Giảng Ký A Tỳ Đạt Ma Câu Xá Luận

Giảng Ký Câu Xá Luận Và Tinh Hoa Kinh Luận - Bài 47

Giảng giải: Thầy Thích Thiện Trang

Giảng ngày: 26/06/2025

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật!

Nam Mô A Mi Đà Phật!

Kính chào toàn thể quý vị đồng tu! Hôm nay [là] thứ Tư, chúng ta gặp nhau trong loạt bài chia sẻ về Câu Xá Luận và Tinh Hoa Kinh Luận, bài 47. Chúng ta học nội dung này có rất nhiều kiến thức, mở đầu hôm nay Thiện Trang xin giới thiệu một câu chuyện:

Câu Chuyện Về Tầm Quan Trọng của Thức Ăn Để Hỗ Trợ Cho Chứng Quả

(Trích từ Tích Truyện Pháp Cú)

Đức Phật dạy câu này khi ở Xá vệ, liên quan đến một Tỳ kheo.

Trong xứ của vua Ba Tư Nặc, dưới chân một ngọn núi, có một ngôi làng an cư lạc nghiệp tên Màtika. Sau khi nhận đề tài thiền quán từ Phật, một hôm 60 Tỳ kheo đến làng khất thực. Mẹ của thôn trưởng Màtika trông thấy liền mời các Tỳ kheo ngồi, dâng cúng cháo đặc nấu thật ngon với gia vị chọn lọc, và hỏi thăm. Biết các Tỳ kheo tìm một chỗ thích hợp để an cư trong mùa mưa, bà gieo mình xuống chân họ thưa thỉnh:

– Xin chư Tỳ kheo ở đây an cư trong ba tháng hạ, tôi sẽ tuân giữ Tam quy và Ngũ giới, và sẽ làm tròn bổn phận ngày chay.

Ở đây kể đến câu chuyện thời đức Phật. Lúc này có 60 vị Tỳ kheo đang muốn tìm một chỗ để an cư mùa mưa. Lúc đó có một bà, là mẹ của Thôn trưởng (không thấy nói tên của bà, chỉ nói là mẹ của Trưởng thôn Màtika) dâng cúng đồ ăn và thỉnh các vị Tỳ kheo trong vòng 3 tháng hạ an cư ở đó. Bà hứa là sẽ giữ Tam quy, Ngũ giới và làm tròn các bổn phận cúng dường để ủng hộ. Nội dung tiếp theo như sau:

Các Tỳ kheo chấp nhận. Với sự giúp đỡ của bà họ sẽ khỏi lo lắng về ăn uống, và có thể tu chứng giải thoát sanh tử.

Mẹ của Màtika xây cất tinh xá xong, rước các Tỳ kheo đến ở. Họ nhắc nhở lẫn nhau:

– Chư huynh đệ! Chúng ta không nên sống phóng dật, vì trước mặt chúng ta là tám cửa Địa ngục sừng sững luôn rộng mở như cửa nhà chúng ta. (Ở đây nói đến tám cửa Địa ngục, là tám Địa ngục lớn). Chúng ta đã nhận đề tài Thiền quán từ Thế Tôn và đã đến đây. Ân huệ của chư Phật không thể đến với người dối trá (Quý vị nhớ nha! Ân huệ của chư Phật không thể đến với người dối trá), dù hắn có bước theo dấu chân của các Ngài. (Cho nên phải tu chân thật). Chỉ khi nào hành theo ý chư Phật dạy mới được ân huệ của các Ngài. Vì vậy chúng ta phải chú tâm tỉnh giác. Hai Tỳ kheo không được đứng hay ngồi chung một chỗ. Chúng ta chỉ phải gặp nhau vào buổi chiều để hầu hạ Trưởng lão và sáng sớm trước khi đi khất thực. Những lúc khác, chúng ta không được tụ tập hai người. Nếu có Tỳ kheo mắc bệnh, hãy đưa ông ta đến trước sân tinh xá và đánh chuông, lúc đó chúng ta sẽ tụ đến lo chữa trị.

Đoạn này là nói về cách hành trì. Quý vị thấy đó, thời xưa các ngài hành trì là không có ai đi chung với nhau. Tức là không có ngồi chung một chỗ, mỗi người ở mỗi thất riêng, mỗi người ở mỗi chỗ riêng để tu. Quý vị thấy rõ ràng nội dung kiến thức này là như vậy. Khi nào buổi chiều cần việc thì mới gặp thôi, hoặc khi có người bị bệnh thì đem đến sân Tịnh xá để đánh chuông và lúc đó mới tụ họp lại để chữa trị. Quý vị thấy là tu như vậy. Chứ không phải [như] bây giờ, mình tu một hồi, mình cứ tụ tập cho đông lại, đông thì tu không có hiệu quả, cho nên thế nào thì cũng phải tu một mình.

Tất cả đều đồng ý.

Một buổi chiều, bà mẹ của Màtika mang bơ, mật mía và những thức ăn khác cùng đám người hầu đến tinh xá. Không thấy bóng dáng các Tỳ kheo, bà ngạc nhiên hỏi thăm và được biết các Tỳ kheo đã quy định với nhau như thế, và bà đã được khuyên hãy đánh chuông nếu muốn gặp họ. Khi tiếng chuông vang lên, tưởng rằng có người bị bệnh. Các Tỳ kheo từ chỗ riêng của mình đến họp trước sân tinh xá, không có hai Tỳ kheo đến cùng một đường. Bà cư sĩ thấy vậy lại đoán họ cãi nhau, nên đảnh lễ Tăng chúng xong bà liền hỏi thăm:

– Các ngài đã cãi nhau phải không, chư Tôn giả?

– Không đâu, Cư sĩ.

– Thế tại sao khi đến nhà chúng tôi, các ngài đi chung mà bây giờ mỗi người từ chỗ riêng của mình đến từng người một?

– Cư sĩ! Chúng tôi đang hành thiền ở thất riêng.

Quý vị thấy không? Cách tu hành rất rõ ràng, đó là mỗi người hành thiền ở một thất riêng, cho nên khi đi tụ họp thì mỗi người đi [một] đường riêng, vì vậy bà tưởng cãi nhau, nhưng không phải như vậy. Sau này [nếu] quý vị có cơ hội thiết lập nơi tu, [thì thiết lập] kiểu tu như vậy. Thiện Trang cũng vậy, cũng mong thiết lập một nơi tu mà làm sao mỗi người hành thiền hay tu môn gì, thì mỗi người tu ở thất riêng của mình. Còn khi nào cần học Pháp hay cần gì thì mới tập trung lại, điều đó là tốt. Có thể ăn chung v.v… nhưng tu [Thiền định] thì phải tu riêng mới tốt.

Ở đây là Thiền quán, thì cũng vậy đó quý vị. Tất nhiên chúng ta có thể tu Thiền quán trong đời sống, tuy nhiên tốt hơn vẫn là tu như thế này.

– Hành thiền là sao, chư Tôn giả? (Tức là bả không biết hành thiền như thế nào, nên hỏi).

– Chúng tôi tu tập ba mươi hai yếu tố của thân, từ đó nhận thức rõ ràng sự hoại diệt nằm trong thân. (Tức là pháp tu này là pháp tu quán 32 yếu tố về thân. Đề tài này thì trong Thiền chỉ cũng có, mà Thiền quán cũng có. Quý vị thấy đây là tu Thiền quán, quán về thân).

– Chư Tôn giả, chỉ có các ngài mới được phép tu tập, còn chúng tôi có được phép không?

– Pháp tu này không cấm cản ai, Cư sĩ ạ!

– Vậy xin chư Tôn giả giảng dạy cho tôi.

– Tốt lắm!

Có nghĩa là bà ấy không biết tu, bà ấy thấy nên hỏi quý thầy là: “Quý thầy tu, còn chúng con có được tập tu hay không?” Các thầy nói là được, ai cũng tu được, không có cấm cản ai. Đức Phật dạy không có cấm cản ai, người xuất gia hay tại gia, ai cũng tu được. Và lúc này thì các vị Tôn giả giảng dạy cho bà và bà thực hành.

Học xong bà bắt đầu ngay (bắt đầu liền) tu tập về ba mươi hai yếu tố của thân. Kết quả là, trước cả các Tỳ kheo, bà chứng quả A na hàm đạt Tứ thông và những Thần thông khác cao hơn.

Quý vị thấy, đề mục này là đề mục ‘Không’. Ở đây có nhiều người thắc mắc là: Bà tu tập chứng được quả A na hàm, Tam quả A na hàm là hết được Năm Hạ phần Kiết sử: Thân kiến, Giới cấm thủ, Nghi, [Tham và Sân]. Đề mục Thiền quán thì đưa đến điều đó. Nhưng ở đây không thấy bà tu tập Thiền chỉ, nhưng tại sao bà đạt đến Tứ thông và những Thần thông khác? Tức là có những Thần thông khác cao hơn, bà đạt cả những Thần thông đó luôn. Như vậy là tại sao?

Trong câu chuyện này, các nhà Chú giải có giải thích lý do là bà này có căn lành từ trước. Giống như đời trước bà ấy tu Thiền rồi (tu Thiền chỉ đó quý vị), nên sau khi đắc đạo thì tự nhiên khôi phục, có [Thần thông] luôn, khỏi tu. Đó là một lý do, chứ đời này thì bả không có tu. Cho nên có những người mặc dù tu một đề tài Thiền quán gì đó, nhưng chứng được quả, thì sau đó không biết Thần thông ở đâu xuất hiện. Bởi vì khi đó nó khôi phục, do nhiều đời mình tu hoặc là đời trước mình tu Thiền chỉ. Còn nếu không thì sẽ không có Thần thông. Ở đây bả có Thần thông là do khôi phục được, đó là các bộ Chú Giải nói như vậy.

Từ niềm an lạc của đạo quả, vì muốn biết lúc nào những đứa con trai của mình (bà quý trọng các Tỳ kheo và xem họ như con) chứng đạo.

Bà này tuyệt vời không quý vị? Bà hơn các vị Tỳ kheo luôn, các vị Tỳ kheo tu bao lâu mà không chứng, [còn] bà ấy được người bình thường dạy thôi (vì các ngài chưa chứng mà), mà bà ấy tu, bả lại chứng trước. Từ đó quý vị đừng có bi quan, vì sao? Vì quý vị nghĩ cần có người ghê gớm lắm dạy quý vị chứng quả. Không! Ở đây, quý vị thấy những vị Tỳ kheo này chưa chứng quả, nhưng dạy cho bà, bà chứng Tam quả A na hàm luôn. Quý vị thấy hay không? Phật pháp hay vậy đó!

Bất cứ ai thực hành theo pháp của Phật, thực hành theo những gì Phật dạy, thực hành đúng thì có kết quả. Pháp của Phật mà! Thiết thực trong hiện tại; Đến để mà thấy; Được người trí tự mình giác hiểu; Có khả năng hướng thượng. Chúng ta thấy rõ ràng. Và bây giờ bà quý các vị Tỳ kheo, xem như những đứa con trai của mình. Khi đó bà muốn quán sát xem thử bao giờ các vị ấy chứng đạo. Quý vị thấy, bà này có Thần thông nha. Mà [muốn có] Thần thông thì quý vị biết là phải có Thiền định, nhưng không biết thế nào mà bà này đắc được Thiền. Giờ coi bà như thế nào?

Bà dùng Thiên nhãn xem xét và thấy rằng họ vẫn còn bị trói buộc trong tham sân si, tuy có hành thiền nhưng vẫn chưa đạt Minh sát tuệ. (Tức là bà chứng A na hàm, rồi chứng Thần thông luôn nữa, cho nên bà dùng Thiên nhãn để xem xét và thấy họ vẫn còn bị trói buộc trong tham, sân, si, nghĩa là chưa chứng quả, tuy có hành thiền nhưng vẫn chưa đạt Minh sát tuệ).

Bà thắc mắc không biết họ có đủ khả năng chứng A la hán không và thấy rằng họ có. Chỗ ở có thích hợp hay không? Thích hợp. Bạn đồng tu có xứng đáng hay không? Có. Thức ăn có đủ hay không? Không đủ.

Chỗ này, quý vị thấy có bốn điều, bà với trí tuệ của một người chứng Tam quả A na hàm, bà biết tu làm sao để chứng. Cho nên bà quán sát bốn điều, quý vị nghe cho kỹ [phần] Thiện Trang tô đỏ. Đầu tiên là bà quán sát các quý thầy này có đủ khả năng chứng A la hán không? Chứ không đủ thì khỏi nói. Bà quán sát thấy là có. Như thế này có tuyệt vời không? Rồi chỗ ở có thích hợp không? Thích hợp! Như vậy là được hai điều kiện.

Cho nên đôi khi mình không biết là mình có chứng A la hán hay không, mình có chứng quả hay không, mình không biết. Ví dụ như trong Vi Diệu Pháp, chúng ta biết được là phải đầu thai bằng tâm Tam nhân thì mới chứng quả, chứng Thiền. Nếu không đầu thai bằng tâm Tam nhân thì không thể chứng quả, chứng Thiền. Chẳng hạn như điều đó, có thể bà quan sát, bà thấy là các ngài có.

Thứ hai là chỗ ở có thích hợp không? Thích hợp! Còn mình, nhiều khi mình quan sát, thấy mình có cơ hội đấy nhưng không có chỗ ở thích hợp, nên [tu] không chứng. Nhiều khi mình ở chỗ phức tạp quá thì làm sao mà tu được. Giờ bà quan sát thấy rõ ràng là [chỗ ở] thích hợp.

[Thứ ba] là bạn đồng tu có xứng đáng hay không? Có! Quý vị thấy không? Bạn đồng tu, Thiện tri thức cũng quan trọng. Ở gần người ác thì cũng khó mà chứng [quả]. Cho nên ở đây, quý vị thấy các ngài đủ ba điều kiện rồi.

Điều kiện thứ tư là thức ăn có đủ hay không? Bà thấy là không đủ. Cho nên ăn uống cũng [là] một vấn đề, ăn uống mà không đủ, không đúng thì cũng không chứng quả. Nhiều đồng tu học nhưng không biết, cứ tưởng là mình tu hành không cần ăn uống gì, hoặc là thế này thế kia, ăn uống kham khổ v.v… không thích hợp, thì coi chừng là không chứng quả. Ở đây câu chuyện này [rất] rõ ràng, trong Tích Truyện Pháp Cú.

Từ đó bà cung cấp cho những Tỳ kheo nhiều loại cháo đặc với tất cả thức ăn cứng và mềm, nêm nếm bằng nhiều loại gia vị chọn lọc. Các Tỳ kheo thọ nhận thức ăn tốt lành, tâm trở nên yên tĩnh, và do tĩnh tâm họ khai mở Minh sát tuệ, chứng A la hán cùng những Thần thông.

Quý vị thấy, về ăn uống thì có người lại chủ trương là đừng có ăn ngon, ăn ngon không chứng quả. Không phải! Ở đây nói là bà cung cấp nhiều loại cháo đặc với tất cả thức ăn cứng và mềm, nêm nếm bằng nhiều loại gia vị chọn lọc, thì các Tỳ kheo mới thọ nhận thức ăn tốt lành, tâm trở nên yên tĩnh, và do tĩnh tâm nên họ khai mở Minh sát tuệ, mới chứng A la hán cùng những Thần thông.

Quý vị thấy quan trọng không ạ? Nhiều khi mình ăn uống kham khổ quá, sức khỏe yếu, [tu] không được. Ngoài ra, thức ăn trước đây của các vị Tỳ kheo không tốt, các vị Tỳ kheo thì không được đề nghị người ta cho mình ăn gì (trong giới có quy định như vậy), trừ khi là người ta thỉnh. Câu chuyện này ở trong Chú Giải có nói rõ hơn, là lúc đó bà thỉnh các Tỳ kheo, [hỏi] là muốn ăn món gì, ăn kiểu gì… thì bà mới nấu y chang như vậy. Đó là có một chỗ nói vậy. Còn có chỗ nói là do bà chứng Thần thông, bà có Tha tâm thông, trong kinh này, ở đoạn sau có nói rõ hơn, là bà có Tha tâm thông nên bà quán sát xem các vị Tỳ kheo đó thích ăn món gì v.v… nên bà mới nấu đúng như vậy. Cho nên, các Tỳ kheo được ăn được đúng thức ăn mình [cần] nên tâm được thoả mãn, yên tĩnh. Đó là lý do.

Cho nên, nhiều khi mình tu, mình tu ngược hết. Nhiều khi mình tránh không tham, [nhưng] không tham thì sân thôi, phàm phu mà. Ăn mà không thỏa mãn thì tâm thọ ưu, thọ khổ xuất hiện, đó là tâm sân. Còn nếu ăn thỏa mãn thì là tâm tham. Phàm phu mà, làm gì mà không tham được. Tam quả A na hàm mới hết tham.

Như vậy, ở đây đáp ứng được điều đó, cho nên từ đó [các vị Tỳ kheo] mới khai mở được Minh sát tuệ và chứng được A la hán. Cho nên [quý vị] ăn uống thì phải coi chừng, đặc biệt nhiều đồng tu Tịnh Độ bị chấp tướng lắm, rồi cuối cùng không đắc đạo. Lý do là làm ngược, tại vì mình không phải là bậc Bồ tát, [mình còn là] phàm phu mà. Cho nên [quý vị] nhớ đoạn chữ đỏ này nha. Bà này lo cho đủ ăn mà, chút nữa sẽ nói rõ hơn.

Hết thời gian an cư, hành lễ Tự Tứ xong, các Tỳ kheo từ giã bà Màtika về thăm Thế Tôn. Bà đưa tiễn một đoạn đường và thỉnh cầu họ mùa an cư năm sau trở lại. (Bà cũng thỉnh [các ngài] năm sau trở lại, bà [chứng] Tam quả rồi nha). Đến Xá vệ, các Tỳ kheo đảnh lễ thế Tôn và kính cẩn ngồi một bên. Đức Phật hỏi thăm:

– Các Tỳ kheo! Trông các ông có vẻ khỏe mạnh, được bồi dưỡng đầy đủ, không lo lắng về ăn uống.

Các Tỳ kheo thưa:

– Chúng con được khỏe mạnh, bạch Thế Tôn, được bồi dưỡng đầy đủ và khỏi bận tâm về ăn uống là nhờ mẹ của Màtika biết được tâm ý của chúng con. Bà ta nấu đúng món ăn chúng con nghĩ đến.

Quý vị thấy không? Nhờ bả có Tha tâm thông nên bả nấu món ăn đúng cho các vị Tỳ kheo, nhờ đó tâm của các vị ấy mới thanh tịnh được. Quý vị nghĩ coi, thật ra mình là phàm phu mà. Quý vị là phàm phu, quý vị ăn món ăn đó không được, cuối cùng quý vị sân. Sân thì còn tệ hơn nữa, thà tâm tham thọ xả, [quý vị] hiểu không? Ăn hoài thì trơ trơ ra, [thì] đỡ hơn. Thọ xả đó! Chúng ta học tới Tâm tham thọ hỉ và [Tâm tham] thọ xả, thọ xả thì đỡ hơn, [chứ còn] sân thì mệt hơn nữa. Đức Phật chỉ yêu cầu là tâm tham thì biết tham, tâm sân thì biết sân v.v… Tu Minh sát tuệ là quý vị chứng. Đây là nhờ bả có Tha tâm thông, cho nên nhờ bậc Thánh nhân đó.

Quý vị học trong Vi Diệu Pháp, chúng ta biết là để có những Thần thông này thì quý vị phải chứng từ Nhị thiền trở lên, trừ Thần túc thông tức là bay rồi biến hóa là phải đến Tứ thiền. Đến Tứ thiền rồi thì phải tu tập cách để chuyển hóa thành Thần thông. Còn Nhị thiền trở lên là có thể sử dụng được Thiên nhãn thông, Thiên nhĩ thông. Còn Tam thiền thì dùng được Tha tâm thông. Thiện Trang nhớ đại ý hình như là vậy, thì bắt đầu sử dụng được [Thần thông], nhưng quý vị phải biết cách dùng. Thậm chí Sơ thiền cũng có thể dùng được, nhưng dùng không đủ mạnh. Chắc ăn hơn [là] phải Nhị thiền, Tam thiền, tùy loại Thần thông.

Những điều này thì bữa nào Thiện Trang sẽ chia sẻ cho một buổi riêng, ở trong một phần nào đó, chúng ta sẽ học lại về các loại Thần thông. Chứ còn nếu không chứng Thiền thì không có Thần thông, trừ những người đắc đạo, đắc quả, thì sau đó họ khôi phục được Thần thông, vì do đời trước họ tu tập thôi.

Một Tỳ kheo nghe huynh đệ mình ca ngợi những đặc tính của bà Cư sĩ thí chủ, muốn đến nơi đó. Ông nhận đề tài Thiền quán từ Thế Tôn và xin đi.

Quý vị thấy 60 vị Tỳ kheo kia có thành tựu như vậy, bây giờ nghe kể như vậy nên vị Tỳ kheo (một huynh đệ khác) cũng muốn tới nơi đó, được thí chủ cung cấp như vậy rất tuyệt vời. Cho nên đến đó để tu, may ra có bà Cư sĩ hộ trì cỡ đó thì dễ đắc đạo lắm. [Điều này] quan trọng nha!

Rời Kỳ Viên, ông đến làng Màtika. Bước vào tinh xá, ông khởi nghĩ bà Cư sĩ này biết được tâm người khác chắc sẽ hiểu rằng ta đi đường mệt mỏi không thể quét dọn được, và chắc chắn bà sẽ cho người tạp dịch. Quả nhiên bà cho người đến. Và cứ thế Tỳ kheo này nghĩ đến nước uống thì có nước uống, nghĩ đến cháo đặc với nhiều bơ cùng thức ăn ngon liền có ngay, muốn có thức ăn cứng cũng có, thậm chí muốn gặp bà Cư sĩ cùng thức ăn mềm nêm nếm với gia vị chọn lọc thì bà đích thân mang tới ngay.

Quý vị thấy không? Có người Cư sĩ hộ trì ghê gớm. Quý vị thấy khác với cách của các vị Cư sĩ bên Tịnh Độ đúng không? Như bà Hàn Quán Trưởng thì toàn là ép. Không phải! Quý vị thấy Thánh nhân, các ngài hộ trì khác. Cho nên chỉ có bậc Thánh mới thực sự hộ trì, còn người phàm phu thì tâm họ bất thường, và họ không hiểu giáo pháp nữa. Không hiểu giáo pháp cho nên nhiều khi họ hộ trì không đúng. Thay vì tạo sự thoải mái cho các vị tu hành thì họ gây ngược lại, cho nên kết quả không tốt.

Quý vị thấy ở đây ông này tới, ổng biết là mệt mỏi nên không thể quét dọn được, thì bả cho người tạp dịch. [Ổng] nghĩ nước uống thì có nước uống, nghĩ cháo đặc với nhiều bơ cùng thức ăn ngon thì có ngay. Muốn ăn thức ăn cứng cũng có, thậm chí muốn gặp bà Cư sĩ cùng thức ăn mềm, nêm nếm với gia vị chọn lọc, thì bà đích thân mang tới ngay. Vì sao? Vì bà có Tha tâm thông. Cho nên tu hành mà có Tha tâm thông thì tuyệt vời. Vừa có Tam quả A na hàm rồi, còn có Tha tâm thông nữa, tuyệt vời không? Quý vị thấy vị này còn tuyệt vời hơn nữa, được hộ trì đã đời.

Khi ăn xong, Tỳ kheo hỏi bà:

– Cư sĩ, bà là mẹ Màtika?

– Phải con ạ. (Bà trả lời: Phải, là con ạ).

– Bà biết được tâm ý người khác phải không? (Quý vị thấy vị Tỳ kheo này là phàm phu mà, [nên] hỏi luôn).

– Tại sao con hỏi ta như thế? (Tức là bà giống như người mẹ, thật ra phải là “Tại sao thầy hỏi con như thế?” Là do bản dịch thôi).

– Vì bà đã mang đến cho tôi mọi thứ tôi mong muốn.

– Có nhiều Tỳ kheo biết được tâm ý người khác con ạ.

– Tôi không hỏi người khác, tôi hỏi bà.

Quý vị thấy đây là cách trả lời, tức là người ta có Thần thông nhưng người ta không trả lời trực tiếp. Khi có người hỏi rằng có Thần thông đó không, thì bà mới trả lời vòng qua, [nói là]: ‘Tại sao hỏi như thế’. ‘Vì bà mang đến thức ăn [mà tôi] mong muốn, mang đến điều mong muốn’. Bà lại nói qua là: ‘Có nhiều Tỳ kheo biết được tâm ý người khác’. Có nghĩa là người ta sẽ nói vòng qua. Đây là cách mà mình học được trong kinh điển. Nếu sau này quý vị chứng Thần thông, chứng quả rồi, ví dụ như hỏi quý vị chứng quả Tu đà hoàn chưa. [Nếu] quý vị tu chứng thật rồi, tất nhiên quý vị cũng không [nên] nói là tôi chứng Tu đà hoàn, trừ lúc cuối đời ra đi thì mình mới nói thôi, còn không, bình thường [sẽ] nói vòng qua. ‘Người chứng Tu đà hoàn trên thế giới này nhiều’, chẳng hạn nói như vậy. ‘Nếu mà tu tập đúng theo giáo pháp đức Thế Tôn thì sẽ chứng Tu đà hoàn’. Đó! Nói vòng qua như vậy, người hiểu đạo thì người ta [sẽ] hiểu, như vậy là đã chứng Tu đà hoàn rồi. Trong Giới luật có điều đó. Trừ khi người ta vặn quá, ở đây ông này hỏi vặn quá: ‘Tôi không hỏi người khác, tôi hỏi bà’.

Bà Màtika tránh không xác nhận là mình đọc được tư tưởng người khác, thay vào đó bà bảo:

– Những ai không biết tư tưởng người khác mới làm vậy, con ạ. (Bà vẫn không trả lời trực tiếp vào câu hỏi, nhưng người ta hiểu).

Vị Tỳ kheo cảm thấy bối rối. (Tức là ý [bả] nói là ổng không biết tư tưởng người khác nên ổng mới hỏi vậy thôi).

Ông nghĩ: “Người chưa chứng quả đều có những ý tưởng thầm kín có thể cao quý hoặc ti tiện. Nếu ta khởi nghĩ một tư tưởng tội lỗi nào, chắc chắn bà ta như đi guốc trong bụng ta, sẽ nắm chóp ta ngay, tóm gọn cả bao lẫn bị như chộp bắt một tên trộm, ôi thôi tai hại! Ba mươi sáu kế chỉ có chuồn đi là tốt nhất”.

Tức là ông này sợ quá, mặc dù bà đó hộ trì rất tốt, nhưng biết bà này có Thần thông như vậy, có Tha tâm thông như vậy, thì vị Tỳ kheo này nghĩ rằng: Bây giờ mình nghĩ gì xấu xa thì bả biết hết. Thôi sợ quá, cho nên ‘ba mươi sáu kế, chuồn là thượng sách’. Chạy thôi!

Ông liền từ giã bà Cư sĩ trở về Thế Tôn, và kể lại tự sự (tức là kể lại việc của mình). Thế Tôn khuyên:

– Tỳ kheo, chỉ nơi ấy là nơi ông cần phải ở lại. (Đức Phật rất tuyệt vời! Đức Phật khuyên: Tuy là như vậy nhưng hãy quay trở lại đó, ở đó tu mới tốt được).

– Con không thể, bạch Thế Tôn! Con không muốn ở lại đó nữa.

– Vậy Tỳ kheo! Ông có canh chừng được một việc duy nhất hay không?

– Nghĩa là gì, bạch Thế Tôn?

– Chỉ canh chừng tâm của ông. Tâm ý rất khó kiểm soát. Đừng nghĩ thêm việc gì khác, hãy chế ngự tâm mình vì tâm thường chao động.

Và Ngài nói Pháp Cú:

(35) Khó nắm giữ, khinh động,

Theo các dục quay cuồng,

Lành thay, điều phục tâm,

Tâm điều, an lạc đến.

Các dục [của] mình quay cuồng, khó nắm giữ lắm, nên những ai mà điều phục được tâm thì tuyệt vời. Tâm được điều phục rồi thì an lạc đến.

Rồi Thế Tôn dạy Tỳ kheo hãy tiếp tục trở lại chỗ cũ, và không nên lo nghĩ gì khác ngoài việc canh chừng tâm ý của mình. (Tu quán tâm là được rồi đúng không quý vị?) Bà cư sĩ biết trước Tỳ kheo sắp trở lại, nên chuẩn bị sẵn thức ăn ngon dâng cúng, và chỉ trong vài ngày ông chứng quả A la hán. (Quý vị thấy đã không? Vài ngày là chứng quả A la hán rồi). Nếm được pháp lạc của đạo quả và một lòng biết ơn bà Cư sĩ, ông muốn biết xem trong quá khứ bà có từng giúp đỡ mình hay không. Ông nhớ lại được 99 kiếp trước và thấy bà đã từng là vợ ông, nhưng lại dành tình cảm cho người đàn ông khác, và bà đã khiến ông mất mạng. Thật độc ác làm sao!

Quý vị thấy đó, ông này cũng tuyệt vời [lắm]. Ổng sợ như vậy, nhưng [khi] trở lại, [thì] với điều kiện rất tốt, bà hộ trì rất tốt, và vị này tu quán tâm, cho nên chỉ trong vài ngày là chứng A la hán rồi. Cho nên pháp tu quán tâm quan trọng. Và [ổng] biết ơn. Khi mình chứng A la hán thì vui như lậu tận Tỳ kheo mà, rất là tuyệt vời.

Bây giờ ổng có Thần thông (Túc mạng thông), ổng quán lại được 99 kiếp trước, thấy bà từng là vợ ổng, cho nên nguyên nhân là như vậy. Là vợ cho nên mới giúp được người chồng như vậy. Nhưng đó là đời quá khứ, vấn đề đó là một chuyện xấu, chứ không phải chuyện tốt, chuyện xấu là bà đó dành tình cảm cho người đàn ông khác và khiến ông mất mạng. ‘Thật độc ác làm sao!’ Quý vị thấy nếu mà biết trước như vậy thì chắc ổng cũng không tới đúng không? Nhưng đức Phật biết tới là được. Cho nên là có duyên độ [ổng], khi nào thành tựu rồi thì mới biết được. Chúng ta coi tiếp theo, câu chuyện này thế nào, cũng hấp dẫn đúng không quý vị?

Bà Cư sĩ ngồi tại nhà quan sát thấy Tỳ kheo đã đạt đến cứu cánh đạo quả, và cũng biết là ông đã nhớ lại chín mươi chín kiếp trước và đã biết tâm độc ác của bà trong quá khứ. Bà bèn nhớ lại tới kiếp thứ một trăm bà cũng là vợ ông, và trong hoàn cảnh phải giết chồng, bà đã tha mạng ông. (Không biết hai người này nghiệp thế nào, toàn chém giết không [thôi]. Hoàn cảnh ở kiếp thứ 100, là bả cũng suýt giết chồng luôn, nhưng bà tha mạng). Bà liền bảo vị Tỳ kheo hãy nhớ đến tiền kiếp xa hơn và quan sát sự việc. Nhờ Thiên nhĩ thông, vị Tỳ kheo nghe được lời bà và làm theo. (Tức là nhờ Thiên nhĩ thông). Ông nhận ra quả bà cư sĩ đã giúp đỡ ông nhiều. Ông giải đáp cho bà cư sĩ những vấn đề liên quan đến A la hán quả. Sau đó, ông nhập Vô dư y Niết Bàn.

(Trích từ Phẩm Tâm – Tích Truyện Pháp Cú).

Quý vị thấy câu chuyện này hay đúng không? Cho nên là không có tự nhiên gặp nhau đâu, điều gì đó cũng có nhân duyên. Cho nên hai người này tu như vậy đều thành công. Và qua câu chuyện này Thiện Trang thấy rất hay. Chúng ta thấy một người bình thường, những vị Tỳ kheo bình thường cũng có thể hướng dẫn cho những người khác chứng đến Tam quả A na hàm. Sau khi [chứng quả] thì mới giúp đỡ được người khác. Vị Tỳ kheo kia cũng được độ thoát, thậm chí chứng quả cao hơn bà đó. Bả mới chứng tới Tam quả A na hàm, còn ông Tỳ kheo này chứng tới Tứ quả A la hán. Cho nên, người xuất gia chứng Tứ quả dễ, còn Cư sĩ thì chứng tới Tam quả cũng được.

Quý vị thấy thời xưa là tu như vậy đó, còn giáo pháp mình tu bây giờ không đúng với giáo pháp của đức Thế Tôn, nên mình tu không đúng theo con đường đó, và mình cũng không được người hướng dẫn v.v… cho nên mình tu sai. Ví dụ như thức ăn cũng sai, chỗ ở cũng sai v.v… những điều kiện không đủ, cho nên khó. Cho nên là phải biết nha! Hôm nay học qua bài này thì mình biết rất nhiều pháp tu, biết rất nhiều cách, rất là tuyệt vời.

Chúng ta trở lại với đề mục tiếp theo. Hôm nay Thiện Trang xin giới thiệu:

7 Phương Pháp Đoạn Trừ Phiền Não

(Theo Kinh Trung Bộ)

7 phương pháp này lúc đầu Thiện Trang có nói rồi, nhưng chỉ nói tên. Hôm nay chúng ta vào trực tiếp bộ kinh để học phương pháp.

Như vầy tôi nghe. Một thời Thế Tôn ở Sāvatthī (Xá vệ), tại Jetavana (Kỳ đà Lâm), vườn ông Anāthapiṇḍika (Cấp Cô Độc). Tại chỗ ấy, Thế Tôn gọi các Tỷ kheo: "Này các Tỷ kheo!" - "Bạch Thế Tôn", những Tỷ kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

- Này các Tỷ kheo, Ta sẽ giảng cho các ngươi "Pháp môn phòng hộ tất cả Lậu hoặc" (chữ Lậu hoặc tức là Phiền não). Hãy nghe và khéo tác ý. Ta sẽ nói.

Thưa vâng, bạch Thế Tôn, những Tỷ kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

(Tóm lược)

- Này các Tỷ kheo, Ta giảng sự diệt tận các Lậu hoặc cho người biết, cho người thấy, không phải cho người không biết, cho người không thấy.

Quý vị thấy, đức Phật giảng [về] sự diệt tận các Lậu hoặc cho người biết, cho người thấy, chứ không phải cho người không biết, cho người không thấy. Tại sao? Tại vì phải có căn cơ. Cho nên mình phải học [để] có nền tảng đi, rồi người ta [mới] giảng cho mình pháp giải thoát được. Còn suốt ngày mình không chịu học các pháp giải thoát, mà mình học gì đâu, thì làm sao dạy được.

Giống như quý vị thấy nhiều người tu Thiền chẳng hạn, qua Myanmar tu Thiền, hoặc là qua các trường Thiền, sau khi tu có trình thiền, [trình] pháp, mà hỏi thì mình cũng không trả lời được. Có thể là do cách biệt ngôn ngữ, hoặc là có thể mình không biết gì nhiều về giáo pháp, cho nên các ngài cũng chẳng chỉ dạy gì hết, mà nói ‘tiếp tục quan sát tâm đi, tiếp tục theo dõi nữa đi’ v.v… Thật ra nếu mà mình biết, mình trả lời. Qua đó, mình có một kiến thức sâu về các pháp, về các Tâm sở v.v… thì các ngài sẽ chỉ cho rõ hơn, chỉ cho kỹ hơn. Còn mình không biết gì hết thì người ta không chỉ được.

Cũng vậy đó, quý vị muốn hỏi pháp, muốn tu tập tốt thì phải học cho kha khá, rồi sau đó gặp người ta, gặp cao nhân mới chỉ điểm được. Còn bây giờ trình độ của mình tệ quá, thì ai chỉ được đúng không ạ? Cũng vậy, đức Phật giảng dạy sự diệt tận các Lậu hoặc cho người biết, cho người thấy, không phải cho người không biết, cho người không thấy.

Và này các Tỷ kheo, thế nào là sự diệt tận các Lậu hoặc cho người biết, cho người thấy: có như lý tác ý và không như lý tác ý. Này các Tỷ kheo, do không như lý tác ý, các Lậu hoặc chưa sanh được sanh khởi, và các Lậu hoặc đã sanh được tăng trưởng. Này các Tỷ kheo, do như lý tác ý, các Lậu hoặc chưa sanh không sanh khởi, và các Lậu hoặc đã sanh được trừ diệt.

Như vậy đức Phật nói tóm tắt là: Đầu tiên, mình hãy như lý tác ý, có nghĩa là mình phải khéo tác ý đúng theo giáo pháp, đúng theo chân lý. Nếu mình làm được như vậy thì các Phiền não (các Lậu hoặc) chưa sanh thì sẽ không sanh, mà đã sanh rồi thì được diệt. Còn nếu mình không như lý tác ý thì [Phiền não] chưa sanh [sẽ] sanh, sanh rồi thì tăng thêm, các Phiền não tăng thêm.

Điều đó rõ ràng! Giống như trong đời sống thôi, khi mình gặp một chuyện gì đó, ví dụ như hằng ngày đi ra đường, mình nghe tiếng xe bóp còi ‘o, o’... Nhất thời, [nếu] không có công phu thiền định, mình nghe thì sẽ cảm thấy khó chịu, giật mình. Nhưng nếu quý vị có như lý tác ý, khác với không như lý tác ý. Người mà giật mình, giả sử mình giật mình xong, [nhưng] mình biết là tiếng còi xe thôi, có gì đâu, mình bình tĩnh lại, điềm tĩnh lại bình thường. Đó là như lý tác ý, các pháp [là] như vậy. Còn người kia sợ hãi, chạy theo nó, tức là hoảng hoạn, thì đó là không như lý tác ý. Rồi sân lên, chửi người ta đủ các kiểu, đó là không như lý tác ý, cho nên Phiền não tăng thêm. Rất nhiều việc như vậy. Chúng ta nghe tiếp.

Này các Tỷ kheo, có những Lậu hoặc phải do tri kiến được đoạn trừ, có những Lậu hoặc phải do phòng hộ được đoạn trừ, có những Lậu hoặc phải do thọ dụng được đoạn trừ, có những Lậu hoặc phải do kham nhẫn được đoạn trừ, có những Lậu hoặc phải do tránh né được đoạn trừ, có những Lậu hoặc phải do trừ diệt được đoạn trừ, có những Lậu hoặc phải do tu tập được đoạn trừ.

Ở phần đầu của bộ giảng này, Thiện Trang đã giới thiệu có 7 cách để đoạn trừ Lậu hoặc, [là] bảy cách này. Trong Kinh A Hàm hình như chỉ có 6 cách thôi, nhưng trong kinh này có 7 cách. Bảy cách này thì chúng ta đã giới thiệu, bây giờ đức Phật phân tích trực tiếp từng loại. Mời quý vị theo dõi lời đức Phật cho chắc.

1. Các Lậu hoặc phải do tri kiến được đoạn trừ.

Tức là muốn đoạn trừ là phải dùng tri kiến. ‘Phải do’ là bắt buộc, không có cách nào khác. Có những Phiền não bắt buộc phải dùng tri kiến để đoạn trừ, không có cách nào khác, chứ không phải là tôi dùng cách khác [mà] đoạn trừ được. Ở đây nói như vậy.

Này các Tỷ kheo, và thế nào là các Lậu hoặc phải do tri kiến được đoạn trừ? Này các Tỷ kheo, ở đây có kẻ phàm phu ít nghe (mình phải cố gắng đa văn, nghe nhiều), không được thấy các bậc Thánh, không thuần thục pháp các bậc Thánh, không tu tập pháp các bậc Thánh, không được thấy các bậc Chơn nhơn, không thuần thục pháp các bậc Chơn nhơn, không tu tập pháp các bậc Chơn nhơn, không tuệ tri các pháp cần phải tác ý, không tuệ tri các pháp không cần phải tác ý; vị này vì không tuệ tri các pháp cần phải tác ý, vì không tuệ tri các pháp không cần phải tác ý nên tác ý các pháp không cần phải tác ý và không tác ý các pháp cần phải tác ý.

Đoạn này hơi khó nghe, nhưng chúng ta thấy đơn giản thôi. Tức là do mình ít học pháp quá, đoạn này nói về tri kiến tức là ít học pháp. Khi chúng ta ít học pháp quá thì có những tác ý, tức là những suy nghĩ không đúng. [Và] như vậy, điều đáng suy nghĩ thì mình không suy nghĩ, điều không đáng suy nghĩ thì mình lại suy nghĩ. Kiểu như vậy!

Bây giờ các pháp nào cần suy nghĩ? Đó là mình cần phải nghĩ: “Thế gian là Khổ Không, Vô thường, Vô ngã. Chỉ có con đường cứu cánh Niết Bàn là [đáng] để ta tu theo”. Đó là điều nên suy nghĩ. Mình nên suy nghĩ như vậy, quán và tu tập như thế. Còn bây giờ mình nghĩ ngược lại, thế gian là thường, con mình là con v.v… Không biết bài:

“Con ta, tài sản ta,

Người ngu sanh ưu não,

Thân ta còn không có,

Con đâu, tài sản đâu”.

Nhưng mình không nghe, do mình ít nghe quá, mình ít học quá, cho nên mình không biết những điều đó. Và mình cứ nghĩ đây là con ta, đây là tài sản ta v.v… Vì như thế cho nên Phiền não sanh.

Này các Tỷ kheo, và thế nào là các pháp không cần phải tác ý mà vị ấy tác ý? (Đức Phật nói luôn) Này các Tỷ kheo, nghĩa là các pháp do vị ấy tác ý mà Dục lậu chưa sanh được sanh khởi, hay Dục lậu đã sanh được tăng trưởng; hay Hữu lậu chưa sanh được sanh khởi, hay hữu lậu đã sanh được tăng trưởng, hay Vô minh lậu chưa sanh được sanh khởi, hay Vô minh lậu đã sanh được tăng trưởng. Những pháp ấy là những pháp không cần phải tác ý mà vị ấy tác ý. (Giống như Thiện Trang cử ví dụ ở trên, những pháp đó không cần tác ý mà mình lại tác ý) Này các Tỷ kheo, thế nào là các pháp cần phải tác ý mà vị ấy không tác ý? (Tức là ngược lại như vậy) Này các Tỷ kheo, nghĩa là các pháp do vị ấy tác ý mà Dục lậu chưa sanh không sanh khởi, hay Dục lậu đã sanh được trừ diệt, hay Hữu lậu chưa sanh không sanh khởi, hay Hữu lậu đã sanh được trừ diệt, hay vô minh lậu chưa sanh không sanh khởi, hay vô minh lậu đã sanh được trừ diệt. Những pháp ấy là những pháp cần phải tác ý mà các vị ấy không tác ý. Do vị ấy tác ý các pháp không nên tác ý, do vị ấy không tác ý các pháp cần phải tác ý, nên các Lậu hoặc chưa sanh được sanh khởi, (nói chung là lặp lại đoạn trên) và các Lậu hoặc đã sanh được tăng trưởng.

Cho nên ở đây, vấn đề là chúng ta phải học pháp nhiều thì chúng ta mới tương ưng được. Tri kiến mà, ở đây nói thứ nhất là do tri kiến nên Phiền não được đoạn trừ. Tri kiến là sự biết và sự thấy của mình. Muốn biết, thấy đúng với giáo pháp của Phật thì mình phải học kinh. Cho nên học giáo pháp là cần thiết, không thể nào không biết gì mà tu được, đúng không ạ? Không biết gì mà tu, thì những Lậu hoặc (Hữu lậu hoặc Vô minh lậu) sanh là bình thường. Cho nên là khó! Mình phải học.

Vị ấy không như lý tác ý như sau: "Ta có mặt trong thời quá khứ, hay ta không có mặt trong thời quá khứ? Ta có mặt trong thời quá khứ như thế nào? Ta có mặt trong thời quá khứ hình vóc như thế nào? Trước kia ta là gì và ta đã có mặt như thế nào trong thời quá khứ? Ta sẽ có mặt trong thời vị lai hay ta sẽ không có mặt trong thời vị lai? Ta sẽ có mặt trong thời vị lai như thế nào? Ta sẽ có mặt trong thời vị lai, hình vóc như thế nào? Trước kia ta là gì và ta sẽ có mặt như thế nào trong thời vị lai?

Đầu tiên là nói về quá khứ. Mình phải nghĩ rằng: Quá khứ mình là ai, mình như thế nào? Hình dáng thế nào? Rồi trong tương lai mình có như vậy không? Có mặt hay không? Hay là ra sao, thế nào? Đó là mình quán niệm về luân hồi, mình phải tác ý như vậy. Nhưng không chịu tác ý. Đó là quá khứ, còn vị lai và hiện tại nữa.

Hay nay vị ấy có nghi ngờ về mình trong thời hiện tại: "Ta có mặt hay ta không có mặt? Ta có mặt như thế nào? Ta có mặt hình vóc như thế nào? Chúng sanh này từ đâu đến? Và rồi nó sẽ đi đâu?".

Quý vị có hay suy nghĩ như vậy không? Hay suy nghĩ như thế này là khéo tác ý. Tức là mình phải nghĩ về hiện tại, mình có thật sự có mặt ở trên đời này không? Tất nhiên quý vị nói con có mặt trên đời này chứ. Nhưng nếu nghĩ như vậy, quý vị sẽ thấy là mình không đúng lắm với giáo lý về Thân kiến. Mình vô ngã đó! Thực tế là Khổ Không, Vô thường, Vô ngã, [nên] không phải mình. Rồi có mặt như thế nào? Tại sao mình có mặt? Do Vô minh duyên Hành, Hành duyên Thức … Mình suy nghĩ như vậy gọi là như lý tác ý.

Rồi mình có hình vóc như thế nào? Chúng sanh này từ đâu đến, rồi sẽ đi về đâu? Ai có những tư tưởng, thường xuyên có suy nghĩ như vậy, thì đó là khéo như lý tác ý. Còn nếu mình không có khéo như lý tác ý, thì mình toàn thấy thật không [thôi]. Chúng sanh cho con mình [là] con mình, mình đâu có thấy nó từ đâu đến đâu, rồi mình cũng đâu có nghĩ nó sẽ đi về đâu đâu. Mình thấy nó là thật mà, cho nên khổ là vậy đó. Đó là vấn đề.

Với người không như lý tác ý như vậy, một trong sáu tà kiến này khởi lên: "Ta có tự ngã", tà kiến này khởi lên với người ấy như thật, như chơn; "Ta không có tự ngã", tà kiến này khởi lên với người ấy như thật như chơn; "Do tự mình, ta tưởng tri ta có tự ngã", tà kiến này khởi lên với người ấy như thật, như chơn; "Do tự mình, ta tưởng tri ta không có tự ngã", (nói chung là đoạn này, Thiện Trang nói tóm tắt là có sinh ra ngã) tà kiến này khởi lên với người ấy như thật, như chơn. "Không do tự mình, ta tưởng tri ta có tự ngã" (nói chung khi mình có [suy nghĩ như] đoạn này, khi không như lý tác ý thì sẽ sinh ra tà kiến, có tự ngã đó), tà kiến này khởi lên với người ấy như thật, như chơn; hay tà kiến này khởi lên với người ấy: "Chính tự ngã của ta nói, cảm giác, hưởng thọ quả báo các nghiệp thiện ác đã làm chỗ này, chỗ kia, chính tự ngã ấy của ta là thường trú, thường hằng, hằng tồn, không chuyển biến, và sẽ vĩnh viễn tồn tại". (Đó là tà kiến, đây là chấp vào thường, rớt vào thành kiến). Này các Tỷ kheo, như vậy gọi là tà kiến, kiến trù lâm, kiến hoang vu, kiến hý luận, kiến tranh chấp, kiến kiết phược. Này các Tỷ kheo, trói buộc bởi kiến Kiết sử, kẻ phàm phu ít nghe không được giải thoát khỏi sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta nói kẻ ấy không thoát khỏi khổ đau.

Như vậy chúng ta phải hiểu được điều này. Nói tóm lại đừng có chấp vào Thế gian này là thường hằng, chấp Thế gian này là còn mãi mãi. Đó là một sai lầm! Tất cả sự [chấp] đó là Tà kiến, chấp vào ta v.v…

Này các Tỷ kheo, và vị Thánh đệ tử nghe nhiều, (phải nghe nhiều, đa văn, chứ không phải nghe ít, dốt dốt thì không tu được đâu) được thấy các bậc Thánh, thuần thục pháp các bậc Thánh, tu tập pháp các bậc Thánh, được thấy các bậc Chơn nhơn, thuần thục pháp các bậc Chơn nhơn, tu tập pháp các bậc Chơn nhơn, tuệ tri các pháp cần phải tác ý, tuệ tri các pháp không cần phải tác ý. (Tóm lại đoạn này là mình chỉ cần học pháp, tu tập pháp của Phật). Vị này, nhờ tuệ tri các pháp cần phải tác ý, nhờ tuệ tri các pháp không cần phải tác ý, nên không tác ý các pháp không cần phải tác ý và tác ý các pháp cần phải tác ý.

Đoạn này thì Thiện Trang đã nói ở trên rồi, nói chung lặp lại nhiều quá, nghe cũng ngán đúng không? Đoạn này nói một hồi cũng tuần tự như vậy, do vậy những Dục lậu, Hữu lậu, Vô minh lậu chưa sanh thì sẽ thế nào? Nếu mình đã như lý tác ý rồi thì sẽ không sanh, điều nào đã sanh thì sẽ diệt. Ở đây nói như vậy thôi.

Và này các Tỷ kheo, thế nào là các pháp không cần phải tác ý và vị này không tác ý? Này các Tỷ kheo, những pháp nào do vị ấy tác ý mà Dục lậu chưa sanh được sanh khởi, hay Dục lậu đã sanh được tăng trưởng; hay Hữu lậu chưa sanh được sanh khởi, hay Hữu lậu đã sanh được tăng trưởng, hay Vô minh lậu chưa sanh được sanh khởi, hay Vô minh lậu đã sanh được tăng trưởng. Đó là những pháp không nên tác ý và vị ấy không tác ý. Và này các Tỷ kheo, thế nào là các pháp cần phải tác ý và vị ấy tác ý? Này các Tỷ kheo, những pháp nào do vị ấy tác ý mà Dục lậu chưa sanh không sanh khởi, hay Dục lậu đã sanh được trừ diệt, hay Hữu lậu chưa sanh không sanh khởi, hay Hữu lậu đã sanh được trừ diệt, hay Vô minh lậu chưa sanh không sanh khởi, hay Vô minh lậu đã sanh được trừ diệt, đó là những pháp cần phải tác ý và vị ấy tác ý. Nhờ vị ấy không tác ý các pháp không cần phải tác ý, tác ý các pháp cần phải tác ý nên các Lậu hoặc chưa sanh không sanh khởi và các Lậu hoặc đã sanh được trừ diệt.

Đoạn này lặp lại rất nhiều, cho nên Thiện Trang lướt qua. Đoạn dưới này quan trọng:

Vị ấy như lý tác ý: "Đây là khổ", như lý tác ý: "Đây là khổ tập", như lý tác ý: "Đây là khổ diệt", như lý tác ý: "Đây là con đường đưa đến khổ diệt". Nhờ vị ấy tác ý như vậy, ba Kiết sử được trừ diệt: Thân kiến, Nghi, Giới cấm thủ. Này các Tỷ kheo, các pháp ấy được gọi là các Lậu hoặc phải do tri kiến được đoạn trừ.

Tóm lại như lý tác ý về Tứ thánh đế: Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Quý vị thấy đó là như lý tác ý, đơn giản như vậy thôi, quan trọng nhất là Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Bây giờ tu làm sao? Quan trọng là hằng ngày trong đời sống, [mình] nhớ đây là khổ. Sáng dậy, thấy: “Ôi, cuộc đời khổ quá!” Tại vì sao? Mỗi ngày phải lo đi làm, lo này lo kia. Vậy nguyên nhân của Khổ là gì? Do tham, sân, si, nói chung là do các Phiền não. Niềm vui của diệt khổ (gọi là khổ diệt), và cuối cùng con đường để diệt khổ chính là Bát chánh đạo, là Tứ chánh cần, Tứ như Ý túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất Bồ đề phần, Bát chánh Đạo phần. Tóm lại phải luôn luôn tu tập được trong đó, 37 Phẩm trợ đạo.

Đức Phật nói con đường độc nhất để đến Niết Bàn là Tứ niệm xứ. Mà Tứ niệm xứ có bổ trợ là 37 Phẩm trợ đạo. Mặc dù Tứ niệm xứ để đầu tiên, nhưng quý vị không tu mấy điều đằng sau thì không được. Cho nên phải tu [những điều] ở đằng sau, nên 37 Phẩm trợ đạo là phải tu hết, phải tu được nha! Quan trọng là mục này: Đây là khổ, đây là khổ tập, đây là khổ diệt, đây là con đường đưa đến khổ diệt. Chúng ta nắm được Khổ, Tập, Diệt, Đạo, thì đó là như lý tác ý.

Phần hai ngắn hơn là: Các Lậu hoặc phải do phòng hộ được đoạn trừ. Ở trên là do tri kiến, là mình phải học, mình phải hiểu, mình thấy, thì mình đoạn trừ được bớt Phiền não. Điều này dễ hơn đúng không quý vị? Giống như hồi xưa mình chấp trước [đây là] gia đình ta, con ta, tài sản ta, v.v… Nhưng bây giờ mình học nhiều, dần dần tri kiến [của] mình thay đổi rồi, mình cũng không có chấp nữa, mà mình cũng bớt bớt, bây giờ nhẹ nhẹ. Đó là bớt Phiền não, còn bao giờ hết hẳn luôn là thành công.

Mà tri kiến, tham dục nhiều lắm! Giống như quý vị thấy trong câu chuyện tiền thân, kể về ông đó bảy lần đi xuất gia, đức Phật nói: Thật ra có gì đâu, đức Phật [lúc trong] đời quá khứ, Ngài cũng có bảy lần kiểu như vậy. Lúc đó Ngài đi xuất gia, ngồi tu trên núi. Tới mùa mưa, nước ẩm ẩm, Ngài nhớ ở nhà còn nguyên bịch đậu giống, cho nên Ngài chạy về nhà, lấy cái cuốc ra cuốc, rồi gieo giống cho đậu lên. Cho nên xả, tạm thời nghỉ tu, về trở lại. Đó là đời quá khứ, chứ không phải đời hiện tại.

Đợi đến khi đậu lên cây, ra bông kết trái, Ngài hái một phần trái đậu để ăn, một phần để vào hủ cất đó, để mùa sau gieo tiếp, rồi đi tu. Rồi lại tới lúc mùa mưa, nước ẩm ẩm, lại nhớ hột đậu để trong hủ chưa gieo, Ngài lại hoàn tục trở về trồng đậu tiếp.

Cứ như vậy bảy lần, đến lần thứ bảy thì Ngài mới nghĩ là: “Không được! Thật ra chỉ có mỗi bịch đậu đó thôi mà mình cứ về hoài”. Cho nên Ngài mới nghĩ lại: “Lần này không thể để bịch đậu đó nữa”. Ngài về cột bị đậu đó vô cái cuốc, rồi tới dòng sông đó, quăng xuống dòng sông để cho trôi đi, chìm đi. Cây cuốc với bịch đậu không còn nữa, [thì không còn] lần sau. Ngài nhận ra vấn đề của Ngài là vì tham một chút đồ ăn đó thôi. Và lúc đó hét to lên: “Ta đã chiến thắng! Ta đã chiến thắng!” Chiến thắng được tham dục khó như vậy đó, [tới] bảy lần.

Lúc đó, có một ông vua cũng đánh thắng trận đi về, ổng cũng nói: Ta là người chiến thắng trận đi về, mà tự nhiên có người nào kêu: “Ta là người chiến thắng! Ta là người chiến thắng!” Cho nên ông tới hỏi: “Sao lại như vậy? Ta mới là người chiến thắng, chứ ngươi có gì đâu mà chiến thắng?” Ngài mới nói: “Ông chỉ chiến thắng bên ngoài, chiến thắng người khác thôi. Còn tôi chiến thắng được tâm tôi, mới là quan trọng”. Vua thấy đúng, có lý! Rồi ngồi nghe giảng pháp.

Lúc đó tiền thân của đức Phật ngồi nhìn nước ở dưới sông, đắc được Thiền chỉ, cho nên có được Thần thông bay lên hư không, ngồi kiết già thuyết pháp. Ông vua thấy tuyệt vời quá nên xin xuất gia theo luôn. Tin đó được truyền ra, cho nên bảy ông vua [tham gia] chiến trận cũng tới quy y, tất cả quân lính cũng tới xuất gia tu hành. Thành tựu như vậy, rất nhiều người đắc Thiền và có thành tựu. Và sau đời đó, đức Phật nói là ‘Ta sanh về trời Phạm thiên’, vì đắc Thiền mà.

Quý vị thấy, đó là đời quá khứ. Để diệt được tham khó như vậy, chuyện đó hình như trong Tích Truyện Pháp Cú có đó quý vị. Chuyện đó cũng liên quan đến vị Tôn giả bảy lần đi xuất gia, quý vị thấy trong Tích Truyện Pháp Cú có kể, Thiện Trang cũng kể nhiều lần rồi: Ông đó mới đầu đi xuất gia, vì sao? Vì ổng vô Tịnh xá nghe pháp, ổng thấy các vị Tỳ kheo ở trong đó ăn ngon quá, nên kêu: “Ở nhà mình ăn không ngon bằng, cho nên đi xuất gia vô ăn cho ngon”. Ổng nghĩ vậy thôi cho nên xin đi xuất gia, ổng làm công quả rồi xin xuất gia. Một thời gian sau thì ổng ăn cũng thấy bình thường, tuy đồ ăn ngon nhưng ngày nào cũng ăn nên thấy bình thường, chán rồi, cho nên đi về. Và vì vợ của ổng cũng đẹp nữa, vợ đẹp cho nên lúc nào cũng nhớ vợ, nên thôi đi về.

Về một thời gian chán rồi lại đi xuất gia tiếp. Ra vô như vậy bảy lần. Đến lần thứ bảy, bữa đó, vợ ổng có con rồi, nằm trên võng cho con bú [rồi] ngủ, ổng vác cái cuốc đang đi làm ngoài đồng về. Trong kinh nói là ổng thấy cảnh vợ ngủ mà ghê quá, nước miếng nước dãi chảy ra tùm lum hết, áo thì xộc xệch thế nào đó, ghê quá, cho nên ổng nhìn thấy ổng khiếp quá, sợ quá, nên lúc đó ông quăng cuốc chạy luôn.

Vừa quăng cuốc chạy thì gặp bà mẹ vợ, bà mẹ vợ kêu lại, ổng cũng kệ rồi chạy luôn. Bà mẹ vợ thấy vậy nên vô kêu đứa con gái mình dậy. Mà bả nhìn thấy tình trạng đó là bả biết rồi, nhìn tình trạng con gái mình ngủ kiểu đó, hèn chi thằng con rể mình bỏ đi luôn là đúng, vì thấy gớm quá mà, thấy ghê quá. Bả nói: “Con như vậy là không nên”, thế này thế kia. “Bây giờ chắc nó chạy đi xuất gia luôn rồi”. Cô vợ nói: “Có gì đâu mẹ, ảnh hay vô một thời gian rồi lại về đó mà, có gì đâu, cứ để cho ảnh đi”.

Nhưng đợi miết không thấy về, mấy lần trước thì thấy về, lần này thì không thấy về nữa. Thật ra lúc ổng đang đi, thì trong đầu ổng niệm, nghĩ nhớ đến Khổ Không, Vô thường, Vô ngã nên đắc được Tu đà hoàn rồi. Khi vô xuất gia, lúc đầu ổng bị cản, không cho xuất gia, nhưng đức Phật cho. Vô một thời gian thì ổng cũng đắc đạo A la hán nên không về nữa. Một thời gian sau bà mẹ vợ dẫn con mình tới, đem thêm đứa con của ổng bỏ trước mặt ổng, nhưng ổng không động tâm, hết động tâm, vì chứng A la hán rồi. Thấy vậy nên họ đi về.

Quý vị thấy câu chuyện là như vậy. Thật ra trong Chú Giải có nói nguyên nhân [mà ổng] ra vô bảy lần kiểu đó, là do đời quá khứ, [ổng] khuyên vị Tỳ kheo khác là đi về đi, đừng tu nữa. Bởi vì ổng ham món đồ đó, mà vị Tỳ kheo kia hứa là đi về sẽ cho ổng, nên ổng khuyên thôi về đi. Khuyên người ta đi về nên nghiệp trổ quả bảy lần ra vô. Cho nên tất cả đều có nhân quả, nhân duyên quả rất rõ ràng.

Cho nên ở trong đạo, đối với người xuất gia, những tác động đối với người xuất gia [sẽ] tạo ra quả báo ghê gớm, cho nên hãy cẩn thận. Đối với trong Phật pháp, nhiều khi mình tưởng quả báo gây ra là chuyện nhỏ, nhưng lại là chuyện lớn, phải cẩn thận.

Đó là Thiện Trang kể câu chuyện cho quý vị tỉnh ngủ, bây giờ đến mục thứ 2:

2. Các Lậu hoặc phải do phòng hộ được đoạn trừ.

Và này các Tỷ kheo, thế nào là các Lậu hoặc phải do phòng hộ được đoạn trừ? Ở đây, có Tỷ kheo như lý giác sát (ở trên là tác ý, ở đây là giác sát), sống phòng hộ với sự phòng hộ mắt (tức là bây giờ có những Tỷ kheo phòng hộ mắt). Này các Tỷ kheo, nếu Tỷ kheo ấy sống không phòng hộ với sự phòng hộ mắt, các Lậu hoặc tàn hại và nhiệt não có thể khởi lên. Nếu sống phòng hộ với sự phòng hộ mắt, các Lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa.

Tương tự như vậy, đoạn này Thiện Trang đọc tóm lại, tức là sự phòng hộ về mắt, phòng hộ về tai, phòng hộ về mũi, phòng hộ về lưỡi, phòng hộ về thân, phòng hộ về ý. Phòng hộ được thì đoạn trừ được các Phiền não. Nói tóm lại là như vậy, chúng ta lấy tóm tắt thôi, quý vị nên coi kỹ lại.

Vị ấy như lý giác sát, sống phòng hộ với sự phòng hộ lỗ tai...; như lý giác sát, sống phòng hộ với sự phòng hộ lỗ mũi...; như lý giác sát, sống phòng hộ với sự phòng hộ lưỡi...; như lý giác sát, sống phòng hộ với sự phòng hộ thân...; như lý giác sát, sống phòng hộ với sự phòng hộ ý. Này các Tỷ kheo, nếu Tỷ kheo ấy sống không phòng hộ với sự phòng hộ ý, các Lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy có thể khởi lên. Nếu sống phòng hộ ý, các Lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa. Này các Tỷ kheo, các pháp ấy được gọi là các Lậu hoặc phải do phòng hộ được đoạn trừ.

Tóm lại #giác sát: giác là biết; sát là quan sát; quan sát phòng hộ được sáu căn của mình. Ví dụ như mắt thấy sắc, ví dụ chúng ta thấy hoa đẹp. Mai mốt chúng ta học lộ trình tâm, thì chúng ta sẽ thấy rõ hơn. Hoa đẹp, thật ra là thế nào? Đầu tiên thì đâu phải là hoa đẹp, mình biết như vậy. Nhưng mình quan sát, mình biết được là mình bị cuốn theo rồi, thì mình dừng lại, mình phòng hộ. Nhìn bông hoa, thì mình biết là hoa rồi đó, mình thích hoa đó lắm, biết chỗ đó người ta trồng hoa rồi thì mình né đi, mình nhìn chỗ khác. Hoặc phòng hộ là mình đừng nhìn, đừng nhìn. Cẩn thận nha! Nhìn, nhưng đừng có mê hoa. Cũng vậy, biết mình mê bài hát đó, mà người ta mở bài hát đó, thì mình cố gắng nghe thôi, nhưng đừng chạy theo đó. Bây giờ người ta cũng mở rồi, thì kệ người ta. Phòng hộ như vậy, hãy cẩn thận quan sát được sáu căn của mình, thì các Phiền não được đoạn trừ.