷ thức sanh khởi ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ thọ do thiệt thức sanh khởi, và tôi sẽ không có thức y cứ vào thọ do thiệt thức sanh khởi ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ thọ do thân thức sanh khởi, và tôi sẽ không có thức y cứ vào thọ do thân thức sanh khởi ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ thọ do ý thức sanh khởi, và tôi sẽ không có thức y cứ vào thọ do ý thức sanh khởi ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ địa giới, và tôi sẽ không có thức y cứ vào địa giới ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ thủy giới, và tôi sẽ không có thức y cứ vào thủy giới ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ hỏa giới, và tôi sẽ không có thức y cứ vào hỏa giới ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ phong giới, và tôi sẽ không có thức y cứ vào phong giới ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ hư không giới, và tôi sẽ không có thức y cứ vào hư không giới ... hãy học tập như vậy

Do vậy ... không chấp thủ thức, và tôi sẽ không có thức y cứ vào thức giới ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ sắc, và tôi sẽ không có thức y cứ vào sắc ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ thọ, và tôi sẽ không có thức y cứ vào thọ ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ tưởng, và tôi sẽ không có thức y cứ vào tưởng ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ hành, và tôi sẽ không có thức y cứ vào hành ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ thức, và tôi sẽ không có thức y cứ vào thức giới ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ hư không vô biên xứ, và tôi sẽ không có thức y cứ vào hư không vô biên xứ ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ thức vô biên xứ, và tôi sẽ không có thức y cứ vào thức vô biên xứ ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ vô sở hữu xứ, và tôi sẽ không có thức y cứ vào vô sở hữu xứ ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ phi tưởng phi phi tưởng xứ, và tôi sẽ không có thức y cứ vào phi tưởng phi phi tưởng xứ ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ thế giới ở đây, và tôi sẽ không có thức y cứ vào thế giới ở đây ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ thế giới khác, và tôi sẽ không có thức y cứ vào thế giới khác ... hãy học tập như vậy.

Do vậy ... không chấp thủ những gì được thấy, được nghe, được cảm thọ, được nhận thức, được hy cầu, được tư sát với ý, và tôi sẽ không có thức y cứ vào các pháp (nói trên)."

Này cư sĩ, hãy học tập như vậy.

Khi nghe như vậy, cư sĩ Cấp Cô Độc khóc và chảy nước mắt. Rồi Tôn giả Ananda nói với cư sĩ Cấp Cô Độc:

-- Này cư sĩ, Ông đang gượng lên mà sống, hay chìm xuống (cõi chết)?

-- Thưa Tôn giả Ananda, con không gượng lên mà sống, con đang chìm xuống cõi chết. Dầu cho bậc Đạo sư được con hầu hạ đã lâu và dầu các vị Tỷ Kheo, tu tập ý lực con chưa từng được nghe một thời thuyết pháp như vậy.

-- Này cư sĩ, thuyết pháp như vậy không nói cho các hàng cư sĩ mặc áo trắng. Này cư sĩ, thuyết pháp như vậy nói cho hàng xuất gia.

-- Vậy thưa Tôn giả Sariputta, hãy thuyết pháp như vậy cho hàng cư sĩ mặc áo trắng. Thưa Tôn giả Sariputta, có những thiện nam tử sanh ra với cấu uế không nhiều, nếu không được nghe pháp, sẽ bị đọa lạc; nhưng họ có thể biết được Chánh pháp.

Rồi Tôn giả Sariputta và Tôn giả Ananda sau khi giảng dạy cư sĩ Cấp Cô Độc với bài thuyết giảng, từ chổ ngồi đứng dậy và ra đi. Rồi cư sĩ Cấp Cô Độc, sau khi Tôn giả Sariputta và Tôn giả ra đi không bao lâu, sau khi thân hoại mạng chung liền sanh lên cõi Tusita (Đâu Suất Thiên). Rồi Thiên tử Cấp Cô Độc, khi đêm đã gần mãn, sau khi chói sáng toàn cảnh Jetavana (Kỳ Đà Lâm) với dung sắc thù thắng đi đến Thế Tôn, sau khi đảnh lể Thế Tôn và đứng một bên. Đứng một bên, Thiên Tử Cấp Cô Độc nói lên với Thế Tôn bài kệ sau đây:

Rừng Jetavana,

Tốt đẹp phước lành này,

Được chư Thiên, chúng Tăng,

Thường lui tới an trú,

Được Pháp Vương trú trì,

Ban hoan hỷ cho ta.

Nghiệp, minh (1) và chánh pháp (2)

Giới, tối thượng sanh mạng (3)

Chính nhờ các pháp trên,

Khiến chúng sanh thanh tịnh (4)

Không phải do giai cấp,

Không phải do tài sản,

Do vậy bậc Hiền Giả

Thấy rõ mục đích mình,

Suy tư pháp chân chánh,

Được thanh tịnh ở đây.

Như Sariputta,

Về tuệ, giới, tịch tịnh,

Bất luận Tỷ Kheo nào,

Đã tới bờ bên kia,

Hãy đạt được tối thắng

Trong những pháp kể trên

Thiên tử Cấp Cô Độc nói như vậy. Bậc Đạo sư tán đồng. Rồi Thiên tử Cấp Cô Độc suy nghĩ: "Bậc Đạo sư tán đồng ta." Rồi sau khi đảnh lể Thế Tôn, thân phía hữu hướng về Ngài rồi biến mất tại chổ.

Rồi Thế Tôn, khi đêm ấy đã mãn, gọi các Tỷ Kheo:

-- Này các Tỷ Kheo, đêm nay, một vị Thiên tử, khi đêm đã gần mãn, chiếu sáng toàn cảnh Jetavana với dung sắc thù thắng đã đi đến Ta, sau khi đến đảnh lể Ta rồi đứng một bên. Đứng một bên, vị Thiên tử ấy nói với ta bài kệ sau đây:

Rừng Jetavana,

Tốt đẹp phước lành này,

(...)

Hãy đạt được tối thắng

Trong những pháp kể trên

Nói vậy xong, này các Tỷ Kheo, vị Thiên tử ấy suy nghĩ: "Bậc Đạo sư tán đồng ta". Sau khi đảnh lể thân phía hữu hướng về Ta, rồi biến mất tại chỗ.

Khi được nghe nói vậy, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

-- Bạch Thế Tôn, có phải vị ấy là Thiên tử Cấp Cô Độc chăng? Bạch Thế Tôn, cư sĩ Cấp Cô Độc có lòng tịnh tín bất động đối với Tôn giả Sariputta.

-- Lành thay, lành thay, Ananda! Nhũng gì có thể thành đạt được bởi suy tư đã được đạt đến, này Ananda, chính Cấp Cô Độc là vị Thiên tử ấy, không một ai khác.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn Giả Ananda hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

Ghi chú:

(1) Minh: Vijjà, là sự hiểu biết vượt ngoài tầm các căn, Magganapannã, hay chánh kiến và chánh tư duy.

(2) Chánh pháp: Dhamma thuộc Định, Samàdhipakkikadhamma, chỉ cho chánh tinh tấn, chánh niệm và chánh định.

(3) Giới: Là đời sống người giữ giới cao thượng nhất, hay sila. Đây là chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng.

(4) Tự ngã được Bát Chánh Đạo làm cho thanh tịnh. Ở đây, Vijjà, Dhamma và Sila được giải thích như các pháp thuộc Bát Chánh Đạo.

Chân thành cảm ơn anh Phước Nguyễn đã có thiện tâm đánh máy lại bài kinh nầy, và đã gửi đăng trên diễn đàn VN-Buddhism@Saigon.Com trong tháng 6-1997.