Giảng Ký A Tỳ Đạt Ma Câu Xá Luận

2. Tâm chuyên chú vào chuyện gì một cách đặc biệt thì là cho mộng đến chuyện đó.

Điều này thì rõ ràng đúng không? Tâm quý vị quá chuyên chú, quá lo chuyện nào, thì quý vị mộng đến chuyện đó. Ví dụ có đồng tu vì quá chuyên chú với việc đi thi, cho nên mơ thấy đi thi suốt. Quý vị lo đi xin việc thì sẽ mơ thấy xin việc. Bởi vì tâm chuyên chú về chuyện đó nhiều quá. Cho nên hãy chuyên chú nghe pháp để mơ thấy pháp. Hãy chuyên chú tu Tứ niệm xứ, tu niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng v.v... để trong mơ cũng thấy chuyện đó thì tốt hơn. Tốt hơn thôi, chứ chưa hẳn là tốt đâu. Từ từ chúng ta có [học] đằng sau, nói tại sao chưa hẳn là tốt.

3. Chư thiên tác động tâm báo mộng.

Đây là không có mê tín nha! Có chư thiên tác động tâm báo mộng. Ở đây Thiện Trang nghĩ là ngoài chư thiên ra, còn có quỷ thần cũng tác động tâm báo mộng được. Cho nên có những giấc mơ là do chư thiên tác động tâm mình báo mộng.

4. Tứ đại bất hòa trong cơ thể cũng làm cho mộng.

Tức là cơ thể mình có thể những hiện tượng bệnh. Tại vì sao? Tứ đại là đất, nước, lửa, gió bất hòa. Có nghĩa là thân thể chúng ta có vấn đề. Ví dụ như bệnh hay mình nằm không đúng tư thế v.v... cũng gây ra mộng. Cho nên đừng có kết luận những giấc mộng cho là thật. Nhiều người cứ thấy mộng là sợ, đem lên hỏi này hỏi kia. Chúng ta thấy rõ ràng ở đây giải giấc mộng. Đây là theo A Tỳ Đàm giải, không phải Thiện Trang giải đâu. Từ từ chút nữa trích từ đâu thì quý vị sẽ thấy. Đầu tiên là 4 nguyên nhân của giấc mơ. Tóm lại 4 nguyên nhân này cũng dễ hiểu.

Tiếp theo Thiện Trang xin giới thiệu hàng chúng sanh nào thì nằm mơ. Không phải ai cũng nằm mơ. Có nhiều người kêu ‘học điều này đâu có liên quan gì đâu’. Nhiều đồng tu nói học mấy điều này không có liên quan. Nhưng Thiện Trang nói cực kỳ liên quan. Vì quý vị biết hàng chúng sanh nào nằm mơ, thì quý vị xác định người đó như thế nào. Ví dụ như Thiện Trang còn nằm mơ thì quý vị biết Thiện Trang chưa phải là A la hán, vì A la hán không nằm mơ. Cho nên có những người bây giờ tuyên truyền người đó là Phật, Bồ tát tái lai hay là A la hán hay gì đó, mà cuối cùng người ta vẫn còn nằm mơ, thì điều đó không đúng. Nên nhớ như vậy!

Tại vì người ta không biết, nên cứ tôn vinh người này là Bồ tát tái lai, là Phật v.v… Thực ra A la hán là hết mơ rồi. Cho nên không học những điều này thì mình bị lừa nhiều lắm, bị dụ nhiều lắm. Thời nay, đặc biệt những hành giả Đại thừa hãy cẩn thận nha. Thời nay hành giả Đại thừa bị lừa nhiều hơn hành giả Nguyên thủy, bởi vì sao? Thiện Trang nói là [hành giả] Nguyên thủy thì chỉ học trong kinh thôi, học trong kinh cho nên chính xác nhiều. Còn hành giả Đại thừa thì hay mượn lời Phật rồi sáng tác thêm nhiều, tự giảng theo ý mình rồi nói là Phật tùy căn cơ chúng sanh nói thế này thế kia. Đúng là lời đó Phật tùy căn cơ thiệt, nhưng Phật nói không có mâu thuẫn. Còn mình nói một hồi thì mâu thuẫn với kinh, chứng tỏ là mình nói bậy, nói xạo, nói càn.

Cho nên là mình phải học ở đây, để mình nhận diện được ai đúng là Phật, ai đúng là Thánh nhân. Tuy mình không nhận diện được 100%, nhưng ít nhất mình loại ra. Ví dụ như chúng ta có bài học về 11 điều A la hán không làm, [trong] câu chuyện ngài Tượng Xá Lợi Phất. Chúng ta biết ngay ai không làm được 11 điều đó, thì người đó không phải là A la hán. Mà không phải là A la hán thì làm gì có là Phật, Bồ tát gì được. Cho nên chúng ta khỏi bị lừa. Chúng ta phải cẩn thận, phải học những điều này. Không học kỹ thì sẽ bị lừa lắm.

6 Hàng Chúng Sanh Có Thể Nằm Mơ

1. Hàng khổ tâm vô nhân (trong cõi Người, Súc sinh, Quỷ… trừ Địa ngục, A tu la cũng có nằm mơ): tức là [những hạng này] đầu thai bằng tâm vô nhân. Vô nhân là sao? Vô nhân là khổ rồi, trong cảnh khổ. Đầu thai bằng tâm vô nhân, mà tâm vô nhân này khổ. Mai mốt chúng ta sẽ học tâm vô nhân là gì. Nhưng nói tóm lại ở đây, là thường [sanh] cõi Người mà bị tật nguyền, bị bệnh tật ghê gớm lắm, khiếp lắm. [Sanh] trong loài Súc sanh là tâm vô nhân; rồi Ngạ quỷ, quỷ thần, nhưng Địa ngục không có [nằm mơ]. Chút nữa sẽ giải thích tại sao Địa ngục không có nằm mơ. Vô Địa ngục không có nằm mơ đâu.

2. Người tâm lạc vô nhân: Lạc là vui đó quý vị, tức là người trong cõi Người, được vui, nhưng họ là [tâm] vô nhân. Người này thì cũng có sung sướng một chút, nhưng nói chung là không được tốt lắm, mai mốt chúng ta sẽ học. Nói chung cõi Người chắc chắn có nằm mơ.

3. Người tâm lạc nhị nhân

4. Hàng tâm tam nhân

Nói chung cõi Người là có nằm mơ hết. Tâm lạc nhị nhân và tam nhân này thì mai mốt chúng ta học. Thật ra đây sẵn giới thiệu một chút, nhắc lại, tại vì chúng sanh thời nay mau quên lắm. Người tạo tâm vô nhân là gì? Khi quý vị làm việc mà thiếu ba yếu tố: vô tham, vô sân, vô si, tức là không có trí tuệ trong đó. Vô si tức là không có trí tuệ trong việc làm của mình, mình tạo nghiệp như vậy.

Ví dụ như quý vị đi làm một việc gì đó, Thiện Trang xin đưa ra một ví dụ vầy cho dễ hiểu. Bây giờ quý vị làm một việc là cúng dường. Mình đem một gì cái đó cúng dường cho người khác. Ví dụ như vừa rồi, có đồng tu nói: có một số người cúng dường cho Sư Minh Tuệ mà giành giật nhau. Lúc đó, khi họ làm việc cúng dường đó bằng tâm như thế nào? Chúng ta kiểm tra ba yếu tố: tham, sân, si.

Thứ nhất, họ có si không? Chắc chắn là si rồi. Tại vì giành giật mà. Cúng dường đó có phước không? Có! Cúng dường có phước chứ. [Rồi họ] có tham không? Có tham! Tại vì tham có phước, cho nên mới cúng dường kiểu đó. Họ có sân không? Có! Giành giật là có sân. Vậy tham, sân, si đủ hết. Cho nên mặc dù họ làm việc đó có phước, nhưng đời sau nếu nghiệp đó kết quả cho đầu thai đời sau, thì đời sau họ sẽ đầu thai vào loài Người, gọi là người tâm lạc vô nhân. Có nghĩa là vui, sướng, phước báo thì có, nhưng ngơ ngơ ngác ngác, không có trí tuệ, học hành cũng dở nữa. Đó gọi là người lạc vô nhân.

Còn nếu mình làm được điều tốt hơn, mình cũng cúng dường, mình không có tham, không có sân. Giống như mình đi ngang qua, thấy người khác cúng dường nên mình cũng cúng dường. Mình không có tham cầu gì hết, mình chỉ cúng dường thôi. Rồi mình cũng chẳng sân, không giành giật gì hết. Không tham, không sân [mà] cúng dường. Mình cúng dường vậy thôi, thì quý vị sẽ tạo tâm đầu thai nhị nhân. Và tâm này vui (lạc tức là vui). Tương lai nếu như quý vị đầu thai bằng tâm đó vào đời sau, thì quý vị sẽ được quả là giàu có (có phước mà), quý vị sẽ khỏe mạnh, quý vị học giỏi, nhưng quý vị tu không đắc Thiền, không đắc quả. Thiền chỉ và Thiền quán không thành. Thiền ở đây là Sơ thiền trở lên. [Quý vị] không đắc Thiền, và không đắc quả vị Thánh.

Còn người cũng cúng dường, mà thế nào là tâm tam nhân? Là đủ ba yếu tố: không tham, không sân, không si. Tức là tôi cũng cúng dường, rồi tôi không có tham gì hết. Thứ hai là tôi cũng không có sân, không có giành giật gì với ai đâu, tôi cúng dường thôi. Thứ ba, tôi nghĩ là việc cúng dường này cho một vị chân tu, để giúp hoằng dương Chánh pháp, giúp [ngài] trụ thế ở thế gian v.v… Và việc cúng dường đây, mình nghĩ là mai mốt mình đắc đạo v.v… Nói chung lúc đó mình tư duy, nghĩ về Phật pháp, thì tạo ra một nghiệp đầu thai, gọi là nghiệp đầu thai tam nhân. Nếu tương lai đời nào đó mình đầu thai bằng tâm đó, thì đời đó mình tu, mình được phước rồi, có phước báo học giỏi. Và không chỉ học giỏi, phước báo không thôi, mà tu có thể đắc Thiền chỉ, đắc Thiền quán, có khả năng đắc Thánh quả. Cho nên hạng người này là như vậy. Mai mốt chúng ta sẽ học kỹ hơn ở những bài sau, [đây] là thuộc về A Tỳ Đàm.

Đó là hàng tâm tam nhân. Tâm tam nhân này có mặt ở đâu? Tại sao Thiện Trang dùng chữ “hàng” mà không phải dùng chữ “người”? Vì “hàng” này là tính không phải chỉ mỗi cõi Người không [thôi], mà có cả cõi Trời nữa, chư thiên từ Phạm thiên nữa. Phạm thiên cũng là hàng tâm tam nhân. Nhưng ở đây chúng ta chỉ nói Người thôi, còn chư Thiên thì chút nữa chúng ta sẽ nói. Chư thiên mà từ Phạm thiên trở đi (tức là từ Sơ thiền trở đi), thì họ không có nằm mơ đâu. Chút nữa chúng ta sẽ giải thích sau.

5. Bậc Thất lai (Tu đà hoàn): Tu đà hoàn vẫn nằm mơ bình thường.

6. Bậc Nhất lai (Tư đà hàm): Tư đà hàm (Nhất lai) vẫn nằm mơ. Còn hạng A la hán với A na hàm, thì chúng ta để sau.

Như vậy chúng ta thấy là có nhiều người nằm mơ, sáu hạng người này. Và ở đây là giải thích thêm:

*Chúng sanh trong Địa ngục không có nằm mơ vì bị hành hình không dứt, không có cơ hội nghỉ ngơi để nằm mơ. Tức là ở Địa ngục không phải họ giỏi gì, mà tại vì họ có [được] ngủ đâu mà mơ. [Họ] bị hành hình, chém, bị chảo dầu sắt nóng liên tục như vậy, có thời gian ngủ đâu mà nằm mơ. Còn mình ngủ, nghỉ ngơi được thì mới nằm mơ. Cho nên [ở Địa ngục] không thể nằm mơ, là lý do như vậy.

*Chư thiên không nằm mơ (có chỗ nói trừ trời Tứ Thiên Vương) (chư thiên thì không có nằm mơ, nhưng có chỗ nói trời Tứ Thiên Vương cũng có thể nằm mơ, bởi vì sao?) Vì với sự an lạc cõi trời, không có sự lo lắng nên nghỉ ngơi luôn ngủ sâu đầy đủ. Chư thiên này là chư thiên Dục giới mới còn ngủ, chứ còn chư thiên Sắc giới thì hết ngủ rồi. Ở đây quý vị thấy chư thiên không nằm mơ. Mình học cảnh giới rõ ràng.

*Chư thiên ở Sắc giới và Vô sắc giới không chiêm bao (không nằm mơ) vì an trú trong Thiền định. Cho nên lên đó thì bớt, khi mình tu đắc Thiền thì cũng bớt ngủ nhiều lắm quý vị, tu đắc được một phần Thiền định thì bớt ngủ. Tất nhiên cơ thể chúng ta cũng cần ngủ, chúng ta tu đắc Thiền thì chỉ bớt ngủ thôi, chứ không thể nào [không ngủ], vì cơ thể mình ở nhân gian mà. Cho nên chưa hết [ngủ] đâu, mình học cho rõ ràng. Ở đây còn nói nói nữa:

*Bậc Bất lai (A na hàm) và Vô sanh (A la hán) không có nằm mơ vì các ngài đã trừ bỏ dục ái (tức là hết ham muốn rồi, cho nên là hết [nằm mơ]). (Có nơi nói bậc Bất lai ở cõi Người vẫn còn nằm mơ vì chưa dứt trừ pháp phiền não lậu và vẫn có sự ngủ nghỉ vì vẫn còn vài pháp điên đảo).

Tức là bậc A la hán thì chắc chắn không nằm mơ, còn bậc A na hàm (Tam quả) thì có thể có nằm mơ, nếu còn ở cõi Người. Đó là ở cõi Người nha, còn lên trời Phạm Thiên là hết rồi. Mai mốt chúng ta học Luận Câu Xá [sẽ] rất rõ, hoặc quý vị học A Tỳ Đàm cũng rõ ràng. Bên Nam truyền người ta nói rất rõ ràng, là bậc Thánh quả A na hàm, sau khi hết thọ mạng thì sanh về đâu? Bất lai rồi (tức là không về Dục giới nữa), thì có hàng tệ nhất là sanh về trời Phạm Thiên. Người ta ghi câu là ‘Phạm Thiên’, tức là từ Sơ thiền trở lên.

Sau này chúng ta học ở trong Luận Câu Xá này, giải thích rất rõ về các hạng, giống như Hữu hành Bát Niết Bàn v.v… đến cuối cùng là hạng Thượng lưu Sắc cứu cánh, thì chia ra làm ba hạng nữa. Trong đó có một hạng là đi từ Sơ thiền, tức là sanh vào trời Phạm Phụ, rồi đi một phát lên tới trời Sắc Cứu Cánh. Những hạng đó, lên trên đó rồi thì không ngủ nữa đâu mà nằm mơ, nhưng ở dưới nhân gian thì còn. Điều này khác với ngài Tịnh Không giảng là: Tất cả bậc A na hàm đều sanh về Ngũ Bất Hoàn thiên. Đó là một chi tiết không chính xác theo kinh và tạng luận, chúng ta thấy rõ ràng.

A na hàm có nhiều bậc, bậc tệ nhất là như vậy. Nhưng ít nhất, sau khi hết thọ mạng thì họ cũng sẽ sanh vào trời Phạm Thiên, tức là từ Sơ thiền trở lên, không có tệ hơn nữa. Ở đây có chỗ nói là các ngài vẫn có thể mơ, còn A la hán thì không nằm mơ. Nhớ nha! Nếu có vị thầy nào đó, Thiện Trang nghe nói có một số người xưng mình là A la hán, rồi một số người tôn thầy mình là A la hán hoặc là Phật Bồ tát gì đó, mà thấy người ta còn nằm mơ thì thôi. Bây giờ mình kể ra rồi thì bữa sau [họ] giấu, họ không kể ra, thì bắt đầu ghê hơn nữa. Họ dốt quá, họ không biết nên kể ra thôi. Nhưng thật ra như vậy thì mai mốt họ đọa khủng khiếp hơn nữa, càng giấu thì càng đọa thôi. Cho nên đừng để bị lừa, sau này nhớ là bậc Vô sanh A la hán không có nằm mơ đâu.

*Bậc Vô sanh (A la hán) tuy có sự ngủ nghỉ giống với phàm phu và bậc Hữu học, nhưng sự ngủ nghỉ của các ngài có chánh niệm mọi lúc nên không có nằm mơ.

Chi tiết này quan trọng, tức là A la hán [tuy có] ngủ nghỉ, nhưng sự ngủ nghỉ của các ngài có chánh niệm mọi lúc (trong ngủ cũng có chánh niệm), cho nên không nằm mơ. Nhiều người không hiểu chữ ‘chánh niệm’ này, nên tưởng mình dễ chánh niệm lắm. Thật ra chánh niệm đâu có dễ như thế, chúng ta học kỹ rồi sẽ thấy chánh niệm khó cực kỳ.

(Trích Từ Giáo Trình Siêu Lý Trung Học Của Đại Học Abhidhamma (Đại học Vi Diệu Pháp) – Vương Quốc Thái Lan.)

Thật ra họ cũng trích từ A Tỳ Đàm ra thôi. Mấy cuốn sách này bán đầy ở Việt Nam, quý vị có thể coi. Thiện Trang cũng mua, hầu như thấy người ta bán bộ nào về A Tỳ Đàm [thì] Thiện Trang cũng mua hết, mua chất đầy ra đó, để coi. Thật ra cũng giống nhau thôi, có nhiều chi tiết mới, còn lại [thì] cũng giống như mấy quyển kia thôi. Coi qua coi lại, coi một hồi cũng thông, coi thông rồi thì mình tu mới dễ.

Ở đây đúc kết lại, nói chung người là có mơ đó. Thôi chúng ta không quan tâm Súc sanh, Ngạ quỷ mơ, Địa ngục mơ hay không mơ thì kệ. Nhưng ít nhất mình cũng biết được chi tiết A la hán thì không nằm mơ, còn A na hàm thì theo đây vẫn có thể mơ. Từ đó mình biết. Và bốn điều giấc mơ có từ đâu, là để mình không hoang mang, chứ không mình cứ hoang mang, quý vị đồng tu cứ mơ thấy [gì đó] là sợ. Thiện Trang thấy sao có nhiều người sợ như vậy. Thầy ơi, con mơ thấy người chết, con mơ thấy ba, mẹ con chết, rồi sợ.

Chúng ta coi lại trong bốn điều này [nguyên nhân của giấc mơ] thì có một điều là chư Thiên báo mộng, còn mấy điều kia là do nghiệp, do mình chuyên tâm quá, hay là cơ thể mình bất hòa, bất an nên tự nhiên mơ, thì sao mình phải sợ. Cho nên học giáo pháp để làm gì? Để rõ ràng, không sợ. Chứ không thì lại sợ chuyện này chuyện kia, nghĩ lung tung, mơ rồi ra vọng tưởng nữa, cho nên khổ. Đời người đã khổ rồi, còn chồng thêm khổ nữa. Đó là vì điên đảo, không biết Phật pháp. Nên học càng nhiều thì không sợ gì hết, tại sao tự tại là vậy đó. Đó là chi tiết mà chúng ta cần phải học, những kiến thức này tưởng chừng như không có liên quan gì đến tu hành, nhưng thực tế có liên quan. Quý vị nên nhớ, tại sao bộ Vi Diệu Pháp hay bộ này đều đưa ra.

Cũng có người thắc mắc, [nên] sẵn trả lời luôn, hỏi rằng: “Giả sử bộ Luận Câu Xá của thầy giảng không tương ưng với kinh điển thì sao?” Thiện Trang nói: quý vị chưa có đọc nhiều kinh điển mà quý vị đã dạy Thiện Trang rồi. Quý vị coi thử bộ Luận Câu Xá chưa? Chưa coi thì đừng có nói. Bộ Luận Câu Xá này, thứ nhất từ trước tới giờ Thiện Trang mới giảng một đoạn thôi, còn lại Thiện Trang giảng toàn kinh luận trước. Vì sao? Vì mong cho quý vị hiểu rằng: những điều Thiện Trang giảng trong này, sau này trong Luận Câu Xá hoàn toàn tương ưng với những gì trong kinh của Phật. Ngài Thế Thân cũng trích kinh và viết lại theo ngôn ngữ của ngài, nhưng hoàn toàn nêu lại cho chúng ta có một hệ thống. Cho nên không sai với giáo lý của Phật, không sai với Nam truyền, không sai với Bắc truyền, thì Thiện Trang mới chọn để giảng. Chứ không Thiện Trang đọc bao nhiêu kinh, bao nhiêu luận, tự nhiên lại chọn một bộ giảng trật lất với kinh [để làm] chi, đúng không?

Cho nên nhiều người thắc mắc, chắc đó là hành giả Nam truyền, không có tìm hiểu rồi cứ nói bừa. Giống như cứ nói bên Bắc truyền giảng sai, nói sai v.v… Quý vị coi kinh Bắc truyền chưa? Chưa coi thì đừng nói. Coi Kinh A Hàm với Kinh Nikaya tương ưng nhau mà, còn bao nhiêu kinh khác nữa. Cho nên đừng có đem sở tri kiến của mình ra mà phán đoán thiên hạ. Muốn biết điều gì, muốn nói điều gì, thì phải có dẫn chứng, phải chính xác, phải so sánh, phải coi rồi mới đem ra nói. Còn không, vô nói thì là càng nói bậy thôi, nên nhớ như vậy. Muốn nhận định, muốn nhận xét điều gì thì phải coi. Ví dụ một nhận xét bộ Luận Câu Xá này [thì] quý vị phải coi hết Luận Câu Xá, rồi quý vị so sánh Luận Câu Xá với Kinh Nikaya có hợp hay không? Hợp bao nhiêu? Khác bao nhiêu so với A Tỳ Đàm (Vi Diệu Pháp bên Nam truyền)? Nếu khớp thì chúng ta học được, còn không khớp thì thôi.

Thiện Trang coi nên Thiện Trang nói tương ưng, cho nên Thiện Trang chọn bộ này để giảng. Vì bộ này ngắn hơn bộ bên Vi Diệu Pháp, đem bảy bộ [Vi Diệu Pháp] ra giảng thì khó quá. Bây giờ mình đem bảy bộ gom lại cũng được, nhưng mệt, tại sao có người gom cho mình thành một bộ rồi, tuy không đầy đủ bằng, nhưng mình học bộ đó cũng đưa đến A la hán được, và giúp cho mình bớt Phiền não, giúp mình có cái nhìn con đường tu tập rõ ràng, [thì] tại sao mình không chọn.

Cho nên có hai bộ Thiện Trang có thể chọn để giảng: Một là A Tỳ Đàm Tâm Luận, hai là A Tỳ Đạt Ma Câu Xá Luận (chính là Bộ Luận Câu Xá này). Thiện Trang thích sự nổi tiếng, nên Thiện Trang mới chọn bộ Luận Câu Xá. Nhưng nếu bây giờ cho Thiện Trang chọn lại, thì sẽ chọn bộ kia. Bộ kia tuy không nổi tiếng bằng, nhưng dễ hơn. Còn bộ này ngôn ngữ hơi khó, nhưng dù sao được sự nổi tiếng để hậu thuẫn, bao nhiêu đời người ta dùng rồi, và đều hiệu quả [nên] mình dùng theo. Còn bộ kia ít người dùng, mặc dù ngôn ngữ văn từ dễ.

Cho nên quý vị thấy bên Bắc truyền cũng không thiếu người tài đâu. Sau này mấy người tào lao giảng nhiều hơn những người chân học chân tu thôi, nên mới tùm lum đó. Chứ nếu y theo chư Tổ thời xưa, từ thời nhà Đường trở về trước, thì hầu như Phật giáo Trung Hoa cũng rất ổn. Thiện Trang nói Phật giáo Trung Hoa từ thời nhà Đường trở về trước cũng rất ổn. Về sau này có nhiều vấn đề [các ngài] tự sáng tác ra, có lẽ là do các ngài không có duyên đọc nhiều kinh. Do kinh bị đốt nhiều rồi, nên các ngài không đọc hết, các ngài thiếu [kinh] rồi các ngài tự viết ra, các ngài đâu biết trong kinh có nói rồi, một hồi trật, sai, không tương ưng với kinh. Nếu quý vị có thể coi những tác phẩm từ thời nhà Đường trở về trước thì khá yên tâm đó, còn sau này Thiện Trang thấy có nhiều tác phẩm không ổn. Cho dù có những người mệnh danh là chư Tổ đấy, nhưng thấy cũng không ổn, có những điều không tương ưng với kinh. Cho nên sau này mình biết nguồn tài liệu [tin cậy].

Thiện Trang nói vậy thôi, không phải phê bình. Nhưng mình là học giả thì mình phải đem so sánh, để người sau biết chừng. Quý vị chịu khó coi kinh trước đi, rồi hãy coi luận sau. Coi kinh, sau đó mình chọn lại luận, trong đó có những bộ luận rất tốt, không phải là không tốt.

Đó là vấn đề thứ hai chúng ta học rồi. Bây giờ đến vấn đề thứ ba:

Tầm Quan Trọng Của Pháp Tu Tứ Niệm Xứ

Này các Tỷ kheo, đây là con đường độc nhất đưa đến thanh tịnh cho chúng sanh, vượt khỏi sầu não, diệt trừ khổ ưu, thành tựu chánh trí, chứng ngộ Niết Bàn. Đó là Bốn Niệm xứ (hay là Tứ niệm xứ, ngài Minh Châu dịch là Bốn niệm xứ).

(Trích Từ Kinh Số 10 Kinh Niệm Xứ (Satipaṭṭhānasutta) – Kinh Trung Bộ Thuộc Tạng Nikaya).

Kinh này là một bài kinh cực kỳ quan trọng, nếu quý vị có thời gian [thì] nên đọc, vì Kinh Tứ Niệm Xứ cực kỳ quan trọng. Để cho dễ, Thiện Trang có cắt một đoạn thôi, một câu nói thôi, mà câu nói này làm nên điển hình bên Phật giáo Nam truyền: ‘Này các Tỷ kheo, đây là con đường độc nhất (quý vị nghe nha ‘độc nhất’) đưa đến thanh tịnh cho chúng sanh, vượt khỏi sầu não, diệt trừ khổ ưu, thành tựu chánh trí, chứng ngộ Niết Bàn. Đó là Tứ niệm xứ’.

Thiện Trang tô đỏ [con đường độc nhất], có nghĩa là không có con đường nào khác hết. Quý vị tu chỉ có một con đường, đức Phật nói là con đường độc nhất. Nếu có con đường nào khác thì đâu có chữ ‘độc nhất’ đúng không? Đưa đến thanh tịnh cho chúng sanh (chúng sanh muốn thanh tịnh), vượt khỏi sầu não, diệt trừ khổ ưu (ưu là lo), thành tựu chánh trí, chứng ngộ Niết Bàn. Đó là Bốn niệm xứ (Tứ niệm xứ).

Chính vì người ta ôm câu này mà đập hết tất cả các Pháp môn khác. Người ta nói: “Thấy chưa? Đại thừa không tu Tứ niệm xứ là sai, Mật tông không tu Tứ niệm xứ là sai”, họ đẩy câu này. Đó là những hành giả Nguyên thủy, họ căn cứ vào đây. Đúng không quý vị? Trên ngôn ngữ thì đúng rồi. Nếu mình xét ra: pháp tu nào không đưa đến bốn điều: Thân, thọ, tâm, pháp, [thì] đều là tà, chắc chắn không đi được đến Niết Bàn, chưa đi được đến Niết Bàn.

Và Thiện Trang kiểm tra lại điều đó, thì đúng như vậy. Thật ra tất cả các Pháp môn tu, dù quý vị tu Đại thừa hay Tiểu thừa, mà quý vị tu một hồi mà không quán được tâm, không quán được thân, không quán được thọ, không quán được pháp, thì coi như quý vị tu tà. Quý vị chẳng có Chánh niệm gì hết, [dù] quý vị niệm cỡ nào, quý vị tu pháp đó cỡ nào, thì cuối cùng quý vị mơ mơ màng màng mà thôi.

Quý vị nghĩ coi, làm gì có pháp nào mà tu một hồi người điên điên khùng khùng được, mơ mơ màng màng, không biết gì hết. Người ta tu thì phải quán sát rõ ràng thân mình, quán thân như thế nào, một chút chúng ta sẽ học Kinh Tứ Niệm Xứ này. [Mình phải] rõ ràng cảm thọ của mình, cảm nhận được, chứ mình không cảm nhận được thì đâu có Chánh niệm được đâu. Về tâm, tâm mình đang như thế nào? Tâm đang tham, tâm đang sân, tâm đang si, tâm đang mê, tâm hoài nghi v.v… mình không biết thì thôi, tu Tứ niệm xứ cái gì. Rồi mình [quán] pháp nữa. Bốn điều đó mà quý vị không quản được, thì quý vị coi như tu Pháp môn đó sai.

Cho nên niệm Phật cũng được, Thiền Đại thừa, Thiền tông cũng được, Mật tông cũng được, bất cứ pháp nào, miễn cuối cùng quý vị đều đi đến kết quả, là quán được được bốn điều: Thân, thọ, tâm, pháp, thì quý vị đúng. Đó là con đường đi đúng, đi đến Niết Bàn, đó là con đường độc nhất. Đức Phật đã nói là con đường độc nhất. [Trong] Kinh Lăng Nghiêm cũng nói: “Thập phương Bạc Già Phạm, nhất lộ Niết Bàn môn”, tức là chư Phật trong mười phương, chỉ có một con đường đến Niết Bàn thôi. Đấy là con đường Tứ niệm xứ.

Nhưng có điều là diễn giải Tứ niệm xứ như thế nào? Hình thức tu tập như thế nào? Đó là vấn đề. Và nếu như ai tu hành, mà đi rời con đường này, thì không thể đến Niết Bàn. Chắc chắn là điều đó, đức Phật không bao giờ nói hai lời. Nhưng tất nhiên, với sự diễn giải khác nhau v.v… lúc thì đức Phật nói phải tu theo Bát chánh đạo, có lúc nói tu Thất giác chi, có lúc nói tu Tứ đế v.v… cuối cùng cũng đến Niết Bàn. Đó là cách nói, nhưng cuối cùng mình tu, cũng đến một chỗ giống nhau. Hoặc là quý vị niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm Giới, niệm Thí, niệm Thiên, thì cũng đến Niết Bàn vậy. Miễn làm sao mình tu một hồi, cuối cùng quán được bốn điều: Thân, thọ, tâm, pháp.

Đó là bài hôm nay, Thiện Trang muốn giới thiệu Kinh Niệm Xứ. Để cho công bằng, tất cả mọi đồng tu thường học Kinh Niệm Xứ này bên Kinh Trung Bộ, thì quý vị coi giùm bài Kinh Số 10, trong Kinh Niệm Xứ. Kinh này rất dài, Thiện Trang giới thiệu, còn quý vị tự đọc. Hôm nay để cho công bằng, Thiện Trang sẽ giới thiệu bộ Kinh Niệm Xứ của bên Bắc truyền, là trong Kinh Trung A Hàm, để cho quý vị thấy sự giống nhau và khác nhau, giữa Nam truyền và Bắc truyền. Thậm chí Thiện Trang nói: Kinh Niệm Xứ của A Hàm còn chi tiết hơn Kinh Niệm Xứ của bên Nikaya nữa, để những hành giả Nikaya, hành giả Nam truyền, đừng nghĩ là bên Bắc truyền dở.

Pháp Tu Tứ Niệm Xứ Từ Kinh Trung A Hàm – Bắc Truyền

(Nội Dung Tương Tự Kinh Niệm Xứ Trong Kinh Trung Bộ Của Nam Truyền).

Ở trên là bộ [Kinh Niệm Xứ] của bên Nam truyền rồi, bộ kinh này quý vị tự coi. Nhiều người biết bộ kinh này, hành giả mà không học kinh này, thì coi như không biết tu. Nếu cần thiết thì để bữa nào Thiện Trang sẽ giới thiệu lại. Nội dung tương tự với Kinh Niệm Xứ trong Kinh Trung Bộ của Nam truyền. Bữa nay giới thiệu kinh Bắc truyền, và liệu có câu ‘con đường độc nhất’ này không? Bởi vì Kinh này có câu này, chúng ta coi thử có hay không.

Tôi nghe như vầy: Một thời, đức Phật trú tại Câu lâu sấu, ở Kiếm ma sắt đàm, một đô ấp của Câu lâu.

Bấy giờ, đức Thế Tôn bảo các Tỳ kheo: (chữ nào mà Tỷ kheo là của bên Nam truyền, ngài Minh Châu dùng. Còn chữ Tỳ kheo trong bộ A Hàm này, Việt dịch là của ngài Tuệ Sỹ. Thiện Trang bắt đầu chữ màu đỏ, xem có tương đương với chữ màu đỏ ở trên không).

Có một con đường tịnh hóa chúng sanh, vượt qua lo sợ, diệt trừ khổ não, chấm dứt kêu khóc, chứng đắc Chánh pháp. Đó là Bốn niệm xứ.

Ở đây tạm thời thiếu chữ ‘độc nhất’ thôi, nhưng chưa chắc là không có chữ đó, từ từ. Cho nên ‘y văn giải nghĩa, tam thế Phật oan’, mình phải nghe cho hết. Tức là vẫn có một con đường, giống như trên, ‘tịnh hóa chúng sanh’ là cho chúng sanh thanh tịnh. Rồi vượt qua lo sợ, sầu não, diệt trừ khổ não, chấm dứt kêu khóc, (ở đây thêm một câu nữa, không sao hết), chứng đắc Chánh pháp (cũng vậy thôi). Đó là Bốn niệm xứ, hay Tứ niệm xứ. Cũng giống như trên. Chưa đâu! Những dòng dưới này mới bổ sung chữ ‘con đường độc nhất’, yên tâm!

Các Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác ở quá khứ đều đoạn trừ năm Triền cái, tâm ô uế, tuệ yếu kém, lập tâm chánh trụ nơi Bốn niệm xứ, tu Bảy giác chi mà chứng quả giác ngộ Vô thượng chánh tận.

Có nghĩa là các đức Phật thời xưa (quá khứ) cũng tu con đường này thôi, vì các ngài cũng trừ năm Triền cái. Ở đây nói năm Triền cái, chúng ta biết năm Triền cái là: Tham triền, Sân triền, Hoài nghi triền, Trạo hối triền, Hôn trầm Thụy miên triền. Quý vị nhớ năm Triền cái này là che tâm. Ở đây nói năm Triền cái thôi, [muốn có] năm chi thiền, mình phải trừ năm Triền cái mà. ‘Tâm ô uế, tuệ yếu kém, lập tâm chánh trụ nơi Bốn niệm xứ, tu Bảy giác chi mà chứng quả giác ngộ Vô thượng chánh tận’: tức là các đức Phật quá khứ cũng phải tu điều này: lập tâm chánh trụ nơi Bốn niệm xứ, ở đây nói thêm Bảy giác chi nữa, cũng vậy thôi.

Các Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác ở vị lai cũng đều đoạn trừ năm Triền cái là thứ làm tâm ô uế, tuệ yếu kém, lập tâm chánh trụ nơi Bốn niệm xứ, tu Bảy giác chi mà chứng quả giác ngộ.

Nói tóm lại, Phật tương lai cũng phải tu: lập tâm chánh trụ ở nơi Bốn niệm xứ hay Tứ niệm xứ này. Tóm lại con đường này, Phật quá khứ cũng đi, mà Phật tương lai cũng phải đi.

Ta nay trong hiện tại, là Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác, Ta cũng đều đoạn trừ năm Triền cái làm tâm ô uế, tuệ yếu kém. Ta cũng lập tâm chánh trụ nơi Bốn niệm xứ, tu Bảy giác chi mà chứng quả giác ngộ Vô thượng chánh tận.

Quý vị thấy không? Tóm lại chư Phật ba đời: quá khứ, hiện tại, vị lai, cũng đều phải tu [con đường] này. Nhưng ở đây nói rộng hơn, là phải trừ năm Triền cái, và lập tâm chánh trụ ở nơi Bốn niệm xứ, và tu thêm Bảy giác chi nữa. Từ từ, chúng ta sẽ giới thiệu những phần của 37 Phẩm trợ đạo này, chứ bây giờ nhiều quá, không giới thiệu được. Nhưng tóm lại, hôm nay chỉ giới thiệu cho quý vị Bốn niệm xứ một cách đầy đủ.

[Quý vị thấy] một đoạn dài như vầy mà nói gọn lại, thật ra chỉ cần [nói] gọn lại. Nếu đưa thêm chữ vào cho giống nhau, thì là ‘đây là con đường độc nhất mà chư Phật ba đời phải đi qua’, tóm lại như vậy. Cho nên thật sự Tứ niệm xứ là Pháp môn phải tu, không tu pháp đó thì không đắc đạo giải thoát được. Cho nên là bắt buộc. Nhưng tu như thế nào? Chúng ta phải nghe Tứ niệm xứ là gì, chứ không phải cứ nói ‘Thân, thọ, tâm, pháp’, nói hoài. Kiểu đó không rõ, mình phải học lời Chánh kinh của Phật. Quý vị có thể coi Kinh Số 10, hoặc lâu lâu Thiện Trang sẽ trích lại Kinh Số 10 bên Kinh Trung Bộ. Còn hôm nay thì giới thiệu cho quý vị, [để] so sánh với Tạng A Hàm bên Bắc truyền.

Bốn niệm xứ là những gì? Đó là, quán thân như thân, quán thọ như thọ, quán tâm như tâm và quán pháp như pháp.

Quý vị thấy chi tiết này cũng tương tự như bên Nam truyền, Nam truyền là: quán thân trên thân, quán thọ trên thọ, [quán tâm trên tâm] và quán pháp trên pháp. Bên kia thì dùng chữ ‘trên’. Thực ra Kinh A Hàm cũng có lúc dùng chữ ‘trên’, có lúc dùng chữ ‘như’. [Nhưng] chữ ‘như’ hay chữ ‘trên’ không quan trọng, quan trọng là nội dung trong đó. Mỗi người dịch giả, người ta đặt tên thôi, chuyển từ tiếng Phạn sang, hay chuyển từ tiếng Pāli sang, chuyển một hồi thành chữ khác. Mình đừng có chấp vào chữ, mà quan trọng là nội dung bên trong.

I. QUÁN THÂN

(Đây là đề mục ngài Tuệ Sỹ đặt)

Thế nào gọi là niệm xứ quán thân như thân? (Hay chúng ta nói quán thân trên thân)

1. Chánh niệm chánh tri: (chi tiết này, thật ra nói nghe ghê, nhưng tu thì dễ).

1. Tỳ kheo khi đi thì biết mình đi, đứng thì biết mình đứng, ngồi thì biết mình ngồi, nằm thì biết mình nằm, ngủ thì biết mình ngủ, thức thì biết mình thức, ngủ say thì biết mình ngủ say. Tỳ kheo như vậy, quán thân trên nội thân; quán thân trên ngoại thân; lập niệm trên thân, có tri, có kiến, có minh, có đạt. Như vậy gọi là Tỳ kheo quán thân như thân.

Như vậy rất dễ đúng không quý vị? Nghe sang, nhưng thật ra tu rất dễ. Đoạn màu đỏ là nói Tỳ kheo, [nhưng] mình nói mình đi. Khi đi thì biết mình đi, đứng thì biết mình đứng, ngồi thì biết mình ngồi, nằm thì biết mình nằm, ngủ thì biết mình ngủ, thức thì biết mình thức, ngủ say thì biết ngủ say. Chỉ như vậy thôi, có nghĩa là quý vị tu được Tứ niệm xứ: quán thân trên nội thân; quán thân trên ngoại thân; lập niệm trên thân, quý vị có tri (tri là sự biết), có kiến là thấy, có minh là sáng suốt và có đạt. Như vậy gọi là quán thân trên thân, quán thân như thân.

Như vậy có khó không quý vị? Không khó! Dễ ợt! Nhưng làm không được. Tại sao làm không được? Quý vị đi, có biết mình đi không? Thiện Trang dám đảm bảo, ai cũng nói: “Sao không biết đi thầy”. Nhưng thực tế, đi một hồi chả biết mình đi, thậm chí chả biết mình đi đâu nữa, đang ngơ ngơ. Rồi đứng, có biết mình đứng không? Không biết! Không biết mình đang đứng hay đang ngồi nữa. Ngồi, có biết mình ngồi không? Nằm, có biết mình nằm không? Chưa chắc! Ngủ, có biết mình ngủ không? Kêu: “Không thầy ơi, con không biết, nãy giờ con có ngủ đâu”. Quý vị thấy có nhiều người ngủ gục, nói họ, họ đâu có chịu, kêu: “Đâu có ngủ đâu, nãy giờ con không có ngủ, con nghe hết mà”. Ngủ mà mình cũng không biết mình ngủ, thức hay ngủ cũng không biết.

Rồi ngủ say thì biết mình ngủ say. Cho nên sáng ra hỏi: “Tối hôm qua có ngủ ngon không, ngủ say không?” [Kêu]: “Không biết! Không biết ngủ thế nào nữa”. Thế thì làm sao biết ngủ say hay không.

Có nghĩa là pháp tu này rất đơn giản, là quý vị phải quán sát được. Đây là quán thân, quán thân có hai yếu tố trong và ngoài. Ngoài là những hình tướng bên ngoài, những việc làm; còn trong là tâm mình đang chạy theo đó. Cho nên mình chỉ cần làm gì biết nấy, thì đó là quán thân trên thân, đơn giản vậy thôi.

Quý vị có làm gì biết nấy không? Thiện Trang nói, đảm bảo nhiều người nói con biết hết, nhưng thật ra không biết. Quý vị làm [mà] bị mê. Ví dụ như mình làm gì biết nấy, thì mình rất rõ ràng, rất sáng suốt, mình làm có Chánh niệm thì mới biết nấy được. Chứ còn làm một hồi, mà cuốn theo đó, ví dụ như người làm cho thật nhanh, làm ào ào, thì không bao giờ có Chánh niệm này được. Tại vì làm quá nhanh, [nên] họ bị cuốn theo.

Hoặc ví dụ như quý vị đang nói điện thoại (Thiện Trang nói giỡn là nói điện thoại đi), quý vị nói chuyện ầm ầm, một hồi quý vị sân trong đó, quý vị cố gắng nói ào ào, thì quý vị đâu biết mình đang nói đâu. Tâm của quý vị chỉ chú trọng mục đích đó thôi, quý vị quên mất là quý vị đang nói. Như vậy tôi đang nói điện thoại, mà tôi không biết tôi đang nói điện thoại, tôi chỉ biết nhắm tới mục đích đó thôi. Có rất nhiều việc trong đời như vậy.

Cho nên ăn mà cũng không biết, thậm chí có người tệ hơn nữa, là đang ăn mà nhớ người yêu, nhớ chuyện gì đó, nhớ chuyện này chuyện kia... Như vậy mình đang ăn mà đâu biết mình đang ăn, miệng nhai theo thói quen vậy thôi. Cho nên làm sao tất cả các việc làm, mình đều sáng tỏ rõ biết, đó gọi là quán thân trên thân, đơn giản vậy thôi.[Mà] muốn biết sáng tỏ thì mình phải quan sát được, chứ mình làm ào ào, hay mình mơ mơ màng màng, thì mình không quan sát được.

Cho nên ở đây, niệm Phật cũng vậy, ví dụ các hành giả Đại thừa tu niệm Phật, niệm một hồi mà cuối cùng không đưa đến kết quả này, niệm một hồi theo năm tháng thì quý vị sẽ dễ rơi vào trạng thái của bệnh hoang tưởng. Còn ai niệm đúng cách là theo thời gian năm tháng, bắt đầu sáng ra, tự nhiên như vậy.

Nhiều người đồng tu không hiểu, không tu đúng nên không hiểu. Thiện Trang tu nên Thiện Trang biết, kêu: Sao hồi xưa mình đâu có tu Tứ niệm xứ, mà mình tu một hồi, mình đọc trong Kinh Tứ Niệm Xứ thấy giống y chang. Sao lúc đó mình biết rất rõ, mình nhai từng chút cơm, mình cũng biết nữa, rõ ràng, sáng suốt lắm. Mình tu như thế, vậy mình cũng tu Tứ niệm xứ đấy thôi.

Hồi xưa niệm Phật đấy quý vị, cũng thấy vậy, rất rõ ràng, vô [tu] mà thấy rõ từng chi tiết một. Ví dụ như một chiếc lá bay, rớt nhẹ thôi, thì mình cũng nghe được. Rồi hơi thở trong tâm, thở nhè nhẹ, nhè nhẹ, mình cũng cảm nhận rất rõ từng chút từng chút như vậy, thì tự nhiên tâm mình sáng bừng lên. Do Thiện Trang có đọc kinh Nguyên thủy, Kinh Niệm Xứ bên Nikaya, nên Thiện Trang thấy: Ủa! Điều này tu một hồi cũng giống nhau đó mà, cũng đi đến đây. Cho nên Thiện Trang tin câu nói ở trên, tức là chỉ có con đường độc đạo duy nhất, đó là tu Tứ niệm xứ.

Còn nhiều người tu mà vọng quá, không biết họ thế nào, có thể là họ cầu mong Phật tới tiếp dẫn hay là họ cầu gì đó. Cầu kiểu gì một hồi mơ mơ màng màng luôn, cuối cùng họ rớt vào trạng thái không biết gì, và họ nói mà không biết nói gì luôn. Ví dụ có người lên hỏi pháp Thiện Trang, họ nói cả mười mấy phút mà họ không biết mình đang nói gì. Thật ra mình chỉ cần biết là mình đang nói gì, thì mình gom lại, mình nói có mấy câu thôi, mấy chữ thôi, một dòng thôi là đủ rồi. Còn mình nói, một hồi mơ mơ màng màng, chuyện này bắt qua chuyện kia, lung tung lang tang lên hết, thì quý vị tu quán thân trên thân không được, quý vị hiểu không ạ? Người càng Chánh niệm bao nhiêu thì họ nói càng gọn bấy nhiêu, càng đơn giản bấy nhiêu. Còn mình nói một hồi, mà người ta không hiểu gì luôn, không rõ trọng tâm, thì chứng tỏ việc quán thân này yếu.

Cho nên tu hay làm gì cũng vậy, làm gì [phải] rõ ràng. Ví dụ quý vị vô nấu ăn, quý vị làm món canh chua, gồm có: bạc hà, xắt bạc hà thì ta nhớ món bạc hà đã xắt xong; cà chua, xắt cà chua [xong] thì để qua; rồi giá, me, nước để đây. Nấu cái nào trước, cái nào sau, trình tự rõ ràng, làm [đến] đâu thì ta rõ biết từng chút, từng chút. Ta biết đang làm bước thứ nhất, ta biết đang làm bước thứ hai, ta biết làm thế này, thế này. Và tâm ta luôn luôn trụ trong đó, rõ ràng và biết từng bước, từng bước khi làm. Ta biết là lúc nãy ta bắt nồi cơm kia lên, ta đã bấm rồi. Còn có nhiều người quên, không bấm nồi cơm luôn. Bắc nồi cơm lên mà quên bấm, đó là thất niệm, đó là không có Chánh niệm. Cho nên môn quán thân trên thân này rớt.

Cho nên phải hiểu, làm sao để chính xác trong cuộc sống. Cho nên người tu Tứ niệm xứ là người luôn luôn làm việc tốt đẹp, làm cái gì ra cái đó, không có trạng thái hấp tấp, mà cũng không quá chậm chạp, vừa phải và rõ ràng, cái gì cũng rõ ràng hết. Phật pháp hay lắm! Quý vị tu được một pháp thôi là thành tựu cả thế gian lẫn xuất thế gian. Chứ không phải mình tu một hồi rồi mơ mơ màng màng, thì thôi rồi đó, là mình tu sai. Cho nên do nhiều người không học.

Tóm lại ở đoạn này, chữ màu đỏ dài vậy đó, nhưng tóm lại quý vị làm điều gì thì quý vị biết điều đó. Biết là biết rõ ràng, chứ không phải biết kiểu tập trung vô đó rồi mê say trong đó. Không! Không phải mê say. Quý vị nên nhớ, ở đây nói có tri là biết, có kiến là thấy, có minh là sáng suốt, rồi có đạt; đạt này không có giải thích nên từ này không biết. [Đó là] con đường độc đạo, con đường nhất đạo đó.

2. Lại nữa, Tỳ kheo quán thân như thân; Tỳ kheo biết rõ chính xác khi vào lúc ra (tức là khi vào khi ra), khi co lúc duỗi, khi cúi lúc ngẩng, nghi dung chững chạc, khéo khoác tăng già lê và cầm bát; đi, đứng, ngồi, nằm, ngủ, thức, nói năng, im lặng đều biết rõ chính xác. Tỳ kheo như vậy, quán thân trên nội thân; quán thân trên ngoại thân; lập niệm trên thân, có tri, có kiến, có minh, có đạt. Như vậy gọi là Tỳ kheo quán thân như thân.

Tóm lại là quý vị làm gì cũng phải rõ ràng. Chi tiết trên thì không rõ, nhưng tới đây thì bắt đầu rớt rồi, lúc ra lúc vào, quý vị có biết không? Bước ra cửa có biết bước ra cửa không? Bước ra hay bước vô rồi đây? Đóng cửa hay chưa đóng cửa cũng không biết. Rồi co duỗi có thấy không? Cúi đầu ngẩng đầu có biết không? Rồi nghi dung của mình có chững chạc không? Không biết! Ở đây là Tỳ kheo xuất gia, cho nên khoác y tăng già lê, còn bây giờ mình đã mặc quần áo, mình mặc một hồi cũng không biết nữa. Rồi cầm bát, đi, đứng, nằm, ngồi, ngủ, thức, nói năng v.v... nói chung đều rõ chính xác. Phải biết rõ nha! Biết rõ, chứ không phải là tập trung vào đó mà mơ mơ màng màng, đó là Tứ niệm xứ, cực kỳ quan trọng.

3. Lại nữa, Tỳ kheo quán thân như thân; Tỳ kheo khi sanh niệm ác bất thiện, liền niệm điều thiện để đối trị, đoạn trừ, tiêu diệt, tĩnh chỉ. Như người thợ mộc hoặc học trò thợ mộc, kéo thẳng dây mực, búng lên thân cây rồi dùng búa bén mà đẽo cho thẳng. Cũng vậy, Tỳ kheo khi sanh niệm ác bất thiện liền niệm điều thiện để đối trị, đoạn trừ. Tỳ kheo như vậy, quán thân trên nội thân; quán thân trên ngoại thân; lập niệm trên thân, có tri, có kiến, có minh, có đạt. Như vậy gọi là Tỳ kheo quán thân như thân.

Điều quan trọng là điều thứ ba, mọi người học Kinh Tứ Niệm Xứ phải chú ý đến điều thứ ba này. Tầng thứ ba là khi sanh ác niệm bất thiện, thì mình phải liền niệm điều thiện để đối trị, để đoạn trừ, để tiêu diệt, để tĩnh chỉ. Còn ví dụ này bỏ đi, mình không cần coi ví dụ, mình chỉ cần coi đoạn trên này. Vậy có làm được không? Thiện Trang nói đa số rớt điều này.

Chúng ta sanh ác niệm mà chúng ta không biết chuyển ác niệm bất thiện đúng không? Sân không biết sân, nghi cũng không biết nghi, rồi lo sợ [nữa]. Có nhiều đồng tu lo sợ quá, đó là ác niệm bất thiện. Mình không biết chỉnh thì làm sao mình tu Tứ niệm xứ được. Tứ niệm xứ là gì? Khi mình phát hiện ra những ý niệm bất thiện, không tốt, thì mình đổi liền thành điều thiện. Ở đây dạy rất rõ: Liền niệm điều thiện để đối trị, để đoạn trừ, để tiêu diệt, để tĩnh chỉ. Chỉ cần chuyển ý niệm thôi, nhưng mình không chuyển được, thì mình không tu được.

Cho nên Tứ niệm xứ nghe thì dễ, mà khó không? Khó! Khó chứ không dễ, tới tầng thứ ba này thì khó. Tầng một là làm việc gì thì biết [việc] đó, nghe thì dễ, nhưng bắt đầu biết chính xác là khó rồi đó. Rồi mấy chi tiết nhỏ như co duỗi là vi tế rồi, cúi đầu với ngẩng đầu là vi tế hơn, là bắt đầu khó phát hiện. Rồi tới ý niệm là thua luôn. Điều khó là tầng thứ ba này. Cho nên Thiện Trang thấy Kinh A Hàm này rõ ràng, hay quá mà. Các hành giả bên Nam truyền Nguyên thủy, quý vị thấy rõ ràng các chi tiết như vậy, chứ đâu có kém gì bên Nam truyền. Thậm chí Thiện Trang thấy là đoạn này hay hơn Kinh Số 10 bên kia. Cho nên Thiện Trang mới chọn bộ Kinh này để Thiện Trang chia sẻ, Thiện Trang không lấy bộ kinh kia, bộ kinh kia ngắn hơn.

Cho nên đừng tưởng là bên Bắc truyền dở, chúng ta nên học cả hai để đối chiếu, chứ đừng phân biệt quá. Nhiều người cứ phân biệt phải học theo Nikaya, chưa hẳn, bên Bắc truyền cũng có những điều hay chứ.

Như vậy là quý vị tu được điều thứ ba, điều này khó, nhớ phải làm được điều này. Khi sanh niệm ác thì quý vị nhớ chuyển lại, niệm thiện là được. Tiêu chuẩn thiện ác [chúng ta học] biết rồi, hôm bữa có bài chỉ cho tiêu chuẩn thiện ác rồi đúng không? Việc nào, ý nghĩ nào, mà gây hại cho mình hoặc gây hại cho người khác, thì là bất thiện, vậy thôi. Chỉ cần một tiêu chuẩn đó.

Ví dụ bây giờ quý vị có nỗi sợ hãi, sợ ma quá, thì quý vị thấy việc đó là thiện hay bất thiện? Lúc nãy Thiện Trang nói sợ hãi là bất thiện rồi, nhưng quý vị biết tại sao bất thiện không? Tại vì nó gây hại cho mình, sợ là đâu có tốt đâu, nên là bất thiện. Cho nên mình phải đổi liền ý niệm. Rồi mình giận tức người khác, thì đó là ý niệm bất thiện, vì sao? Vì vừa hại mình, lẫn hại người luôn. Miễn là hại một trong hai là đã bất thiện rồi. Bây giờ hại cả đôi bên thì bất thiện quá nhiều rồi, đúng không? Từ đó mình [suy] ra, nên nhớ buồn cũng là bất thiện, buồn cũng là sân, bất thiện.

Cho nên chúng ta học Tâm sở thiện để làm gì? Để cuối cùng mình đẩy hết qua điều thiện. Mình nhận thấy điều bất thiện rồi, thì mình đẩy qua thiện hết. Cho nên không học Tâm sở mà đòi tu Tứ niệm xứ. Xin lỗi quý vị! Không có chuyện đó. Quý vị tu chỉ ở ngoài da thôi, quý vị không thể tu trong cốt lõi được, không thể tu trong xương tủy được. Nên phải học từ Tâm sở, nắm cho được 52 món Tâm sở của bên A Tỳ Đàm, nhớ bất thiện là thế nào, thiện là thế nào, mình so được thì mình mới quán được tâm mình thiện hay bất thiện. Chứ tới đây mà mình không biết ý niệm thiện ác, điều nào là thiện, điều nào là bất thiện, thì làm sao mình chạy qua hay chạy lại, [làm] sao mình đổi được.

Bây giờ tu làm sao? Quý vị tu cả đời, quý vị cũng tưởng là mình đang tu tốt Tứ niệm xứ, nhưng ai ngờ mình khởi lên một ý nghĩ: “Bữa nay con không tu được Tứ niệm xứ, bữa nay tâm con bất an quá, tâm con tán loạn quá”. Vừa mới nghĩ như vậy đã là bất thiện rồi. Tự ti, trách móc là Tâm sở Sân đó, là đã bất thiện rồi. Cho nên đâu có được đâu. Cho nên khi vừa nghĩ vậy là mình nghĩ: Không được! Mình không được nghĩ như thế. Mình phải nhớ Phật ngay, Phật có 10 công đức này: Như Lai là bậc như thế nào, Chánh Biến Tri là thế nào, Minh Hạnh Túc là thế nào, Thiện Thệ là thế nào, Thế Gian Giải là thế nào. Từ đó chuyển sang niệm Phật, dùng pháp đó để đối trị, thì pháp đó là thiện niệm.

Mình học nhiều để làm gì? Bữa nay học, nhớ đến thầy Thiện Trang giảng về các giấc mơ, nguyên nhân của các giấc mơ, thì mình nhớ tới đó, quên ý niệm kia đi, thì đó là thiện. Học nhiều để vận dụng, chứ không phải học để đó. Quý vị nhớ giùm niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm Giới, niệm Thí, niệm Thiên, niệm An ban, niệm Chỉ tức, những niệm đó đều là niệm thiện cả, mình có thể tu. Chứ mình học để làm gì mà không xài. Nhiều người học rồi bỏ xó đó, đến khi gặp chuyện thì cũng [mang] vốn thế gian của mình ra xài, như vậy thì quý vị [tu] không có hiệu quả.

Cho nên tu Tứ niệm xứ nghe thì dễ, nhưng tu không được. Hôm nay nghe rồi đó, tu được rồi đó. Không ai chỉ cho mình thôi, chứ chỉ là tu được. Nên cứ suốt ngày tâm thường trụ trong pháp xuất thế, nhớ Khổ Không, Vô thường, Vô ngã. Bất cứ điều nào mà khởi lên những bất thiện, thì ngay lập tức đổi thành thiện. Thiện là thế nào, thì chúng ta đã học, nên cố gắng học Tâm sở nha. Nhiều người không học Tâm sở thì không biết tu đâu, tu một hồi đi đâu, không có hiệu quả.

Đó là về điều thứ nhất về quán thân. Trong phần gọi là Chánh niệm Chánh tri, đây là đề mục của ngài Tuệ Sỹ đặt.

2. Sổ tức (mấy dòng chữ này là do ngài Tuệ Sỹ đặt, chứ không phải là trong kinh có).

1. Lại nữa, Tỳ kheo quán thân như thân; Tỳ kheo răng ngậm khít lại, lưỡi ấn lên khẩu cái, dùng tâm trị tâm, đối trị, đoạn trừ, tiêu diệt, tĩnh chỉ. Như hai lực sĩ bắt một người yếu mang đi khắp nơi, tự do đánh đập. Cũng vậy, Tỳ kheo răng ngậm khít lại, lưỡi ấn lên khẩu cái, dùng tâm trị tâm, đối trị, đoạn trừ, tiêu diệt, tĩnh chỉ.

Đoạn này thì cũng giống vậy, nói thêm thôi, mình phải rõ ràng hơi thở. [Về] pháp này, quý vị thấy cũng bình thường thôi, nói chung là mình quan sát được cử chỉ của miệng mình.

2. Lại nữa, Tỳ kheo quán thân như thân; Tỳ kheo niệm hơi thở vào thì biết niệm hơi thở vào, niệm hơi thở ra thì biết niệm hơi thở ra. Thở vào dài thì biết thở vào dài, thở ra dài thì biết thở ra dài. Thở vào ngắn thì biết thở vào ngắn, thở ra ngắn thì biết thở ra ngắn. Học toàn thân thở vào, học toàn thân thở ra. Học thân hành tĩnh chỉ thở vào, học khẩu hành tĩnh chỉ thở ra. Tỳ kheo như vậy, quán thân trên nội thân; quán thân trên ngoại thân; lập niệm trên thân, có tri, có kiến, có minh, có đạt. Như vậy gọi là Tỳ kheo quán thân như thân.

Đoạn [chữ màu đỏ] này quan trọng, chúng ta chỉ cần làm đoạn đó thôi. Điều này khó hơn đúng không? Quý vị niệm hơi thở vào thì biết niệm hơi thở vào. Có ai biết hơi thở vào hay hơi thở ra không? Dài ngắn, có biết không? Hay là mê? Đa số chúng ta mê đúng không quý vị? Thở cũng đâu biết lúc nào thở đâu. Cho nên nói tu Tứ niệm xứ dễ, ai nói dễ? Dễ là mình tu mấy điều trên, nhưng xuống dưới này thì bắt đầu khó rồi. Thiện Trang thấy khó chứ không phải dễ, tức là mình làm sao quan sát được. Quý vị mà quan sát điều này, thì làm gì quý vị chạy theo vọng niệm được. Quý vị thở, một hồi còn không biết là mình thở được mấy lần nữa đúng không? Khó lắm! Cho nên coi vậy chứ cũng khó, mình không thể để ý được. Để ý như tầng trên thì đã hiệu quả rồi, mà quý vị càng để ý vi tế bao nhiêu, thì càng hiệu quả bấy nhiêu.

Hồi xưa Thiện Trang có những lần nhập thất hay tu gì đó, là Thiện Trang thấy được điều này, còn bình thường ra ngoài thì không thấy được hơi thở. Khi mình nhập thất thì lắng tâm được, thì mình thấy đúng là hơi thở ra vào, dài ngắn rõ ràng lắm. Hồi đó Thiện Trang kêu: mình tu pháp niệm Phật mà sao giống Tứ niệm xứ vậy. Tu Tứ niệm xứ cũng tới đây. Cho nên Thiện Trang tin những điều trong kinh dạy.

Thật ra mình chỉ cần hành trì đúng thôi. Những hành giả tu niệm Phật, thông thường tu tới đó thì người ta tự biết. Có nhiều người không biết, không tu tới đó thì người ta sợ, người ta nghĩ, rồi người ta cầu bên ngoài, cho nên vọng, thành ra bệnh. Nhiều người bị bệnh là do mình tu không đúng cách. Cho nên tu làm sao để tâm sáng suốt, để thấy được những vi tế. Hơi thở là rất vi tế đó quý vị.

3. Bốn thiền

1. Lại nữa, Tỳ kheo quán thân như thân; Tỳ kheo có hỷ lạc do ly dục, nhuần thấm thân, phổ biến sung mãn; khắp trong thân thể hỷ lạc sanh do ly dục, không đâu không có (tình huống này giống như Sơ thiền, cho nên ngài để là Bốn thiền là đúng rồi). Như người hầu tắm, bỏ bột tắm đầy chậu, nước hòa thành bọt, nước thấm vào thân, phổ biến sung mãn, không đâu không có. Cũng vậy, Tỳ kheo có hỷ lạc do ly dục nhuần thấm thân, phổ biến sung mãn; khắp trong thân thể, hỷ lạc sanh do ly dục không đâu không có. Tỳ kheo như vậy, quán thân trên nội thân; quán thân trên ngoại thân; lập niệm trên thân, có tri, có kiến, có minh, có đạt. Như vậy gọi là Tỳ kheo quán thân như thân.

Thật ra đoạn này giống với Sơ thiền. Quý vị chỉ cần nhớ khái niệm tả về Sơ thiền như thế nào, thì đoạn này giống vậy. Cho nên chúng ta không cần quan tâm nhiều, chúng ta chỉ cần quan tâm đoan trên, nên Thiện Trang không tô đỏ đoạn này. Nếu quý vị đắc Sơ thiền thì sẽ thấy điều này, chúng ta đã học rồi.

2. Lại nữa, Tỳ kheo quán thân như thân; Tỳ kheo có hỷ lạc do định sanh, nhuần thấm thân, phổ biến sung mãn; khắp trong thân thể, hỷ lạc do định sanh không đâu không có (đoạn này giống trạng thái của đắc Nhị thiền). Cũng như suối trên núi, trong sạch không dơ, tràn đây, tràn ngập. Nước từ bốn phương chảy đến không sao đổ vào được, mà chính từ đáy suối, nước tự vọt lên, chảy tràn ra ngoài, thấm ướt cả núi, phổ biến sung mãn, không đâu không có. Cũng vậy, Tỳ kheo có hỷ lạc do định sanh thấm nhuần thân, phổ biến sung mãn; khắp trong thân thể, hỷ lạc do định không đâu không có. Tỳ kheo như vậy, quán thân trên nội thân; quán thân trên ngoại thân; lập niệm trên thân, có tri, có kiến, có minh, có đạt. Như vậy gọi là Tỳ kheo quán thân như thân.

3. Lại nữa, Tỳ kheo quán thân như thân; Tỳ kheo có lạc do ly hỷ nhuần thấm vào thân, phổ biến sung mãn; khắp trong thân thể, lạc sanh do ly hỷ không đâu không có. Như các thứ sen xanh, hồng, đỏ, trắng sanh ra từ nước, lớn lên trong nước, ở dưới đáy nước, rễ, hoa, lá, cọng thảy đều thấm nhuần, phổ biến sung mãn, không đâu không có; cũng vậy, Tỳ kheo có lạc do ly hỷ nhuần thấm vào thân, phổ biến sung mãn, khắp trong thân thể lạc do ly hỷ không đâu không có. Tỳ kheo như vậy, quán thân trên nội thân; quán thân trên ngoại thân; lập niệm trên thân, có tri, có kiến, có minh, có đạt. Như vậy gọi là Tỳ kheo quán thân như thân.

4. Lại nữa, Tỳ kheo nào quán thân như thân; Tỳ kheo ở trong thân này được biến mãn với tâm ý thanh tịnh, tỏ rõ, thành tựu an trụ; ở trong thân này tâm thanh tịnh không đâu không biến mãn. Như có một người trùm một cái áo rộng bảy hoặc tám khuỷu tay, từ đầu đến chân, thì khắp cả thân đều được phủ kín. Cũng vậy, Tỳ kheo ở trong thân này với tâm thanh tịnh, không đâu biến mãn. Tỳ kheo như vậy, quán thân trên nội thân; quán thân trên ngoại thân; lập niệm trên thân, có tri, có kiến, có minh, có đạt. Như vậy gọi là Tỳ kheo quán thân như thân.