So sánh các bộ luật Tỳ-kheo

Bài Pháp Cho Người Già Bịnh

HT Thích Thanh Từ

Lời nói đầu: Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật

Tôi có may mắn được nghe cuộn băng của Hòa Thượng Thích Thanh Từ giảng cho các người già bịnh. Nhận thấy bài pháp rất thực tế và hữu ích cho tôi, tôi nghĩ nó có thể hữu ích cho nhiều người khác không có may được nghe. Do đó, tôi chép lại.

Vì đây là văn nói, nên lời văn không bóng bẩy, văn chương. Kính mong độc giả đạt ý, quên lời. Trong khi chép lại tôi cố gắng giữ nguyên lời Hòa Thượng nói. Tuy nhiên tôi cũng có bỏ bớt vài điệp ngữ để dễ đọc. Có vài chữ tôi không nghe rõ, tôi để dấu hỏi (?) để độc giả hiểu là có thể tôi đã chép lại chữ đó không đúng.

Tôi cám ơn bác Lê Huy Nhâm và anh Dương Quí Thưởng đã đọc và sửa lỗi dùm cho tôi.

Tuệ Phúc

Lý do có bài pháp này là do một Phật tử đến yêu cầu chúng tôi, nói rằng có cha mẹ già đang bịnh nặng muốn trong khi cha mẹ lâm chung được tỉnh táo sáng suốt. Chớ sợ e khi đó hôn mê hay là hoảng sợ thì không tốt. Vì cái tình của người Phật tử hiếu thảo cho nên tôi hứa nói bài pháp này, đồng thời cũng nghĩ thêm người già bịnh trong khi mệt mỏi mà đau đớn. Bài pháp này chúng tôi nói lên là cốt vì những người già và bệnh. Như vậy dường như là một bài pháp nói riêng cho một số người. Nhưng sự thực, tất cả chúng ta có người nào rồi khỏi cái già và bệnh đâu? Như vậy tất cả chúng ta cũng đều có ảnh hưởng trong đây.

Khi nói bài pháp này nhằm trong lúc tôi đang làm người vô sự, cho nên không có đọc sách, xem kinh. Do đó những câu chuyện mà tôi kể lại đây có khi tôi nhớ ý mà kể, hoặc là nhớ câu chuyện xảy ra lúc nào đó. Chỉ nhớ chừng mực, chớ không nhớ hết đầu đuôi gốc ngọn. Đồng thời cũng không nhớ được tên tuổi, vân vân. Mà tôi kể lên cốt để quí Phật tử nghe hiểu ý, chớ đừng có nghĩ rằng tôi kể không có đủ chứng cớ, hay là kể không đủ tên họ. Vì đây là lúc tôi đang làm cái việc vô sự. Đó là lý do tôi nói cái bài pháp này.

Bây giờ tới cái mục nói lên người chết hay cái chết không đáng sợ. Bởi vì tất cả người ta ai cũng có quan niệm sanh là vui, mà chết là khổ. Sanh là mừng, chết là sợ. Vì vậy cho nên ngày sinh nhựt người ta gọi là ngày ăn mừng sinh nhựt. Còn ngày chết, con cháu gọi là ngày úy kỵ, tức là ngày sợ sệt, sợ hãi. Như vậy, thì đối với người Phật tử hiểu đạo, cái ngày chết là cái đáng sợ hay không đáng sợ?

Thực tình thì cái chết là cái không đáng sợ gì hết. Tại sao? Một là vì cái già, cái bệnh là hai cái khổ trong bốn cái khổ nhà Phật nói sinh lão bệnh tử. Mà đã mang hai cái khổ này vào mình là một gánh nặng đau khổ. Như vậy đương gánh một gánh nặng đau khổ mà quăng đi thì liền được nhẹ nhàng. Như vậy chết là quăng được cái gánh nặng của già và bệnh. Lúc đó chúng ta thảnh thơi, chúng ta nhẹ nhàng thì có gì đâu mà phải sợ. Đó là một lý do chúng tôi nói chết là một cái không đáng sợ.

Hai nữa, là người Phật tử hiểu đạo thì tự nhiên biết rõ rằng kinh Phật thường nói có sanh là có tử. Tức là có sinh ra thì phải chết. Cái chuyện đó là cái chuyện thường, không ai tránh khỏi hết. Như đức Phật tu hành rốt cuộc rồi tám mươi tuổi Ngài cũng phải chết. Rồi các ông tiên mà chúng ta đọc ở trong truyện Tàu, tỉ dụ như bát tiên chẳng hạn, các ông đó tu nói rằng trường sanh bất tử. Nhưng sự thật thì cao lắm tám chín trăm năm rồi cũng mất, cũng chết. Cho nên tám ông tiên bây giờ tìm một ông cũng không ra. Dù như tu đắc đạo như Phật cái thân này tới hoại cũng phải hoại. Dầu cho luyện được thuốc trường sanh bất tử của mấy ông tiên, thân này tới lúc hoại cũng phải hoại. Chớ không bao giờ có người nào mà giữ được?

Vì vậy cho nên cái chết là cái lẽ thường, là cái việc chung cho tất cả, không ai tránh khỏi hết. Cái không tránh khỏi mà mình sợ thì chỉ là chuyện vô ích, nếu không nói đó là chuyện khờ khạo. Như vậy thì chúng ta là người hiểu đạo rồi, biết rằng mình có sanh thì mình phải có tử. Thì cái ngày chết là cái ngày nó sẽ đến. Bất cứ người nào cũng phải nhận. Như vậy thì chuyện chết là cái chuyện thường. Mà đã là thường thì không có sợ.

Cho nên chúng tôi nhớ ngài Tuệ Trung Thượng Sĩ. Khi ngài sắp tịch, ngài nằm trên bộ ngựa ở giữa chân trang (?). Ngài nằm nghiêng bên phải, nhắm mắt để tịch. Khi đó những người thiếp, những người hầu họ khóc rống lên. Ngài liền ngồi dậy súc miệng rửa mặt rồi ngài quở. Ngài nói rằng "sanh tử là lẽ thường nhiên tại sao các ngươi làm náo loạn chân tánh ta?" Thế rồi các vị hầu thiếp im lặng, ngài nằm nghiêng bên hữu rồi ngài tịch. Như vậy chúng ta thấy rằng cái chết đối với ngài chỉ thấy là chuyện thường. Mà đã là chuyện thường thì không có gì phải quan trọng hết. Do đó nên ngài tự tại ra đi.

Còn chúng ta cứ cho cái chết là lớn lao, đáng sợ, cho nên rồi tới đó chúng ta kinh hoàng. Mà kinh hoàng thì đau khổ. Vì vậy mà người Phật tử chân chính lúc nào cũng biết rõ rằng cái chuyện chết sống là cái chuyện không tránh được. Mà không tránh được thì chúng ta chuẩn bị ngay những cái gì cần sau khi chết. Chớ đừng có để tới đó rồi hoảng hốt, rồi sợ hãi, chỉ là chuyện vô ích thôi. Đó là điểm thứ hai.

Điểm thứ ba nữa, người Phật tử khi chúng ta đã hiểu đạo thì tự nhiên chúng ta tu, ít nhất là cũng giữ năm giới. Còn nếu nhiều hơn là thập thiện. Có giữ năm giới, biết tu thập thiện thì chết chúng ta sanh về đâu? Nếu giữ năm giới trọn vẹn thì chết chúng ta sẽ trở lại làm người đầy đủ các (?) đức. Tức là giới không sát sanh thì được tuổi thọ. Giới không trộm cướp thì được nhiều của cải. Giới không tà dâm thì được đẹp đẽ trang nghiêm. Giới không nói dối thì được lời nói thanh tao và mọi người tín nhiệm. Giới không uống rượu thì được trí tuệ sáng suốt. Mình sanh làm người rất đầy đủ các phần tốt đẹp của con người, không có gì thiếu thốn hết. Như vậy thì thân này nó hoại rồi được cái thân kế nó tốt đẹp hơn, phúc đức hơn, thì có gì chúng ta phải sợ?

Còn nếu chúng ta tu thập thiện thì bỏ thân này, chết sanh lên cỏi trời được hưởng nhiều phúc đức bằng mấy lần ở đây, tức là cái đẹp đẽ gấp bao nhiêu phần. Do đó, cho nên chúng tôi thường nói cái chết cũng như chúng ta đổi cái xe cũ lấy cái xe mới. Mà chiếc xe cũ xấu hư, chúng ta lấy chiếc xe mới tốt đẹp và toàn hảo hơn, thì có cái gì chúng ta buồn không? Do đó, cho nên chúng ta hoan hỉ khi bỏ thân này, vì biết rằng bỏ thân này chúng ta sẽ được cái tốt đẹp hơn, cái quý báu hơn, có gì đâu mà phải lo buồn. Vì vậy chết là cái không đáng sợ, mà chỉ sợ là mình không biết tu. Đó là cái điều mà tôi nhắc tất cả quí vị nào trong cái hoàn cảnh bệnh hoạn, đau ốm, không thể tin tưởng rằng mình sống lâu thì ráng nhớ để tu hành.

Đến một mục nữa là nói về cận tử nghiệp. Cận tử nghiệp nó rất là mạnh, nó có cái công dụng đưa chúng ta tới chỗ tốt hay chỗ xấu trong khi mà chúng ta sắp lâm chung. Bây giờ trước hết nói cái cộc cạnh (?) cận tử nghiệp của người làm ác lúc gần chết. Nếu người khi gần chết mà khởi cái tâm ác thì liền đổi cả cái sự tu hành hay là cái công đức trước của mình có mà liền sanh ở cái chỗ không tốt.

Tôi có đọc ở trong kinh, có một đoạn mà tôi quên tên. Có một người tu theo ngoại đạo đến cái quả vị định phi phi tưởng. Nếu người đó chết thì sẽ sanh về cỏi trời phi phi tưởng thiên. Nhưng mà khi gần chết có một cái duyên, nó làm cho ông nổi giận. Ông bực tức lên, rồi ông chết. Khi chết ông phải sanh làm con chó sói. Thì như vậy, từ cái quả vị cõi trời phi phi tưởng mà chuyển thành một con vật xấu xa, thì quí vị nghĩ cái cận tử nghiệp nó nguy hiểm vậy.

Cận tử nghiệp là cái nghiệp gần lúc chết. Gần lúc chết mà khởi cái niệm ác, khởi cái niệm dữ thì có thể sanh ở cõi ác, cõi dữ. Bởi vậy cho nên chúng ta thấy ở trong cõi người cũng như ở trong các loài thú, có những con thú sinh ra, hoặc có những con người sanh ra một thời gian ngắn rồi chết. Chúng ta không hiểu nếu là cái duyên làm người, hoặc là làm thú thì họ phải ở lâu để cho mãn cái kiếp người, kiếp thú. Tại sao chỉ một thời gian ngắn rồi họ đi? Đó là để nói rằng những người đó, lý đáng họ không sanh ở chỗ đó. Nhưng vì cái cận tử nghiệp của họ mạnh cho nên rồi họ phải sanh. Sanh trong đó một thời gian, rồi họ phải chết để họ sanh chỗ khác theo cái tích lũy nghiệp, tức là cái nghiệp chứa đựng lâu dài của họ. Chớ không phải ngay nơi đó họ liền hết. Vì vậy cho nên cái cận tử nghiệp có một sức mạnh đưa đẩy người ta đi tới cái chỗ mà sinh ra không đúng như cái sở nguyện của mình, vì cái cơn nóng giận hoặc là nổi những cái niệm ác trong khi sắp lâm chung. Đó là tôi nói trường hợp cái cận tử nghiệp về ác.

Bây giờ nói cái cận tử nghiệp thiện. Tức là người gần chết mà khởi cái niệm lành, tức là lúc sắp lâm chung khởi cái niệm lành liền sanh ở cái cõi lành. Dù cho cái tích lũy nghiệp của họ là ác, tức là cái nghiệp chứa đựng sẵn có là ác, nhưng mà khi sắp chết họ lại khởi cái niệm thiện thì chuyển được sanh ở chỗ lành. Vì vậy mà cái cận tử nghiệp nó làm cho cái tích lũy nghiệp bị mờ đi. Nói như vậy không có nghĩa là mất. Nhưng mờ nghĩa là họ phải theo cái cận tử nghiệp một thời gian rồi mới dừng cái cận tử nghiệp. Tức là hết cái cận tử nghiệp thì họ mới trả lại cái tích lũy nghiệp.

Cái nghiệp tích lũy là cái nghiệp quan trọng mình chứa đựng từ trước. Tức là trong cái đời sống của mình từ thuở nhỏ cho đến lớn, giả sử mình chứa những điều lành, điều tốt, mình chứa đầy đủ, nhưng tới giờ chót mình lại khởi những cái ác, cái xấu, thì cái cận tử nghiệp nó lôi đi. Lôi đi trả hết cái cận tử nghiệp đó rồi thì trở lại cái tích lũy nghiệp cũ. Tức là mình lành thì được hưởng lành, chớ không phải là mất hẳn. Nhưng mà vì cái cận tử nghiệp nó mạnh cho nên nó dẫn mình đi trước để mà trả theo cái tâm niệm lúc sắp lâm chung. Bởi vậy cho nên khi sắp lâm chung chúng ta phải ráng dè dặt tối đa không có nên khởi những tâm niệm ác, vân vân.

Bây giờ nói cái cận tử nghiệp thiện nó có thể chuyển cả cái nghiệp ác của mình trước, tích lũy nghiệp ác hồi trước. Thí dụ như trường hợp này chúng tôi đọc trong kinh thấy. Người mà phạm hai tội trong năm tội ngũ nghịch là ông Đề Bà Đạt Đa. Chính ông khi sắp chết thì Đức Phật đã thọ ký rằng phải đọa địa ngục. Do đó cho nên khi ông gần chết ông hối hận, ông chấp tay hướng về Phật, ông xin sám hối. Sau đó ông chết, ông đọa địa ngục. Tới sau này, Đức Phật kể lại cho ngài A Nan nghe. Ông Đề Bà Đạt Đa tuy là đọa địa ngục vì phạm tội ngũ nghịch, nhưng mà khi ông sắp chết, ông biết hối hận, thành tâm sám hối với Phật, cho nên sau khi đọa địa ngục rồi thì ông sẽ được trở lại làm người. Gặp Phật Pháp tu hành, sau này ông cũng chứng quả thành Phật, cho nên Phật thọ ký ông sau này thành Phật.

Như vậy mới thấy rằng cả đời ông, ông đã tạo những nghiệp ác. Nhưng khi sắp lâm chung, ông đã có cái tâm thức tỉnh, hối cải, thì sau này cái nghiệp ác hết thì ông cũng dược sanh ở cõi lành, và ông sẽ được tu hành chớ không có mất. Đó là để nói cái cận tử nghiệp lành nó có thể giúp cho người mà sau này có thể phải chịu cái khổ lâu dài liền chuyển được cái khổ ngắn chớ không có lâu dài nữa. Đó là một chuyện.

Còn một chuyện nữa, có một vị thiên ở cỏi trời Ba Mươi Ba. Hôm đó ông biết ông hết phước, ông sắp chết. Khi chết ông dùng con mắt thiên nhãn. Ông nhìn ông biết cái nghiệp của ông sẽ được sanh làm con ông trưởng giả ở dưới nhân gian. Và sau cái kiếp làm con ông trưởng giả đó, ông sẽ đọa địa ngục. Cho nên ông hoảng quá, ông sợ, ông khóc rống lên. Ông kêu "có ai cứu tôi". Ông cứ la mãi như vậy. Khi đó trời Đế Thích đến hỏi vì lý do gì mà ông khóc than như vậy. Ông mới trình bày cái chỗ thấy của ông, và ông hoảng sợ quá. Trời Đế Thích bảo nếu ông muốn cứu thì ông nên hướng về tam bảo, qui y tam bảo, thì ông có thể sẽ được cứu. Ông mới hỏi qui y tam bảo là sao. Trời Đế Thích mới bảo qui y tam bảo có nghĩa là qui y với Phật, qui y với Pháp, qui y với Tăng. Ông mới nói Phật ở đâu. Trời Đế Thích mới nói Phật đang thuyết pháp ở vườn Trúc gần Vương Xá. Ông mới nói tôi sắp chết làm sao đi xuống đó để qui y được. Trời Đế Thích nói không sao. Bây giờ ông cứ quì chấp tay hướng về chỗ Phật thuyết pháp, ông nói to lên như thế này. Nói con tên gì đó, xin qui y Phật, qui y Pháp, qui y Tăng. Nói như vậy ba lần, xin Phật cứu con, xin Phật độ con. Ông nói ba lần như vậy thì sẽ được Phật độ.

Ông liền quì gối chấp tay hướng về vườn Trúc mà ông nói (?) ba lần con xin qui y Phật, qui y Pháp, qui y Tăng, xin Phật cứu độ con. Sau khi nói ba lần đó rồi thì ông liền chết. Quả là ông sanh xuống trần gian làm con ông trưởng giả. Nhưng khi người con ông trưởng giả đó lớn lên, một hôm gặp Phật đi khất thực ngang nhà thì đứa bé thấy Phật liền phát tâm muốn đi tu. Rồi sau đó được Phật độ đi tu và tu hành chứng được quả A La Hán. Thì như vậy để thấy rằng cái cận tử nghiệp để hướng về tam bảo, qui y mà sau này thoát khỏi đọa địa ngục và lại còn được xuất gia tu hành tiến tới giải thoát.

Như vậy cái cận tử nghiệp rất là quan trọng. Nếu mà tất cả chúng ta không biết, để cho cái cận tử nghiệp nó chuyển thành ác thì đưa chúng ta tới cõi ác. Còn nếu chúng ta biết dù trước kia có làm ác mà bây giờ chúng ta chuyển thành thiện thì nó cũng đưa chúng ta tới cõi lành. Do đó người Phật tử chân chính phải nhớ, phải biết rõ cái quan trọng của cận tử nghiệp.

Tuy nhiên, nói như vậy không có nghĩa là phủ nhận cái tích lũy nghiệp. Tích lũy nghiệp là cái nghiệp mình chất chứa từ khi có mặt mình cho tới già. Nếu mà từ nhỏ tới lớn mình làm điều lành nhiều, đó gọi là cái tích lũy nghiệp thiện. Nếu từ nhỏ tới lớn mình làm điều ác nhiều thì gọi đó là tích lũy nghiệp ác. Cái tích lũy nghiệp đó, nếu mà khi mình sắp lâm chung, mình không khởi những niệm ác thì con đường thiện, nhất định mình đi tới luôn. Còn nếu tích lũy nghiệp thiện, mà khi sắp lâm chung lại khởi niệm ác thì con đường thiện của mình phải bị quanh co. Có khi nó dẫn mình tới chỗ dữ. Ngược lại, nếu cái tích lũy nghiệp ác mà tới khi sắp lâm chung mình lại khởi cái niệm thiện, thì cái con đường ác, lý đáng mình phải chịu mà bây giờ mình lại chuyển ra con đường lành. Do đó cho nên cái cận tử nghiệp rất là mạnh, rất là đáng sợ. Tất cả các vị nào mà tuổi lớn, hay bịnh hoạn, phải nghĩ tới cái cận tử nghiệp mà dè dặt tối đa, chớ không nên để cho nó tạo cái ảnh hưởng lớn gây cho chúng ta cái đau khổ sau này. Đó là tôi nói về cái sức mạnh của cận tử nghiệp.

Bây giờ nói những điều cấm kỵ của người khi sắp lâm chung. Những điều cấm kỵ là những điều không bao giờ nên làm, nên có, khi chúng ta biết đạo lý. Một là khi sắp lâm chung cấm kỵ không nên sanh giận. Tức là khi chúng ta sắp tắt thở thì dầu có cái gì trái ý, chúng ta cũng bỏ qua. Lo cho cái chết của mình, chớ không có buồn, có giận làm gì. Nếu sân giận thì chúng ta phải đọa vào những cõi dữ, làm những con vật hung dữ. Khó mà tránh khỏi. Đó là cái thứ nhất.

Cái thứ hai là phải dứt cái tâm oán thù. Nếu ôm cái tâm oán thù thì khi nhắm mắt chúng sẽ đi theo cái nghiệp oán thù mà đền đền trả trả không có ngày cùng. Tức là mình thù người thì sanh ra gặp khắc nhau, hại nhau. Tức là cái đau khổ nó chồng chất không biết đến đâu cho hết. Vì vậy mà cái tâm oán thù chúng ta phải dứt.

Cái thứ ba là cái tâm yêu tiếc. Tức là yêu mến con cháu, tiếc của cải, vân vân. Đó cũng là cái nguy hiểm. Nghĩa là càng yêu tiếc thì tức nhiên lại có thể bị trầm luân. Đó là bị chết, rồi trở lại làm những con vật không tốt. Như trong sử các vị tổ, ba mươi ba vị tổ, ở Ấn Độ có một vị tổ, tôi không nhớ tên rõ. Một hôm ngài đi khất thực, đi ngang nhà một ông trưởng giả. Khi đó ông trưởng giả đi khỏi, có con chó chạy ra sủa. Nó sủa to lên. Ngài nhìn nó ngài mới quở: "Ngươi vì cái bịnh tiếc của mà phải sinh trở lại làm chó giữ của mà ngươi không biết thân, còn sủa om sòm".

Ngài quở nó như vậy rồi nó buồn. Nó bỏ ăn. Ông trưởng giả về, ông rất là yêu mến con chó. Bây giờ thấy nó bỏ ăn, ông tức quá. Ông hỏi lý do thì người nhà nói sáng mai có một ông sa môn đi ngang qua. Nó sủa rồi không biết ông nói gì với nó. Cho nên bây giờ nó bỏ ăn. Ông trưởng giả hỏi ông sa môn đó ở đâu. Người nhà chỉ và nói vị đó khất thực rồi về ở đàng đầu làng. Ông mới tìm tới nhà. Khi tìm tới nhà rồi với cái tâm sân hận, ông nói:

--"Có phải ông khi sáng mai nói gì con chó của tôi mà bây giờ nó giận, nó buồn, nó bỏ ăn. Tại sao vậy?"

Ngài nói:

--"Ông đừng có nóng giận. Ta sẽ nói cho ông nghe."

Ông trưởng giả mới dịu lại. Ngài mới nói rằng:

--"Con chó đó nó là cha của ông."

Ông trưởng giả càng tức hơn nữa. Ông nói:

--"Tại sao con chó là cha tôi?"

Ngài mới nói:

--"Nếu ngươi không tin ta thì về ngay cái chỗ giữa cái giường của ông thân ngươi ngủ mà bây giờ con chó nó hay nằm ở dưới đất, ông đào xuống, ông sẽ thấy một chén (?) vàng. Bởi vì cha ông khi chết chôn cái chén (?) vàng ở đó mà không có trối trăn được với ông, cho nên bây giờ, vì tiếc của, nên phải sanh trở lại làm chó để giữ của. Nếu ông không tin ta thì về nhà đào sẽ thấy."

Khi đó ông hoảng hốt, ông liền không lớn tiếng với tổ nửa. Ông trở về ông đào, thì quả nhiên ông đào xuống thì ông thấy một chén (?) vàng. Ông đem lên. Chừng đó ông mới hoảng, ông chạy tới, cầu xin tổ cứu cha ông. Tổ mới khuyên ông bây giờ đem của đó bố thí vào những việc phải thì cha ông hết nghiệp. Ông liền đem của đó bố thí, thì sau đó con chó mới chết. Như vậy, chính vì cái yêu tiếc của mà rồi phải trở lại làm chó để giữ của. Cái điều đó là cái điều đáng sợ.

Cho nên ở đây tôi gọi là ba điều cấm kỵ trước khi lâm chung, người Phật tử phải nhớ đừng bao giờ cho xảy ra. Tôi nhắc lại, điều thứ nhứt là tâm sân giận. Điều thứ hai là tâm oán thù. Điều thứ ba là tâm yêu tiếc. Yêu con, tiếc của. Phải đừng có ba cái tâm đó, thì như vậy mới khỏi có những cái đọa những đường khổ. Chớ còn ôm ba cái tâm đó là nguy hiểm.

Nhắc lại, khi sắp lâm chung cần khởi cái tâm thiện. Nếu khi lâm chung mà khởi tâm thiện thì chúng ta sẽ được những điều lành, điều tốt. Những tâm thiện là tâm gì? Hoặc là khi sắp lâm chung liền khởi cái tâm bố thí, tức là giúp đỡ người nghèo, kẻ bệnh. Mình có phương tiện tới đâu, mình phát tâm tới đó. Khuyên con cháu phải làm việc bố thí, giúp đỡ cho người nghèo, kẻ bệnh, ... (?) Điều thứ hai là phát tâm cúng dường tam bảo, nếu người đã qui y rồi. Nếu người chưa qui y thì phát tâm qui y tam bảo. Để cho cái tâm thiện của mình tăng trưởng. Như vậy sẽ được cái hướng tiến đến cái điều thiện, rồi sẽ đi con đường thiện. Ba nữa là phát tâm phóng sanh, tức là cứu những con vật bị người ta bắt, người ta giết. Mình có thể cứu nó, nghĩa là mua, hoặc là tìm cách nào đó, dùng phương tiện nào đó, để giúp những con vật không bị chết. Đó gọi là phát cái tâm phóng sanh.

Như vậy bố thí, cúng dường, phát tâm phóng sanh là cái tâm lành. Mà phát cái tâm lành như vậy thì tự nhiên lần lần chúng ta sẽ đi con đường lành. Đó là cái điều cần phải khởi tâm trong lúc sắp lâm chung.

Bây giờ nói đến người Phật tử biết tu thì khi sắp lâm chung cần phải có những điều mà mình ứng dụng để gìn giữ cái tâm mình luôn luôn đi đúng đường, không có lệch lạc. Nếu cái người tu tịnh độ lâu nay chuyên niệm Phật, thì khi mình càng bệnh nặng, bệnh nhiều, thì mình phải ráng nhớ niệm Phật không quên. Lúc nào tâm mình cũng hướng về Phật, chớ không có lơi lỏng. Không có nghĩ tới con, nghĩ tới cháu, nghĩ tới tài sản gì hết. Chỉ nhớ Phật thôi. Như vậy nhứt định sẽ đi theo Phật, không nghi ngờ. Đó là điều thứ nhứt cho những người biết niệm Phật, chuyên về niệm Phật, thì phải nhớ niệm Phật chớ đừng quên.

Còn hai là người không chuyên niệm Phật mà thường coi kinh sách, bây giờ gần chết thì phải nhớ một bài kệ. Tỉ dụ như quí vị thường tụng kinh Kim Cang chẳng hạn, thì quí vị phải nhớ một bài kệ, tức là nhớ tới Pháp. Hồi nãy là mình nhớ Phật, như người niệm Phật Di Đà, thì nhớ tới Phật Di Đà, niệm hoài. Còn ở đây, chúng ta nghiên cứu kinh điển, học Pháp của Phật, thì bây giờ nhớ Pháp, tức là tụng một bài kệ. Như bài kệ nói rằng "nhứt thiết hữu vi pháp, như mộng huyễn bào ảnh, như lộ diệc như điện, ưng tác như thị quán", trong kinh Kim Cang. Nghĩa là tất cả pháp hữu vi, như mộng, như huyễn, như bọt, như bóng. Không có cái gì là thiệt hết. Như sương, cũng như điện chớp. Chớp nhoáng rồi mất, nó không có còn lâu dài. Mà phải luôn luôn quán như thế đó. Chúng ta tụng mãi cái bài kệ đó thì tâm hồn chúng ta được trong sáng, nó không có kinh hoàng trong khi mình sắp lâm chung. Đó là trường hợp thứ hai.

Trường hợp thứ ba, nếu người biết tu thiền, tâm mình đã yên tĩnh phần nào thì nhớ lúc sắp lâm chung mình hằng sống với cái tâm thanh tịnh. Chớ đừng có chạy theo cái tâm vọng tưởng điên đảo. Nghĩa là nhớ ngay trong con người bại hoại này có cái không bại hoại để mình không có kinh hoàng, không có sợ sệt, mà mình sống với cái tâm bất sanh bất diệt của chính mình. Thân này chẳng qua là như một cái tướng hư ảo, có đó rồi mất, chớ không có bền. Chỉ có cái thể thanh tịnh, chân thật của mình, cái đó muôn đời không sanh không diệt. Vì vậy cho nên chúng ta sống với cái thường, không sanh không diệt. Đó là chúng ta biết tu.

Như vậy trong ba trường hợp mà tôi kể ở đây, người chuyên niệm Phật thì phải nhớ câu niệm Phật, chớ không nhớ chuyện đời. Người chuyên nghiên cứu pháp thì nhớ một bài kệ. Còn người chuyên thiền thì phải nhớ ngay nơi mình có cái chẳng sanh diệt hằng thanh tịnh, để mà sống. Như vậy khi mình chết thì không có gì đáng sợ, không có cái gì đáng lo hết. Đó là những điều cần yếu trong khi sắp lâm chung. Người nào biết tu nhớ được những điều này thì không có cái gì gọi là mê muội, không có cái gì sợ hãi, được ra đi một cách êm ái nhẹ nhàng và sáng suốt. Đó là tôi nhắc cho quí vị trong khi sắp lâm chung.

Bây giờ nói tới hậu sự. Hậu sự tức là sau khi mình chết. Nhiều vị thường hay nghĩ mình chết rồi, trối trăn với con cháu phải làm thế này, làm thế kia cho mình. Điều đó tôi thấy nó dư. Tại sao vậy? Bởi vì mình phải biết cái thân này là do tứ đại hòa hợp mà thành. Chúng ta sống cũng mượn tứ đại mà sống. Uống nước tức là giúp cho cái thủy đại. Aên thì giúp cho địa đại. Thở thì giúp cho phong đại, vân vân. Thì như vậy, trong bốn đại đó, nhờ mình vay mượn ở bên ngoài mà nó còn, nó tồn tại. Đến khi chết, tức là mình không vay mượn nữa, thì trả về cho tứ đại. Tứ đại trả về cho tứ đại, thì ở chổ nào cũng là tứ đại hết.

Ở tại xứ người, tứ đại cũng là tứ đại. Về quê hương mình, tứ đại cũng là tứ đại. Chớ đừng có nghĩ, giả sử bỏ tứ đại ở xứ người rồi đó là có chuyện thiệt thòi. Đừng nghĩ như vậy. Mà tứ đại trả ở đâu cũng được hết. Cái thiệt thòi nhứt là cái tâm, cái tinh thần của mình khi ra đi mà không sáng suốt. Đó là cái thiệt thòi. Chớ còn cái thân tứ đại này bỏ ở đâu cũng được hết. Cho nên người ta hay nói rằng thân này là thân cát bụi. Cát bụi chỗ nào cũng trở về cát bụi hết. Chớ không phải về xứ mình mà nó sẽ thành cái gì. Không thành vàng, thành ngọc gì cả. Vì vậy cho nên đừng quan trọng, để cho cái thân này, tự gia đình, tự con cháu giải quyết bằng cách nào miễn thấy tiện, có lợi. Hay là giải quyết bằng cách nào thấy thuận lợi nhứt thì con cháu làm. Mình khỏi cần phải dặn dò gì, khỏi cần bắt buộc gì hết. Chớ còn dặn dò bắt buộc, làm cho con cháu nhiều khi nó phải lúng túng. Thí dụ như ở chỗ đó không có lò thiêu mà bảo rằng chết phải thiêu. Khi đó có đất để chôn mà không chịu chôn. Kiếm chỗ thiêu thì chạy cùng hết không có. Hoặc chỗ đó có lò thiêu mà không có đất chôn mà mình không chịu, nói rằng chết thiêu nóng lắm, phải tìm đất chôn. Con cháu hoảng sợ, nó không biết đất ở đâu mà tìm. Như vậy chỉ là cái khổ cho người sống, chớ không có lợi gì hết.

Mà thân tứ đại nó là đất nước gió lửa còn có biết gì nữa mà sợ nóng, hay còn biết gì nữa mà đòi về quê hương. Cái biết chăng là cái tinh thần, cái tâm của mình. Do đó cho nên quí vị đừng có lầm lẫn mà nghĩ rằng thân này phải trở về quê hương mình mới tốt. Đó là một cái sai lầm. Chính cái tâm hồn của mình trong sáng, mình đi đến chỗ nào mình thích. Cái đó mới là cái quan trọng. Còn tứ đại ở đâu trả cũng được hết. Bỏ ở chỗ nào cũng thành tứ đại. Chớ không bỏ ở chỗ nào mà thành vàng thành ngọc.

Đó là những lời nhắc nhở để quí vị biết sau khi chúng ta có trăm tuổi, không làm phiền hà cho con cháu. Như vậy ở đây tôi chỉ nói một thời gian ngắn để cho quí vị nghe những điều cần thiết trong khi bệnh và già, sắp lâm chung, mình có cái hướng để chọn lựa. Chớ đừng có bị những cái tâm phàm tục, nó làm cho mình phải đau khổ ngay trong khi đó, khi sắp lâm chung, rồi nó lại kéo dài cái đau khổ sau khi mình đã lâm chung. Đó là cái điều thiết yếu. Mong rằng tất cả quí Phật tử nghe rồi nhớ ứng dụng. Thì đó là tự cứu mình, mà cũng là lời Phật dạy để chúng ta thoát khổ.

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

Thích Thanh Từ

Chân thành cám ơn anh Tuệ Phúc, Canada, đã có thiện tâm gửi cho bài Pháp nầy. (B. Anson, 11/98)

Những cái vui trong Đạo Phật

Hòa thượng Thich Thanh Từ

Trong nhà Phật, ngày mùng một Tết là ngày vía Đức Di Lặc. Đức Di Lặc hiện là Bồ Tát, nhưng tương lai sẽ thành Phật. Thế nên lễ Ngài chúng ta xưng "Đương lai hạ sanh Di Lặc Tôn Phật". Chúng tôi gọi Ngài là Phật vì Ngài là Phật sẽ thành, còn gọi Ngài là Bồ tát vì Ngài là vị Bồ tát hiện tại. Đa số các chùa thuộc hệ Bắc tông đến ngày mùng Một Tết đều cử lễ vía Ngài. Đó là một thông lệ nhưng mang nhiều ý nghĩa quan trọng. Người thế gian ai cũng quan trọng ngày đầu năm, cho ngày đầu năm là ngày chứa đựng đầy đủ ý nghĩa trong một năm. Vì vậy, mọi hành động, mọi ngôn ngữ, mọi ý nghĩ đều được dè dặt để giữ gìn một năm đầy tốt đẹp.

Đức Di Lặc là hình ảnh đẹp đẽ vui tươi mà ai cũng thích. Gương mặt Ngài lúc nào cũng nở nụ cười hoan hỷ gọi là nụ cười Di Lặc. Nụ cười Di Lặc không bị thời gian chi phối, lúc nào Ngài cũng cười; thưở bé cũng thấy Ngài cười, đến già cũng thấy Ngài cười, sắp tắt thở cũng thấy Ngài cười. Đó là nụ cười Di Lặc.

Đón mừng Bồ tát Di Lặc - một vị Phật sẽ thành - là hình thức bên ngoài của buổi lễ, còn ý nghĩa bên trong là đón mừng những người con Phật mai kia sẽ thành Phật. Ngày vía Đức Di Lặc là ngày vui của mọi người, cũng là ngày hứa hẹn chúng ta sẽ toàn giác thành Phật.

Người đời cho rằng đạo Phật chán đời, yếm thế, không có niềm vui. Nói như thế là chủ quan, chưa hiểu gì đạo Phật. Thực tế đạo Phật tràn trề sức sống, tràn trề niềm vui, những niềm vui của đạo Phật phát xuất từ cạn tới sâu nơi tâm người qua năm giai đoạn tu tiến.

1. Niềm vui phát xuất từ tâm Tuỳ Hỷ

Tùy là theo, hỷ là vui mừng. Tùy hỷ là vui mừng theo. Khi thấy bạn hay người thân làm điều lành hay việc tốt chúng ta phát tâm vui theo, đó là tùy hỷ. Người làm lành vui bao nhiêu chúng ta vui bấy nhiêu. Người phát được niềm vui đó công đức bằng công đức người làm việc lành. Thí dụ ông A đem mười đồng tới chùa cúng, chúng ta nghèo không có tiền cúng, thấy ông A cúng chuà ông vui sướng, chúng ta vui theo thì công đức của ông A cúng mười đồng với công đức tùy hỷ của chúng ta bằng nhau. Mới nghe qua thấy như bất công vô lý, chúng ta không cúng một xu nào tại sao công đức bằng ông A cúng mười đồng được? Nhưng Phật nói công đức hai người bằng nhau.

Có người hỏi:

- Bạch Thế Tôn, tại sao công đức tùy hỷ và công đức bố thí bằng nhau?

Phật trả lời bằng một thí dụ: Cây đuốc thứ nhất đang cháy, có một người cầm cây đuốc thứ hai đến mồi. Khi mồi xong, cây đuốc thứ nhất cháy, cây đuốc thứ hai cũng cháy, ánh sáng hai cây đuốc đó không hơn kém nhau. Cây đuốc bị mồi, ánh sáng cũng không giảm bớt. Cũng vậy, người làm việc lành, chính họ đã có công đức; và người phát tâm tùy hỷ công đức cũng ngang bằng với người làm lành đó. Tu nhẹ nhàng quá, không đợi chúng ta có nhiều tiền mới làm được việc công đức; chỉ thấy ai làm lành chúng ta tùy hỷ tán thành là có công đức rồi.

Tại sao tùy hỷ có công đức lớn như vậy?

- Người có công có của đem ra giúp người là họ xả được tâm tham lam ích kỷ. Còn người phát tâm tùy hỷ thì xả được tâm tật đố, vì thông thường người thế gian thấy ai hơn mình là sanh tâm đố k�. Thí dụ hai huynh đệ đi chùa, ông A có mười đồng cúng chùa, mình không có thì buồn rồi nói móc nói nghéo, chớ không có tâm tùy hỷ vui theo. Thấy người làm được, mình làm không được sanh đố k� là tật xấu. Bây giờ chúng ta phát tâm tùy hỷ là dẹp được tật đố xấu xa nơi mình rồi. Người bố thí xả được tâm tham lam ích kỷ, người tùy hỷ xả được tâm tật đố thì công đức hai người bằng nhau.

Ở thế gian, chúng ta thường thấy, thậm chí anh em ruột trong nhà, em làm ăn thất bại nghèo thiếu thấy anh làm ăn phát đạt được giàu sang thì có mặc cảm đố k� với anh. Do đó tình anh em phai nhạt xa cách. Tại vì sao? Vì cái tâm tật đố không muốn ai hơn mình, thấy người hơn mình là sanh tâm đố k�. Đó là cái bệnh chung của con người. Thế nên chúng ta học đạo phải tập phát tâm tùy hỷ. Không phải đợi mình làm việc công đức mới vui, mà thấy ai làm được việc tốt đẹp, sống hạnh phúc, chúng ta đều phát tâm vui mừng theo.

Một thí dụ nữa. Chúng ta nghèo ăn cơm hẩm với muối hột, bạn chúng ta giàu ăn cơm gạo lúa thơm với thịt cá đầy bàn. Thấy như vậy chúng ta tùy hỷ nói: "Anh sung sướng quá, tôi mừng cho anh được đầy đủ sung túc". Thấy chúng ta tùy hỷ người bạn giàu đó có ghét chúng ta hay không? - Không ghét mà thương, có thể còn giúp đỡ chúng ta nữa. Nhưng ở đời chúng ta có chịu làm như vậy không? Hay mình ăn cơm hẩm với muối hột, bạn mình ăn cơm gạo lúa thơm với cá thịt đầy bàn, thì mình không vui, rồi kiếm chuyện nói xa nói gần, khiến cho tình bạn phai nhạt, dần dần xa cách? Mình đố k� người ta, người ta thương mình sao được ! Từ đó mà sanh ra ngăn cách, bạn trở thành thù do đố k� mà ra. Từ hoàn cảnh ăn ở, cách xử sự, cho đến làm việc thiện v.vẨ tất cả chúng ta đều tập phát tâm tùy hỷ. Người làm được việc mà chúng ta không đủ khả năng làm, chúng ta nên vui mừng theo.

Một thí dụ khác. Hồi thưở bé đi học ở trường, khi thầy giáo kêu trả bài, hôm nào mình không thuộc bài bị điểm nhỏ, bạn mình thuộc bài được điểm lớn thì mình đố k� ghét bạn. Bạn siêng học, học giỏi được điểm lớn, mình lười biếng học dở thua bạn, taị sao mình lại ganh ghét đố k�? Học cuối năm học, những bạn học giỏi được khen thưởng những món qua xứng đáng, còn mình học dở, khi thấy bạn lãnh quà, mình vui lây hay ganh ghét rồi kiếm chuyện để thách đố? Cái tâm đố k� có từ thưở bé, chớ không phải bây giờ mới có, chúng ta mang sẵn nó từ thơ ấu. Giờ đây biết tu, chúng ta phải bỏ tâm tật đố, vì nó tương đương với tham lam; tham lam có thì tật đố cũng có. Người biết làm phước họ xả được lòng tham, người biết tùy hỷ bỏ được tâm tật đố. Như vậy mỗi người bỏ được một tật cho nên Đức Phật nói:"Công đức ngang nhau". Về sau, huynh đệ đi chùa, họ có tiền của cúng Phật, cúng Tăng, mình không có cũng vui theo, mừng cho bạn có tiền của cúng chùa, được như vậy thì cả hai đều được công đức như nhau. Đừng mặc cảm mình ngheò không có tiền của cúng chùa không cùng đi chung. Nghĩ như vậy là trái đạo lý. Học hiểu ứng dụng đúng với lời Phật dạy chúng ta mới thấy Phật pháp công bằng, không thiên người giàu, không bỏ người nghèo. Ai cũng có phước hết, chỉ cần có tâm lành là được.

Tóm lại trong gia đình, anh em ai được giàu sang, ai được khá giả, ai được hạnh phúc, chúng ta đều vui mừng như chính chúng ta được. Ngoài xã hội, từ bạn bè cho đến người láng giềng, ai được phú quý, ai có danh vị, chúng ta vui mừng như chính chúng ta được. Trong đạo, huynh đệ ai có cái gì hay, cái gì tốt, chúng ta vui mừng như chính chúng ta được thì không còn khổ, lúc nào cũng có niềm vui; vui theo cái vui của người ! Chúng ta không bị tật đố làm cho cách biệt, làm mất tình anh em ruột thịt trong nhà, làm mất tình bạn bè ngoài xã hội và làm mất tình đạo bạn ở trong chùa. Được như vậy đi đến đâu chúng ta cũng có niềm vui, dù tay không, không giúp ai được việc gì. Trái lại chúng ta nghèo mặc áo rách thấy người ta mặc áo lành thì đố k� xụ mặt xuống, như vậy làm gì có vui ! Đi đâu cũng buồn vì thấy người hơn mình, buồn tràn trề. Ở đời làm sao mình bằng tất cả mọi người được ! Bây giờ chúng ta biết tùy hỷ, thấy ai có cái gì hơn, chúng ta đều vui theo, mừng cho họ. Tâm niệm của người Phật tử phải là tâm niệm làm cho mọi người hết khổ. Phật là vị cứu khổ chúng sanh, chúng ta là Phật tử, tức con Phật, phải có quan niệm làm cho chúng sanh hết khổ; nếu chưa hết khổ , ít ra cũng bớt khổ. Thấy mọi người bớt khổ về cái ăn, cái mặc, hoặc bớt khổ về cái gì là chúng ta vui mừng. Nếu chúng ta đố k� thì không phải con Phật. Vì vậy muốn được niềm vui đầu tiên, người Phật tử phải phát tâm tùy hỷ, ai có điều hay, cái tốt đều vui theo chớ không đố k�. Đó là cái vui thứ nhất của người mới vào đạo.

2. Cái vui thứ hai sâu hơn, tế nhị hơn là Hỷ xả

Hỷ là mừng, xả là buông bỏ. Hỷ xả có hai mặt:

- Hỷ xả tài vật bên ngoài.

- Hỷ xả phiền não cố chấp trong lòng.

Nếu chúng ta có tài vật dư dả nên giúp cho những người bần cùng đói rách. Của cải do mồ hôi nước mắt mình tạo, mình cảm thấy đủ hay dư thì vui xả cho những người nghèo thiếu hay những người ít ỏi hơn. Đó là hỷ xả tài vật bên ngoài. Tuy vậy cũng hơi khó làm, vì có nhiều người, kẻ khác thấy họ dư mà bản thân họ lại thấy thiếu; có một đồng muốn hai đồng, có hai đồng muốn mười đồng, có mười đồng muốn ba mươi đồng, muốn cho đến ngaỳ tắt thở mà vẫn thấy chưa đủ. Như vậy làm sao xả được? Cho nên muốn hỷ xả chúngta phải học Phật; Phật dạy ít muốn, biết đủ. Chúng ta biết đủ thì mới xả được, không biết đủ thì không thể nào xả được. Người không biết đủ giống như cái túi không đáy, bỏ vào bao nhiêu tuột hết bấy nhiêu, bỏ bao nhiêu cũng không đầy, do cái bệnh không biết đủ, như vậy làm sao mà xả?

Thí dụ: mỗi ngày buổi trưa chúng ta ăn ba chén cơm là đủ no, dù có đồ ăn ngon, chúng ta cũng ăn ba chén, phần dư thì giúp cho người hoặc cho vật. Dù đấy là phần dư của mình, nhưng cũng là một lối xả. Chớ nên ăn ba chén vừa no, thấy đồ ăn ngon, ăn thêm nữa, như vậy là phí phạm, vì lượng thức ăn chừng đó là đủ, ăn thêm là dư. Đó là về cái ăn, còn bao nhiêu cái khác, chẳng hạn như cái mặc, chúng ta có ba bộ đồ đủ để mặc, thêm bộ thứ tư là dư rồi; nhưng có thêm bộ thứ tư thấy chưa đủ, mua thêm bộ thứ năm cũng thấy chưa đủ nữa. Nhu vậy chừng bao nhiêu mới đủ để xả? Không biết đủ thì không bao giờ xả được, còn dư đem giúp người không một chút luyến tiếc. Đó là tâm hỷ xả, vui vẻ giúp người chứ không bị bắt buộc.

Hỷ xả tài vật tuy khó nhưng dễ hơn hỷ xả cố chấp phiền muộn ở tâm. Khi có người làm phiền mình, thì gương mặt buồn hoặc nhăn nhó. Muốn hết phiền phải tập xả; xả này là tha thứ, là bỏ qua. Phiền ở đây là phiền não và sân hận, hai thứ đó chất chứa trong lòng, mình phải buông xả nó đi. Người nào ôm lòng phiền hận thì đau khổ, đau khổ từ hiện tại cho đến mai kia, chớ không phải đau khổ trong hiện tại thôi. Vì vậy, khi biết mình đang ôm lòng phiền hận người này kẻ khác, thì phải vui vẻ bỏ, nghĩa là bao nhiêu cái phiền muộn chứa chấp trong lòng phải hỷ xả hết.

Muốn xả của cải chúng ta phải biết đủ. Bây giờ muốn bỏ phiền hận phải làm sao? Bỏ bằng cách nào?

- Muốn bỏ phiền hận trong lòng, chúng ta phải thấy cuộc đời là vô thường, cái chết đang kề cận, ôm phiền não làm gì? Do nghĩ cái chết sắp đến nên chúng ta buông xả được phiền hận. Phiền hận chỉ làm khổ mình, khổ người, không lợi cho ai cả. Quán xét như vậy chúng ta buông hết, không buồn giận ai, lo tu cho tâm an ổn.

Tiến hơn nữa, chúng ta thấy cuộc đời như aỏ mộng, ngày nay có mặt tại đây, ngày mai đã mất rồi. Sống trong tạm bợ mong manh; mình tạm bợ, người tạm bợ; tại sao không thương nhau, nâng đỡ nhau? Nếu chúng ta biết mình là người bị kêu án tử hình và những người xung quanh bị kêu án tử hình, thì đâu có buồn giận nhau. Trong cuộc sống hàng ngày khi lẫn lộn chung chạ nhau, có dẫm lên nhau, hay có làm phiền toái nhau cũng bỏ qua. Phải nghĩ đến cái chết, chớ để tâm buồn giận! Nghĩ đến cái chết, chúng ta mới thấy cuộc đời là tạm bợ, sống không có gì bảo đảm, vậy buồn giận nhau để làm gì? Hãy buông xả hết những gì còn chứa chấp trong lòng. Có ai ở đời mãi đâu mà giận với hờn!

Chúng ta đã học Phật nhiều năm, vậy có tập được hạnh buông xả chưa? Đi chùa cúng Phật có còn giận hờn bè bạn anh em không? Nếu ai còn phiền giận, thì ngay bây giờ hãy ước nguyện Đức Phật chứng minh xả hết, cho lòng trống rỗng không còn vướng bận việc gì. Dù có buồn giận ai từ mười năm, hay hai ba mươi năm, ngày nay dứt khoát phải xả. Phiền giận là rắn độc, dại gì chúng ta chứa rắn độc trong nhà. Nếu chứa rắn độc trong nhà thì sớm muộn gì cũng bị nó cắn. Thế nên khi biết phiền não là rắn độc thì phải xả ngay, đuổi ra khỏi nhà, không dung chứa nó. Biết như vậylà tu đó. Phiền hận thì không vui; hết phiền hận, tâm hồn rỗng rang trống trải thì rất vui vẻ. Muốn được vui vẻ, chúng ta phải tập hỷ xả những vật bên ngoài, hỷ xả những phiền hận trong lòng. Trong ngoài đều hỷ xả hết mới có cái vui chân thật.

Sở dĩ Đức Phật Di Lặc cười hoài là vì Ngài hỷ xả, còn chúng ta buồn hoài là vì chúng ta cố chấp phiền hận. Cố chấp phiền hận là nguyên nhân của đau khổ, của bệnh tật, rất xấu xa đê hèn, dứt khoát phải xả bỏ. Mọi người ai cũng muốn mình là người vui tươi, ai cũng muốn mình là người sung sướng, nhưng tại sao lại chứa cái nhân đau khổ? Có phải tự mình mâu thuẫn với mình không? Khi nào giận ai, buồn ai là biết mình đang hại mình làm cho mình xấu xa, làm cho mình đau khổ, làm cho mình bệnh hoạn. Biết như vậy thì ngày mùng tám tháng Giêng có cần đi cúng sao không? Cúng sao là cầu năm nay mình khỏi tai nạn, được vui sướng. Bây giờ xả hết, không buồn ai không giận ai thì năm nay an ổn vui sướng rồi, dù có gặp sao La Hầu, Kế Đô cũng an vui như ngày Xuân, nên không cần cúng sao ! Mình không giận ai thì ai thù mình? Không thù người thì ai hại mình? Đó là cái nhân làm cho an ổn thực tế. Còn cúng sao là cái cầu mong huyễn hoặc trên trời, không phải việc làm thiết thực cụ thể.

Hỷ xả là cái đức rất cần thiết và quý báu cho cuộc sống hiện tại của chúng ta. Muốn được vui, muốn được tươi đẹp, sống lâu chúng ta phải tu hạnh hỷ xả. Người không chịu hỷ xả là người sẽ chết yểu, bệnh hoạn, xấu xa. Vậy ngày đầu năm quí vị hãy tu hạnh hỷ xả cho trọn năm được vui như Đức Di Lặc. Đó là cái vui thứ hai.

3. Cái vui thứ ba là "Pháp hỷ"

Pháp là chánh pháp, hỷ là vui. Pháp hỷ là vui với chánh pháp. Khi nghe kinh học đạo, thấy lời Phật dạy là chân lý rất thực tế không xa với huyễn hoặc có thể thực hành được, chúng ta thích thú cảm thấy nhẹ nhàng sung sướng, đó là pháp hỷ hay pháp lạc. Tại sao vui? Vì nghe kinh học đạo, chúng ta thấy được lẽ thật, lòng nhẹ nhàng vui sướng. Người nào nghe kinh học đạo, thấy lòng vui nhẹ sung sướng, đó là người được pháp lạc. Còn người nào nghe kinh học đạo mà gục lên gục xuống, nghiêng qua ngả lại, người đó không được pháp lạc. Nếu không có cái vui khi nghe kinh học đạo, dù có đi chùa cũng khó tinh tấn, vì có thích đâu mà tinh tấn. Việc gì chúng ta thích thú mới cố gắng làm, nếu không thích thú thì làm miễn cưỡng chứ không cố gắng. Người học đạo phải nên nghiền ngẫm mới thấy lời Phật dạy là chân lý. Thấy được chân lý chúng ta mới vui sướng. Cái vui sướng đó là pháp hỷ hay pháp lạc, là cái vui chân thật. Có được cái vui chân thật mới tinh tấn thích tu hành. Nếu không được pháp hỷ, có tu chăng, cũng chỉ cầu mong được tài lợi danh vịẨ.chớ không phải vui thích mà tu. Người học đạo chân chính vui với đạo mà tu, chớ không phải cầu mong cái gì khác. Như vậy khi nghe kinh hoặc đọc sách Phật phải chịu khó nghiền ngẫm tư duy. Tư duy đúng đắn, tột cùng thấy được lẽ thật thì vui thích; cái vui thích đó tạo thành sức mạnh khiến chúng ta tinh tấn trên con đường tu.

Người đời có những lúc vui mừng quá người ta khóc. Chẳng hạn thân nhân đi đâu xa khoảng hai mươi năm, ba mươi năm không gặp, khi gặp lại thì mừng quá rơi nước mắt. Trong đạo cũng thế, khi đọc kinh Phật có niềm vui cũng cảm động rơi nước mắt. Đó là trường hợp của Ngài Khuê Phong, Ngài được người bạn tặng một quyển kinh Viên Giác, đọc qua Ngài vui sướng, cảm động rơi nước mắt. Đó là cái vui sướng tột cùng khiến nước mắt rơi. Người học đạo mà vui như thế thì không bao giờ thối chuyển. Khi nào đọc kinh mà thấy Phật nói hay quá cảm động sung sướng, rơi nước mắt, đó là có duyên lành khá sâu với Phật pháp. Người được cái vui đó là người ít bị khó khăn hay chướng ngại làm lui sụt. Còn khi đọc kinh thấy buồn ngủ, tụng kinh ngáp dài thì không tìm được cái vui trong đạo. Không vui thì sự tu khó tiến bộ. Đó là cái vui của pháp hỷ hay pháp lạc.

4. Cái vui sâu hơn nữa là "Thiền duyệt"

Thiền là thiền định, duyệt là vui, thiền duyệt là vui trong thiền định. Trong nhà thiền có tả trong lúc toạ thiền, khi thân tâm an ổn, hơi thở nhẹ nhàng, lúc đó cảm thấy khinh an thư thới khác hơn bình thường. Cái vui này lâng lâng nhè nhẹ chứ không phải cái vui hớn hở nhộn nhàng. Chỉ khi nào chúng ta lắng sâu trong thiền định, thân an, hơi thở điều hòa, tâm định, thì cái vui nhè nhẹ xuất hiện, cái vui này nhà Phật gọi là "Thiền duyệt".

Người mới tập ngồi thiền thì thấy đau chân, thân mỏi nhọc, mồ hôi chảy, chẳng vui chút nào cả, thấy ngồi thiền khổ như một hình phạt. Nhưng tới lúc quen thì nhẹ nhàng an ổn. Tới giờ ngồi thiền không ngồi, thấy như thiếu cái gì, giống như đến giờ ăn mà không ăn, cảm thấy khó chịu. Tu thiền cũng phải như vậy. Đến giờ ngồi thiền mà không ngồi được, chúng ta cảm thấy thiếu thốn cái gì, phải đi ngồi thiền mới thấy an ổn, giống như đói cần ăn, phải ăn mới no. Do đó mà nói "Thiền duyệt vi thực". Người tu ít ai lấy cái vui trong thiền định làm thức ăn, vì phải khó nhọc tu tập lâu dài, công phu đắc lực mới có trạng thái an vui đó, chớ không phải ngồi năm tháng, ba tháng mà được. Buổi đầu ngồi thiền nhọc nhằn khổ sở lắm, qua giai đoạn nhọc nhằn khổ sở, sau đó mới được an vui. Cái an vui này là thiền duyệt. Bao giờ chúng ta thấy cái vui thiền định không thể thiếu như bữa cơm không thể thiếu khi đói, mới được gọi là "Thiền duyệt vi thực". Đó là cái vui thứ tư.

5. Đến cái vui thứ năm khó hơn là "Tịch lạc"

Cái vui này ít được nghe nói. Nó phát xuất từ tâm tịch tịnh được diễn đạt qua bốn câu kệ trong kinh "Đại Niết bàn"

Chư hành vô thường

Thị sanh diệt pháp

Sanh diệt diệt dĩ

Tịch diệt vi lạc

Tịch lạc được ghép chữa đầu và cuối của câu kệ chót là vui, đó là cái vui cứu cánh của người tu. Hai cái vui đầu gần gũi với người mới học đạo, thế mà đa số người học Phật chưa thực hiện được. Phải thực hiện từ cái vui thứ nhất đến cái vui thứ hai, có được hai cái vui đó rồi mới đến cái vui thứ ba, thứ tư, cuối cùng đến cái vui thứ năm là tịch lạc. Tịch là lặng lẽ, lạc là vui; tịch lạc là tâm lặng lẽ, an vui. Cái vui này như thế nào?

Chư hành vô thường, thị sanh diệt pháp. Hành ở đây là hoạt động tức là thân-miệng-ý hoạt động. Thân-miệng-ý hoạt động thì thành nghiệp, hoặc nghiệp thiện hoặc nghiệp ác. Nghiệp phát xuất từ ý nghĩ, miệng nói, thân làm; song ý nghĩ rồi mất, miệng nói rồi mất, thân hành động rồi mất. Thân-miệng-ý là chỗ tạo nghiệp sanh diệt vô thường nên nói "Thị sanh diệt pháp", tức là pháp sanh diệt không bền chắc. Như vậy tất cả hành động tạo tác trên thế gian đều vô thường nên đau khổ. Khi nào "Sanh diệt diệt dĩ"thì "tịch diệt vi lạc".Cái vui này quá sâu kín cũng gọi là cái vui Niết bàn. Sau khi cái sanh diệt nó diệt hết rồi mớii tới chỗ tịch diệt. Sanh diệt ở đây là sanh diệt của nghiệp ý, nghiệp khẩu và nghiệp thân; nhưng chủ yếu là ý, vì ý chủ động cho nên nghiệp ý lặng rồi dù có nói có làm cũng là tịch diệt. Như vậy sau khi vọng tưởng tịch diệt hết rồi không còn dấy động nữa thì tâm tịch diệt. Tâm tịch diệt là chỗ an ổn chân thật, bất sanh bất diệt. Tâm bất sanh bất diệt đó là Niết bàn. Đó là cái vui cứu cánh chân thật ít người hưởng được.

Chúng ta học và tu theo Phật có cái vui cạn và cái vui sâu. Thứ nhất là cái vui do tùy hỷ, thật dễ làm không tốn công, chỉ xả tâm tật đố của mình là được. Thứ hai là cái vui tốn công, tốn của, xả bỏ tài vật của mình và xả bỏ những cái chứa chấp trong tâm niệm mình. Hai cái đó xả được là có cái vui hỷ xả. Thứ ba là cái vui pháp hỷ hay pháp lạc. Cái vui này phải có công phu nghiền ngẫm. Nghiên cứu Phật pháp chúng ta mới được niềm an vui trong đạo lý. Thứ tư là thiền duyệt, thiền duyệt thì phải có công phu nhiều tháng nhiều năm tu hành mới có cái vui thiền duyệt. Được cái vui thiền duyệt rồi cuối cùng mới có cái vui tịch lạc; tức là tâm lặng lẽ, rỗng rang không còn một miệng dấy động, thấy tất cả sự vật cái gì cũng nên thơ, đẹp đẽ. Không còn phân biệt đây là xấu, kia là tốt, đây là hay, kia là dở, chỉ một niệm chân thật. Cho nên trong nhà thiền gọi là "Xúc mục tức Bồ đề"; tức là nhìn cái gì cũng là Bồ đề, là Giác ngộ; thấy người vật đều vui, đều đẹp, tất cả là muà xuân, không có cái gì buồn xấu. Như vậy nếu tới được chỗ vui đó thì chúng ta hưởng được mùa xuân, vĩnh cửu, không bao giờ mất.

Thiền sư Phật Nhãn hiệu Thanh Viễn đời Tống ở Trung Hoa có một bài thơ nói về xuân như sau:

Xuân nhựt Xuân sơn lý

Xuân sự tân giai Xuân

Xuân quang chiếu Xuân thủy

Xuân khí kết Xuân vân

Xuân khách Xuân tình động

Xuân thi Xuân cánh tân

Duy hữu thức Xuân nhơn

Vạn kiếp nguyên nhất Xuân

Tạm dịch:

Ngày Xuân xuân trong núi

Việc Xuân thảy đều Xuân

Hồ Xuân ánh Xuân chiếu

Khí Xuân kết mây Xuân

Khách Xuân lòng Xuân động

Thi XuânXuân càng tươi

Chỉ có người biết Xuân

Muôn kiếp một mùa Xuân

Tại sao toàn bài thơ câu nào cũng là xuân hết vậy? Ngày Xuân, Xuân trong núi: Ngày xuân trong núi giống hệt như xuân hôm nay. Tức là ngày vui vui ở trong núi.

Việc Xuân thảy đều Xuân: Nếu lòng mình nhẹ nhàng thênh thang, không buồn giận, hờn phiền, không dấy niệm phân chia thì cái gì cũng là xuân, thấy ai cũng đẹp đẽ dễ thương. Sở dĩ chúng ta không vui được là vì thấy cái này xấu, cái kia tốt; thấy người này dễ thương , người kia dễ ghétẨ Thấy người dễ ghét thì hết xuân, mặt xụ xuống làm sao vui được. Còn thấy ai cũng dễ thương thì gặp ai mình cũng nở nụ cười, không phải xuân là gì? Trên mặt mình lúc nào cũng là mùa xuân. Cho nên thấy cái gì cũng xuân. Tất cả đều là xuân.

Hồ Xuân ánh Xuân chiếu: Hồ nước mùa xuân ánh nắng mặt trời soi sáng dưới mặt hồ cũng xuân, cái gì cũng đẹp hết.

Khí Xuân kết mây Xuân: Mây loáng thoáng lưa thưa, ở chung quanh núi, mái nhà, vường cây là những mây nhạt gọi là xuân khí. Xuân khí đó kết thành những cụm mây. Những cụm mây đó cũng là mây xuân. Như vậy nhìn người, nhìn mây, nhìn nước, nhìn vật cũng là xuân; tất cả đều là xuân. Tại sao vậy? Tại vì trong lòng vui tươi như mùa xuân, nên thấy người, cảnh đều xuân. Nếu trong lòng buồn bã như đêm ba mươi thì thấy cái gì cũng buồn bã tối đen. Sở dĩ thấy cảnh vật ở ngoài đẹp là do trong lòng mình đẹp.

Khách Xuân lòng Xuân động: Như người khách trong mùa xuân thấy cảnh đều vui theo, tức lòng động theo mùa xuân.

Thi Xuân Xuân càng tươi: Mùa xuân đã tươi rồi thì nhân còn tô điểm làm cho nó tươi đẹp thêm.

Chỉ có người biết Xuân , muôn kiếp một mùa Xuân: Cảnh xuân, khách xuân, tình xuân v.v.. là cái bên ngoài. Chỉ có người biết được xuân mới vui xuân muôn kiếp. Mùa xuân đó là mùa xuân Di Lặc, cười hoài muôn kiếp, không bao giờ có vẻ mày sầu mặt héo. Đó là mùa xuân tươi đẹp, đầy cả bầu trời, tràn trề cả nhân thế.

Quí vị có muốn hưởng mùa xuân này không? Nếu muốn thì phải tu từ cạn tời sâu. Cạn nhất là từ bỏ tật đố để phát tâm tùy hỷ theo tất cả việc tốt, việc lành của mọi người. Kế đó là xả từ vật chất của cải đến những bực bội cố chấp trong lòng được cái vui hỷ xả. Rồi tới học hiểu giáo lý một cách đúng đắn. Có niềm vui chân thật là pháp lạc. Kế nữa là tu hành tiến tới an ổn, được cái vui thiền định. Cuối cùng là dứt sạch mọi vọng niệm được an vui tự tại, chỉ một tâm thênh thang trong suốt, thì nhìn đời bằng một mùa xuân không đổi thay, bất diệt. Xuân như thế mới là xuân Di Lặc, mới là xuân muôn đời muôn kiếp. Nếu mùa xuân chỉ có ba tháng, hoặc chỉ có ba ngày tết thì xuân đó quá hữu hạn. Ngày nay gượng cười , ngày mai gặp nhau quạu quọ, tức tối thì không có xuân. Phải cởi bỏ những chướng ngại trong lòng thì mùa xuân muôn kiếp xuất hiện. Mong rằng mùa xuân muôn kiếp sẽ đến với quí vị.

Tuần báo Giác Ngộ

Source: LotusNet Production , http://www.lotuspro.net