Giảng Ký A Tỳ Đạt Ma Câu Xá Luận

Bài Kệ 8

Giải:

#Hữu lậu danh Thủ uẩn: Hữu lậu gồm Thủ uẩn; #Thủ uẩn là ngũ Thủ uẩn, cũng gọi là Ngũ ấm hay là Thủ uẩn; #ấm là ngăn che, ngăn che sự sáng suốt, nên gọi là Ngũ ấm. Còn Thủ uẩn: #uẩn ở đây nghĩa là tập hợp lại nhiều cái. Giống như Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức, năm thứ tập hợp lại, hoặc là nơi tập hợp các nghiệp của mình, dẫn đầu các nghiệp, giữ được các nghiệp đó, gọi là Thủ uẩn.

#Diệc thuyết vi Hữu tránh: cũng gọi là tranh (hay tránh), tức là có sự tranh đấu ở trong đó. Tại sao có sự tranh đấu ở trong đó, thì từ từ chúng ta sẽ học sau.

#Cập Khổ, Tập, Thế gian: Thủ uẩn cũng gọi là Khổ trong Khổ đế, Tập trong Tập đế. Có thân Ngũ uẩn hay thân Thủ uẩn, thì sẽ có khổ thôi. Quý vị thấy có thân người khổ không? Có! Chúng ta có thân người là phải lo ăn uống, phải lo tắm rửa, phải lo chăm sóc thân này. Không có thì khỏe, bây giờ có khổ quá. Thân chư thiên thì đỡ khổ hơn, đỡ khổ hơn thôi chứ không phải không khổ. Còn thân này là khổ, lâu lâu bệnh [nên] khổ, và nó chứa đựng những nguyên nhân khổ ở trong đó.

Các loại Phiền não gọi là Tập. Ví dụ như mình có thân người, thời tiết nóng một chút là khó chịu quá, sân lên, thời tiết lạnh quá cũng khó chịu. Rồi ăn no quá thì mệt, buồn ngủ. Ăn không đủ thì đói quá, run tay run chân. Ngay thân Ngũ uẩn này, đã chứa một mớ khổ, và nó chứa nguyên nhân của khổ, là từ các Phiền não đi theo.

Ví dụ như thân của chúng ta, ở trong kinh Phật nói: do thân này nên chúng ta bị rất nhiều điều dễ phiền não hơn chư thiên. Vì thân của chư thiên nhẹ nhàng, nên họ ít phiền não hơn ta. Còn thân của chúng ta bị phụ thuộc nhiều yếu tố quá, thời tiết nóng lạnh. Giống như trong Kinh A Hàm, khi đức Phật lên giảng kinh trên cõi trời Đao Lợi, giảng ba tháng ở trên đó. Vua trời Đế Thích có lúc thỉnh Ngài: “Bây giờ Ngài ăn theo thức ăn của cõi Trời, hay ăn thức ăn của cõi Người?”. Đức Phật mới nói: “Tất nhiên ta sanh ra ở cõi Người, ta với thân thể cõi Người, thì ta ăn thức ăn ở cõi Người. Hãy đãi ta bằng thức ăn cõi Người”. Vua trời Đế Thích mới hỏi Ngài tiếp: “Ngài muốn không khí môi trường ở cõi Trời, hay không khí môi trường ở cõi Người?”. Đức Phật cũng nói: “Ta vì ở cõi Người, cho nên ta phải sử dụng không khí môi trường ở cõi Người”.

Mặc dù vua trời Đế Thích đãi món ăn cho đức Phật, nhưng phải biến hiện đồ ăn lẫn môi trường, tức là hoàn cảnh để ăn, giống như ở nhân gian. Bởi vì Ngài vẫn dùng thân thể bình thường lên đó, chứ không phải thân của trời Đao Lợi. Có nghĩa là Ngài có thể chuyển hóa hết, nhưng Ngài vẫn thọ dụng [thức ăn] như thế. Cho nên nếu lên cõi Trời đâu có phải đâu, lý do là ăn nên khác đó quý vị. Thức ăn cõi Trời khác, điều đó trong Vật thực duyên. Vật thực duyên là ăn khác nhau, cũng ảnh hưởng khác nhau, và rồi ra khác nhau.

Nên cõi Người này mới đầu hình thành, từ trời Quang Âm xuống cũng do ăn đất, ăn càng nhiều thì càng nặng nề, càng thô xấu. Trong Kinh A Hàm, đức Phật nói rõ: càng về sau này đời Ngũ trược của chúng ta, càng ngày thức ăn càng tệ đi. Cho nên con người càng nhỏ bé hơn, thấp hơn, rồi xấu hơn, phiền não nhiều hơn.

Quý vị thấy vậy không? Bây giờ Thiện Trang nói, khỏi cần nghe trong kinh, quý vị ai đã từng ra các nước Châu Âu, Châu Mỹ rồi, sống ở Việt Nam qua Châu Phi v.v…. Mình ăn thức ăn của Ấn Độ thôi, mình ăn thức ăn của mỗi nước, mình đã cảm thấy khác nhau rồi. Ở Việt Nam ăn xong thì sao? Hồi trước thì không biết, [nhưng] bây giờ ăn xong là buồn ngủ, ngủ gà ngủ gật, vì mệt. Nếu ăn ở các nước Châu Âu thôi, các nước tốt tốt là thức ăn sạch, ăn vào người tỉnh táo hơn. Mỗi ăn thôi đã ảnh hưởng, thân thể mình bị ảnh hưởng nên Phiền não của mình nhiều hơn. Vì mình ăn nhiều, mệt mỏi, dễ nổi sân hơn. Còn người ta ăn xong thì thanh thoát. Cho nên người Châu Âu chẳng hạn, người ta khỏe khoắn hơn, người ta tỉnh táo hơn, vui vẻ hơn mình.

Rồi thời tiết [bên] mình, trưa nắng nóng quá cũng buồn ngủ, nên cựa cái là nổi sân. Còn thời tiết ở Châu Âu mát dịu hơn, nên người ta nhẹ nhàng hơn. Rồi xứ lạnh với xứ nóng, quý vị cứ để ý đi, hồi xưa Thiện Trang lên sống ở Đà Lạt [trong] bốn năm thời sinh viên. Thiện Trang thấy người Đà Lạt trầm tính hơn, bởi vì lạnh hơn mà, người ta ít nhộn nhịp. Còn người Sài Gòn thì rộn ràng vui vẻ hơn.

Cho nên quý vị thấy, tuy cùng trên đất nước hình chữ S, Việt Nam, nhưng mỗi vùng có văn hóa khác nhau, mỗi tập sống khác nhau, mỗi tính cách khác nhau, do môi trường tạo nên. Từ nhỏ mình sống, ví dụ như miền Bắc, thì vừa có nóng vừa có lạnh, nên khác. Còn miền Nam chỉ có xứ nóng thôi, nên người ta vui vẻ hơn, người ta nhanh nhẹn hơn. Đó là điều đương nhiên. Chỉ có hai mùa mưa và nắng, chứ không có bốn mùa xuân, hạ, thu, đông. Còn nơi nào thay đổi bốn mùa xuân, hạ, thu, đông, thì người ta cũng có những điểm [riêng] của người ta, tính của người ta dễ thay đổi và cũng dễ thích nghi với những thay đổi thế này kia.

Còn người ở xứ nóng, người miền Nam, đặc biệt người miền Tây tại sao họ phóng khoáng? Quý vị biết đồng bằng sông Cửu Long, hoặc là miền Nam, nội đồ ăn trái cây hay bất cứ động vật, thực vật thì nhiều hơn miền Bắc xứ lạnh. Nên người ta sống phóng khoáng quen rồi. Bây giờ thì không nói, [nhưng] hồi xưa ở miền Tây khỏi phải tích lũy tài sản, vì ra đồng là có cá, có trái cây đầy. Quý vị xuống Bến Tre xem, dừa bát ngát luôn, quý vị muốn ăn cỡ nào ăn, thì tự nhiên người ta phóng khoáng thôi, đãi khách không cần suy nghĩ.

Còn mình coi ở vùng miền Trung khô cằn, trồng được cây mít có mấy trái thôi, đã mừng gần chết, sợ mưa bão rụng nữa. Đó là do hoàn cảnh tạo con người, mình sống riết là quen ở trong đó, cho nên tại sao mình lại như vậy. Rồi mình sống ở trong vùng nào, là [chịu] ảnh hưởng ở đó. Nên ngay những yếu tố đó, đã ảnh hưởng đến mình, đừng nói cao siêu gì hết. Mình chưa phải Thánh nhân, [nên] mình ở đâu thì bị ảnh hưởng ở đó.

Vì vậy thế gian là khổ, và nguyên nhân của khổ thì có trăm ngàn loại, từ khổ bên trong đến khổ bên ngoài. Khổ bên trong tức là khổ do Phiền não của mình. Thật ra đức Phật nói luôn, ở đây chưa có thời gian để trích, đức Phật nói do nguyên nhân gì mà đất đai khô cằn, sông ngòi rồi v.v… khó khăn, mùa màng khó. Trong Kinh A Hàm, đức Phật nói là do tâm người, tâm chúng sanh không tốt, suy nghĩ làm những điều xấu, cho nên chiêu cảm ra những điều như vậy.

Cho nên đúng như Kinh Vô Lượng Thọ nói, mai mốt học tới Kinh Vô Lượng Thọ thấy đúng y chang, “Phật sở hành xứ”, là nơi nào có giáo pháp của Phật được lưu truyền, thì tự nhiên nơi đó được phước thái dân an, binh đao vô dụng, v.v… đủ thứ các loại. Thật ra là do tâm mình, tâm chúng sanh chuyển thì [hoàn cảnh] chuyển thôi.

Bây giờ nhiều người nói: Việt Nam tu đông lắm mà, sao hoàn cảnh cũng không tốt? Thiện Trang nói có hai nguyên nhân: Nguyên nhân thứ nhất: là tu thì đông, nhưng tu rốt ráo không nhiều. Quý vị coi đi, đem Bát chánh đạo ra mà so. Bát chánh đạo là tám điều kiện tiên quyết để tu bậc Thánh, mà xét ra là rớt sạch. Bao nhiêu người tu đúng chánh đạo, quý vị coi đi, cho nên mình tu là tu hình thức thôi, tới chùa lạy lục, van xin, cầu khẩn, tụng niệm v.v… là chính. Chứ [xét] tu Bát chánh đạo xét ra là rớt sạch.

Bây giờ đồng tu ở đây cũng tu cao lắm rồi, bây giờ mỗi ngày quý vị tu bao nhiêu tiếng thiền định đúng nghĩa? Hay là lên tụng cho một bài kinh, để trả bài [cho] Phật. Đâu có tu thiền định đúng nghĩa đâu, có Chánh định không? có Chánh niệm không? Ở đây chúng ta có niệm Pháp nhiều. Nhưng quý vị nhìn xem, những người bình thường đa số đi chùa vô chùa tụng thời kinh là hết rồi, đâu có nhớ Chánh niệm gì đâu. Rồi Chánh mạng, có làm nghề nghiệp chân chánh hay không? Mình cứ xem xét Bát chánh đạo là rớt sạch, chưa cần nói tu cái khác. Đó là lý do Phật giáo ở Việt nam, có đến gần 70 triệu người biết, nhưng số người thật sự tu thì không nhiều, đó là điều thứ nhất.

Điều thứ hai là khi tu, có chuyển liền không quý vị? Quả báo có đến liền không? Chưa đến liền! Thông thường trong Kinh A Hàm, đức Phật nói thế này (Thiện Trang xin phép, tại vì Thiện Trang nhớ Thiện Trang kể thôi): Người tạo nghiệp đời trước, tức là mình sống từ nhỏ lo tu tạo nghiệp tốt, thì nửa đời này thường tốt. Còn nửa đời sau của mình, là nửa phần sau của đời trước. Bây giờ nói Thiện Trang thôi, Thiện Trang từ nhỏ không có điều kiện tốt v.v… trong gia đình khó khăn, là Thiện Trang biết nửa đời trước của đời trước Thiện Trang không gieo được nhân tốt lắm. Thông thường nửa đời trước là mình bỏ phí rồi đúng không quý vị? Thiện Trang tu nửa đời sau của đời trước (tức là phần đời trước [tu] trong nửa đời sau), nên bây giờ nửa đời sau này trổ quả.

Đây là trong Kinh A Hàm đức Phật nói, chứ không phải Thiện Trang nói. Tức là điều này do đời trước của mình, cho nên biết đạo sớm vẫn tốt hơn. Nếu biết đạo trễ, mình tu trễ quá, thì đời sau mình lại khổ nửa đời nữa rồi. Thậm chí tới già mình mới biết. Nếu như mình chưa ra khỏi sanh tử luân hồi, mình [vẫn] ở trong luân hồi, thì đời sau mình đầu tiên là hưởng quả của nửa đời trước (phần trước khi chưa gặp Phật pháp) rồi sau đó nó mới tới. Cho nên nhiều người tại sao mới sanh ra đời họ nghèo, một hồi rồi họ thành tỷ phú là vậy đó quý vị. Đó là đức Phật nói một phần nguyên nhân, đó là một phần thôi không phải là tất cả, nhưng rõ ràng là như vậy.

Rồi còn những quả báo tu, trong Kinh A Hàm đức Phật nói: Nếu mình cúng dường các bậc Thánh nhân v.v… thế này thế kia. Hình như ngài A Nan hay ngài nào đó nói: “Sao ngài không khuyên cúng dường mấy người đó? Mà bảo đi cúng dường cho những người bình thường, người giữ giới thôi, sao không cúng dường cho bậc Thánh quả? Rồi [để] giúp người nghèo hèn, sao đức Phật không khuyên bảo ông đó cúng dường cho các bậc đắc quả vị Thánh?”. Đức Phật nói: “Tại vì nếu cúng dường cho mấy người giữ giới, mấy người chưa [đắc] Thánh quả, mấy người nghèo v.v… thì quả báo đến ngay trong đời này. Còn nếu như cúng dường cho các bậc kia, thì quả báo có thể đến chậm hơn”.

Có nghĩa là bây giờ quý vị gặp vị A la hán, quý vị cúng dường A la hán, nhiều khi đời này chưa trổ quả kịp, mà quý vị cúng cho những người bình thường, thì đời này có thể trổ quả nhanh hơn. Ngược đời vậy! Có những điều mình học trong kinh mình mới thấy, có nhiều điều kỳ lạ quá. Cho nên đôi khi đức Phật quán cơ: là bây giờ cúng cho người này trước đi. Nhưng tất nhiên cúng [dường] cho các bậc Thánh như Phật, thì phước báo lớn đến liền thôi. Nhưng cúng cho các vị Thánh như A la hán, hay Tu đà hoàn, thì thông thường quả báo đời sau, ít khi đến quả báo đời này, còn cúng [dường] Phật là tới liền. Còn những người bình thường, như giúp người nghèo, giúp gì đó, là thường quả báo đến ngay đời này. Đức Phật không nói nguyên nhân, mà trong Kinh A Hàm có chuyện như vậy.

Cho nên ở đây Thiện Trang muốn nói là: có nhiều điều mình tưởng như mình biết trong giáo pháp của Phật, nhưng cuối cùng mình không biết, và mình học theo thời gian thì rõ ràng. Nên mình hãy cúng nha, bây giờ may quá thời nay phàm tăng cũng khá nhiều, nên quý vị cúng phàm phu tăng cũng có phước liền, chứ người ta đắc đạo rồi quý vị cúng [thì] phước trổ đời sau, chưa trổ đời này. Nên đây cũng là một yếu tố, mà mình phải xem xét trong việc tu phước. Còn quý vị lo cúng cho những người đời này không, thì cũng chưa bằng, nếu có được duyên cúng cho bậc Thánh nhân. Nên mình biết mình cũng phải cúng cả hai, mình ủng hộ cả [hai] bên. Mà mình đâu biết ai là Thánh nhân, ai không [phải]. Không [phải bậc Thánh nhân] thì biết nhiều, nhưng Thánh nhân thì không biết.

Có người hỏi Bát chánh đạo v.v… Bát chánh đạo [thì Thiện Trang] giảng nhiều rồi, quý vị có thể tự coi lại, còn khi nào đụng tới thì giảng lại thôi.

Trở lại bài, Thế gian này thì chúng ta dễ hiểu rồi, Thế gian này là Thế gian trong Phật pháp. Nghĩa là chúng sanh trong luân hồi, thì là Thế gian. Còn có khi nói cả Thập pháp giới là Thế gian. Ở đây nói theo ngôn ngữ này là chỉ luân hồi thôi, Thế gian tức là từ Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới (ba cõi sáu đường).

#Kiến xứ Tam hữu đẳng: cũng gọi là Kiến xứ; #Kiến xứ tức là nơi thấy cái sai; #xứ là nơi, nơi đây là nơi mà có nhiều Tà kiến; #Tam hữu là Dục giới hữu, Sắc giới hữu và Vô Sắc giới hữu. Tức là Dục giới cũng là Hữu vi pháp hay là Hữu lậu, còn ở trong Tam giới. Sắc giới và Vô sắc giới thì cũng có những tên như vậy, cho nên gọi là Thủ uẩn. Hữu lậu thì nhiều, rộng lắm .

論 曰：此 何 所 立？謂 立 取 蘊，亦 名 為 蘊。或 有 唯 蘊，而 非 取 蘊，謂 無 漏 行。煩 惱 名 取，蘊 從 取 生，故 名 取蘊，如 草 穅 火。或 蘊 屬 取，故 名 取 蘊，如 帝 王 臣。或 蘊生 取，故 名 取 蘊，如 花 果 樹。

Luận viết: Thử hà sở lập? Vị lập Thủ uẩn, diệc danh vi Uẩn. Hoặc hữu duy Uẩn, nhi phi Thủ uẩn, vị Vô lậu hạnh. Phiền não danh thủ, Uẩn tùng thủ sanh, cố danh Thủ uẩn, như thảo khang hỏa. Hoặc Uẩn chúc thủ, cố danh Thủ uẩn, như Đế vương thần. Hoặc Uẩn sanh Thủ, cố danh Thủ uẩn, như hoa quả thọ.

Giải:

#Luận viết: là Luận ghi rằng.

#Thử hà sở lập?: điều gì được lập?

#Vị lập Thủ uẩn, diệc danh vi Uẩn: là lập Thủ uẩn, tức là ở đây lập ra một cái tên nữa, gọi là Thủ uẩn. Ở trên kia là Ngũ uẩn, dưới này là Thủ uẩn, và có khi gọi tắt là Uẩn thôi.

#Hoặc hữu duy Uẩn, nhi phi Thủ uẩn, vị Vô lậu hạnh: hoặc cũng có khi chỉ nói Uẩn thôi, mà không phải là Thủ uẩn. Tức không phải là Thủ uẩn, đôi khi nói ngắn là nói Uẩn thôi; là Vô lậu hành, tức là hạnh Vô lậu.

Hạnh Vô lậu là gì? Ở đây mình nói Uẩn thôi. Thủ uẩn là thế gian, nhưng nếu bỏ đi chỉ nói Uẩn, thì bớt hơn, vì bỏ được chữ Thủ rồi. Tức là cách nói này là một cách nói thôi, Thủ uẩn có khi người ta nói Uẩn thôi. Người ta chỉ nói mỗi chữ Uẩn, thì đó không phải là Thủ uẩn, mà chính là hạnh Vô lậu, tức là hạnh xuất thế gian. Tại vì #thủ là chấp trước, là dính mắc. Khi mình bỏ được dính mắc đó ra, thì mình đi trên con đường xuất thế gian, thì thành hạnh Vô lậu. Mấy ngôn ngữ này nói tắt quá.

#Phiền não danh thủ: Phiền não tức là Thủ.

#Uẩn tùng thủ sanh: Uẩn (Ngũ uẩn) đó từ Thủ mà sanh ra, từ Phiền não mà sanh ra.

#Cố danh Thủ uẩn: cho nên gọi là Thủ uẩn.

#Như thảo khang hỏa: #khang là vỏ trấu, tức là giống như cỏ hay là vỏ trấu, thì sanh ra lửa.

Có Thủ tức là có những Phiền não, thì tự nhiên sanh ra Uẩn, sanh ra thân thể (Ngũ uẩn) này. Nếu quý vị không có Phiền não nữa, thì nó không sanh ra. Giống như cỏ và vỏ trấu, thì sanh ra lửa thôi. Có Phiền não, thì có sanh tử luân hồi. Nếu khi nào hết Phiền não, thì hết sanh tử luân hồi, đơn giản là vậy!

#Hoặc Uẩn chúc thủ, cố danh Thủ uẩn: #chúc là dính mắc; Uẩn này dính mắc bởi Phiền não. Nghĩa là quý vị có thân thể này, là do chúng ta còn Phiền não. Nếu quý vị hết Phiền não, quý vị là A la hán, thì làm gì có thân thể này, quý vị nhập Niết Bàn rồi. Cho nên đó là lý do, do sự dính mắc, Uẩn này là dính mắc bởi Thủ, Thủ là Phiền não, nên mới gọi là Thủ uẩn.

#Như Đế vương thần: #thần là quan; quan thì phụ thuộc vào Đế vương, thì dính mắc, [vì] phụ thuộc vào Đế vương mà. Có ông quan nào mà không làm cho Đế vương (vua) đâu đúng không?

#Hoặc Uẩn sanh Thủ: hoặc là do Uẩn sanh Thủ

#Cố danh Thủ uẩn: cũng có ngược lại, do có thân thể này mới sanh Phiền não, nên gọi là Thủ uẩn.

#Như hoa quả thọ: giống như là hoa quả thì sanh ra cây.

Tức là hai cái này liên hệ với nhau, mình có thân này, là do đời quá khứ mình tạo nghiệp, mình có Phiền não mới sanh ra thân này. Rồi do thân này lại tạo ra Phiền não, để luân hồi tiếp, đi vòng như vậy. Tức là cứ vòng vòng trong đó, gọi là vòng luân hồi, gọi là vòng 12 nhân duyên: Vô minh duyên Hành, Hành duyên Thức, Thức duyên duyên Sắc. Cứ như vậy vòng vòng.

Nói tóm gọn lại, thay vì nói 12 duyên khởi, gọi là vòng tròn 12 nhân duyên, do thân thể này có Phiền não, có Phiền não nên có thân thể này, và cứ chìm trong đó, cứ chạy trong đó, nên gọi là Hữu lậu, là còn Phiền não hoài.

Mình tu hành là mình dứt. Và cách dứt là gì? Là dứt Phiền não, hết Phiền não là hết luân hồi. Hết Phiền não là tiêu chuẩn của A la hán đó, A la hán là hết luân hồi. Cho nên đó là một điều rất tuyệt vời, mình phải có khả năng này. Nếu không, nhiều khi mình tu mà không biết, lại cứ vòng vòng trong đó.

Tạm dịch: Luận ghi rằng: Điều gì được lập? Là lập Thủ uẩn, cũng gọi là Uẩn. Hoặc chỉ có Uẩn, chứ không phải Thủ uẩn, là hạnh Vô lậu. Phiền não là Thủ, Uẩn từ Thủ mà sanh ra, nên gọi là Thủ uẩn, như lửa [được sanh từ] cỏ vỏ trấu. Hoặc Uẩn bám dính [phụ thuộc] vào Thủ, nên gọi là Thủ uẩn, như quan lại của Đế vương [thì bám dính phụ thuộc với Đế vương]. Hoặc Uẩn sanh ra Thủ, nên gọi là Thủ uẩn, như hoa quả [sanh ra] cây.

Tóm lại hai cái sanh qua sanh lại với nhau, mình hiểu như vậy cho đơn giản. Có Phiền não, thì sanh ra thân thể này. Có thân thể này, lại sanh ra Phiền não, cứ vòng vòng như vậy (nếu không biết tu). Tu thì mới chấm dứt được, đó chính là pháp này.

[Bài] của chúng ta còn khá dài, nhưng Thiện Trang chia sẻ thêm một chút A Tỳ Đàm, quý vị nghe hoài điều này cũng ngán. Thiện Trang xin chia sẻ một bộ Kinh của Kinh Tương Ưng (tức là trong Kinh Nikaya). Có một bộ Kinh tên là Kinh Ví Dụ Về Núi hay là Ví Dụ Núi, có nói về điều này như sau:

Đức Phật nói: “Này các Tỳ kheo, các ông hãy đặt ra bảy hòn sỏi lớn, bằng hạt đậu, lên đỉnh núi Sineru (tức là núi Tu Di), thì các ông nghĩ như thế nào? Này các Tỳ kheo, cái nào là nhiều hơn”.

Bây giờ quý vị lấy bảy hạt sỏi (hạt đá nhỏ), giống như hạt đậu, mà đặt lên núi Tu Di. Núi Tu Di to lắm, thôi mình nói núi Hy Mã Lạp Sơn (núi Himalaya), thì cái nào nhiều hơn. Đức Phật hỏi bảy hòn sỏi lớn bằng hạt đậu, đặt lên núi Tu Di, thì cái nào nhiều hơn? Tất nhiên các [vị] Tỳ kheo nói hạt sỏi ít, bảy hạt sỏi ít quá, không so sánh gì so với núi đó. Cũng vậy, một vị chứng đắc được Kiến cụ túc, là quả vị Tu đà hoàn, thì việc của người đó đã làm xong, nhiều như núi Tu di. Còn việc người ta chưa làm xong, ít giống như bảy hạt sỏi thôi.

Tại sao Thiện Trang nói điều này? Để quý vị biết con đường chúng ta đi tới Sơ quả Tu đà hoàn là lâu xa lắm, cho nên đừng có thất vọng. Có nghĩa là mình tới Sơ quả Tu đà hoàn, là như hòn núi lớn Tu Di, là mình làm hết rồi, còn sót lại bảy hạt sỏi như bảy hạt đậu thôi. Thôi không nói như núi Tu Di, mình nói như ngọn núi to lớn, mà quý vị dọn sạch rồi, còn lại bảy hạt sỏi cuối cùng. Thì người chứng Sơ quả Tu đà hoàn, là họ dọn gần sạch rồi, còn một chút nữa thôi. Bảy hòn sỏi là tối đa bảy đời đó quý vị. Cho nên người chứng được quả đó thì đáng nể lắm, chứ không phải giỡn.

Mình tu mình kêu sao tu hoài không chứng. Xin lỗi! Đức Phật nói đó là ví dụ, để đến Sơ quả Tu đà hoàn là người ta tu cỡ đó, lâu lắm! Cho nên thành tựu không phải là nhất thời, thành tựu là cứ từ từ, từ từ, đời này tu một chút, đời sau tu một chút. Hoặc là đời nào đó, mình tu cái vèo, khi duyên đủ rồi, gặp thì mới đắc quả. Nhiều người nếu mà đắc quả được hết, thì gặp đức Phật đắc quả rồi.

Trong kinh, có một người giáo phái ngoại đạo, họ đưa ra [câu hỏi] chất vấn đức Phật: “Bạch Sa Môn Cồ Đàm! Sao Ngài có lòng từ bi, phổ độ tất cả chúng sanh, mà sao Ngài lại lựa chọn giảng giáo pháp cho người này trước, người kia sau. Có người Ngài không giảng, tại sao như vậy? Như vậy là Ngài đâu có lòng từ bi. Ngài nói lòng từ bi phổ độ chúng sanh mà!”

Đức Phật nói: “Giả sử nhà ông có ba đám ruộng: Đám ruộng thứ nhất màu mỡ, đám ruộng thứ hai vừa vừa, đám ruộng thứ ba khô cằn. Như vậy nếu như gieo lúa, ông sẽ lựa chọn gieo lúa trên đám ruộng nào?” Ông đó trả lời: “Tất nhiên đầu tiên tôi lựa chọn cơ hội gieo trên đám ruộng tốt, đầy đủ phì nhiêu, gieo trên đó thì mới có thu hoạch.”

[Đức Phật nói]: “Vậy khi hết đám đó rồi, còn giống nữa thì ông làm gì?” [Ông đó trả lời]: “Tất nhiên là đến đám ruộng thứ hai, còn giống thì phải gieo thôi. Cuối cùng gieo hết đám thứ hai vừa rồi, thì đám khô cằn cũng phải ráng gieo, vì còn giống, còn hạt thóc. Nó lên được thì lên, nó không lên được thì thôi”.

Đức Phật nói: “Ta cũng như thế, ta sẽ giảng cho những người căn tánh chín muồi sắp được độ, ta giảng trước. Ưu tiên những người đó, [như] những người xuất gia v.v… rồi sau đó mới tới hàng bậc trung và cuối cùng là hàng bậc hạ. Còn có những người không được”.

Và đức Phật cũng lấy một ví dụ tương tự: “Giống như ông có ba lu nước: Một cái lu rất kín, đổ nước vô đầy; Một cái lu hơi rỉ lỗ nhỏ nhỏ; Và có lu thì rỉ rất nhiều. Bây giờ có nước đựng, thì ông ưu tiên đựng ở đâu?”

Cũng vậy, [ông đó trả lời]: “Tất nhiên con phải ưu tiên đựng ở cái bình không bị rỉ. Khi đầy rồi, thì con đựng đỡ qua bình rỉ rỉ, [vì] dư nước mà. Rồi nếu đựng hết, thì con đựng qua cái bình rỉ nhiều.” [Đức Phật nói]: “Ta giảng giáo pháp cũng vậy, ta nhắm những người nào căn cơ đắc độ, ta giảng trước”.

Cho nên đừng có trách gì, mình nghiệp nặng nên đức Phật chưa thể giảng được [cho mình], vì mình chưa làm được. Giống như đá sỏi của mình nhiều quá, chứ không phải còn bảy hòn sỏi như núi Tu Di, nên cần phải cố gắng!

[Thiện Trang] định giảng Tâm sở, nhưng hết giờ rồi, để bữa khác. Mỗi bữa mình chia sẻ một chút như vậy, có bài nội dung sẽ rất hấp dẫn, nhưng có bài cũng không hấp dẫn lắm. Thiện Trang nghĩ rằng những nội dung hấp dẫn, quý vị nghe cũng nhiều rồi, và thật ra hấp dẫn hay không hấp dẫn, là do cảm nhận của mình. Hôm nay Thiện Trang cũng cung cấp cho quý vị rất nhiều kiến thức, để quý vị có thể hành trì. Mỗi hôm mình đưa ra một [nội dung] khác. Hôm sau mình sẽ soạn phần chi thiền đưa vô. Nhưng phần hôm nay thấy, đưa vào thì không hợp lý, hôm khác đưa nội dung này [vào] thì hợp lý hơn.

Hôm nay thời gian cũng hết rồi, hẹn quý vị vào hôm khác, mời quý vị chúng ta hồi hướng:

“Chúng sanh vô biên thệ nguyện độ

Phiền não vô tận thệ nguyện đoạn

Pháp môn vô lượng thệ nguyện học

Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành”.

“Nguyện đem công đức này

Hướng về khắp tất cả

Đệ tử cùng chúng sanh

Đồng sanh về Tịnh Độ”

A Mi Đà Phật!

Giảng Ký A Tỳ Đạt Ma Câu Xá Luận - Bài 8: Phẩm 1 - Phân Biệt Giới - Buổi 8

Giảng giải: Thầy Thích Thiện Trang

Giảng ngày: 14.08.2024

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật!

Nam Mô A Mi Đà Phật!

Kính chào toàn thể quý vị đồng tu! Chúng ta đang theo dõi thời khóa trực tiếp. Theo lịch chúng ta có hai buổi chia sẻ Phật pháp, vào thứ Tư và thứ Bảy. Hôm nay là thứ Tư, chúng ta vào chuyên đề A Tỳ Đạt Ma Câu Xá Luận. Tức là bộ Luận Câu Xá, một bộ Luận chuyên về Duy Thức. Bên Bắc truyền thì phân phần này thành của Tiểu thừa. Sau này chúng ta sẽ học lên phần Duy Thức của Đại thừa nữa.

Theo kế hoạch, nếu Thiện Trang chia sẻ một tuần một buổi như thế này, [để] đi hết phần Duy Thức Đại thừa, thì phải cần tầm khoảng 10 năm. Có thể như thế mới hết được. Nhưng đối với chúng ta, quý vị chỉ cần học hết bộ Luận Câu Xá này thôi. Thiện Trang có chia sẻ cả phần bên Phật giáo Nam truyền vào đây. Cho nên chúng ta học cả A Tỳ Đàm của Nam truyền, vào trong Luận Câu Xá này, là chúng ta có được hai trong một. Vì vậy mình sẽ học được rất nhiều lợi ích.

Và bộ này thực ra không nhiều, vì về sau càng ngắn, lúc đầu thì dài dòng, nhưng về sau thì chú giải càng ngày càng ngắn. Mới đầu mình tưởng là bộ này quá dài, nhưng thực tế thì không dài. Đầu tiên Thiện Trang sẽ chia sẻ về phần giáo lý A Tỳ Đàm, chúng ta đang học về các duyên. Duyên sinh tức là 12 nhân duyên, điều đó thì hầu như ai cũng biết, chúng ta xin phép để vào phần sau. Phần Duyên hệ là phần mà ít người học, gồm có 24 Duyên hệ. Chúng ta đã học qua, gồm có:

1. Tiền sanh duyên là những gì giúp đỡ cho cái sau, [tức là] có một lực tác dụng, để giúp đỡ cho đối tượng sau đó, thì nó phải có mặt trước. Đó gọi là Tiền sanh duyên.

2. Thứ hai là Hậu sanh duyên, thì ngược lại. Cái đằng sau tuy chưa xuất hiện, nhưng có thể giúp những điều đằng trước, có sức mạnh giúp điều đằng trước. Giống như người ta vì có mục đích, là để đi làm kiếm tiền, nên trước đó người ta phải đi học. Đó là một mục đích, cũng là Hậu sanh duyên.

3. Tiếp theo là Câu sanh duyên. Câu sanh duyên là hai cái có mặt với nhau đồng thời, để giúp đỡ nhau. Ví dụ như hai người là vợ chồng để đám cưới. Đó là ví dụ dễ nhớ nhất.

4. Thứ tư là Hiện hữu duyên, là cái gì có xuất hiện, thì mới giúp cho cái kia.

5. Thứ năm là Vô hữu duyên, là cái gì không xuất hiện, thì mới giúp cho cái kia.

6. Thứ sáu chúng ta học về Thiền duyên (Thiền na duyên), có các chi thiền để giúp đỡ cho việc tu Thiền. Ví dụ như Sơ thiền, thì cần có Bảy chi thiền.

7. Thứ bảy là Vô gián duyên, là một nhân duyên gì đó liên tục, liên tục, thì mới gọi là vô gián, tức là không có gián đoạn thì mới giúp được.

8. Thứ tám là Đạo duyên. Đạo duyên chính là con đường. Trong mỗi tâm niệm, mỗi suy nghĩ, mỗi hành động của chúng ta, đã tạo ra vô số con đường, khiến [cho] tương lai mà chúng ta đi về. Đó gọi là Đạo duyên.

9. Rồi tới Nghiệp duyên. Nghiệp duyên là nghiệp mình tạo, [tuy] chưa ra quả, [nhưng] cũng đã ấn tượng trong tâm chúng ta. Nói theo Duy Thức Đại thừa, thì gọi là ấn tượng trong A lại da thức của chúng ta, khiến cho mình cũng bị chướng ngại, gây cho mình nhiều điều gì đó. Đó [gọi] là Nghiệp duyên.

10. Nếu [nghiệp đó] ra quả, thì gọi là Quả duyên.

11. Vật thực duyên có bốn loại: Một là thức ăn, là Đoàn thực, chúng ta bỏ vào miệng nhai nuốt, đó gọi là Đoàn thực; Xúc thực là những gì mà chúng ta tiếp xúc; Tư niệm thực là những gì ta suy tư, suy nghĩ; và Thức thực. Đó là Vật thực duyên.

12. Tiếp theo là Thường cận Y duyên; 13. Ly khứ duyên; 14. Bất ly duyên; 15. Trưởng duyên; 16. Tương ưng duyên; 17. Bất tương ưng duyên.

Đó là những điều mà chúng ta đã học. Như vậy Thiện Trang thống kê qua sơ sơ, chúng ta đã học 17 duyên. Nếu nói rõ hơn, những duyên mà chúng ta quen thuộc là Nhân duyên, Tăng thượng duyên, Cảnh duyên nữa, là 20 duyên rồi.

Hôm nay xin giới thiệu thêm cho quý vị một duyên nữa, là Dị thục Quả duyên, hay còn gọi là Dị thục duyên. Tùy sách, do dịch giả dịch sang tiếng Việt, có phần khác nhau. Có người gọi là Dị thục Quả duyên, có người [gọi là] Dị thục duyên; #Dị tức là khác; #thục là chín; có nghĩa là chín khác. Duyên này là duyên khiến cho chín khác. Định nghĩa đơn giản, là nhân ta làm việc gì, nhân thiện hay nhân ác, v.v… thì từ từ mới kết quả. Quá trình đó, kết quả đó cần thời gian, chúng không đồng thời, cho nên gọi là Dị thục duyên.

Duyên này mai mốt [chúng ta] học vô, là có tâm quả trong các tâm: tâm nhân, tâm quả, tâm đầu thai, v.v…. Điều này nói ra rất phức tạp, nhưng chúng ta cứ hiểu rằng, khi chúng ta làm một hành động nào đó, thì từ từ mới kết quả, chứ không kết quả liền.

Ví dụ như bây giờ, nhiều người nói kết quả liền mà thầy? Ra đường đánh người ta một phát, [thì bị] người ta đánh lại liền, kết quả liền! Thực tế là kết quả đó cũng chậm hơn một chút, chậm thêm mấy giây nữa, thì người ta mới đánh lại. Hoặc chửi người ta, một hồi sau người ta mới chửi lại, tức là cũng phải mất mấy phút hoặc mấy chục giây sau. Như vậy đó vẫn là Dị thục duyên.

Có nghĩa là để từ nhân đi đến quả, thì cần có thời gian biến đổi, nhân quả này chuyển từ từ. Nó cần có thời gian, có thể ngay trong đời này, có thể đời sau, kiếp sau, v.v…. đó gọi là Dị thục duyên. Có nghĩa là nó vẫn cần một sức mạnh về thời gian.

Điều này thì chúng ta quá quen! Sẵn đây giới thiệu về Dị thục duyên, thì Thiện Trang nghĩ đến trong Kinh A Hàm, đức Phật có đưa ra ở Phẩm Thanh Văn, Kinh Tăng Nhất A Hàm. Đức Phật bảo với các Tỳ kheo: “Nay có bốn căn duyên sự này trước khổ sau vui, thế nào là bốn?”

Ở đây đức Phật nói là trước khổ sau vui. Quý vị thấy, trước khổ là nhân, nhưng sau đó là vui. Như vậy rõ ràng là Dị thục duyên. Bốn điều đó là:

1. Tu tập phạm hạnh, trước khổ sau vui.

2. Tập tụng văn kinh, trước khổ sau vui.

3. Tọa thiền nghĩ niệm định, trước khổ sau vui.

4. Đếm hơi thở ra vào, trước khổ sau vui.

Như vậy Thiện Trang xin nhắc lại, thứ nhất là tu tập phạm hạnh. Người tu tập phạm hạnh, là người trước khổ, nhưng sau được vui. Phạm hạnh là hạnh thanh tịnh, hạnh của bậc xuất gia, hạnh Sa môn v.v…. Hoặc phạm hạnh, nói đơn giản là hạnh không dâm dục, thì trước khổ, nhưng sau được vui. Như vậy quá trình từ trước đến sau đó, cần có thời gian, cho nên gọi là Dị thục duyên.

Thứ hai là tập tụng kinh văn, trước khổ sau vui. Đúng rồi! Đầu tiên mình tập đọc kinh văn, rõ ràng mới đầu [đọc] thì ngán lắm, đọc cũng mỏi mắt buồn ngủ, gục lên gục xuống, nhưng trước khổ sau vui. Vì dần dần mình cũng hiểu được chút kinh văn, dần dần mình cũng hành theo được một chút. Hoặc do chủng tử đó, khiến cho ngày nào đó mình được giác ngộ.

Giống như trong thời đức Phật Ca Diếp, có hai vị đó đi vô chùa, cũng không biết gì hết, năm tháng này qua năm tháng nọ, suốt ngày đọc bài: “Thân này là giả tạm, giả hợp. [Là] Sắc, Thọ, Tưởng, Hành Thức, là khổ, v.v…”. Họ đọc năm này qua tháng nọ, [dù] không hiểu được. Nhưng họ cũng hình dung được, tóm lại thân này là đồ lắp ráp từ nhiều thứ, là Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức. Cho nên có thân này là khổ. Họ chỉ nhớ vậy thôi, họ đọc qua năm này tháng nọ.

Nhưng quý vị biết không? Quả của họ được chín muồi, là Dị thục duyên đó, họ gặp được đức Phật Thích Ca và cuối cùng đắc đạo. Vì sao? Vì đức Phật biết hai người đó là “nhất môn thâm nhập, trường kỳ huân tu”. Họ đọc bài đó hoài, cho nên chỉ cần đức Phật nói đúng điểm đó cho họ, là họ ngộ ra được thân này là giả tạo, vô thường. Và sự giả tạo, vô thường đó giúp cho họ Kiến đế, đắc được đạo.

Thứ ba là tọa thiền tư niệm định, trước khổ sau vui. Tư niệm hay là nghĩ niệm. Tọa thiền, tư niệm Định Huệ, tức là nhớ nghĩ kinh pháp, mình học v.v… [Rồi] mình tu định, [thì] chắc chắn là khổ đúng không quý vị? Mình tu, sáng dậy sớm, tối thì phải thức khuya. Rồi phải vất vả nữa, người ta thì đi chơi, [còn] mình thì phải ráng tu. Nhưng trước khổ sau vui đúng không?

Thứ tư đức Phật đưa ra là đếm hơi thở ra vào (Sổ tức quán), [thì] trước khổ sau vui. Cũng vậy, đó là một pháp điều hơi thở, gọi là điều tức. Đây là một phương pháp tu, gọi là A na Ban na niệm, ngôn ngữ trong kinh nói là Quán sổ tức, hay là nhớ nghĩ đến hơi thở, thì mới đếm hơi thở ra vào. Đó là một phương pháp tu chánh niệm, thì trước khổ sau vui. Vậy là rõ ràng rồi, là Dị thục duyên.

Quả báo này chúng ta chưa thấy rõ, Thiện Trang xin làm rõ hơn, nội dung tuần trước Thiện Trang chia sẻ. Đó là ở Kinh Số 1 của Phẩm Thanh Văn, Kinh Tăng Nhất A Hàm, để quý vị có thể tra cứu. Đức Phật có nói: “Lại vì nhân duyên gì trước vui sau khổ? Lại vì nhân duyên gì trước khổ sau vui? Lại vì nhân duyên gì trước khổ sau khổ? Lại vì nhân duyên gì trước vui sau vui?”

Tức là bây giờ đưa ra Dị thục duyên có bốn loại: có loại nhân duyên là trước khổ, nhưng sau vui; có nhân duyên trước vui, nhưng sau khổ; có nhân duyên trước khổ, sau cũng khổ luôn; và cuối cùng là trước vui, sau cũng vui. Chúng ta không mất nhiều thời gian, ở đây Thiện Trang ý muốn nhấn mạnh một điều thôi. Điều này chúng ta học lâu, thì chúng ta biết rồi. Tạo nghiệp tốt, thì trước có thể là chịu khổ, đời này có thể chịu khổ, nhưng sau được vui. Hoặc đời này mình được vui, rồi sau này được vui nữa. Đó là do mình đang tạo nghiệp tốt lành rồi, mình tiếp tục tạo nghiệp tốt lành nữa. Đức Phật nói thế này (đoạn này dài lắm, nhưng Thiện Trang tóm tắt như sau):

“Nếu người sống 100 tuổi, đúng 10 lần 10 như vậy (100 là 10 lần 10) thì người ấy sống hết đông, hạ, thu, xuân, v.v… Và nếu người ấy trong 100 năm tạo công đức, rồi 100 năm tạo ác nghiệp, tạo các Tà kiến. Một thời gian sau, thì người ấy mùa đông được vui, mùa hạ chịu khổ. Nếu 100 năm tu tạo công đức đầy đủ, rồi trong vòng 100 năm nữa, người ấy lại tạo các nghiệp bất thiện, v.v… thì trước họ chịu tội, sau đó mới chịu phước”.

Ở đây ý nói thế này, nếu nói trong đời là 100 năm, mà 100 năm đó mình tạo rất nhiều việc thiện, rồi sau đó 100 năm tiếp, mình tạo rất nhiều nghiệp bất thiện. Thì quả báo đời sau, trước mình sẽ được vui nhưng sau đó chịu khổ. Đức Phật nói giống như hai mùa xuân hạ, thu đông, thì mùa này được vui, [nhưng] mùa kia bị khổ. Ở đây cũng chưa rõ lắm, Thiện Trang xin đọc thêm một đoạn:

“Nếu lúc nhỏ làm phước, lúc lớn gây tội. Thì đời sau lúc nhỏ hưởng phước, lúc lớn chịu tội”. Đây là nội dung hôm trước Thiện Trang có nói. Đó là chúng ta giải thích tại sao đời này, có những người lúc nhỏ thì sung sướng, nhưng lớn lên lại khổ. Đức Phật nói lúc nhỏ họ làm phước, lúc lớn gây tội, thì đời sau lúc nhỏ thì hưởng phước, [nhưng] lúc lớn chịu tội, chịu khổ.

Đức Phật nói tiếp: “Nếu lúc nhỏ tạo tội, lớn lên cũng tạo tội. Thì người ấy đời sau, trước khổ sau cũng khổ”. (Điều này đương nhiên rồi, tạo tội cả đời). “Nếu lúc nhỏ tạo các công đức bố thí phân đàn (phân đàn là bố thí đồ ăn), lớn lên cũng tạo các phước bố thí phân đàn, thì đời sau người ấy, trước vui sau cũng vui”.

Tóm lại có bốn nhân quả. Nếu đời trước, từ nhỏ quý vị tu tốt, lớn lên không tu nữa. Thì đời sau quý vị được hưởng nửa đời đầu, còn nửa đời sau khổ. Ngược lại, nếu đời trước nửa đời đầu không tu, nửa đời sau tu. Thì đời này, nửa đời đầu khổ, nửa đời sau mới được vui, do nửa đời trước [tu].

Và nhân quả này không phải nửa đời, nửa đời, mà do đức Phật lấy ví dụ ở trên nữa, có thể chia ra. Giống như bốn mùa xuân, hạ, thu, đông, thì nguyên đời trước dài như vậy, giờ mình nhét vô có khi mùa này thì sướng, nhưng mùa kia thì khổ. Tức là nó convert lại, rút gọn lại, chứ không phải dài như vậy. Đại ý đức Phật muốn nói là: sẽ có khoảng thời gian thì khổ, có khoảng thời gian thì vui. Cho nên tu tập phải là tu mãi mãi, thì mới được vui mãi mãi. Còn nếu có lúc không tu, có lúc tạo ác, thì khổ vẫn khổ thôi. Nó cứ chen vô, và tỉ lệ đó là tương ưng.

Ví dụ ở trên đức Phật nói là 100 năm tu phước, 100 năm tạo tội, thì như vậy qua đời sau, có thể mùa đông được phước, nhưng mùa thu lại chịu tội, xen kẽ nhau như vậy. Tức là nó tương ưng, chia ngang vậy thôi, chứ không phải 100 100. Tỉ lệ là 100% 100%, chứ không phải là thời gian 100 năm 100 năm. Ví dụ mùa đông quý vị tạo phước, mùa xuân tạo tội. Bây giờ có rất nhiều, mùa đông ở nhà không làm gì, thì tu, [còn] mùa xuân đi ăn chơi, tạo tội, ăn [uống], sát sanh. Người đời nay sát sanh nhiều, đủ hết! Tỷ lệ là 100 100, vậy thì đời sau cũng vậy.

Hoặc là trong đời này, khi nào quả của Dị thục duyên tới, thì 100% thời gian nào đó, có thể một tuần khổ, một tuần sướng, tương ưng như vậy! Nó là tỷ lệ, chứ không phải tính kiểu kia. Cho nên chúng ta hiểu rồi, học thêm điều này nữa, thì mình cẩn thận hơn. Đừng nghĩ [là mình] mới tu, thì cứ đi chơi, tạo tội cho đã, không sao đâu. Không! Có [quả] hết.

Trong bộ A Tỳ Đàm nói rõ hơn, nếu thời gian dài hơn, ví dụ một ngày có bốn thời: sáng, trưa, chiều, tối, hay nói có 24 giờ. Quý vị có 18 giờ làm phước, tu tập, còn sáu giờ ăn chơi sa đọa. Vậy thì tương lai tỷ lệ là 3/4 . 3/4 thời gian trong khoảng đời, hoặc trong gì đó chia ra. [Như] một năm có bốn mùa: xuân, hạ, thu, đông, có thể mùa xuân, hạ, thu thì sướng, còn mùa đông thì khổ. Cứ như vậy mà xoay vần vào, thì chúng ta hiểu tỷ lệ đó.

Đức Phật đưa ra một tỷ lệ, cho chúng ta hiểu và hình dung. Thiện Trang đã chia sẻ xong về điều đó, nói sơ sơ thôi. Về Dị thục duyên, tức là từ nhân đến quả cần phải có thời gian.

Tiếp theo xin giới thiệu một duyên nữa, gọi là Hỗ tương duyên. #Hỗ là hỗ trợ, #tương là qua lại, là duyên hỗ trợ qua lại lẫn nhau. Định nghĩa là lực đẩy, thúc đẩy qua lại giữa nhân và quả. Nhân tác động lên quả, quả tương tác với nhân. Tức là nhân với quả tương tác với nhau.

Chúng ta lấy ví dụ để quý vị dễ hình dung. Nếu chúng ta tu hành đúng pháp, thì tu hành là nhân, quả báo chúng ta đạt được là thân thể khỏe mạnh, trí huệ sanh ra, phước báo hiện tiền. Như vậy chúng ta thấy là nhân quả rõ ràng, nhân đúng thì tác động lên quả. Nhưng quả cũng tác động ngược lại nhân. Tại vì từ quả đó mình tu tốt hơn, vì trí huệ của mình sáng suốt lên. Mình tu đúng mà, nên trí huệ sáng suốt lên, rồi tác động lại pháp tu đó v.v… nên đẩy trở lại. Nói tóm lại là hai cái hỗ trợ lẫn nhau. Nhân quả như vậy, gọi là hỗ trợ, hợp tác với nhau. Cho nên nhân [giúp] ra quả, quả lại giúp cho nhân, để nhân sau tốt hơn nữa, [một] vòng như vậy. Đó là ví dụ [về] tu tập đúng.

Nếu quý vị không hiểu, bây giờ Thiện Trang lấy ví dụ khác dễ hơn, ví dụ về chữa bệnh, thuốc và cơ thể. Thuốc đưa vào cơ thể, cơ thể có hết bệnh không, nếu chỉ có thuốc không thôi? Không! Cơ thể phải tiếp nhận thuốc đó như thế nào, cơ thể phải xử lý thuốc như thế nào. Tức là nhân [là thuốc], với quả là cơ thể [của] mình, hai cái này phải hợp tác với nhau. Cơ thể của mình cũng phải điều dưỡng, nghỉ ngơi, chứ mình uống thuốc không thôi, mình không lo điều chỉnh cơ thể, thì cuối cùng bệnh không hết.

Hỗ tương duyên là hai bên hỗ trợ nhau, giống như thầy và trò trong một lớp học. Thầy dạy cho trò, nhưng trò không hợp tác với thầy, thì nhân đưa qua, nhưng quả [không] phản ứng lại, thì không được. Mà hai bên phải hợp tác với nhau. Trò phải nghiêm túc, nỗ lực học tập, gọi là y giáo phụng hành. Thì quả đó giúp cho nhân, đồng thời thầy cũng dạy tốt hơn. Còn học trò phá quá, không nghe lời thầy, thì thầy cũng phiền não, tự nhiên dạy không được. Cho nên đó gọi là Hỗ tương duyên.

Ở đời, có những thứ mình tưởng mình làm chủ, nhưng cuối cùng là nó làm chủ mình. Điều này mình phải suy xét. Ví dụ quý vị mua một chiếc xe mới về, mình kêu mình là chủ của chiếc xe, nhưng do chiếc xe mới quá, đi mà xước một chút, dơ một chút, là phải chăm chút v.v… Rồi lỡ người nào đi ẩu quá, hay thế nào đó, thì mình xót ruột chiếc xe. Hoặc đứa nhỏ tới, vô tình rờ vô chiếc xe, [khiến xe] bị xước. Hoặc dựng chiếc xe ở đó mà bị cà, hay đá trái banh trúng chiếc xe thôi, là xước xe rồi.

Cuối cùng đó là quả, nhưng tác động lại nhân. Cho nên mình đang làm chủ, lại thành nô lệ cho chiếc xe, cuối cùng là nó làm chủ mình. Trong đời mình phải nhận rõ những nhân duyên này. Cho nên ai là chủ, ai là đầy tớ, xe làm chủ hay mình làm chủ? Hòa thượng Tịnh Không hay nói, là mình ở trong nhà hay nhà ở trong mình?

Tức là mình ở trong nhà, thì mình phải hưởng thụ cái nhà. Còn người bị nhà làm chủ, nhà ở trong mình, nghĩa là suốt ngày chăm chút cho cái nhà sạch đẹp, có bao nhiêu tiền, đầu tư cho cái nhà hoành tráng v.v… cuối cùng mình phục vụ cho cái nhà đó. Cho nên gọi là nhà ở trong mình.

Cho nên quý vị nhớ nha, Hỗ tương duyên quan trọng. Tức là hai cái giúp đỡ lẫn nhau, cái này giúp cái kia. Như vậy chúng ta liên hệ, nó cũng gần gần với Tương ưng duyên và Bất tương ưng duyên. Hai nhân quả hòa hợp với nhau, hoặc là không hòa hợp nhau, thì đó cũng tương tự nhau. Nói chung là 24 Duyên hệ này là chia cho rõ ràng thôi, mà càng chia ra cụ thể bao nhiêu, thì chúng ta càng dễ hiểu, càng dễ nắm bấy nhiêu, thì chúng ta mới hiểu được.

Thiện Trang sẽ kể cho quý vị nghe một câu chuyện, về ngài Cưu Ma La Thập. Quý vị biết, ngài Cưu Ma La Thập là bậc dịch kinh rất nổi tiếng. Ngài dịch kinh theo kiểu là ý dịch. Tức là nguyên đoạn dài của kinh, ngài đọc bằng tiếng Phạn [để] hiểu ý, rồi diễn lại bằng ngôn ngữ chữ Hán. Cho nên văn rất suông, rất dễ đọc, dễ hiểu.

[Vì] ngài đặc biệt như vậy, nên vua muốn hạ uy tín của ngài, [bằng cách] cho ngài mười cô hầu, để bưng nước, lo phục vụ v.v… Một vị Hòa thượng, trụ trì của [một] ngôi chùa, làm [công việc] phiên dịch kinh mà phải nhận như vậy.

Ngài nhận như vậy, cho nên một thời gian sau có nhiều ý kiến, có một số người nói rằng: “Ngài làm được, thì tôi cũng làm được”. Có nghĩa là [họ] cũng muốn có như vậy, “ngài có mười cô, còn tôi có một cô cũng được”, kiểu vậy! Có một số người Đệ tử thì nói: “Sư phụ mình có, thì chắc mình cũng có được”.

Bữa đó ngài đem một nắm kim (kim may đồ) nhỏ nhỏ, bỏ vô một ly nước, ngài lắc lắc một hồi tan hết. Xong rồi ngài nói: “Bây giờ, nếu ai muốn như tôi, thì được thôi! Hãy uống hết ly nước này đi! Bây giờ không thấy kim đâu, nhưng hãy uống hết ly nước này, thì sẽ giống như tôi. Còn ai muốn nói tôi, thì uống hết nửa ly nước này, là được!”.

Rồi có ai dám uống không? Không ai dám uống cả. Bởi vì [họ] biết có kim trong ly nước đó. Mặc dù ngài lắc một hồi, kim biến đâu hết rồi, nhưng không ai dám uống. Cuối cùng ngài uống hết, [nhưng] không sao hết. Từ đó trở đi, [người ta] biết ngài không phải là bình thường, biết ngài [là] Cao tăng, có Thần thông. Tại vì quý vị bỏ kim vô ly nước, lắc lắc một hồi, kim biến [mất] hết, nhưng làm sao biến được. Hoặc là đưa cho người ta, người ta cũng đâu dám uống, có mình ngài uống. Cho nên từ đó, mới biết ngài không phải là người thường.

Ý chúng ta [muốn] nói là: mình phải có năng lực cỡ đó, thì mới độ sanh được. Ngài quán được, là vì nếu không nhận thì vua xử, cho nên ngài phải nhận.

Đó là Thiện Trang chia sẻ tiếp một số vấn đề trong A Tỳ Đàm. Thiện Trang [định] chia sẻ thêm một duyên nữa, mà duyên đó dài lắm, chia sẻ chắc một buổi mới hết, cho nên hôm nay chia sẻ tạm hai duyên.

Bây giờ chia sẻ cho quý vị về Tâm sở. Có một số Tâm sở: Tâm sở [thứ] nhất là Tâm sở Tầm. Tầm là gì? Hôm bữa Thiện Trang có đưa ra [ví dụ] về con ong. Tâm sở Tầm là một trong Bảy chi thiền. Tầm là con ong hướng về bông hoa. Và Tâm sở Tầm này giúp cho khỏi buồn ngủ, đối trị hôn trầm. Cho nên ai buồn ngủ, hãy cố gắng dùng phương pháp này để tu. Đó là mình phải cố gắng chú ý về một điều gì đó. Tầm thật ra nói đơn giản là tư duy, đồng nghĩa với tư duy, giải thích ra là tư duy về một vấn đề nào đó.

Ví dụ như đang buồn ngủ, ngủ gà ngủ gật, tự nhiên có chuyện gì đó, ví dụ như cô hàng xóm điện tới: “Chị ơi chị, bữa nay thấy chồng chị đang chở cô nào đi đó”. Thế là tỉnh [ngủ] liền đúng không? Thực tế là tâm mình tập trung tư duy suy nghĩ, về vấn đề nào đó, nhờ đó [mà] đối trị được hôn trầm. Cho nên ai tu Tịnh Độ, khi niệm Phật mà buồn ngủ, thì cố gắng kiếm chuyện gì ra nghĩ, [như] nghĩ về kinh, về pháp và tư niệm. Tại vì lúc đó chi thiền này, tức là Tâm sở Tầm này yếu, [vì] yếu nên buồn ngủ. Đó là cách đối phó. Trong A Tỳ Đàm chia Tâm sở Tầm này có ba loại:

1. Một là Dục tầm, là chạy theo điều mình thích. Ví dụ như lúc đó, Tâm sở này là hướng đến điều [mình] thích, mình tư duy điều mình thích. Ví dụ như đang buồn ngủ ghê gớm, có người đem vô một ly trà sữa trân châu gì đó v.v… ngon lành quá, thì tỉnh ngủ liền. Đó là hướng về một đối tượng mình thích. Dùng ngôn ngữ bình thường là hướng đến, thật ra là mình nghĩ tới, cũng đỡ buồn ngủ đúng không? Đó là Dục tầm, dục là mong muốn.

2. Thứ hai, như câu chuyện vừa rồi, mình nghe cô hàng xóm nói: “Tao thấy ông chồng mày, chở cô nào đi vô khách sạn kìa”, là bắt đầu mình nổi tức lên. Đó thuộc về Sân tầm. Cứ nổi sân lên là hết buồn ngủ, quý vị thấy rõ ràng đúng không? Có nhiều người đang buồn ngủ ghê gớm, mà nổi tức lên, là hết buồn ngủ. Đó là Sân tầm. Tức là mình bực tức lên, ghét với những điều gì bất mãn. [Điều mình] ưa thích là Dục tầm, còn đây là Sân tầm.

3. Thứ ba là Hại tầm, là mình có ý tưởng chống đối, đánh phá, tấn công trần cảnh nào đó, dù người hay vật. Ví dụ đang niệm Phật, buồn ngủ ghê gớm, mà có người bưng vô cái xô gì đó vô, hôi rình! Mình thấy khó chịu quá, người ta để đó, mình tới nhanh chóng bưng ra ngoài. Tâm này gọi là chống phá, bất mãn với hoàn cảnh, cũng gần gần giống với tâm kia, nhưng đối phó lại. Hoặc là đang buồn ngủ, mà tự nhiên sực nhớ ra trời quá nóng, như vậy cũng đỡ buồn ngủ đi.

Như vậy tóm lại ở đây, Dục tầm là chỉ cho Tâm sở Tham. Sân tầm là Tâm sở Sân. Và Hại tầm là thiếu sự từ bi. Ngược lại với từ bi, không có Tâm sở Từ bi (Tâm sở Bi). Đó gọi là Tầm. Chúng ta giải thích rõ ra, chứ hôm bữa mình nói Tầm không [thôi]. Thiện Trang đảm bảo rất nhiều người học Bách Pháp Minh Môn Luận rồi, nhưng hỏi các Tâm sở không biết gì hết. Chính vì vậy mình học mơ mơ màng màng, học cho vui thôi. Như vậy là Tâm sở Tầm.

Thiện Trang xin chia sẻ thêm một Tâm sở nữa, là Tâm sở Tưởng (trong Xúc, Tác ý, Thọ, Tưởng, Tư). [Thiện Trang] chia sẻ được cái nào thì chia sẻ, dần dần chia sẻ hết, rồi mình đúc kết lại luôn. Tưởng có ba loại: Dục tưởng, Sân tưởng và Hại tưởng, giống giống ở trên.

1. Dục tưởng là những điều tưởng về mong muốn. Định nghĩa Tưởng là gì? [Trong] Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức, thì điều này cũng tương tự như thế. Tưởng là những kinh nghiệm, những sự biết của mình v.v… Có ba loại [Tưởng], cũng tương tự như trên. Mình hiểu được thì mình tu được.

Thứ nhất, trong đời sống mình sống bằng tình thức (sống bằng Tưởng) và sống bằng Trí. Tức là có hai điều: Một là sống bằng Tưởng và hai là sống bằng Trí. Vậy ai sống bằng Tưởng, thì sẽ khổ hơn người sống bằng Trí.

Như vậy Dục tưởng là những mong muốn, hiểu biết của mình. Nhưng đây là do kinh nghiệm hiểu biết. Ví dụ như có những người ăn món ăn, thấy món đó quen thuộc thì mình thích ăn. Đó thuộc về Dục tưởng. Có nghĩa là mình ham muốn, nhưng ham muốn theo cái biết của mình thôi. Còn người có trí hơn, thì họ kêu: “Tuy món này lạ, nhưng coi thành phần cũng có vẻ ngon, có thể ăn được đây, thì chúng ta sẽ thử”. Đó là người thuộc về Trí nhiều hơn. Đây là những điều tu hành đó, cho nên người trí bớt chấp trước hơn, [là] cũng do Dục tưởng này.

2. Sân tưởng cũng vậy, tức là mình nổi tức lên, sân lên, [là] do hằng ngày mình biết theo cái biết của mình. Xưa nay tôi biết như vậy, kinh nghiệm như vậy về vấn đề đó, cho nên bữa nay chỉ cần khác đi, là tôi bực mình lên, tôi điên lên. Còn người trí thì sao? Tuy rằng khác với những kinh nghiệm mình đã biết, khác những tri thức xưa nay mình biết, nhưng mình phải suy xét. Nên người trí sống theo Trí tưởng, người ta không có Sân tưởng được. Người ta dùng trí [nên] phân biệt được. Cho nên trí có khả năng biện biệt được rõ.

3. Còn Hại tưởng là gì? Hại tưởng là mình thấy cái gì không giống với mình, không giống với kinh nghiệm hiểu biết của mình. Ví dụ như hồi trước giờ, nhà mình đặt cái cây bên trái, bữa nay tự nhiên sao có ai vô, đặt lại bên phải. Như vậy mình thấy khó chịu quá, mình chống lại, mình phải đem thay đổi cái cây lại. Hoặc là có nhiều điều lắm.

Tu hành cũng vậy, xưa nay mình nghe Niệm Phật là Pháp môn số một. Bữa nay tự nhiên người ta nói, Pháp môn đấy [không phải] là số một, thì tự nhiên mình khó chịu, mình phải bẻ lại. Như vậy, đó thuộc về Hại tưởng. Hại tức là mình không phải chỉ tức không nữa, mà mình làm ra những hành động, để thay đổi hoàn cảnh, thay đổi điều đó. Đó là Hại tưởng, vậy thì cũng khổ! Cho nên là người sống bằng Trí, thì đỡ khổ hơn rất nhiều. Nên là hãy cố gắng sống ngược với Tưởng, thì là Trí, chúng ta đem trí ra là xong. Như vậy [là] sống thông qua Thức.

Ở đây, Thiện Trang xin nói [thế này]: nếu theo A Tỳ Đàm, thì chúng ta sống theo ba kiểu. Một là sống theo Thức. Thế nào là sống theo Thức? Thức là cái biết ban sơ, cái biết ban đầu thôi. Ví dụ cầm một cái gì đó, thấy nóng thì nóng, thấy lạnh thì lạnh v.v... Cái biết đó có cần không? Cần! Vậy sống theo [Thức] có cần không? Cần!

Thứ hai là sống thông qua Tưởng, thông qua Tưởng thì khổ nhiều hơn. Ví dụ như một người đi qua đường, ở đây Thiện Trang nói những người yêu nhau chắc dễ hiểu hơn. Hồi xưa hai người đó chưa quen nhau, không có yêu nhau, ví dụ chơi một trò chơi gì đó, họ nắm tay nhau, [nhưng] họ không có cảm giác gì hết. Nhưng tới khi họ yêu, tự nhiên họ nắm tay nhau, thì họ có cảm giác. Đó là sống theo Tưởng. [Mình] tưởng ra thôi, do tưởng mà có cảm giác, chứ thực tế thì cũng vậy.

Thực ra nếu quý vị sống theo Thức, quý vị cầm tay người ta thì cũng vậy thôi, người này cũng giống người kia thôi. Nhưng do có Tưởng, nên là tưởng ra một trời thứ trong đó, thành ra ta đam mê, ta chạy theo cái Tưởng. Và ngày nào đó, khi kinh nghiệm của mình thay đổi, hiểu biết về con người đó thay đổi, mình không nghĩ người đó đẹp như xưa, tốt như xưa v.v... Thì cái cầm tay đó, mình thấy khó chịu.

Trong Phật pháp cũng vậy, lúc đầu tới thấy thầy rất là tuyệt vời, từ xa nghe nói đó là vị Pháp sư lỗi lạc v.v… đủ thứ. Mình thần tượng, cho nên mình tưởng toàn điều tốt đẹp. Ngày nào đó, thấy thầy đó hoặc nghe ai đó nói một điều gì đó hơi xấu một chút thôi, là bắt đầu cái Tưởng của mình thay đổi, kinh nghiệm của mình thay đổi rồi. Lúc đó mình bắt đầu khó chịu. Nên người sống theo Trí thì đỡ khổ, người sống theo Tưởng (Tình thức) thì khổ lắm.

Thứ ba là mình sống theo Trí. Sống theo Trí là khả năng biện biệt được, biết rõ cái gì nên, cái gì không nên, điều gì thiện, điều gì ác, điều nào cần, điều nào không cần, điều nào làm, điều nào không làm.

Ở đây sẵn chia sẻ cho quý vị, đức Phật chia ra, có mấy hạng người đi tìm minh sư (tìm vị thầy). Thế nào là tìm minh sư?

1. Có người tìm thầy cho mình, bằng [cách] dựa theo tướng hảo. Tức là thầy nào có tướng hảo, là thầy của mình. Điều này có được không quý vị? Điều này có vẻ không ổn! Nhưng thế gian có những người như vậy đó quý vị. Có người nói phải tìm thầy có tướng hảo, tại vì có tướng hảo chứng tỏ thầy đó có phước báo, có thể thầy đó tu đúng hướng v.v… nên họ chạy theo thầy có tướng hảo. Nhưng đức Phật nói không nên, tại vì tướng hảo là phước báo đời trước, chẳng giải quyết được vấn đề. Cho nên chưa hẳn! Chưa giải quyết được.

2. Thứ hai là theo khổ hạnh, tức là nhìn thấy người đó có vẻ khổ hạnh như vậy, thì chạy theo. Điều này có ổn không quý vị? Chưa hẳn! Tại vì nhiều khi khổ hạnh, nhưng chưa chắc đúng pháp, nên chưa chắc.

3. Thứ ba là đạo phong, đạo phong tức là dáng của vị thầy đó, nhìn có vẻ rất là có đạo, giống như có tư thế thiền, nhìn rất tốt, cách ăn mặc, nói chung oai nghi tế hạnh khá tốt, nhìn qua đó là ok. Như vậy được không quý vị? Cũng chưa chắc được! Từ từ [mình] nói tại sao chưa chắc được.

4. Thứ tư là tìm theo vị thầy nổi tiếng. Thầy đó nổi tiếng rồi, mình nghĩ là đi theo số đông thì chắc ổn. Có được không quý vị? Chưa chắc luôn!

5. Thứ năm là theo pháp. Tức là vị thầy đó giảng đúng pháp.

Nói tóm lại người thứ nhất, nếu chỉ theo tướng mạo, là không ổn rồi. Chưa chắc tướng mạo đẹp là đã ngon. Điều đó [mình] quá biết mà! Các vị A la hán thời đức Phật, có nhiều vị xấu lắm, không có đẹp. Thứ hai về khổ hạnh, cũng chưa hẳn! Vì có nhiều vị đâu có khổ hạnh, mà người ta cũng ngon lành, cho nên là chưa chắc. Rồi thứ ba là về đạo phong, đạo phong tức là có dáng thiền, dáng đạo oai nghi v.v…. Đức Phật nói trong Kinh Tăng Chi hay trong Kinh Tăng Nhất A Hàm: “Nói về đạo phong với pháp, thì có người nhìn đạo mạo, ra khí thế lắm, nhưng không có đạo (tức là không có pháp, không tu đúng pháp). Có người thì có được cả hai, là vừa có đạo và vừa có đạo phong (tức là vừa có [bề ngoài], vừa tu đúng Chánh pháp). Có người nhìn bề ngoài thì dở tệ, nhưng lại tu đúng Chánh pháp. Và có người thì cả hai điều [trên] đều không có” (tức là vừa bề ngoài không có, không có đạo cốt gì hết, và cũng chẳng có tu đạo đúng lối).

Đức Phật nói là nên chọn tán thán hai [hạng] người, người nào miễn có pháp là ổn. Và nếu như tốt hơn, là có cả oai nghi tế hạnh nữa. Còn nếu không được thì tạm tạm. Rồi người nổi tiếng thì không chắc, nổi tiếng thì càng không chắc nữa, đặc biệt vào thời nay, người ta dùng đủ các cách để nổi tiếng. Hoặc là theo số đông cũng chưa chắc là đúng. Nên nhớ số đông chưa chắc đã đúng. Thứ năm là tìm người có thực hành, [tìm] vị thầy dạy cho mình theo đúng giáo pháp của Phật.

Đức Phật nói: “Nên chọn người đủ ba điều kiện: Một là nhìn có đạo hạnh, có Giới hạnh. Thứ hai là có được khổ hạnh nữa thì tốt. Và quan trọng là có pháp đúng với lời của Phật dạy. Nếu không được ba điều đó, thì còn hai. Nếu không được hai, thì cuối cùng còn một, nhưng [dù] điều nào, thì pháp là quan trọng”.

Cho nên phải nương theo pháp mà tìm thầy. Đức Phật xác định là phải nương theo pháp mà tìm thầy, chứ không phải nương theo những hình dáng bên ngoài, để tìm vị minh sư. Những cái bên ngoài không đánh giá được, mà phải đánh giá theo pháp. [Muốn] đánh giá theo pháp, thì mình phải học pháp mình mới đánh giá được chứ, không học thì làm sao biết được. Nên gọi là “y pháp bất y nhân”.

Thiện Trang thấy, theo Phật giáo của Nam truyền, thì y pháp bất y nhân làm rất tốt, còn Phật giáo Bắc truyền thì chưa chắc. Phật giáo Bắc truyền dễ bị thờ thầy, thờ một hình tượng quá sâu, rồi đi về một hướng nào đó quá sâu. Cũng có hướng tốt, nhưng cũng có những hướng không được tốt, là lạc rồi. Cho nên quý vị nhớ, nếu như mình là người tỉnh táo, cố gắng hãy tìm người nào, yêu cầu đầu tiên vị thầy phải dạy đúng lời Phật dạy đã. Rồi sau đó tốt hết, có đạo hạnh, có khổ hạnh, có giáo pháp, v.v… có càng nhiều điều càng tốt. Giống như năm điều trên, nếu như quý vị có hết luôn là quá tuyệt vời.

Nhưng không có đâu, thời nay khó kiếm được vị thầy như vậy. Vị thầy tu tốt, thì thường tướng mạo không đẹp, khổ hạnh quá mà, đâu đẹp đâu, làm sao có. Rồi nhiều khi không nổi tiếng, vì họ không quan tâm đến sự nổi tiếng. Tất nhiên cũng có người được nhiều người công nhận. Đó là Thiện Trang chia sẻ sơ qua, và đây là những điều mà chúng ta nên chú ý.

Bây giờ Thiện Trang xin phép vào bài Luận Câu Xá, hôm bữa chúng ta đang ở bài Kệ số tám.