So sánh các bộ luật Tỳ-kheo

Kinh Bất Động Lợi Ích

Ananjasappayasuttam

(Trung Bộ, Kinh số 106)

HT Thích Minh Châu dịch

[1]

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở giữa dân chúng Kuru (Câu Lâu). Kammassadhamma (Kiềm Ma Sát Đàm) là thị trấn của dân chúng Kuru. Tại đấy Thế Tôn gọi các Tỷ Kheo: Này các Tỷ Kheo! Thưa vâng, bạch Thế Tôn. Các Tỷ Kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

-- Này các Tỷ Kheo, các dục là vô thường, trống rỗng [2], giả dối, thuộc ngu si tánh. Này các Tỷ Kheo đây là lời chào xáo của kẻ ngu xây dựng trên giả dối. Các dục hiện tại [3] và các dục tương lai [4], các dục tưởng hiện tại và các dục tưởng tương lai, cả hai [5] đều thuộc lảnh vực của Ma, là cảnh giới của Ma, là chổ dinh dưởng của Ma, là chổ ăn uống của Ma.Ở đây, các bất thiện ý này dẫn đến tham dục, sân hận, khích động, và chính những pháp ấy tác thành chướng ngại ở đây cho Thánh đệ tử học tập.

Ở đây, này các Tỷ Kheo: Vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: Các dục hiện tại và các dục tương lai [6] ... cho Thánh đệ tử học tập. Vậy ta hảy an trú với tâm quảng đại, đại hành, và sau khi chiến thắng thế giới [7], sau khi xác định được vị trí của ý [8]. Khi ta an trú với tâm quảng đại, đại hành chiến thắng thế giới, xác định vị trí của ý, các bất thiện ý: tham dục, sân hận, khích động sẽ không nổi lên; các pháp ấy được đoạn trừ, tâm của ta [9] không trở thành hạn hẹp, trái lại thành vô lượng [10] khéo tu tập [11]. Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trở thành an tịnh trong giới xứ [12](của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu bất động ngay hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ [13]. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diển tiến ấy [14](samvattanikam vinnanam) có thể tùy theo đây đạt đến Bất Động. Như vậy này các Tỷ Kheo, được gọi là Đệ Nhất Hành Đạo Về Lợi Ích Bất Động.

Lại nữa này các Tỷ Kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau [15]: Những dục hiện tại và những dục tương lai, những dục tưởng hiện tại và những dục tưởng tương lai, và phàm bất cứ sắc pháp gì, là bốn đại chủng và sắc do bốn đại chủng tạo thành. Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trở thành an tịnh trong giới xứ (của nó), Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu bất động ngay trong hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ [16] . Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diển tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Bất Động. Như vậy này các Tỷ Kheo, được gọi là Đệ Nhị Hành Đạo Về Lợi Ích Bất Động.

Lại nữa này các Tỷ Kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau [17]: Những dục hiện tại và những dục tương lai, những dục tưởng hiện tại và những dục tưởng tương lai, những sắc pháp hiện tại và những sắc pháp tương lai, những sắc tưởng hiện tại và những sắc tưởng tương lai, cả hai đều vô thường. Cái gì vô thường không đáng để được hoan hỷ, không đáng để được hoan nghênh, không đáng được chắp trước. Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trở thành an tịnh trong giới xứ (của nó), Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu [18] Bất Động ngay trong hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diển tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Bất Động. Như vậy này các Tỷ Kheo, được gọi là Đệ Tam Hành Đạo Về Lợi Ích Bất Động.

Lại nữa này các Tỷ Kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau [19]: Những dục hiện tại và những dục tương lai, những dục tưởng hiện tại và những dục tưởng tương lai, những sắc pháp hiện tại và những sắc pháp tương lai, những sắc tưởng hiện tại và những sắc tưởng tương lai, và những bất động tưởng, tất cả tưởng, chổ nào các tưởng ấy được đoạn diệt không có dư tàn, như vậy là tịch tịnh, như vậy là thù diệu tức là vô sở hữu. Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trở thành an tịnh trong giới xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu Vô Sở Hữu Xứ ngay trong hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diển tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Vô Sở Hữu Xứ. Như vậy này các Tỷ Kheo, được gọi là Đệ Nhất Hành Đạo Về Lợi Ích Vô Sở Hữu Xứ.

Lại nữa này các Tỷ Kheo, Thánh đệ tử đi đến ngoài rừng hay đi đến dưới gốc cây và suy nghĩ nhu sau [20]: Trống không là tự ngã hay ngã này sở hữu [21]. Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trở thành an tịnh trong giới xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu Vô Sở Hữu Xứ ngay trong hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diển tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Vô Sở Hữu Xứ. Như vậy này các Tỷ Kheo, được gọi là Đệ Nhị Hành Đạo Về Lợi Ích Vô Sở Hữu Xứ.

Lại nữa này các Tỷ Kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau [22]: Ta không có bất cứ chổ nào, cho ai và trong hình thức nào, và sớ thuộc của ta không có bất cứ chổ nào, (cho ai) và trong hình thức nào. Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trở thành an tịnh trong giới xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu Vô Sở Hữu Xứ ngay trong hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diển tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Vô Sở Hữu Xứ. Như vậy này các Tỷ Kheo, được gọi là Đệ Tam Hành Đạo Về Lợi Ích Vô Sở Hữu Xứ.

Và lại nữa này các Tỷ Kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau [23]: Những dục hiện tại và những dục tương lai, những dục tưởng hiện tại và những dục tưởng tương lai, những sắc pháp hiện tại và những sắc pháp tương lai, những sắc tưởng hiện tại và những sắc tưởng tương lai, và những bất động tưởng, và những Vô Sở Hữu tưởng, tất cả các tưởng ấy được đoạn diệt không có dư tàn, như vậy là tịch tịnh, như vậy là thù diệu, tức là Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trở thành an tịnh trong giới xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ ngay trong hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diển tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, Như vậy này các Tỷ Kheo, được gọi là Hành Đạo Về Lợi Ích Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ.

Khi được nói như vậy, Tôn Giả Ananda bạch Thế Tôn:

-- Ở đây, bạch Thế Tôn, vị Tỷ Kheo hành trì như vậy và suy nghĩ: Nếu (trước) không có như vậy, thời không thể là của ta; nếu (nay) không có như vậy thời có thể sẽ không là của ta [24]. Ta đoạn trừ những gì hiện có và những gì đã có. Và như vậy vị ấy được xả [25]. Bạch Thế Tôn, một vị Tỷ Kheo như vậy có chứng được Niết Bàn không?

-- Ở đây này Ananda, một số Tỷ Kheo có thể chứng được cứu cánh Niết Bàn, và ở đây một số Tỷ Kheo có thể không chứng cứu cánh Niết Bàn.

-- Do nhân gì, do duyên gì, bạch Thế Tôn, ở đây một số Tỷ Kheo có thể chứng được cứu cánh Niết Bàn, và ở đây một số Tỷ Kheo có thể không chứng cứu cánh Niết Bàn?

-- Ở đây này Ananda, một số Tỷ Kheo hành trì như vậy và suy nghĩ: Nếu (trước) không có như vậy, thời không thể là của ta; nếu (nay) không có như vậy thời có thể sẽ không là của ta [26]. Ta đoạn trừ những gì hiện có và những gì đã có, và như vậy vị ấy được xả. Vị ấy hoan hỷ trong xả, hoan nghênh, chấp trước xả ấy. Do vị ấy hoan hỷ trong xả ấy, hoan nghênh, chấp trước xả ấy, thức lệ thuộc xả ấy và thủ trước xả ấy. Có thủ trước, này Ananda, vị ấy không chứng cứu cánh Niết Bàn.

-- Bạch Thế Tôn, vị ấy thủ trước là thủ trước chổ nào?

-- Này Ananda, Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ.

-- Bạch Thế Tôn,Tỷ Kheo ấy thủ trước, thủ trước như vậy là thủ trước tối thượng [27]

-- Này Ananda, vị Tỷ Kheo ấy thủ trước, thủ trước như vậy là thủ trước tối thượng. Này Ananda, đây là thủ trước tối thượng, tức là Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ. Ở đây này Ananda, vi Tỷ Kheo hành trì như vậy [28] và suy nghĩ: Nếu (trước) không có như vậy, thời không thể là của ta; nếu (nay) không có như vậy thời có thể sẽ không là của ta [29]. Ta đoạn trừ những gì hiện có và những gì đã có. Và như vậy vị ấy được xả. Vị ấy không hoan hỷ trong xả, không hoan nghênh, không chấp trước xả ấy. Do vị ấy không hoan hỷ trong xả ấy, không hoan nghênh, không chấp trước xả ấy, thức không lệ thuộc xả ấy và không thủ trước xả ấy. Không thủ trước, này Ananda, vị ấy chứng cứu cánh Niết Bàn.

-- Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu thay, bạch Thế Tôn! Chính nhờ y cứ sự này sự kia [30], bạch Thế Tôn, sự vượt thoát giòng nước mạnh đã được Thế Tôn [31] nói lên. Nhưng bạch Thế Tôn, thế nào là Thánh giải thoát?

-- Ở đây này các Tỷ Kheo, Thánh đệ tử [32] suy nghĩ như sau: Những dục hiện tại và những dục tương lai, những dục tưởng hiện tại và những dục tưởng tương lai, những sắc pháp hiện tại và những sắc pháp tương lai, những bất động tưởng, những vô sở hữu tưởng, và những phi tưởng phi phi tưởng xứ tưởng, cái gì thuộc tự thân [33], là tự thân. Đây là bất tử [34]tức là tâm giải thoát không thủ trước [35]. Này Ananda, đây là đạo lộ về lợi ích Bất Động được Ta thuyết giảng, đạo lộ về lợi ích Vô sở hữu xứ được Ta thuyết giảng, đạo lộ lợi ích Phi tưởng phi phi tưởng xứ được Ta thuyết giảng, là sự vượt qua giòng nước mạnh do y cứ sự này sự kia được Ta thuyết giảng, Thánh giải thoát được Ta thuyết giảng. Những gì này, Ananda, vị Đạo Sư cần phải làm, vì lòng từ mẫn mưu tìm hạnh phúc cho các đệ tử, những điều ấy đã được ta làm, vì lòng từ mẫn của Ta đối với ngươi. Này Ananda, đây là những gốc cây, đây là những khoảng trống. Hảy tu Thiền, này Ananda, chớ có phóng dật, chớ có hối hận về sau. Đây là lời dạy của ta cho ngươi.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn Giả Ananda hoan hỷ tin thọ lời Thế Tôn dạy.

Chú thích:

[ 1] Kinh Hán Tạng tương đương là Kinh Tịnh Bất Động Đạo Kinh.

[ 2] Tuccha, trống không, không có thường tánh, trụ tánh] không có ngã.

[ 3] Năm dục trưỡng dưỡng.

[ 4] Chỉ cho những gì không phải "ngay trong hiện tại"

[ 5] Các dục vọng và dục tưởng.

[ 6] xin đọc lại nguyên đoạn italic.

[ 7] Thế giới của năm căn.

[ 8] Sau khi quyết định về Jhàna.

[ 9] Trong Jhàna.

[10] Những gi thuộc về Sắc Giới và Vô Sắc Giới.

[11] Cái gì thuộc về Siêu Thế

[12] Đây là A La Hán quả hay A La Hán hướng hay Đệ Tứ Thiền hay hướng đi đến.

[13] Đây có thể đưa đến A La Hán quả và con đường hướng đến quả ấy hay đến Đệ Tam Thiền, Đệ Tứ Thiền. Nếu vị ắy không chứng được A La Hán quả, thì câu sau sẻ được áp dụng ở đây.

[14] Samvattanika Vinnàna hay thức hướng tiến, nói vị Tỷ Kheo ấy hướng tiến, khởi lên vì thức có hiệu quả này.

[15] Nghĩa là khi Vị ấy chứng Đệ Tứ Thiền.

[16] Sự bất động của Hư Không Vô Biên Xứ

[17] Nghĩa là khi vị này chứng Hư Không Vô Biên Xứ. Vị này có trí tuệ hơn hai vị Tỷ Kheo trước kia.

[18] Trong Thức Vô Biên Xứ.

[19] Nghiã là vị này chứng được Thức Vô Biên Xứ.

[20] Khi vị này vẫn còn tại Thức Vô Biên Xứ.

[21] Với tu tưởng Ngã và Ngã sở hữu, như vậy sự trống không có hai loại.

[22] Trong khi vị này còn ở Vô Sở Hữu Xứ nhưng sáng suốt hơn năm Tỷ Kheo trước.

[23] Khi vị này chứng Vô Sở Hữu Xứ.

[24] Nếu không có 5 loại hành động quá khứ của ta (chỉ cho 5 uẩn), thời nay ta không có 5 quả báo hiện tại này; nhưng nếu không có 5 loại hành động hiện tại, thời ta sẽ không có 5 loại quả báo trong tương lai.

[25] Do quán Vipassanà đưa lại.

[26] Nếu không có 5 loại hành động quá khứ của ta (chỉ cho 5 uẩn), thời nay ta không có 5 quả báo hiện tại này; nhưng nếu không có 5 loại hành động hiện tại, thời ta sẽ không có 5 loại quả báo trong tương lai.

[27] Vị ấy cố gắng được tái sanh trong cảnh giới tốt đẹp hơn.

[28] Nay nói đến A La Hán quả của Tỷ Kheo.

[29] Nếu không có 5 loại hành động quá khứ của ta (chỉ cho 5 uẩn), thời nay ta không có 5 quả báo hiện tại này; nhưng nếu không có 5 loại hành động hiện tại, thời ta sẽ không có 5 loại quả báo trong tương lai.

[30] Vì quả vị này và quả vị khác.

[31] Chú ý rằng kinh này nói đến vị khô-kiến A La Hán. Khô kiến: dry-insight, sukkha-vipassaka

[32] Đây nói vị Thánh khô-kiến đệ tử.

[33] Trong ba giới: Dục,Sắc và Vô Sắc. Ngoài ba giới này không có tự thân.

[34] Đây là sự thật, đây là thù diệu.

[35] Chỗ khác gọi là Nibbàna, nhưng đây chỉ cho vị khô-kiến A La Hán quả.

Chân thành cám ơn anh Phước Nguyễn đã có thiện tâm giúp đánh máy lại bài kinh nầy (02/98).

Trung Bộ Kinh - Kinh số 44

Tiểu Kinh Phương Quảng

(Culavedalla Sutta)

HT Thích Minh Châu dịch

Đức Phật khen ngợi Tỳ kheo ni Dhammadinna là vị pháp sư bậc nhất trong hàng tỳ kheo ni. Trong bài kinh nầy, Ni sư giải đáp các câu hỏi của ngài Visakha, một vị nam cư sĩ, và theo Chú giải, ông là chồng của Ni sư khi còn tại gia, là một thương gia ở Vương Xá, và đã đắc quả Bất lai.

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Rajagaha (Vương Xá), Tại Veluvana (Trúc Lâm), chỗ Kalandaka Nivapa. Rồi nam cư sĩ Visakha đến chỗ Tỷ-kheo-ni Dhammadinna ở, sau khi đến, đảnh lễ Tỷ-kheo-ni Dhammadinna rồi ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, nam cư sĩ Visakha thưa với Tỷ-kheo-ni Dhammadinna:

-- Thưa Ni sư, tự thân, tự thân, (Sakkaya), được gọi là như vậy. Thưa Ni sư, Thế Tôn gọi tự thân là như thế nào?

-- Hiền giả Visakha, Thế Tôn gọi năm thủ uẩn là tự thân, tức là sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn và thức thủ uẩn. Hiền giả Visakha, năm thủ uẩn này, Thế Tôn gọi là tự thân.

-- Lành thay, thưa Ni sư.

Nam cư sĩ Visakha hoan hỷ, tín thọ lời Tỷ-kheo-ni Dhammadinna nói, rồi hỏi Tỷ-kheo-ni Dhammadinna thêm một câu hỏi nữa:

-- Tự thân tập khởi, tự thân tập khởi, thưa Ni sư, được gọi là như vậy. Thưa Ni sư, Thế Tôn gọi tự thân tập khởi (Sakkayasamudaya) là như thế nào?

-- Hiền giả Visakha, khát ái này đưa đến tái sanh, câu hữu với hỷ và tham, tìm cầu hỷ lạc chỗ này chỗ kia, tức là dục ái, hữu ái và phi hữu ái. Hiền giả Visakha, Khát ái này Thế Tôn gọi là tự thân tập khởi.

-- Tự thân diệt, tự thân diệt, thưa Ni sư, được gọi là như vậy. Thưa Ni sư, Thế Tôn gọi tự thân diệt là như thế nào?

-- Hiền giả Visakha, sự đoạn diệt, không tham đắm, không có dư tàn của khát ái ấy, sự xả ly, sự vất bỏ, sự giải thoát, sự vô chấp. Hiền giả Visakha, sự đoạn diệt này, Thế Tôn gọi là tự thân diệt.

-- Thưa Ni sư, tự thân diệt đạo, tự thân diệt đạo, thưa Ni sư, được gọi là như vậy. Thưa Ni sư, Thế Tôn gọi tự thân diệt đạo là như thế nào?

-- Hiền giả Visakha, Con đường Thánh tám ngành này, Thế Tôn gọi tự thân diệt đạo, túc là chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.

-- Thưa Ni sư, thủ này tức là năm thủ uẩn kia hay thủ này khác với năm thủ uẩn?

-- Không phải, Hiền giả Visakha. Thủ này tức là năm thủ uẩn kia, thủ này không khác với năm thủ uẩn kia. Hiền giả Visakha, phàm có dục tham đối với năm thủ uẩn, tức là (chấp) thủ đối với chúng ở đây vậy.

-- Thưa Ni sư, thế nào là thân kiến?

-- Ở đây, Hiền giả Visakha, kẻ vô văn phàm phu không đến yết kiến các bậc Thánh, không thuần thục pháp các bậc Thánh, không tu tập pháp các bậc Thánh, không đến yết kiến các bậc Chân nhân, không thuần phục pháp các bậc Chân nhân, không tu tập pháp các bậc Chân nhân, xem sắc là tự ngã hay xem tự ngã là có sắc, hay xem tự ngã là trong sắc; xem thọ là tự ngã, hay xem tự ngã là có thọ, hay xem thọ là trong tự ngã, hay xem tự ngã là trong thọ; xem tưởng là tự ngã, hay xem tự ngã là có tưởng, hay xem tưởng là trong tự ngã, hay xem tự ngã là trong tưởng; xem hành là tự ngã, hay xem tự ngã là có hành, hay xem hành là trong tự ngã, hay xem tự ngã là trong hành; xem thức là tự ngã, hay xem tự ngã là có thức, hay xem thức là trong tự ngã, hay xem tự ngã là trong thức. Như vậy, Hiền giả Visakha, là thân kiến.

-- Thưa Ni sư, thế nào là không phải thân kiến?

-- Ở đây, Hiền giả Visakha, vị đa văn Thánh đệ tử đến yết kiến các bậc Thánh, thuần thục pháp các bậc Thánh, tu tập pháp các bậc Thánh, đến yết kiến các bậc Chân nhân, thuần phục pháp các bậc Chân nhân, tu tập pháp các bậc Chân nhân, không xem sắc là tự ngã, không xem tự ngã là có sắc, không xem tự ngã là trong sắc; không xem thọ là tự ngã, không xem tự ngã là có thọ, không xem thọ là trong tự ngã, không xem tự ngã là trong thọ; không xem tưởng là tự ngã, không xem tự ngã là có tưởng, không xem tưởng là trong tự ngã, không xem tự ngã là trong tưởng; không xem hành là tự ngã, không xem tự ngã là có hành, không xem hành là trong tự ngã, không xem tự ngã là trong hành; không xem thức là tự ngã, không xem tự ngã là có thức, không xem thức là trong tự ngã, không xem tự ngã là trong thức. Như vậy, Hiền giả Visakha, là không có thân kiến.

-- Thưa Ni sư, thế nào là Thánh đạo tám ngành?

-- Hiền giả Visakha, đây là Thánh đạo tám ngành, tức là chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.

-- Thưa Ni sư, Thánh đạo tám ngành này là hữu vi hay vô vi?

-- Hiền giả Visakha, Thắnh đạo tám ngành này là hừu vi.

-- Thưa Ni sư, ba uẩn được Thánh đạo tám ngành thâu nhiếp hay Thánh đạo tám ngành được ba uẩn thâu nhiếp?

-- Hiền giả Visakha, ba uẩn không bị Thánh đạo tám ngành thâu nhiếp; Hiền giả Visakha, Thánh đạo tám ngành bị ba uẩn thâu nhiếp. Hiền giả Visakha, chánh ngữ, chánh nghiệp và chánh mạng, những pháp này được thâu nhiếp trong giới uẩn. Chánh tinh tấn, chánh niệm và chánh định, những pháp này được thâu nhiếp trong định uẩn. Chánh tri kiến và chánh tư duy được thâu nhiếp trong tuệ uẩn.

-- Thưa Ni sư, thế nào là định, thế nào là định tướng, thế nào là định tư cụ, thế nào là định tu tập?

-- Hiền giả Visakha, nhất tâm là định, Bốn Niệm xứ là định tướng, Bốn Tinh cần là định tư cụ, sự luyện tập, sự tu tập, sự tái tu tập của những pháp ấy là định tu tập ở đây vậy.

-- Thưa Ni sư, có bao nhiêu hành?

-- Hiền giả, có ba loại hành này: thân hành, khẩu hành, và tâm hành.

-- Thưa Ni sư, thế nào là thân hành, thế nào là khẩu hành, thế nào là tâm hành?

-- Thở vô, thở ra, Hiền giả Visakha, là thân hành, tầm tứ là khẩu hành, tưởng và thọ là tâm hành.

-- Thưa Ni sư, vì sao thở vô thở ra là thân hành, vì sao tầm tứ là khẩu hành, vì sao tưởng và thọ là tâm hành?

-- Thở vô, thở ra, Hiền giả Visakha, thuộc về thân, những pháp này lệ thuộc với thân, nên thở vô thở ra thuộc về thân hành. Hiền giả Visakha, trước phải tầm và tứ rồi sau mới phát ra lời nói, nên tầm tứ thuộc về khẩu hành. Tưởng và thọ là tâm sở, các pháp này lệ thuộc với tâm, nên tưởng và thọ thuộc về tâm hành.

-- Thưa Ni sư, như thế nào là chứng nhập Diệt thọ tưởng định?

-- Hiền giả Visakha, Tỷ-kheo chứng nhập Diệt thọ tưởng định, vị ấy không nghĩ rằng: "Tôi sẽ chứng nhập Diệt thọ tưởng định", hay: "Tôi đang chứng nhập Diệt thọ tưởng định", hay: "Tôi đã chứng nhập Diệt thọ tưởng định." Vì rằng, tâm của vị này trước đã tu tập như vậy nên đưa đến trạng thái như vậy.

-- Thưa Ni sư, Tỷ-kheo chứng nhập Diệt thọ tưởng định, những pháp gì diệt trước, thân hành, khẩu hành, hay tâm hành?

-- Hiền giả Visakha, vị Tỷ-kheo chứng nhập Diệt thọ tưởng định, khẩu hành diệt trước, rồi đến thân hành, rồi đến tâm hành.

-- Thưa Ni sư, làm thế nào xuất khởi Diệt thọ tưởng định?

-- Hiền giả Visakha, vị Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, không có nghĩ rằng: "Tôi sẽ xuất khởi Diệt thọ tưởng định", hay: "Tôi đang xuất khởi Diệt thọ tưởng định", hay: "Tôi đã xuất khởi Diệt thọ tưởng định." Vì rằng, tâm của vị này trước đã tu tập như vậy nên đưa đến trạng thái như vậy.

-- Thưa Ni sư, Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, những pháp nào khởi lên trước, thân hành, hay khẩu hành hay tâm hành?

-- Hiền giả Visakha, Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, tâm hành khởi lên trước nhất, rồi đến thân hành, rồi đến khẩu hành.

-- Thưa Ni sư, khi Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, vị ấy cảm giác những xúc nào?

-- Hiền giả Visakha, khi Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, vị ấy cảm giác ba loại xúc: không xúc, vô tướng xúc, vô nguyện xúc.

-- Thưa Ni sư, khi Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, tâm của vị ấy thiên về gì, hướng về gì, khuynh hướng về gì?

-- Hiền giả Visakha, khi Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, tâm của vị ấy thiên về độc cư, hướng về độc cư, khuynh hướng về độc cư.

-- Thưa Ni sư, có bao nhiêu thọ?

-- Hiền giả Visakha, có ba thọ này: lạc thọ, khổ thọ, bất khổ bất lạc thọ.

-- Thưa Ni sư, thế nào là lạc thọ, thế nào là khổ thọ, thế nào là bất lạc bất khổ thọ?

-- Hiền giả Visakha, cái gì được cảm thọ bởi thân hay tâm, một cách khoái lạc, khoái cảm, như vậy là lạc thọ. Hiền giả Visakha, cái gì được cảm thọ bởi thân hay tâm, một cách đau khổ, không khoái cảm, như vậy là khổ thọ. Hiền giả Visakha, cái gì được cảm thọ bởi thân hay tâm không khoái cảm, không khoái cảm như vậy là bất khổ bất lạc thọ.

-- Thưa Ni sư, đối với lạc thọ, cái gì lạc, cái gì khổ? Đối với khổ thọ, cái gì khổ, cái gì lạc? Đối với bất khổ bất lạc thọ, cái gì lạc, cái gì khổ?

-- Hiền giả Visakha, đối với lạc thọ, cái gì trú là lạc, cái gì biến hoại là khổ. Đối với khổ thọ, cái gì trú là khổ, cái gì biến hoại là lạc. Đối với bất khổ bất lạc thọ, có trí là lạc, vô trí là khổ.

-- Thưa Ni sư, trong lạc thọ, có tùy miên gì tồn tại; trong khổ thọ, có tùy miên gì tồn tại; trong bất khổ bất lạc thọ, có tùy miên gì tồn tại?

-- Hiền giả Visakha, trong lạc thọ, tham tùy miên tồn tại; trong khổ thọ sân tùy miên tồn tại; trong bất khổ bất lạc thọ, vô minh tùy miên tồn tại.

-- Thưa Ni sư, có phải trong tất cả lạc thọ, tham tùy miên tồn tại; trong tất cả khổ thọ, sân tùy miên tồn tại; trong tất cả bất khổ bất lạc thọ, vô minh tùy miên tồn tại?

-- Hiền giả Visakha, không phải trong tất cả lạc thọ, tham tùy miên tồn tại; không phải trong tất cả khổ thọ, sân tùy miên tồn tại; không phải trong tất cả bất khổ bất lạc thọ, vô minh tùy miên tồn tại.

-- Thưa Ni sư, trong lạc thọ, cái gì phải từ bỏ? Trong khổ thọ, cái gì phải từ bỏ? Trong bất khổ bất lạc thọ, cái gì phải từ bỏ?

-- Hiền giả Visakha, trong lạc thọ, tham tùy miên phải từ bỏ. Trong khổ thọ, sân tùy miên phải từ bỏ. Trong bất khổ bất lạc thọ, vô minh tùy miên phải từ bỏ.

-- Thưa Ni sư, có phải trong tất cả lạc thọ, tham tùy miên phải từ bỏ? Trong tất cả khổ thọ, sân tùy miên phải từ bỏ? Trong tất cả bất khổ bất lạc thọ, vô minh tùy miên phải từ bỏ?

-- Hiền giả Visakha, không phải trong tất cả lạc thọ, tham tùy miên phải từ bỏ; trong tất cả khổ thọ, sân tùy miên phải từ bỏ; trong tất cả bất khổ bất lạc thọ, vô minh tùy miên phải từ bỏ. Ở đây, Hiền giả Visakha, vị Tỷ-kheo ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và an trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có tứ. Do vậy tham đã được từ bỏ, không còn tham tùy miên tồn tại ở đây. Ở đây, Hiền giả Visakha, vị Tỷ-kheo suy tư như sau: "Chắc chắn ta sẽ chứng và an trú trong trú xứ mà nay các vị Thánh đang an trú". Vì muốn phát nguyện hướng đến các cảnh giải thoát vô thượng, do ước nguyện ấy, khởi lên ưu tư. Do vậy, sân được từ bỏ, không còn sân tùy miên tồn tại ở đây. Ở đây, Hiền giả Visakha, vị Tỷ-kheo xả lạc và xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm thanh tịnh. Do vậy vô minh đã được từ bỏ, không còn vô minh tùy miên tồn tại nơi đây.

-- Thưa Ni sư, lạc thọ lấy gì làm tương đương?

-- Hiền giả Visakha, lạc thọ lấy khổ thọ làm tương đương.

-- Thưa Ni sư, khổ thọ lấy gì làm tương đương?

-- Hiền giả Visakha, khổ thọ lấy lạc thọ làm tương đương.

-- Thưa Ni sư, bất khổ bất lạc thọ lấy gì làm tương đương?

-- Hiền giả Visakha, bất khổ bất lạc thọ lấy vô minh làm tương đương.

-- Thưa Ni sư, vô minh lấy gì làm tương đương?

-- Hiền giả Visakha, vô minh lấy minh làm tương đương.

--Thưa Ni sư, minh lấy gì làm tương đương?

-- Hiền giả Visakha, minh lấy giải thoát làm tương đương.

-- Thưa Ni sư, giải thoát lấy gì làm tương đương?

-- Hiền giả Visakha, giải thoát lấy Niết Bàn làm tương đương.

-- Thưa Ni sư, Niết-bàn lấy gì làm tương đương?

-- Hiền giả Visakha, câu hỏi đi quá xa, vượt ra ngoài giới hạn câu trả lời. Hiền giả Visakha, phạm hạnh là để thể nhập vào Niết-bàn, để vượt qua đến Niết-bàn, để đạt cứu cánh Niết-bàn. Hiền giả Visakha, nếu Hiền giả muốn, hãy đến chỗ Thế Tôn ở, và hỏi ý nghĩa này. Và Thế Tôn trả lời cho Hiền giả như thế nào, hãy như vậy thọ trì.

Rồi nam cư sĩ Visakha hoan hỷ, tín thọ lời Tỷ-kheo-ni Dhammadinna giảng, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Tỷ-kheo-ni Dhammadinna, thân bên phải hướng về phía Tỷ-kheo-ni rồi từ biệt, đi đến chỗ Thế Tôn ở. Sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, nam cư sĩ Visakha thuật lại cho Thế Tôn tất cả câu chuyện đàm đạo với Tỷ-kheo-ni Dhammadinna. Khi nghe nói vậy. Thế Tôn nói với nam cư sĩ Visakha:

-- Này Visakha, Tỷ-kheo-ni Dhammadinna là bậc Hiền trí! Này Visakha, Tỷ-kheo-ni Dhammadinna là bậc Đại tuệ. Này Visakha, nếu Ông hỏi Ta ý nghĩa ấy, Ta cũng trả lời như Tỷ-kheo-ni Dhammadinna đã trả lời. Ông đối với ý nghĩa này, hãy như vậy thọ trì.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Nam cư sĩ Visakha hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.

Tiểu Kinh Phương Quảng,

Kinh 44, Trung Bộ Kinh.

Viện Nghiên Cứu Phật Học Việt Nam

Sài gòn, 1992

English Version:

Majjhima Nikaya 44

Culavedalla Sutta

The Shorter Set of Questions-and-Answers

Translated by Bhikkhu Thanissaro

Translator's note: The Buddha praised Dhammadinna the nun as the foremost Dhamma teacher among his nun disciples. In this discourse she answers questions put to her by a layman -- Visakha -- who, according to the commentary, was her former husband, a merchant of Rajagaha, and a non-returner.

I have heard that on one occasion the Blessed One was staying near Rajagaha in the Bamboo Grove, the Squirrels' Sanctuary. Then Visakha the lay follower went to Dhammadinna the nun and, on arrival, having bowed down to her, sat to one side. As he was sitting there he said to her, "'Self-identification. Self-identification,' it is said, lady. Which self-identification is described by the Blessed One?"

"There are these five clinging-aggregates, friend Visakha: form as a clinging-aggregate, feeling as a clinging-aggregate, perception as a clinging-aggregate, fabrications as a clinging-aggregate, consciousness as a clinging-aggregate. These five clinging-aggregates are the self-identification described by the Blessed One."

Saying, "Yes, lady," Visakha the lay follower delighted and rejoiced in what Dhammadinna the nun had said. Then he asked her a further question: "'The origination of self-identification, the origination of self-identification,' it is said, lady. Which origination of self-identification is described by the Blessed One?"

"The craving that makes for further becoming -- accompanied by passion and delight, relishing now here and now there -- i.e., craving for sensual pleasure, craving for becoming, craving for non-becoming: This, friend Visakha, is the origination of self-identification described by the Blessed One."

"'The cessation of self-identification, the cessation of self-identification,' it is said, lady. Which cessation of self-identification is described by the Blessed One?"

"The remainderless fading and cessation, renunciation, relinquishment, release, and letting go of that very craving: This, friend Visakha, is the cessation of self-identification described by the Blessed One."

"'The way of practice leading to the cessation of self-identification, the way of practice leading to the cessation of self-identification,' it is said, lady. Which way of practice leading to the cessation of self-identification is described by the Blessed One?"

"Precisely this noble eightfold path -- right view, right resolve, right speech, right action, right livelihood, right effort, right mindfulness, right concentration: This, friend Visakha, is the way of practice leading to the cessation of self-identification described by the Blessed One."

"Is it the case, lady, that clinging is the same thing as the five clinging-aggregates or is it something separate?"

"Friend Visakha, neither is clinging the same thing as the five clinging-aggregates, nor is it something separate. Whatever desire and passion there is with regard to the five clinging-aggregates, that is the clinging there."

"But, lady, how does self-identification come about?"

"There is the case, friend Visakha, where an uninstructed, run-of-the-mill person -- who has no regard for noble ones, is not well-versed or disciplined in their Dhamma; who has no regard for men of integrity, is not well-versed or disciplined in their Dhamma -- assumes form (the body) to be the self, or the self as possessing form, or form as in the self, or the self as in form.

"He assumes feeling to be the self....

"He assumes perception to be the self....

"He assumes (mental) fabrications to be the self....

"He assumes consciousness to be the self, or the self as possessing consciousness, or consciousness as in the self, or the self as in consciousness. This is how self-identification comes about."

"But, lady, how does self-identification not come about?"

"There is the case where a well-instructed noble disciple -- who has regard for noble ones, is well-versed and disciplined in their Dhamma; who has regard for men of integrity, is well-versed and disciplined in their Dhamma -- does not assume form to be the self, or the self as possessing form, or form as in the self, or the self as in form.

"He does not assume feeling to be the self....

"He does not assume perception to be the self....

"He does not assume fabrications to be the self....

"He does not assume consciousness to be the self, or the self as possessing consciousness, or consciousness as in the self, or the self as in consciousness. This is how self-identification does not come about."

"Now, again, lady, what is the noble eightfold path?"

"This is the noble eightfold path, friend Visakha: right view, right resolve, right speech, right action, right livelihood, right effort, right mindfulness, right concentration."

"Is the noble eightfold path fabricated or unfabricated?"

"The noble eightfold path is fabricated."

"And are the three aggregates [of virtue, concentration, and discernment] included under the noble eightfold path, lady, or is the noble eightfold path included under the three aggregates?"

"The three aggregates are not included under the noble eightfold path, friend Visakha, but the noble eightfold path is included under the three aggregates. Right speech, right action, and right livelihood come under the aggregate of virtue. Right effort, right mindfulness, and right concentration come under the aggregate of concentration. Right view and right resolve come under the aggregate of discernment."

"Now what is concentration, lady, what qualities are its themes, what qualities are its requisites, and what is its development?"

"Singleness of mind is concentration, friend Visakha; the four frames of reference are its themes; the four right exertions are its requisites; and any cultivation, development, and pursuit of these qualities is its development."

"Now, lady, what are fabrications?"

"These three fabrications, friend Visakha: bodily-fabrications, verbal fabrications, and mental fabrications."

"But what are bodily-fabrications? What are verbal fabrications? What are mental fabrications?"

"In-and-out breaths are bodily fabrications. Directed thought and evaluation are verbal fabrications. Perceptions and feelings are mental fabrications."

"But why are in-and-out breaths bodily fabrications? Why are directed thought and evaluation verbal fabrications? Why are perceptions and feelings mental fabrications?"

"In-and-out breaths are bodily; these are things tied up with the body. That's why in-and-out breaths are bodily fabrications. Having first directed one's thoughts and made an evaluation, one then breaks out into speech. That's why directed thought and evaluation are verbal fabrications. Perceptions and feelings are mental; these are things tied up with the mind. That's why perceptions and feelings are mental fabrications."

"Now, lady, how does the attainment of the cessation of perception and feeling come about?"

"The thought does not occur to a monk as he is attaining the cessation of perception and feeling that 'I am about to attain the cessation of perception and feeling' or that 'I am attaining the cessation of perception and feeling' or that 'I have attained the cessation of perception and feeling.' Instead, the way his mind has previously been developed leads him to that state."

"But when a monk is attaining the cessation of perception and feeling, which things cease first: bodily fabrications, verbal fabrications, or mental fabrications?"

"When a monk is attaining the cessation of perception and feeling, friend Visakha, verbal fabrications cease first, then bodily fabrications, then mental fabrications."[1]

"Now, lady, how does emergence from the cessation of perception and feeling come about?"

"The thought does not occur to a monk as he is emerging from the cessation of perception and feeling that 'I am about to emerge from the cessation of perception and feeling' or that 'I am emerging from the cessation of perception and feeling' or that 'I have emerged from the cessation of perception and feeling.' Instead, the way his mind has previously been developed leads him to that state."

"But when a monk is emerging from the cessation of perception and feeling, which things arise first: bodily fabrications, verbal fabrications, or mental fabrications?"

"When a monk is attaining the cessation of perception and feeling, friend Visakha, mental fabrications arise first, then bodily fabrications, then verbal fabrications."

"When a monk has emerged from the cessation of perception and feeling, lady, how many contacts make contact?"

"When a monk has emerged from the cessation of perception and feeling, friend Visakha, three contacts make contact: contact with emptiness, contact with the signless, and contact with the undirected."[2]

"When a monk has emerged from the cessation of perception and feeling, lady, to what does his mind lean, to what does it tend, to what does it incline?"

"When a monk has emerged from the cessation of perception and feeling, friend Visakha, his mind leans to seclusion, tends to seclusion, inclines to seclusion."[3]

"Now, lady, how many kinds of feeling are there?"

"These three kinds of feeling: pleasant feeling, painful feeling, and neither-pleasant-nor-painful feeling."

"What is pleasant feeling? What is painful feeling? What is neither-pleasant-nor-painful feeling?"

"Whatever is experienced physically or mentally as pleasant and gratifying is pleasant feeling. Whatever is experienced physically or mentally as painful and hurting is painful feeling. Whatever is experienced physically or mentally as neither gratifying nor hurting is neither-pleasant-nor-painful feeling."

"In what way is pleasant feeling pleasant, lady, and in what way painful?"

"Pleasant feeling is pleasant in remaining, and painful in changing, friend Visakha. Painful feeling is painful in remaining and pleasant in changing. Neither-pleasant-nor-painful feeling is pleasant in occurring together with knowledge, and painful in occurring without knowledge."

"What latent tendency lies latent in pleasant feeling? What latent tendency lies latent in painful feeling? What latent tendency lies latent in neither-pleasant-nor-painful feeling?"

"The latent tendency to passion lies latent in pleasant feeling. The latent tendency to irritation lies latent in painful feeling. The latent tendency to ignorance lies latent in neither-pleasant-nor-painful feeling."

"Does the latent tendency to passion lie latent in all pleasant feeling? Does the latent tendency to irritation lie latent in all painful feeling? Does the latent tendency to ignorance lie latent in all neither-pleasant-nor-painful feeling?"

"No...."

"What is to be abandoned in pleasant feeling? What is to be abandoned in painful feeling? What is to be abandoned in neither-pleasant-nor-painful feeling?"

"The latent tendency to passion is to be abandoned in pleasant feeling. The latent tendency to irritation is to be abandoned in painful feeling. The latent tendency to ignorance is to be abandoned in neither-pleasant-nor-painful feeling."

"Is the latent tendency to passion to be abandoned in all pleasant feeling? Is the latent tendency to irritation to be abandoned in all painful feeling? Is the latent tendency to ignorance to be abandoned in all neither-pleasant-nor-painful feeling?"

"No .... There is the case where a monk -- quite withdrawn from sensuality, withdrawn from unskillful qualities -- enters and remains in the first jhana: rapture and pleasure born from withdrawal, accompanied by directed thought and evaluation. With that he abandons passion. No latent tendency to passion lies latent there.[4] There is the case where a monk considers, 'O when will I enter and remain in the sphere that those who are noble now enter and remain in?' And as he thus nurses this yearning for the unexcelled liberations, there arises within him sorrow based on that yearning. With that he abandons irritation. No latent tendency to irritation lies latent there.[5] There is the case where a monk, with the abandoning of pleasure and pain -- as with the earlier disappearance of elation and distress -- enters and remains in the fourth jhana: purity of equanimity and mindfulness, neither pleasure nor pain. With that he abandons ignorance. No latent tendency to ignorance lies latent there."[6]

"Now what, lady, lies on the other side of pleasant feeling?"

"Passion lies on the other side of pleasant feeling."

"And what lies on the other side of painful feeling?"

"Irritation lies on the other side of painful feeling."

"What lies on the other side of neither-pleasant-nor-painful feeling?"

"Ignorance lies on the other side of neither-pleasant-nor-painful feeling."

"What lies on the other side of ignorance?"

"Clear knowing lies on the other side of ignorance."

"What lies on the other side of clear knowing?"

"Release lies on the other side of clear knowing."

"What lies on the other side of release?"

"Unbinding lies on the other side of release."

"What lies on the other side of Unbinding?"

"You've gone too far, friend Visakha. You can't keep holding on up to the limit of questions. For the holy life plunges into Unbinding, culminates in Unbinding, has Unbinding as its final end. If you wish, go to the Blessed One and ask him the meaning of these things. Whatever he says, that's how you should remember it."

Then Visakha the lay follower, delighting and rejoicing in what Dhammadinna the nun had said, bowed down to her and, keeping her to his right, went to the Blessed One. On arrival, having bowed down to the Blessed One, he sat to one side. As he was sitting there he told the Blessed One the full extent of the conversation he had had with Dhammadinna the nun. When this was said, the Blessed One said to him, "Dhammadinna the nun is wise, Visakha, a woman of great discernment. If you had asked me those things, I would have answered you in the same way she did. That is the meaning of those things. That is how you should remember it."

That is what the Blessed One said. Gratified, Visakha the lay follower delighted in the Blessed One's words.

Notes:

1. Verbal fabrication grows still on attaining the second jhana; bodily fabrication grows still on attaining the fourth jhana; mental fabrication grows still on attaining the cessation of perception and feeling.

2. Emptiness, the signless, and the undirected are names for a state of concentration that lies on the threshold of Unbinding. They differ only in how they are approached. According to the commentary, they color one's first apprehension of Unbinding: a meditator who has been focusing on the theme of inconstancy will first apprehend Unbinding as signless; one who has been focusing on the theme of stress will first apprehend it as undirected; one who has been focusing on the theme of not-self will first apprehend it as emptiness.

3. According to the commentary, "seclusion" here stands for Unbinding. On emerging from the cessation of perception and feeling, and having had contact with emptiness/the signless/the undirected, the mind inclines naturally to a direct experience of Unbinding.

4. In other words, once the pleasure of the first jhana has been used as a basis for giving rise to the discernment that leads to arahantship, the mind has no further latent tendency to passion in pleasant feeling. (The commentary says that this is true at attainment of non-returning, but this must be a mistake, as non-returners are still subject to passion for form and formless phenomena.).

5. Once this sorrow has has been used as a basis for giving rise to the discernment that leads to non-returning, the mind has no further latent tendency to irritation in painful feeling.

6. Once this feeling of neither pleasure nor pain has been used as a basis for giving rise to the discernment that leads to arahantship, the mind has no further latent tendency to ignorance in feelings of neither pleasure nor pain.

(Source: Access-to-Insight, http://world.std.com/~metta/)

Trung Bộ Kinh, Kinh số 115

Lý Duyên Khởi

Thích Thanh Từ

Trung Bộ Kinh (Kinh 115, Bahudhatuka Sutta) chép (tóm tắt):

Ngài A Nan Đà bạch Phật:

-- Bạch Thế Tôn! Cho đến mức độ nào là vừa đủ để nói: "Vị Tỳ Kheo thiện xảo về duyên khởi".

-- Ở đây này A Nan Đà, vị Tỳ Kheo nên biết như sau:

Nếu cái này có, cái kia có, do cái này sanh, cái kia sanh, nếu cái này không có, cái kia không có, do cái này diệt, cái kia diệt, tức là Vô minh duyên Hành, Hành duyên Thức, Thức duyên Danh Sắc, Danh Sắc duyên Lục Nhập, Lục Nhập duyên Xúc, Xúc duyên Thọ, Thọ duyên Ái, Ái duyên Thủ, Thủ duyên Hữu, Hữu duyên Sanh, do duyên Sanh, Lão, Tử, Sầu, Bi, Khổ, Ưu, Não sanh khởi.

Như vậy, này A Nan Đà là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này. Nhưng do diệt trừ, sự diệt trừ, sự ly dục hoàn toàn của chính Vô Minh này, các Hành diệt, do các Hành diệt Danh Sắc diệt. Do Danh Sắc diệt Lục nhập diệt. Do Lục nhập diệt Xúc diệt. Do Xúc diệt Thọ diệt. Do Thọ diệt Ái diệt. Do Ái diệt Thủ diệt. Do Thủ diệt Hữu diệt. Do Hữu diệt Sanh diệt. Do Sanh diệt Lão, Tử, Sầu, Bi, Khổ, Ưu, Não đoạn diệt. Như vậy là đoạn diệt hoàn toàn của khổ uẩn này. Cho đến như vậy này A Nan Đà là vừa đủ để nói vị Tỳ Kheo thiện xảo về Duyên khởi.

(Dựa theo bản dịch Việt của HT Minh Châu)

Bình giảng:

Phật chỉ nguyên nhân đưa con người vào đường sanh tử và mối manh giải thoát sanh tử một cách rõ ràng là 12 nhân duyên. Sự liên quan của 12 nhân duyên rất mật thiết, như sợi dây xích có 12 vòng... Khởi đầu của 12 vòng đó là Vô minh. Bởi một niệm bất giác nên hiện có Vô minh. Từ Vô minh nên có khởi niệm sanh diệt tạo nghiệp tức là Hành. Bởi do Hành thúc đẩy Thức đi thọ sanh tức là Thức. Thức là sắc chất hòa hợp thành bào thai gọi là Danh Sắc (vật chất và tinh thần). Do có Danh Sắc nên có Lục nhập (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý). Bởi có Lục nhập nên có Xúc, có Xúc nên sanh cảm Thọ. Vì cảm thọ nên có thọ vui hoặc thọ khổ. Nếu thọ khổ thì sanh tắng (ghét), thọ vui thì sanh Ái (ưa). Do Ái nên muốn bảo vệ vật mình yêu thích tức có Thủ. Bởi chấp thủ nên mới có thân sau là Hữu. Do có thân sau nên mới có Già, Bệnh, Chết, Ưu, Bi, Khổ, Não. Đó là theo chiều lưu chuyển (sanh diệt) tức là theo chiều thuận của sanh tử.

Trái lại, nếu trí huệ quán sát dứt si mê điên đảo, tức là phá vô minh. Vô minh hết thì niệm sanh diệt cũng hết, tức là dứt hành. Hành diệt thì thức cũng hết (thức diệt). Thức hết thì danh sắc cũng hết. Danh sắc hết thì lục nhập cũng không, lục nhập không nên không có xúc, xúc không thì thọ cũng không, thọ không thì ái cũng không, ái không thì thủ cũng không, thủ không thì thân sau cũng dứt, thân sau dứt, sự già, chết, lo buồn, khổ não cũng theo đó đoạn dứt. Tu tập quán sát như thế gọi là "quán hoàn diệt". Nghĩa là quán ngược chiều sanh tử để được giải thoát.

Tóm lại, nhìn vào 12 nhân duyên chúng ta thấy vô minh là chủ động đầu mối sanh tử, tiêu diệt vô minh là giải thoát sanh tử. Bởi đầu mối còn thì chi mạt ngọn ngành tiếp nối sanh trưởng, đầu mối diệt thì chi mạt ngọn ngành theo đó hết sạch.

Vậy nên người tu tập phải quán triệt lý nhân duyên của Phật dạy và dùng thanh kiếm trí tuệ sắc bén, thẳng tay chặt đứt sợi dây vô minh ràng buộc chúng ta trong nhiều kiếp để ra khỏi ngục tù sanh tử.

Thích Thanh Từ

(Trích "Nhặt lá bồ đề", Tập 3)

Trung Bộ Kinh, Kinh số 130

Kinh Thiên Sứ

(Devaduta Sutta)

Thích Thanh Từ

Trong Trung Bộ Kinh (Kinh 130), Phật bảo (tóm tắt):

-- "Này các Tỳ Kheo! Điều Ta đang nói, Ta không phải nghe từ một Sa Môn hay Bà La Môn nào khác. Những điều Ta đang nói chỉ được Ta biết mà thôi, chỉ được Ta thấy mà thôi, chỉ được Ta hiểu mà thôi".

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Ngài lại nói thêm như sau:

"Dầu Thiên Sứ báo động (già, bệnh, chết).

Thanh niên vẫn phóng dật

Chúng ưu buồn lâu dài

Sanh làm người hạ liệt.

Ở đây bậc Chân nhân

Được Thiên Sứ báo động

Không bao giờ phóng dật

Trong diệu pháp bậc Thánh

Thấy sợ trong chấp thủ

Trong hiện hữu sanh tử

Được giải thoát chấp thủ

Sanh tử được đoạn trừ

Được yên ổn an lạc

Ngay hiện tại tịch tịnh

Mọi oán hận sợ hãi

Các vị ấy vượt qua

Mọi đớn đau sầu khổ

Chúng đều được siêu thoát".

(Dựa theo bản dịch Việt của HT Minh Châu)

Bình giảng:

Trước tiên Phật xác định: Những điều Phật đang nói, chính do Ngài biết, Ngài thấy và Ngài hiểu chứ không phải do nghe các vị Sa Môn hay Bà La Môn nói. Những điều ấy là gì? Tức là già, bệnh và chết. Phật dùng bài kệ trên để giải thích.

Bốn câu kệ đầu chỉ cho kẻ phàm phu si mê, mặc dù già, bệnh, chết (Thiên Sứ) báo động, cho biết ai ai rồi cũng đi đến đó, nhưng họ vẫn buông lung đam mê ngũ dục (tài, sắc, danh, thực, thùy). Bởi đam mê ngũ dục, mà gây nghiệp thọ báo, chịu các đau buồn hiện tại và đời sau. Nếu có được sanh làm người cũng là kẻ hạ liệt thấp kém.

Trong các câu kệ tiếp theo, Phật nói: Ở đây ngược lại các vị chân thật tu hành, biết rõ sự già, bệnh, chết, mau chóng, nên không một niệm buông lung, thường sống trong diệu pháp của Phật. Các vị này thấy sợ các chấp thủ và trong sanh tử hiện hữu. Do vậy giải thoát chấp thủ, sanh tử được đoạn trừ. Họ yên ổn an lạc, ngay hiện tại được tịch tịnh. Các vị ấy vượt qua mọi oán hận sợ hãi và mọi đớn đau sầu khổ.

Tóm lại đại ý Phật nói: Tai hại của người si mê dù biết già, bệnh, chết, không ai tránh khỏi mà vẫn buông lung chạy theo ngũ dục, nên hiện đời có nhiều lo âu sầu khổ, đời sau sanh làm người hạ liệt; và khen ngợi người có trí tuệ chân thật tu hành biết rõ sự già, bệnh, chết, vô thường mau chóng, nên không buông lung. Biết sợ sanh tử và niệm ái trước trong sanh tử, hằng cầu thoát ly sanh tử, kết quả họ sẽ được an lạc, tịch tịnh dứt mọi khổ đau phiền lụy được siêu thoát tự tại.

Đây là điều kiện cốt yếu mà người tu phải thường tỉnh giác. Nếu môt niệm xen hở (buông lung) tức bị sanh tử trói cột. Hằng nhớ tức là giải thoát.

Trong kinh Di Giáo, Phật dạy: "Phải nghĩ đến lửa vô thường đang thiêu đốt thế gian, phải sớm cầu tự độ, chớ vì nhân duyên ngủ nghỉ (buông lung) mà để một đời qua suông không được lợi ích".

Vậy ai là người thấy rõ ba cõi là nhà lửa đang bừng cháy, phải nương lời Phật dạy trên tinh tấn tu hành để độ mình và độ thoát chúng sanh ra khỏi nhà lửa ba cõi.

Thích Thanh Từ

(Trích "Nhặt lá bồ đề", Tập 3)

Tôi chọn làm Tỳ Khưu

Dhammesaka lược dịch từ "Verses of Arahant Ratthapala",

Trung Bộ Kinh, Kinh 82 - Kinh Ratthapala

Đây là bài kệ của Đại Đức Ratthapala tóm lược lại cuộc đối thoại giữa Ngài và vua Koravya để nói lên lý do tại sao Đại Đức trở thành Tỳ kheo:

Tôi đã thấy biết bao người giàu có

Chưa bao giờ từ bỏ tánh tham lam

Vẫn mãi mê ham của cải bạc vàng

Vẫn khao khát chạy hoài theo khoái lạc

I see in the world

people with wealth

who, from delusion,

don't make a gift

of the treasure they've gained.

Greedy, they stash it away,

hoping for even more

sensual pleasures.

Tôi đã thấy biết bao là vua chúa

Chưa bao giờ an phận với giang san

Dù biên cương giáp bốn biển ngút ngàn

Vẫn muốn nữa, muốn biên thùy rộng mãi

A king who, by force,

has conquered the world

and rules over the earth

to the edge of the sea,

dissatisfied with the ocean's near shore,

longs for the ocean's

far shore as well.

Người thế gian, từ bần dân, vua chúa

Trước tử thần, tâm vẫn còn tham

Tiếc công danh, tiếc sự nghiệp chưa thành

Nhưng phải bỏ, tay buông xuôi, nhắm mắt

Kings and others

-- plenty of people --

go to death with craving

unabated. Unsated

they leave the body behind,

having not had enough

of the world's sensual pleasures.

Quanh người chết bao người than, kẻ khóc

"Hỡi người thân! Sao vội bỏ ra đi!"

Trong áo quan, người nằm đó im lìm

Lửa thiêu đốt, xác thân thành tro bụi

One's relatives weep

and pull out their hair.

'Oh woe, our loved one is dead,' they cry.

Carrying him off,

wrapped in a piece of cloth,

they place him

on a pyre,

then set him on fire.

Đem theo gì, trên mình manh vải liệm!

Còn lại chi, bia mộ khắc đôi hàng!

Dù muốn về trở lại cõi trần gian

Nhưng phải chịu tái sanh theo nghiệp định

So he burns, poked with sticks,

in just one piece of cloth,

leaving all his possessions behind.

They are not shelters for one who has died --

not relatives,

friends,

or companions.

Kẻ còn sống đang tranh giành thừa kế

Người chết nầy chỉ có nghiệp đem theo

Khi ra đi tay trắng chẳng mang gì

Bỏ con cái, bạn đời cùng của cải

His heirs take over his wealth,

while the being goes on,

in line with his kamma.

No wealth at all

follows the dead one --

not children, wives,

dominion, or riches.

Bách niên đại thọ bạc tiền nào mua nổi

Biển ngọc rừng vàng sao tránh khỏi già nua

Lời thánh nhân nhắc nhở lẽ Vô thường

Ngắn ngủi lắm! Kiếp người, nên ghi nhớ!

Long life

can't be gotten with wealth,

nor aging

warded off with treasure.

The wise say this life

is next to nothing --

impermanent,

subject to change.

Bậc có trí quán tưởng luôn sự chết

Phút lâm chung tâm bình thản an nhiên

Kẻ phàm phu không quán tưởng thường xuyên

Nên phút cuối lâm chung đầy sợ hãi

The rich and the poor

touch the touch of Death.

The foolish and wise

are touched by it, too.

But while fools lie as if slain by their folly,

the wise don't tremble

when touched by the touch.

Trí tuệ quý hơn tiền tài của cải

Trí tuệ giúp người đạt Đạo Quả Vô Sanh

Kẻ si mê biết bao kiếp đạt thành

Trôi nổi mãi trong luân hồi vô tận

Thus the discernment by which

one attains to mastery,

is better than wealth --

for those who haven't reached mastery

go from existence to existence,

out of delusion,

doing bad deeds.

Từ bào thai người sanh về cõi khác

Tiếp tục hành trình đi mãi không thôi

Còn vô minh, nghiệp quả trói thân mình

Hết Sinh-Tử-Tái Sinh vòng lẫn quẫn

One goes to a womb

and to the next world,

falling into the wandering on

-- one thing

after another --

while those of weak discernment,

trusting in one,

also go to a womb

and to the next world.

Như kẻ cướp chịu luật đời phân xử

Nghiệp chúng sinh, luật nhân quả nghiêm minh

Để đời sau, nghiệp cũ bước theo mình

Trổ quả dử, khổ người gây nghiệp ác

Just as an evil thief

caught at the break-in

is destroyed

by his own act,

so evil people

-- after dying, in the next world --

are destroyed

by their own acts.

Dục lạc ngũ trần, vị ngọt ngon thơm ngát

Làm động lòng, làm xao xuyến tâm can

Thấy hiểm nguy trong vị ngọt ẩn tàng

Làm ẩn sĩ, tôi sống đời thanh thản

Sensual pleasures --

variegated,

enticing,

sweet --

in various ways disturb the mind.

Seeing the drawbacks in sensual objects:

that's why, O king, I went forth.

Kiếp người mong manh như nhánh cây đầy trái

Gió rung cành, trái xanh, chín, rụng rơi!

Bởi hiểu thế, tôi đắp y cạo tóc

Làm Tỳ khưu vui đạo sống thanh bần

Just like fruits, people fall

-- young and old --

at the break-up of the body.

Knowing this, O king,

I went forth.

The contemplative life is better

for sure.

Dhammesaka lược dịch,

23-07-1999

English translation by

Bhikkhu Thanissaro

Kinh Ví Dụ Con Rắn

(Kinh số 22, Trung Bộ)