Giảng Ký A Tỳ Đạt Ma Câu Xá Luận

1. Tâm sở Vô tham:

Vô tham là gì? Chúng ta học [Tâm sở] Tham rồi, bây giờ ngược lại không tham, là thành vô tham thôi. Nếu quý vị không nhớ thì chúng ta có thể nói lại. Vô tham là không ham muốn, không nhiễm đắm, không có chấp tướng với cảnh. Tức là ham muốn này có sự nhiễm, thì gọi là tham. Còn đây không có nhiễm, không có chấp.

Tức là bây giờ quý vị muốn có điện thoại để xài, nhưng quý vị muốn nhất định phải là cái điện thoại đó, tôi phải có được cái điện thoại iPhone 16 Pro Max, màu phải là màu tím, v.v… tôi nhất định phải được dung lượng bao nhiêu Gb, kiểu như vậy. Đó là tham, là nhiễm rồi, mình chấp.

Còn người không có iPhone 16, thì xài iPhone 15 cũng được, không có màu đó thì màu đó cũng được v.v… đó là không có nhiễm, không có chấp. Miễn tôi có điện thoại để xài, đáp ứng cho tôi những nhu cầu như lên Facebook coi thầy Thiện Trang giảng, rồi bình luận, đọc bài viết, tải file về coi v.v… Coi bộ Luận Câu Xá [trên] YouTube v.v… là được rồi. Chẳng hạn như vậy, với nhu cầu cơ bản tối thiểu tôi đạt được là được, còn điện thoại nào cũng tốt. Đó là không nhiễm đắm, không ham muốn, đó là vô tham. Quý vị hiểu không?

Chứ không phải là không mong muốn gì hết, thôi khỏi có luôn. Tôi tu hành tốt cho nên tôi không sử dụng điện thoại đâu v.v… thế này thế kia. Đó có phải là Vô tham hay không? Điều đó cũng là chấp cứng, chấp vào cảnh, chấp vào danh tu tốt, không xài điện thoại, không cần điện thoại sang v.v… Đó cũng là chấp vào danh.

Tức là mình không chấp vào vật chất này, nhưng chấp hình tướng khác, chấp một sự trong sạch khác. Cho nên đừng có tưởng. Tham, có nhiều thứ tham lắm: tham vật chất, tham danh, tham quyền, tham lợi, tham… đủ các kiểu tham. Cho nên phải cẩn thận, miễn tâm không dính mắc, không có nhiễm chấp, không có chấp cứng vào cảnh, không ham muốn, thì là không tham.

Vô tham là pháp không dính mắc vào vật dục và không ích kỷ là trạng thái chính của vô tham. [Điều này] trái ngược với tham. Nhớ điều quan trọng là không dính mắc, và chúng ta sẽ không ích kỷ, đó là trạng thái chính của Vô tham. Cho nên có ích kỷ hay không? Nhiều người ích kỷ lắm, họ nói họ không tham gì hết, nhưng thật ra họ có ích kỷ thì là họ tham.

Ví như giọt nước chảy khỏi lá sen mà không dính lá sen. Quý vị thấy không ạ? Có một ví dụ là ví như giọt nước chảy trên lá sen, mà không dính vào lá sen, đó gọi là không tham.

Vô tham thoát khỏi những vật dục mà không dính hay bám vào chúng. Ví dụ như một vị A la hán là người hoàn toàn không tham.

Điều này rõ ràng, có nghĩa là gì? Quý vị nói [không] tham, là không phải không có, nước chảy qua lá sen, vẫn có nước đó quý vị, nhưng nước không dính lá sen, lá sen không dính nước. Quan trọng là nước vẫn có, nhưng nó chạy qua. Hoặc là không có nước qua cũng được, hoặc có nước qua cũng được, miễn ta không dính, chứ không phải là ta không có mới là không tham. Không phải! Không có mà quý vị mong cái khác, không tham cái này thì tham cái kia. Người [mong] giữ danh trong sạch thì cũng là tham danh thôi. Tôi muốn danh Cư sĩ thanh tịnh v.v… đó là tham thôi. Cho nên phải là tu không dính mắc. Ví dụ như quý vị giữ giới, mà không dính mắc vào tướng giữ giới. Tức là giữ giới không phải là vì nổi tiếng là tôi giữ giới tốt, thế này thế kia v.v... mà là tôi giữ giới vì giải thoát sinh tử. Quan trọng là chỗ đó. Đó là không tham, chứ không phải là dính [mắc] gì đó.

Trong Phật pháp cũng vậy, học Phật pháp để làm gì? Học Phật pháp để tu, học Phật pháp để biết, học Phật pháp để hành, học Phật pháp để giải thoát sinh tử. Chứ không phải học Phật pháp để biết cho nhiều, để nổi tiếng rồi lên giảng, viết lên, rồi chia sẻ tùm lum v.v... Học Phật pháp đó không phải là học Phật pháp giải thoát, vì dính mắc vào danh, thì lúc đó là trở thành tham. Vô tham thì không có dính mắc vào cảnh.

Khi chúng sanh không dính mắc vào tài sản của mình, vị ấy có thể xả thí tiền, xả thí vật chất cho việc từ thiện. Vô tham thể hiện qua hình thức rộng lượng hay hào phóng.

Thấy chưa? Không học A Tỳ Đàm thì [làm sao biết] điều này. Điều này thì rõ ràng. Đây là Thiện Trang trích trong sách A Tỳ Đàm ra chia sẻ đó. Cho nên nhiều người không có rộng lượng, không có hào phóng, thì biết là họ còn tham, rõ ràng lắm. Nên từ đó mình tu, mình biết là rớt hết sạch rồi, nhiều người chưa làm được điều này.

Vô tham là trạng thái buông bỏ hay từ chối các khía cạnh khả ái của cảnh trên nền tảng của thiện pháp (trạng thái là buông bỏ hay từ chối các khía cạnh khả ái là đáng yêu thích của cảnh trên nền tảng thiện pháp). Nên phân biệt rằng không tham trong cảnh khác với không có cảnh để tham.

Tức là phải phân biệt rõ. Có người nói là tôi không có gì, tôi không tham, tại vì tôi đâu có điện thoại đâu. Nghèo xơ nghèo xác, làm gì có điện thoại đâu mà tham. Phải có cảnh để thử thách cho mình, mà mình vẫn không dính vào đó, thì mới gọi là không tham. Chứ không có cảnh thì tham cái gì.

Ví dụ quý vị đưa cho ông bà già một cái máy chụp hình, dù có mấy chục triệu, mấy trăm triệu, mà ông bà đâu có nhu cầu, đâu có biết xài đâu mà có nhu cầu. Hoặc đưa cái Macbook cho xịn vô, hay là đưa một cái điện thoại xịn, mà họ không có nhu cầu, kêu: Không! Tôi không có tham đâu. Thật ra không phải! Tại họ không biết xài, không có cảnh nên đâu có biết. Cho nên đây không phải là không tham, quý vị hiểu không? Nhưng nếu nói cái này mắc lắm đó, không xài thì để bán, là họ tham liền. Có khi vậy thì họ kêu đưa cho tôi đi, tôi bán liền, đúng không? Đó là tham. Chẳng qua là tại vì không có cảnh để tham. Cho nên không tham, phải phân biệt khác với không có cảnh để tham.

Một bên là do hàm dưỡng và một bên là do hoàn cảnh bất tiện. Tức là ở đây khác nhau, một bên là do mình luyện tập hoài, cho nên ở trong hoàn cảnh tốt mà mình không tham. Còn một bên là do hoàn cảnh bất tiện quá, không có gì hết trơn, cho nên khỏi tham. Nhà tôi nghèo xơ nghèo xác, nên nói tôi ăn uống bình thường v.v… Hoặc là hoàn cảnh tôi bận rộn quá, cho nên nói tôi ăn uống rất là nhẹ nhàng, ăn đơn sơ lắm, v.v… tôi không có tham ăn. Thật ra bận gần chết, có thời gian đâu mà ăn. Hoặc là nghèo quá thì đâu có gì đâu mà ăn, thì đâu thể nào đánh giá được. Cho nên phải đánh giá là gì? Người giàu mà không tham, thì mới đúng. Chứ còn mình khổ quá mà, mình đâu có biết được, nghèo cũng có cái tham của nghèo chứ. Nên ở đây là phải tùy nha.

Vô tham là một trong ba thiện căn nguồn cội của các sự lành, thiện pháp nhân quả lành.

Đây là trích từ cuốn sách Vô Tỷ Pháp Tập Yếu. Chúng ta thấy Vô tham là một trong ba thiện căn. Thiện căn gồm có vô tham, vô sân và vô si. Chứ không phải như người ta giảng, thiện căn là có thể hiểu được kinh điển, là thiện căn. Không! Đó là một phần nhỏ trong Vô si thôi. Trong Kinh A Hàm, Kinh Nikaya thì nói là thiện căn là không tham, không sân và không si. Cho nên nếu quý vị có không tham, thì đó là quý vị có thiện căn, thiện căn đó là căn lành, sẽ là nguồn để sanh ra được các pháp lành và nhân quả lành.

Quý vị thấy không ạ? Học Duy Thức, học Vi Diệu Pháp rõ ràng lắm, điều nào ra điều đó. Chứ nói một hồi, nói mơ mơ màng màng, không rõ. Mà không học thì làm sao rõ, không rõ thì làm sao mình tu.

Vô tham đối lập với tham và có thể khắc chế tham. Điều này rõ ràng đúng không? Một cái là không tham, thì đối lập và khắc chế tham.

Vô tham là một trong ba thiện căn, là một đức hạnh tốt liên quan đến lòng vị tha. Cho nên ai không tham thì tự nhiên họ có lòng vị tha nhiều hơn. Quý vị để ý đi, thấy đúng không? Thiện Trang thấy đúng đó. Những người keo kiệt là những người thường thiếu lòng từ bi. Tại vì mình từ bi thì sẽ buông ra được, còn đây là mình tham thì làm sao buông ra được, rõ ràng mà.

Vô tham trong khi có sẽ ra sao? Khi nào có Vô tham là trạng thái không ham muốn, không nhiễm đắm, không tham ác, không mong mỏi, không tham vọng, cách không tham, hành vi không tham, tức là căn thiện Vô tham như thế gọi là Vô tham vẫn có trong khi ấy.

Có nghĩa là trong những lúc mình thấy không ham muốn gì hết, không có nhiễm đắm gì hết, không tham những việc ác, không mong mỏi, không tham vọng, những hành vi, những cách làm, việc làm, đều là không tham.

Bốn ý nghĩa của Tâm sở Vô tham:

1. Trạng thái không ham muốn cảnh hay là không dính mắc theo cảnh, như một giọt nước trên lá sen. Đầu tiên, mình nói đơn giản nhất là đừng dính mắc. Giống như nước trên lá sen, nó không dính, giọt nước còn nguyên.

2. Phận sự là không chấp cứng. Có nghĩa là không có chấp cứng. Nhiều người chấp phải được như vậy, tôi phải như vậy, phải như vậy. Ví dụ hôm nay Thiện Trang chia sẻ pháp đây, mà bị cúp điện hay bị hư gì đó, thì Thiện Trang nói không được, hôm nay tôi nhất định phải giảng. Đó là tôi bị chấp cứng, thế là tôi cũng tham giảng. Không được! Phải tùy duyên chứ. Hôm nay hoàn cảnh không tốt, không được thì thôi. Mình đã cố gắng hết sức rồi, còn không được thì thôi. Tất cả mọi thứ tùy duyên. Quý vị thấy có bữa cũng ráng giảng, không livestream được đông người coi, thì cứ giảng ghi hình, rồi đăng lên cho quý vị coi. Lỡ bữa sau mình nghỉ tiếp, thì quý vị có để coi. Chia sẻ cho quý vị thôi, chứ không phải ham gì.

3. Thành tựu là không dính mắc cảnh đáng ưa thích. Sự thành tựu là không dính mắc đối với cảnh ưa thích. Ưa thích lắm nhưng mà thôi. Mình biết mình ưa thích đó, vì sao? Mình là phàm phu mà, sao mà không ưa thích được? Quý vị muốn hết tham thì là phải Tam quả A na hàm. Còn mình đây [vẫn] là phàm phu, thì phải có [tham] thôi. Nhưng cố gắng đừng dính mắc với cảnh đáng yêu thích. Ví dụ quý vị thích ăn món ăn gì đó, ví dụ như cơm chiên Dương Châu. Thiện Trang nói thế thôi, nghe quảng cáo, chứ không biết cơm chiên Dương Châu tùy vùng miền nấu thế nào. Nghe nói món đó rất ngon, cho nên vô quán nhất định phải ăn món đó. Nhưng đi vào quán không có món ăn đó, thì đi qua quán khác để ăn cho bằng được, gần trễ giờ rồi, nhưng thôi kệ cứ ráng đi. Rồi qua quán khác cũng không có, lại tiếp tục đi quán khác nữa. Như vậy đó là tham rồi, đó là dính mắc cảnh đáng ưa thích. Đó là quá chấp, không được! Mình tùy duyên, thôi bữa khác ăn, chẳng hạn như vậy.

4. Nhân gần nhất là tác ý khéo (là khéo tác ý). Ở đây là [Tâm sở] Không tham, thì là khéo tác ý. Còn [Tâm sở] Tham, thì nhân cận nhất là không Như lý Tác ý. Tức là thấy các pháp không phải là Khổ Không, Vô thường, Vô ngã, mà mình ôm vô đó, thì là tham.

Như vậy Thiện Trang đã chia sẻ xong Tâm sở thứ nhất là Tâm sở Vô tham. Đến đây là được 5 Tâm sở rồi, có 19 Tâm sở, mấy Tâm sở sau thì lạ, [còn] mấy Tâm sở đầu thì quen. Tới Tâm sở Trung hòa là bắt đầu lạ. Chúng ta tiếp tục với Tâm sở Vô sân.

Tâm sở Vô sân:

Vô sân là gì? Vô sân là không giận, không buồn, không khóc lóc. Nhớ là không giận, không buồn, không khóc lóc. Vậy ai giận, thì rõ ràng là sân rồi. Hồi xưa mình tưởng buồn không phải là sân, bây giờ thì biết buồn là sân rồi, trách móc nghĩ đến quá khứ, buồn cũng là sân. Khóc lóc có sân không? Sân! Hồi xưa mình không biết khóc lóc thuộc Tâm sở gì, giờ mình biết khóc lóc là sân.

Vô sân là pháp đối lập với sân, và có thể khắc chế sân còn gọi là Từ (Từ trong Từ, Bi, Hỉ, Xả. Quý vị thấy không sân thì đối ngược lại). Vô sân là trạng thái tha thứ và buông bỏ đối với cảnh nghịch ý. Có nghĩa là trạng thái tha thứ, buông bỏ đối với cảnh nghịch ý. Thông thường, chúng ta sân là do cảnh nghịch ý, muốn được mà cuối cùng không được, cho nên tức, là sân. Rồi không được cho nên buồn khóc, vậy buồn cũng là sân, mà khóc cũng là sân, không được mới buồn, mới khóc chứ. Buồn khóc là sân rồi. Rõ ràng nha! Đó là không tốt. Đây là chúng ta đang học Tâm sở Bất thiện.

Thay vì Tâm sở Vô tham là sự buông bỏ hay tháo cởi trước cảnh toại ý. Tức là Vô tham khác với Vô sân. Vô sân là tha thứ và buông bỏ đối với cảnh nghịch ý. Còn Vô tham là buông bỏ, tháo cởi đối với cảnh toại ý. Một cái là toại ý, cảnh thuận thì tham; còn bây giờ cảnh thuận mà mình cũng không tham luôn, đó là Vô tham. Còn cảnh nghịch, nếu mình khó chịu, mình chấp cứng vô đó, thì đó là sân. Ngược lại, mình buông được đối với cảnh nghịch, thì mình không sân. Cho nên ai mà sân là do mình không buông được đối với nghịch cảnh đó. Quý vị không buông được nghịch cảnh là quý vị có sân. Cho nên Không sân là một trong ba thiện căn: Vô tham, vô sân, vô si. Vậy thì có sân thì chứng tỏ thiện căn của mình yếu đúng không? Quý vị thấy rõ ràng.

Khi được tu tập một cách có ý thức, thì Tâm sở này chính là lòng từ. Cho nên quý vị thấy, khi tu tập đúng thì Vô sân chính là tâm từ. Cho nên ai có tâm từ nhiều thì ít sân. Quý vị để ý đi, ai có tâm từ nhiều thì ít sân, còn ai sân nhiều thì ít từ (ít từ bi) đó.

Cho nên từ đó mình biết liền, chúng sanh như thế nào. Quý vị thấy có nhiều người tu được tâm này, họ không sân, họ từ bi lắm, thương người lắm, ít sân lắm. Thiện Trang thấy có người như vậy. Thiện Trang thì tu tâm này không được tốt lắm, cho nên nhiều khi cũng thấy hơi khó chịu. Đó là mình kém về môn này, hơi khó chịu với những nghịch ý.

Tâm sở Vô sân cũng là một trong ba thiện căn. Một trong ba thiện căn là: Vô tham, vô sân và vô si. Cho nên Vô sân là một trong ba thiện căn.

Vô sân không chỉ thiếu vắng sự ganh ghét hay ác cảm, mà còn là một đức hạnh tốt. Tất nhiên là sân hận thì sẽ có sự ganh ghét, ác cảm. Nhưng đây là Vô sân, thì không có ganh ghét ác cảm, mà còn là một đức hạnh tốt. Cho nên những người có tính ganh ghét là những người sân. Quý vị thấy không? Quý vị học vào Tâm sở này là rõ hết. Ai có tính ganh đua, ganh tị, ganh ghét, ác cảm với người này người kia, thì là quý vị có sân. Ví dụ khi nhắc đến người nào đó mà mình cảm thấy ghét rồi, mình không thích rồi, thì đó là mình sân. Bây giờ nhớ nha! Ác cảm với ai cũng là sân.

Phải có những chìa khóa như vậy thì mới quán Tứ niệm xứ được. Quý vị nhớ bài trước, chúng ta học bài Tứ niệm xứ mất một thời gian rất dài đúng không? Quý vị thấy tâm ta đang sân thì biết là tâm đang sân, tâm đang tham thì biết là tham. Đức Phật không nói là dẹp hay không dẹp, mà đức Phật nói là chỉ cần biết thôi. Biết là biết thế nào? Trong mọi hoàn cảnh, mọi lúc, mọi nơi, quý vị đang ngủ thì biết đang ngủ, ngủ say thì biết ngủ say, tâm thế nào thì biết hết.

Vậy thì có khi nào mình biết mình sân, khi mình đang sân hay không? Hay là không biết luôn? Ví dụ như ở đây, ganh ghét hay ác cảm với ai cũng là sân, mà quý vị có biết không? Không biết! Tại vì sao? Bởi quý vị đâu có học Tâm sở đâu mà biết. Cho nên Thiện Trang nói không học mấy món Tâm sở mà đòi tu Tứ niệm xứ, thì làm sao quán tâm trên tâm, quán tâm như tâm được. Không được! Quán tâm như tâm: là quán tâm như tâm của bậc A la hán đó (quán tâm trên tâm cũng được). Mình không quán được. Quán thân, thọ, tâm, pháp không nổi đâu. Khó lắm! Không học Tâm sở thì không quán được.

Cho nên nhớ nha! Mình phải quan sát được dấu hiệu của tham, sân, si. Mình học, mình thấy, thì mình phải có tiêu chuẩn. Giống như buồn cũng là sân, nhiều người đâu biết buồn là sân; khóc cũng là sân luôn; tủi hận cũng là sân; rồi ganh ghét, ác cảm [đều là] sân hết. Ác cảm là nhắc tới người nào đó mà mình thấy hơi ghét. Giống như nhiều người nói, nhắc tới thầy Thiện Trang là ghét rồi. Đó là sân, thì làm sao được! Quý vị phải thương, phải từ bi.

Cho nên Thiện Trang chia sẻ bí quyết với quý vị, là Thiện Trang cố gắng đổi ngược lại. Tức là mình đang ghét người đó quá, người đó đang làm việc gì đó [khiến] mình khó chịu quá, thì mình phải thương họ, đổi lại tâm từ bi. Quý vị coi bài Kinh Người Áo Trắng, đức Phật nói lúc nào cũng thương người ta hết, nghĩ làm cách nào đó để thương người ta thôi, người ta đang lạc đường, quý vị hãy thương người ta. Vì người ta đang lạc đường, người ta không hiểu mình. Mình đang chia sẻ Chánh pháp, mà người ta không hiểu, người ta chửi, cho nên mình thương người ta. Người ta đang không hiểu được Chánh pháp đó. Cho nên là phải biết thương.

Có đồng tu nói: ‘Thưa thầy, ngủ say thì làm sao biết ngủ say?’ Lúc đang ngủ say thì không biết, nhưng vừa thức giấc thì biết chứ, đúng không? Đang ngủ, lúc đó trạng thái dừng thì không biết rồi, còn nếu quý vị biết được luôn thì quý vị thành tựu một bậc A la hán rồi, chứ còn gì nữa. Khi ngủ xong, mình thức dậy, thì mình biết nãy giờ ngủ say, không biết gì. Còn ngủ mà chưa say, thì mình biết là mình chưa ngủ say. Đó là mình cũng biết chớ.

Sân có trạng thái thô lỗ, cứng sượng và ác độc; trong khi trạng thái của Vô sân là tính nhu mì và sự bao dung. Ngược lại nha! Sân là thô lỗ, cứng sượng, hành động cứng nhắc và ác độc. Đúng thiệt! Thiện Trang thấy sân là bắt đầu ác rồi đó, những người sân là bắt đầu họ ác, họ sẵn sàng làm những việc ác. Rồi trạng thái của Vô sân thì ngược lại, là sự nhu mì, không cứng rắn, và sự bao dung.

Sân ví như kẻ thù, trong khi Vô sân ví như một người bạn tốt dễ chịu. Quý vị nhớ để mình học. Mình học Sân rồi, mà học Vô sân nữa thì rõ hơn đúng không? Vậy thì mình mới quán Tứ niệm xứ được. Nhớ! Vô sân giống như một người bạn tốt dễ chịu, còn Sân thì giống như kẻ thù.

Vô sân cũng được xem như thiện chí với bản chất thiện và lợi ích của nó (tức là Vô sân là tốt rồi). Khi nào Vô sân hướng sự chú ý đến chúng sanh, cầu mong cho họ được hạnh phúc, khi ấy Vô sân được gọi là từ (tức là từ trong lòng từ hay là lòng trắc ẩn). Khi nào quý vị không có sân, mà quý vị hướng sự chú ý đến tất cả chúng sanh, rồi cầu mong cho họ được hạnh phúc, thì lúc đó quý vị chuyển thành từ.

Cho nên quý vị thấy Sư Minh Tuệ lúc nào cũng hay nói, ai học theo Sư Minh Tuệ thì cũng có câu là: ‘Con cầu mong cho họ được hạnh phúc, tốt đẹp’, lúc nào cũng vậy. Đó là từ, không có sân. Còn mình cũng bắt chước, mình cũng nói là cầu mong cho họ tốt đẹp. Nhưng một hồi lại cầu cho nó chết đi cho rồi, cầu cho nó thế này thế kia, toàn cầu điều xấu không à. Kiểu đó không phải là không sân, mà là rất sân. Cầu mong cho họ đọa lạc, mong cho họ chết sớm, toàn cầu như vậy. Đó là sân, chưa có từ bi được, cho nên chưa tu được.

Thôi mình an ủi cho mình đi, dù sao mình cũng chưa tới Tam quả A na hàm, cho nên còn sân là bình thường, chỉ giảm bớt sân thôi. Tu Tứ niệm xứ, là tâm sân thì biết có sân, tâm tham thì biết có tham, tâm hoài nghi thì biết đang hoài nghi, tâm phóng dật thì biết là đang phóng dật, tâm thụy miên hôn trầm thì biết là tâm thụy miên hôn trầm. Mình không học mấy Tâm sở thì làm sao mình biết mấy tâm đó, quý vị hiểu không? Rồi bữa sau mình học 121 tâm thì mình sẽ thấy rõ hơn nữa, tâm đang hôn trầm thì hôn trầm kiểu nào, tâm đang sân thì sân kiểu nào, tâm đang tham thì tham kiểu nào, ta biết rõ hơn nữa, thì mới quán Tứ Niệm Xứ được chứ. Còn bây giờ ít nhất cũng quán được sơ sơ rồi đó, cũng khá rồi đó, nhưng càng học về sau là rõ hơn nữa. Phải thuộc, phải hiểu những điều này.

Cho nên quý vị đồng tu học tới đây, giờ nhớ Tâm sở kỹ vô cho Thiện Trang, mấy Tâm sở xấu mình đã học qua rồi đó: Tham, Sân, Si, Mạn, Nghi, Tà kiến. Mình học cho kỹ những Tâm sở xấu, thì mình tu, mình bỏ hết Tâm sở đó, làm sao cho những Tâm sở đó không xuất hiện nữa là ngon rồi, thì thành công. Tu Tứ niệm xứ là cứ quan sát, mình biết chắc chắn, giống như biết trong nhà có trộm thì chắc chắn sẽ đuổi trộm ra ngoài. Cho nên trước sau gì thì quý vị cũng hết thôi.

Cho nên tại sao Kinh Tứ Niệm Xứ nói là chỉ cần biết thôi. Quý vị thấy Kinh Tứ Niệm Xứ, [đức Phật] dạy tu Tứ niệm xứ, đâu cần dạy quý vị đừng sân, đừng tham, đừng si đâu. Mà đức Phật chỉ dạy là biết thôi, tâm đang tham thì biết tâm đang tham, tâm sân thì biết tâm sân, tâm si thì biết đang si, tâm hoài nghi thì biết đang hoài nghi, tâm phóng dật thì biết đang phóng dật. Rõ ràng như vậy mà không học Tâm sở.

Cho nên ai tu Tứ niệm xứ, tu Vipassana, là tu mọi lúc mọi nơi, lúc nào cũng phải quan sát được tâm, quan thát được thân, quan sát được cảm giác (cảm thọ) và quan sát được các pháp. Mà mình không có [học] Tâm sở thì làm sao quan sát tâm đây, cho nên là khó. [Quý vị] học đi rồi mới thấy tu điều này hiệu quả vô cùng.

Vô sân cũng là một trong ba thiện căn: điều này thì chúng ta đã nói rồi. Thiện căn là: Vô tham, vô sân, vô si đó.

Vô sân trong khi có thì sẽ ra sao? Khi nào không có sự giận dỗi, không hờn, không tức mình, không tính hại, không nghĩ đến sự ác độc, tức là căn thiện Vô sân. Có nghĩa là quý vị làm sao đó, phải biết khi nào quý vị không có giận dỗi. Có giận dỗi không? Các cô nàng hay giận dỗi. Người nữ thì hay giận dỗi nhiều, còn người đàn ông thì ít giận. Người đàn ông không có tính này.

Có nhiều người nói: ‘Thưa thầy! Sao con cũng có phước báo thế này thế kia, mà sao con làm thân nữ?’ Bởi quý vị có những tính của người nữ, ví dụ như quý vị thích giận dỗi, thích hờn, rồi hay sợ hãi, yếu đuối, hay ganh ghét ganh tỵ, có những tính đó v.v... Quý vị có phước báo đi nữa, thì quý vị cũng phải chui xuống làm nữ thôi. Do tâm mà, tâm tương ưng thì cảnh tương ưng. Quý vị cứ coi trong kinh Phật đi, đức Phật kể ra tội của người nữ nhiều lắm. Thiện Trang thì không dám kể, tại vì giảng ở đây, có các cô nhiều quá. Chứ không, các cô nghe xong, các cô dội. Đức Phật nói, mà quý cô lại phỉ báng, nói đức Phật nói xấu các cô nữa, cho nên thôi, từ từ.

Ở đây nói khi nào quý vị không có sự giận dỗi, không hờn dỗi (hờn dỗi là thuộc về Sân), không tức mình, không tính hại (tức là không tính toán hại ai hết), không nghĩ đến sự ác độc. Quý vị nhớ nha! Không nghĩ đến sự ác độc. Mình tính toán toàn là gì đâu không. Thiện Trang thấy nhiều người tu hành rồi, tu hành lâu năm mà học không tới nơi tới chốn, cho nên thấy người nào tu không giống mình, là bắt đầu tìm cách phỉ báng, nói thế này nói thế kia, rất nhiều.

Quý vị thấy [người] tu trong Tịnh Độ, hồi bữa nghe ai kể đó, người mẹ thì tu theo con đường khác, đi hộ niệm gì đó, còn con thì nghe pháp Tịnh Độ, tu [theo] đây, cho nên người mẹ phỉ báng, nói đủ các kiểu, nào là con tu theo tà rồi, thế này thế kia. Đó là ác độc. Vậy tu làm sao vãng sanh được? Cho nên tội, thương cho người ta, người ta vô minh quá. Mình muốn gây nhân Tây Phương Tịnh Độ mà lại đem tạo ác nghiệp, người ta không tu giống mình là bắt đầu phỉ báng, tìm cách gán ghép cho bao nhiêu tội. Thế thì làm sao, đâu có từ bi đâu. ‘Chư thượng thiện nhân, câu hội nhất xứ’, Tây Phương Cực Lạc đâu phải chỗ dành cho những người như vậy. Cho nên chúng ta biết ngay: tâm không tương ưng thì cảnh không tương ưng.

Trong kinh đức Phật nói là "chúng sanh tụ theo giới". Theo giới là người ác đi với người ác, người thiện đi với người thiện. Ở Tây Phương Cực Lạc là người cực thiện, thì phải đi với người cực thiện chứ, người tâm thanh tịnh mới được chứ. Cho nên ‘tâm tịnh tắc Phật độ tịnh’ mà, tâm tịnh thì cõi nước sẽ tịnh thôi. Bây giờ tâm mình không thanh tịnh, mà mình đòi về Tây Phương Cực Lạc thì làm sao có chuyện đó.

Cho nên từ đó mình biết là chúng sanh bây giờ tu kiểu mê mờ, lười học kinh, lười đọc sách, mà nghe người này giảng, người kia giảng, rồi suốt ngày cũng nói hay lắm, toàn nói ‘y pháp bất y nhân’. Y pháp bất y nhân, mà ông thầy của mình đã không ‘y pháp bất y nhân’ rồi, còn mình thì y với ông thầy của mình thôi. Vậy thì mình biết là mình thế nào. Còn nếu muốn ‘y pháp bất y nhân’ thì phải coi kinh điển chứ, những lời ổng nói ra có phải trong kinh hay không. Chứ ổng nói theo ý ổng, rồi mình cũng y theo ổng, mình kêu là mình y pháp bất y nhân. Đó mình y nhân bất y pháp thì có.

Thời nay rất là đáng thương, chúng sanh thời nay thiếu căn lành, kinh sách thì đầy trên mạng, search một cái là ra hết, đánh vô Kinh A Hàm là ra ngay, có file mp, có file Word luôn, có cả trang web đăng luôn, đầy đủ hết các kinh, kinh này kinh kia, kinh Đại thừa, kinh Tiểu thừa, tất cả các kinh. Mình không có thời gian đọc mà mình [nói] tu hành, cho nên thật là đáng thương.

Thiện Trang nói thời này đáng thương lắm, chúng sanh thời này mê lắm, cho nên càng tu càng sai. Rồi tu mà chửi bới, gặp những người giảng kinh đàng hoàng thì lại chửi, nói là ham học nhiều rồi cống cao ngã mạn, tùm lum tùm la. Chính mình không biết mình, mà mình đi nói người ta. Như vậy thì càng ngày tạo nghiệp càng nặng, cho nên rất là đáng thương.

Bốn ý nghĩa của Tâm sở Vô sân:

1. Trạng thái là không hung ác hay là không phẫn nộ. Quý vị nhớ trạng thái đầu tiên là không hung ác, không phẫn nộ. Quý vị có hung ác hay không? Có phẫn nộ hay không? [Quý vị] thường xuyên phải kiểm tra, nhớ đây là những từ để mình kiểm tra nha. Nhớ là không có ý ganh ghét, hung ác, phẫn nộ.

2. Phận sự là không gây thù oán, không nóng nảy. Phận sự của Tâm sở Vô sân là không gây thù oán với ai, không nóng nảy. [Quý vị] làm gì mà nóng quá là đang sân đó. Nhớ nha! Nhiều người nói không sân thì không phải, mà sân kiểu khác. Sân có nhiều dấu hiệu để sân: Người thì tự trách mình sao thế này thế kia cũng là sân, người thì hối hận cũng là sân, người thì nóng nảy chửi bới cũng là sân, người gây thù chuốc oán cũng là sân, người đấu tranh ghen ghét cũng là sân. Cho nên sân hết đó, vậy mà mình không biết. [Vì] đâu có học, nên mới không biết thôi.

3. Thành tựu là tâm trong trẻo như trăng rằm: tức là nếu mình không sân, thì thành tựu được tâm mình trong trẻo như trăng rằm.

4. Nhân gần nhất là khéo tác ý: đó là mình khéo tác ý, nếu mình tác ý không khéo thì không được. Muốn khéo tác ý thì chỉ có học kinh điển nhiều thì mới biết được thôi, chứ làm sao mà biết được.

Đó là Thiện Trang đã giới thiệu cho quý vị Tâm sở Vô sân. Như vậy là chúng ta đã học [Tâm sở]: Vô tham, Vô sân, Vô si. Chúng ta thấy học rất quan trọng, ở đây thì không có si. Nhưng chúng ta học [các Tâm sở]: Tín, Niệm, Tàm, Úy, Vô tham, Vô sân.

Bây giờ chúng ta học thêm Tâm sở nữa là Tâm sở Trung hòa. Có chỗ dịch là Trung tính, thì thôi chúng ta dịch là Trung hoà hay hơn Trung tính. Tùy mỗi người, tại vì từ Pali mà dịch sang tiếng Việt thì không có qua một cái gì hết, chỉ dịch nghĩa thôi. Còn ví dụ như chữ Hán thì ông cha ta thời xưa đã chế âm Hán Việt rồi, cho nên vô chữ đó là có âm Hán Việt rồi. Nên người 10 người dịch âm Hán Việt thì hầu như cũng giống nhau, bởi vì chữ Hán ít âm Hán Việt lắm. Cùng lắm như chữ ‘nhạo’ với chữ ‘lạc’ hay chữ ‘nhạc’ là một chữ Hán. Nhưng lúc thì đọc nhạo, lúc thì đọc nhạc, lúc thì đọc lạc. Chữ nhạc thì không có ai dịch rồi. Ví dụ như trong Tứ vô ngại biện, có ‘nhạo thuyết vô ngại’, thì có người dịch là nhạo thuyết, có người dịch là lạc thuyết. Nhạo hay lạc thì cũng một chữ đó, cùng lắm chỉ sai vậy thôi. Chứ còn chữ Pali mà dịch sang tiếng Việt thì không có gì hết, cho nên người ta dịch mỗi người mỗi kiểu. Vì vậy quý vị thấy chữ Tâm sở, có người dịch là Tâm sở, có người dịch là Sở hữu tâm, có người dịch là gì đó v.v… Tâm sở Trung hòa cũng vậy, có người dịch là Trung tính, rồi tùm lum hết. Chúng ta phải hiểu, biết ý nghĩa là được rồi.

Bữa nay học Tâm sở Trung hòa. Thêm Tâm sở này nữa là chúng ta học được 7 Tâm sở rồi, mà mình phải học 19 [Tâm sở]. Mấy Tâm sở này lạ hơn, [còn] mấy Tâm sở kia quen. Quen nhưng mình học hoài mà mình vẫn thấy mới. Hồi trước mình cứ tưởng mình biết tham là gì, sân là gì, si là gì. Thiện Trang nói, ví dụ các đồng tu Tịnh Độ ở đây, muốn độ những người tu Tịnh Độ cứng đầu khác, thì quý vị hỏi họ Sân là gì, thì họ trả lời lung tung cho coi. Họ không biết Sân là gì. Chính vì không học những bộ này, [nên] đâu biết đâu.

Tâm sở Trung hòa:

Trung hoà có trạng thái chính là hay quan sát cảnh vô tư, không thiên vị, giữ tất cả các pháp quân bình, điều hoà những pháp đồng sanh cho bằng với nhau, không thái quá bất cập, hay chênh lệch so le, tức là dung hòa các pháp đi chung.

Tâm sở này mới, nên Thiện Trang phải nói chậm chậm, đọc qua thì quý vị có nghe kịp không? Thứ nhất đây là Tâm sở khi quan sát cảnh thì vô tư, không thiên vị, mình giữ được các pháp quân bình. Có nghĩa là tôi thấy cái micro này màu đen, màu đen thì là màu đen thôi, thấy cũng như không thấy vậy đó. Có người thì thấy màu đen xấu quá, còn người kia thì thích màu đen, màu đen đẹp. Thầy Thiện Trang có micro màu đen đẹp.

Như vậy Thiện Trang đã lấy ba ví dụ, để quý vị thấy ba Tâm sở khác nhau khi cùng nhìn cảnh là cái micro. Một người nói cái micro đen xấu quá, hay thầy đặt chướng mắt quá. Đó là Tâm sở Sân khởi. Người thứ hai nói cái micro [màu] đen thầy đặt đẹp quá, đó là Tâm sở Tham khởi. Còn người thứ ba là trạng thái quân bình được, trơ trơ, thì thấy micro cũng là micro thôi, đó là [Tâm sở] Trung hòa. Quý vị hiểu chưa? Mình học rõ ràng vậy đó. Không thiên vị, tôi không vì tình chấp nên tôi không thương cái micro này. Bởi vì tôi không xài micro, nên tôi ghét micro này, là không có. Mà tôi rất rõ ràng, bình thường, trơ trơ ra, micro là micro thôi.

Còn người nhiều khi ghét, ví dụ như Thiện Trang để chữ Từ điển Pali của tác giả Toại Khanh. Bắt đầu có người [kêu]: nghe ông Toại Khanh ghét lắm, chẳng hạn. Có người vậy đó, đó là quý vị thiên vị rồi. Còn quý vị nghe Sư Toại Khanh là Sư Toại Khanh thôi. Còn có người [thì thấy] Sư Toại Khanh hay lắm, thế này thế kia. Đó là quý vị rớt vào trạng thái không trung hòa.

Trung hòa là giữ các pháp quân bình, điều hòa các pháp đồng sanh cho bằng nhau, không thái quá, không có chênh lệch so le, tức là dung hòa các pháp đi chung với nhau. Đó là trạng thái. Mình thấy nhiều cảnh vô cùng một lúc, thì mình [phải có] tâm [Trung] hòa này. [Tâm sở] này có nhiều thứ lắm, giảng ra thì sâu lắm, để chúng ta đọc tiếp rồi giảng tiếp.

Trung hòa được ví như người đánh xe ngựa, điều khiển hai con ngựa thuần thục chạy đồng lúc. Ví dụ quý vị biết hồi xưa đi xe ngựa, có hai con ngựa kéo, thì người điều khiển xe ngựa phải điều khiển hai con ngựa chạy ngang ngang nhau. Chứ con ngựa này chạy nhanh, con ngựa kia chạy chậm thì không được. Đó là trung hòa, cân bằng thì được như vậy. Trạng thái này cũng rất quan trọng, cho nên nó mới là Tâm sở Tịnh hảo.

Sở dĩ chúng ta không điều hòa được là do không có tâm này, không quân bình được. Nhiều khi thích quá, nhiều khi ghét quá, nóng quá, khó chịu quá, buồn quá v.v… Đó là không có Tâm sở Trung hòa để cân lại cho mình. Vì người ta rơi vào hai trạng thái: ghét hoặc thương. Ghét cũng đọa lạc, mà thương cũng đọa lạc. Đó là tham. Cho nên tu là gì? Phải trung hòa, trung hòa thì mới tốt. Còn không thì quý vị dính vô tham quá, tham quá. Cho nên tu cuối cùng là để đưa về trạng thái cân bằng này.

Quý vị thấy không ạ? Không học Tâm sở thì đâu [biết] kỹ như vậy. Học Tâm sở rồi mình biết, bữa nay dễ [tu] rồi đó. Giống như hai con ngựa kéo xe, mà con ngựa này chạy nhanh, con ngựa kia chạy chậm thì không được, sẽ té ngã, gặp tai nạn ngay. Còn hai con ngựa cứ chạy đều đều, thuần thục, mà chạy ngang nhau. Chúng phối hợp càng nhuần nhuyễn bao nhiêu, thì xe đó chạy càng nhanh và càng tốt. Tâm sở này cũng vậy, vai trò này quan trọng.

Nó cũng đóng vai trò như người chủ tọa của buổi họp, trao cơ hội công bằng đến những cộng sự. Tức là trong buổi họp đó, người chủ tọa phải trao cơ hội công bằng đến những người cộng sự với mình, những người cùng làm việc với mình. Tâm sở này cũng quan trọng như vậy đó.

Tâm sở trung hòa giúp quân bình tâm và những Tâm sở cùng sanh, cùng hành động nhịp nhàng, ngăn chặn bất cứ sự vượt trội quá mức hay lui sụt kém cỏi nào. Có nghĩa là [Tâm sở] này giúp quân bình tâm. Chúng ta chưa học về tâm, nhưng những Tâm sở cùng sanh, ví dụ như chúng ta có nhiều Tâm sở chạy lên, thì quý vị biết Tham với Vô tham là hai Tâm sở, và hai Tâm sở này cân bằng nhau thì không tham. Nhiều Tâm sở nữa lên thì cũng cân bằng luôn. Nó cân bằng, cùng hành động nhịp nhàng, không cho Tâm sở nào nổi quá mức hay lui sụt kém cỏi. Điều này rất quan trọng.

Với ý nghĩa bình thản, nó thường được gọi là Xả, là trạng thái trung bình giữa bi và tùy hỷ.

Quý vị nghe kỹ không? Mai mốt [chúng ta học] Xả giác chi là nhờ Tâm sở này. Trong Bảy giác chi (Thất giác chi) thì có Xả. Tâm sở Trung hòa này thường được gọi là Xả, là trạng thái trung bình giữa bi và tùy hỷ, tức là nó trung bình giữa bi và tùy hỷ. Bi là gì? ‘Từ năng dữ nhất thiết chúng sanh chi lạc; Bi năng bạt nhất thiết chúng sanh chi khổ’. Bi là thương cảm, và tùy hỷ là vui theo. Ở đây [Tâm sở] này là ở giữa giữa thôi, không có bi lụy và vui theo, cho nên là trạng thái trung bình.

Xả là nuôi dưỡng chân giá trị một trong Bảy giác chi, khác với xả thọ. Ở đây khác với xả thọ. Tức là trạng thái Xả trong Xả giác chi, là một giá trị quan trọng trong Bảy giác chi. Sau này mình học Bảy giác chi, thì tùy thời, mình biết lúc nào thì phải tu những giác chi nào trong Bảy giác chi, để quân bình được tâm. Lúc tâm mình đang nóng thì mình phải tu giác chi nào, lúc tâm mình đang sân thì mình phải tu giác chi nào để kìm lại, lúc mình đang buồn ngủ thì mình tu Tâm sở nào...

Bây giờ chắc nhiều người không đọc kinh nên không biết, chứ thật ra đức Phật dạy hết rồi. Hôm nào đó Thiện Trang sẽ có buổi [chia sẻ] chuyên về Thất giác chi. Nếu tuần sau có thời gian, có thể chúng ta sẽ học về Thất giác chi. Còn nếu không thì cứ từ từ, cứ học hết 37 Phẩm trợ đạo cho đàng hoàng.

Và nhớ Xả giác chi này khác với xả thọ. Xả thọ là trơ trơ, không vui không buồn. Còn xả này là trung bình giữa bi và tùy hỷ. Bi là thương cảm, tùy hỷ là vui. Tức là một bên là hơi buồn, một bên là vui. Điều này cũng không phải là buồn vui, mà mang tính chất là vui theo niềm vui của người khác, thấy tốt đẹp, thấy người ta buồn thì mình cũng không buồn theo. Còn xả thọ kia thì khác. Thấy nóng quá nên tôi thấy đang khổ, lạnh quá cũng khổ và mát mẻ thì thấy dễ chịu, rồi trơ trơ ra gọi là xả. Xả [thọ] là trạng thái đối với thân thể, với cảm nhận. Còn Xả này là vấn đề về tinh thần, tâm tùy hỷ hay là tâm bi.

Mình không học thì mình không biết, mình không phân biệt được xả này với xả thọ. Phải học A Tỳ Đàm, phải học Duy Thức thì mới biết được. Không học, [nên] ngay tâm mình mà mình cũng không biết nữa. Như vậy là khác nhau, Thiện Trang nói rồi đó.

Bốn ý nghĩa của Tâm sở Trung hòa:

1. Trạng thái là dìu dắt, quân bình những pháp đồng sanh. Quan trọng là [Tâm sở này] dìu dắt và quân bình các pháp đồng sanh, với các Tâm sở đồng sanh.

2. Phận sự là ngăn pháp hợp nhau, không cho thái quá, bất cập. Tức là những pháp hợp nhau lại, dồn lại, khiến cho tạo ra những trạng thái thái quá thì bất cập. Tâm sở này sẽ [giúp] dừng. Ví dụ như có nhiều đồng tu không biết tu, nghe pháp nhiều quá, nghe từ sáng đến tối, nghe hoài, từ ngày này qua ngày kia, nghe miết, mà thiếu thời gian để tu Thiền chỉ. Tức là nghe pháp là thuộc về tu Thiền quán. Mình cứ tu Thiền quán không [thôi], mình quên tu Thiền chỉ, thì không cân bằng. [Cho] nên [tu] riết rồi [bị] trạo cử. Bắt đầu nói pháp mà mơ mơ màng màng, nói thôi rồi, nói hoài, nói miết. [Do] tâm mình không có định tĩnh. Đó là các pháp hợp nhau thái quá bất cập thì sinh ra trạo cử.

Cho nên để ngăn điều đó thì quý vị phải tu Xả giác chi và tu Tĩnh chỉ Giác chi, tức là tu Thiền chỉ. Quý vị tu tĩnh nhiều vô, thì tự nhiên xả tâm ra. Ngay căn bản đó mà nhiều người cũng không biết tu nữa. Thiện Trang thấy nhiều người học Phật pháp nhiều quá, rồi cuối cùng bị trạng thái đó. Học mà không có thời gian thiền.

Rồi thiền cũng không biết thiền nữa, vô ngồi xếp bằng, thả tâm bay đi đâu đó, gọi là thiền. Đâu phải như vậy, có đề mục tu Thiền chỉ, Thiền quán rõ ràng. Mình phải có đề mục, học theo Phật, mình thực hành theo 40 đề mục tu Thiền chỉ, những đề mục tu Thiền quán, chúng ta đều chia sẻ [rồi]. Quý vị lấy những đề mục đó ra xài. Chứ nhiều người không biết, vô ngồi đó rồi kêu thiền, ngồi xếp bằng là thiền, thả lỏng tâm, đừng nghĩ gì, v.v… gọi là thiền. Cuối cùng đi đâu không biết luôn, nên tu [như vậy] là không đúng.

Rồi nghe pháp quá nhiều mà thiếu thực hành, cuối cùng sinh ra trạng thái thái quá, trạo cử tăng lên, liên tục trào kiến thức lên, thì khi đó quý vị bị trạo cử. Người trạo cử dấu hiệu rõ nhất là khi nói không có trọng tâm, nói lung tung lang tang. Cho nên Thiện Trang thấy có những đồng tu vào lớp đặt câu hỏi, đặt mãi mà không biết hỏi điều gì, thì đó là mình bị trạo cử. Những người bị trạo cử thì mình phải tu Tĩnh chỉ nhiều hơn, tu Thiền chỉ để cân bằng lại. Thiền quán của mình dư rồi, mà không đắc thì giờ mình phải kéo lại.

Cho nên phải có thời gian để tu [đề mục] này, kia. Cách tu rất dễ, hồi xưa thì khó khăn [khi] đốt lửa v.v… bây giờ lên mạng kiếm hình, kiếm video, hoặc tranh rồi quán lửa, quán nước v.v... Có người nói mua cái đèn tròn tròn, to to, màu trắng để tu đề mục quán ánh sáng. Đó là tu Thiền chỉ, quán xanh, vàng, đỏ, trắng, hoặc hư không, hoặc nhìn ánh sáng cũng được, miễn sao là có định thôi. Và phải đặt khoảng cách cho vừa nha, vừa thì mình ngồi mới cảm nhận được. [Để hình] tròn tròn cho dễ quán. Đó là những cách để tu [Thiền chỉ], đều được hết. Quý vị coi kỹ, Thiện Trang đã chia sẻ những đề mục chính rồi, từ từ mình sẽ chia sẻ những đề mục tiếp theo.

3. Thành tựu là trung hòa đối với cảnh: điều này thì rõ ràng, là trung hòa đối với cảnh.

4. Nhân gần nhất là có chư pháp tương ưng: tức là các pháp tương ưng với nhau, chứ nhiều khi nó kéo quá. Ví dụ như chúng ta đang nóng quá, mà bảo được tâm Xả, Tâm sở Trung hòa này thì khó lắm. Hoặc tâm mình đang lúc buồn ngủ quá, mà bảo trung hòa thì khó. Hoặc tâm mình đang rạo rực, trạo cử quá, nhớ một chuyện gì đó vui quá thì khó. Nên các pháp phải tương ưng, tức là các pháp vừa vừa thôi. Tức là mình lựa trong hoàn cảnh nào đó vừa phải thôi, đừng ác nghiệt quá, đừng thuận quá, vừa vừa.

Cho nên người tu hành thì ăn cũng vừa phải, ngủ cũng vừa phải, làm gì cũng vừa phải, trung đạo thì dễ thành tựu. Còn quá mức là bắt đầu không trung hòa, đối với cảnh thì Tâm sở Trung hòa này khó mà kéo lên được, tức là nó khó mà phát sinh, cho nên sẽ không thành tựu. Chữ nhân thân cận (nhân gần nhất) là phải để ý vô đó.

Hành xả nếu dịch sát thì chữ Pali trên có nghĩa là trạng thái nằm giữa hai trạng thái, hai thái cực, cảm xúc vui buồn. Tức là hành xả này là ở giữa hai trạng thái, cảm xúc: vui và buồn.

Tâm sở này được ví như một người đánh xe kìm giữa hai con ngựa, không cho chúng đi quá sâu vào hai lề đường. Cho nên đây là kìm lại giữa hai con ngựa, người ta ngồi làm sao để hai con ngựa này không đi quá sâu vào lề đường.

Khi Tâm sở này được tu tập thì nó chính là trạng thái trung hòa giữa lòng bi mẫn và lòng tùy hỉ. Tu tập được Tâm sở này thì trung hòa giữa bi mẫn (tức là lòng bi) và lòng tùy hỉ.

Xả là sự thanh thản, không thương ghét của một người đã tu tập ba phạm trú (ba đề mục Phạm trú): Từ, Bi, Hỷ. Tức là có bốn đề mục tu Thiền chỉ là Từ, Bi, Hỷ, Xả, thì mình phải tu ba [đề mục]: Từ, Bi, Hỷ, rồi mới tới tu đến [đề mục] Xả. Chứ không phải vô, chưa gì hết mà tu [đề mục Xả thì không được]. [Đề mục] Xả này đắc đến Tứ thiền, còn ba [đề mục] kia [đắc] đến Tam thiền thôi.

Trở ngại trực tiếp của xả là tham ái và sân. Cho nên tại sao mình không xả được? Vì mình có tham và có sân. Cho nên phải ít tham và ít sân. Vậy thì tu làm sao? Không thể hết tham, hết sân được, thì mình phải bớt lại, giảm nhẹ đi, thì đỡ. Đó là trở ngại trực tiếp, còn trở ngại gián tiếp nữa.

Trở ngại gián tiếp là sự lãnh đạm vô trí. Nhiều người nói: ‘Tôi thờ ơ với tất cả mọi thứ, tôi chả không quan tâm gì hết. Giống như chuyện bảo vệ Chánh pháp, là chuyện của thầy Thiện Trang, chuyện của người nào, không phải của tôi, tôi chả quan tâm’. Đó là trở ngại gián tiếp của Tâm sở Trung hòa này, hay là [tâm] Xả này.

Cho nên quý vị đừng nghĩ Xả là lơ lơ, không có gì. Không phải! Lãnh đạm vô trí thì cũng không được, mà mình phải quan tâm vừa phải. Khó! Cho nên nhiều người lên bình luận là biết sai rồi, không học, bày đặt vô nói: ‘Người học Phật thì không nên nói lỗi người thế gian’ v.v… tùm lum tào lao. Cho nên [đó là] không biết, không hiểu. Không học Phật pháp mà cứ tưởng mình ngon, thì nguy hiểm lắm, phải học cho rõ ràng.

Cho nên có hai trở ngại: Một là trở ngại trực tiếp của Xả là tham ái và sân. Trở ngại thứ hai là trở ngại gián tiếp, là sự lãnh đạm vô trí, tức là không có trí tuệ. Mình không biết phân biệt đúng sai, và mình thờ ơ luôn, đó là không thể nào thành tựu Xả được.

Xả là công bằng, không thiên vị, vô tư, thích đáng, hay trung bình đối với tất cả chúng sanh một cách vô tư, công bằng, không thiên vị dù thương hay ghét.

Quý vị làm được chưa? Mấy người bày đặt nói hay, giống như như vô chửi, nói: ‘Tu còn quan tâm mấy chuyện thế gian, Sư Minh Tuệ thế này thế kia’ v.v… Thế mấy người đó có quan tâm không? Không quan tâm thì tại sao bay vô bình luận? Đúng chưa? Chứng tỏ là mình còn quan tâm hơn người ta nữa. Cho nên là nói vậy thôi.

Cho nên đây là phải đối với chúng sanh một cách vô tư, công bằng, không thiên vị, dù thương hay ghét. Tức là mình vẫn sáng suốt, rõ biết. Còn mình không phân biệt được, đó là vô trí. Vô trí thì không tốt, dù thế nào chăng nữa, thì vô trí cũng không tốt, tạo ra tâm đầu thai Nhị nhân, Vô nhân là thôi đó, là đời sau không thể chứng Thiền, chứng đạo được.

Xả là trạng thái quân bình của tâm (chúng ta chưa học tâm, nhưng Xả là trạng thái quân bình của tâm). Kẻ thù trực tiếp là tham luyến; kẻ thù gián tiếp là không thông minh, không hiểu biết, sự lãnh đạm, thờ ơ. Cho nên muốn tu được Xả thì quý vị phải như thế nào? Kẻ thù trực tiếp của ta là tham luyến; còn [kẻ thù] gián tiếp là không thông minh, không hiểu biết, sự lãnh đạm, thờ ơ. Thấy chưa? Không rớt vào điều này thì rớt vào điều kia. Khó lắm! Cho nên Xả là một trạng thái không đơn giản.

Trạng thái chính của pháp này là thái độ công bằng, vô tư. Có nghĩa là quý vị thấy tất cả các việc, ví dụ như việc Sư Minh Tuệ, thì quý vị phải biết, phải thấy rõ đúng sai, ai đúng ai sai như thế nào, và công bằng vô tư. Không lệch qua một cách thái quá, không bảo vệ một cách quá đáng, thế này thế kia, mà cũng không phải chạy theo phe này phe kia quá đáng, đều là không đúng. Mà mình phải công bằng vô tư, mình nhìn nhận đúng. Cho nên đó là một sự thành tựu.

Đó là giới thiệu sơ qua với quý vị về Tâm sở, hình như cũng hết giờ rồi. Như vậy hôm nay đã giới thiệu cho quý vị thêm được ba món Tâm sở, đó là Vô tham, Vô sân và Trung hòa. Như vậy là [còn] 12 Tâm sở nữa là hết [mục Tâm sở Tịnh hảo Biến hành]. Còn 6 [Tâm sở Tịnh hảo Biệt cảnh] nữa thôi là cũng hết. Chúng ta chỉ còn 18 Tâm sở nữa thôi, là cũng học xong bảng Tâm sở này rồi. Sau khi học xong Tâm sở, chúng ta học tới 121 tâm. Xong phần tâm và Tâm sở, từ đó mình tu các pháp căn bản được, thì chúng ta học đủ 37 Phẩm trợ đạo nữa, rồi chúng ta học kỹ về các Phiền não, Tùy miên. Lúc đó chúng ta có nền tảng rồi thì chạy vô học Luận Câu Xá nhẹ nhàng. Vì chúng ta có nền tảng, thì Luận Câu Xá chẳng qua là học lại thôi, diễn đạt [bằng] ngôn ngữ hơi cao, hơi sâu rộng và hơi khó chịu một chút, thì chúng ta sẽ dễ dàng hơn.

Cho nên hiện tại Thiện Trang [giảng] Luận Câu Xá chậm lại, mà ưu tiên phần này, lý do là như vậy. Để bổ sung cho những nền tảng trước, để học Luận Câu Xá nhẹ nhàng hơn, chứ không thì khó quá, thực sự ngôn ngữ khó. Luận Câu Xá chỉ là tóm lại những nội dung đó theo một cách nói khác v.v… Thì chúng ta cũng đối chiếu, để coi thử có những điều gì giống với kinh bao nhiêu phần trăm, có những điều gì không giống, thì chúng ta cứ từ từ học.

Những hành giả Nam truyền đừng vội vô phê phán là tại sao lại học theo Bắc truyền. Học Bắc truyền hay Nam truyền, mà mình học vừa Đại tạng kinh, vừa Kinh A Hàm, vừa Kinh Nikaya, vừa Vi Diệu Pháp cho học trước luôn, rồi Luận Câu Xá chạy sau, mà quý vị còn sợ lạc đường nữa. Làm sao lạc đường, mình có đối chiếu rõ ràng mà. Mình đâu có thần tượng một người nào quá đáng, mình chỉ có thần tượng duy nhất đức Phật, vì sao? Vì một người Sơ quả Tu đà hoàn chỉ nhận Phật làm thầy, không nhận ai làm thầy nữa, nên nhớ điều đó. Quý vị còn nhận người này làm thầy, nhận người kia làm thầy, thì chứng tỏ quý vị chưa phải là Sơ quả Tu đà hoàn. Người có Chánh kiến rồi, đâu cần nữa, biết rồi. Còn mình thờ thầy, thờ Tổ hơn Phật, chứng tỏ mình là phàm phu sát đất. Chứ chúng ta học trong kinh rõ ràng lắm, cho nên cố gắng học nhé quý vị.

Thiện Trang chia sẻ hôm nay tới đây, hẹn quý vị vào hôm khác. Mời quý vị chúng ta cùng hồi hướng.

“Chúng sanh vô biên thệ nguyện độ

Phiền não vô tận thệ nguyện đoạn

Pháp môn vô lượng thệ nguyện học

Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành”.

“Nguyện đem công đức này

Hướng về khắp tất cả

Đệ tử cùng chúng sanh

Đều trọn thành Phật đạo”.

Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật!

Nam mô A Mi Đà Phật!

Giảng Ký Câu Xá Luận Và Tinh Hoa Kinh Luận - Bài 36

Giảng giải: Thầy Thích Thiện Trang

Giảng ngày: 02/04/2025

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật!

Nam Mô A Mi Đà Phật!

Kính chào toàn thể quý vị đồng tu! Hôm nay chúng ta gặp nhau trong chuyên đề A Tỳ Đạt Ma Câu Xá Luận, bài thứ 36. Chúng ta quá quen với chủ đề này rồi. Mặc dù mang tiếng [là học] Luận Câu Xá, nhưng chúng ta học với tinh thần là cả phần kinh tạng, phải nói là tinh hoa của Kinh A Hàm, tinh hoa của Kinh Nikaya, tinh hoa của A Tỳ Đàm (Vi Diệu Pháp bên Nam truyền) và Luận Câu Xá, chứ không phải là một phần. Gần đây thì chúng ta ưu tiên học mấy phần tinh hoa nhiều hơn là học Luận Câu Xá. Vì nếu học Luận Câu Xá thì sợ chúng ta chưa tu được, cho nên Thiện Trang ưu tiên phần đó.

Hôm nay xin phép chúng ta bắt đầu bài 36 này bằng nội dung một câu chuyện, để quý vị đồng tu tỉnh ngủ.

50. Chuyện Các Nam Tử Của Nhà Triệu Phú: Seṭṭhiputtapeta

Bấy giờ, đức Thế Tôn đang trú tại Jetavana (Kỳ Viên) ở Sāvatthī (Xá Vệ).

Thời ấy, một hôm Đại vương Pasenadi (Ba Tư Nặc) của nước Kosala (Kiều Tát La) phục sức lộng lẫy ngự trên mình voi với vẻ oai nghi đầy quyền lực. Nhà vua thấy trên thượng lầu của một nhà kia có một nữ nhân đang nhìn xuống, trông diễm lệ như một Thiên nữ.

Lòng nhà vua đâm ra mê mẩn vì trí nhà vua vốn buông lung khó kiềm chế được. Vì thế, nhà vua ra hiệu cho một người ngồi kế sau mình. Và mọi việc được thực hiện giống như trong Chuyện Ngạ Quỷ Ambasakkhara, nhưng có điểm khác biệt này.

Đầu tiên câu chuyện này nói về vua Ba Tư Nặc. Hôm [đó], ông ngồi trên voi, ông thấy trên tầng của một nhà khác có một người phụ nữ rất đẹp, giống như Thiên nữ vậy. Cho nên ông vua này mê mẩn, muốn tìm cách chiếm đoạt người nữ đó. [Vì là] vua mà, nên nghĩ ra một kế. Do câu chuyện trích lặp lại nội dung ở trên, nên Thiện Trang kể lại nội dung ở trên.

Lúc đó [vua] mới ra lệnh triệu tập người chồng của cô đó vào và đưa ra một điều, là phải đi lấy hoa sen xanh ở một nơi: “Nếu ngươi không lấy được về kịp trong ngày thì ta sẽ ra lệnh giết ngươi”. Ổng là vua mà, ra lệnh như vậy. Ổng ra lệnh như thế thì chắc chắn là ổng phải bày mưu lập kế thôi. Đó là ổng sẽ sai người đóng cửa thành lại, để vị này không thể nào về và vào cung thành kịp. Như vậy thì hôm sau vị này vào thế nào cũng bị trễ, rồi lúc đó xử ổng. Khi xử ông chồng này thì lúc đó sẽ chiếm được bà vợ.

Quý vị thấy thời xưa, làm vua mà khi tham dục nổi lên [thì] làm ra những việc như vậy. Người [chồng] này đi ra ngoài, tất nhiên không thể nào lấy kịp. Đối với việc lấy hoa sen thôi cũng khó nữa, vì vùng đó có rất nhiều nguy hiểm, ao sen đó có rắn độc, v.v… Nhưng vị này do là một vị Cư sĩ có thọ giới, nên khi đi ra ngoài thành đó được quỷ thần hộ trì, nên lấy được hoa sen về. Câu chuyện này như thế nào, thì chúng ta tiếp tục nghe:

Ở đây, người đàn ông ấy thực ra đã đến nơi trước khi hoàng hôn, nhưng cổng thành đã đóng (tức là ổng lấy được hoa sen và trở về kịp, nhưng vua đã cho đóng cổng thành mất rồi, nên không còn cách nào hết, mai vô thì cũng trễ rồi). Vì thế, y buộc vào cột trụ của cổng thành gói đất đỏ và bó sen xanh mà y đã mang về và đi vào Kỳ Viên.

Có nghĩa là bây giờ vị này về cũng không kịp rồi, vì vua gài bẫy đóng cửa thành rồi. Cho nên [ổng] cũng làm dấu là mình lấy được đất đỏ và bó hoa sen xanh về rồi, đánh dấu ở đó. Bây giờ chỉ có về ngủ và chờ sáng mai cửa thành mở thì sẽ đi vào. Ông vua thì chỉ trông mong, một là [ông này] ra ngoài hồ đó bị rắn cắn chết là xong, còn nếu về kịp thì cũng đóng cửa thành sớm để vào không kịp, vua tính hết rồi. [Người] này mặc dù được sự gia trì của quỷ thần, lấy được hoa sen xanh và không bị rắn độc cắn chết, nhưng về cũng không [kịp] được. Về không kịp thì chỉ có chờ ngày mai thôi, ngày mai thì chắc chắn là vua sẽ xử, để cướp vợ người ta mà.

Bấy giờ, trong lúc đang an giấc, giữa canh khuya, nhà vua nghe bốn vần này: "Sa, na, du và so" được thét vang một cách đau đớn. Đây thực ra là vua Ba Tư Nặc tối đó cũng bị hù. Đó là quỷ thần tác động, cho vua nghe bốn tiếng như thế. Chúng ta thấy ở đây có sự gia trì cho người giữ giới.

Tương truyền đây là bốn vần đầu của bốn câu kệ do bốn con trai một vị triệu phú thành Xá Vệ thốt ra. Vào thời hoa niên, họ đã tham đắm dục lạc và đi với vợ nhiều người khác, tạo nên điều thất đức. Khi từ trần, họ tái sanh vào Địa ngục Chảo Sắt gần kinh thành ấy.

Vua nghe bốn âm thanh đó, mà bốn âm thanh này được tuyên truyền là do có bốn con trai của một vị triệu phú ở thành Xá Vệ thốt ra. Khi lúc ở đời, họ tham đắm dục lạc, nói chung tà dâm với vợ của nhiều người khác, nên tạo nhiều điều thất đức. Vì vậy sau khi chết thì bốn người đó rơi vào Địa ngục Chảo Sắt ở gần kinh thành đó, cho nên phát ra tiếng như vậy, là bốn chữ đầu của bốn câu kệ. Vua nghe như vậy thì chắc là vua rất sợ.

Nhà vua vô cùng kinh hãi, và rạng ngày hôm sau liền kể cho vị tế sư nghe sự việc đã xảy ra. Vị ấy đang mong kiếm một số lợi nhuận, bèn thưa: (Vua sợ rồi, nhưng vua kể ra cho vị tế sư (người chuyên cúng tế ở trong kinh thành) để giải quyết vấn đề đó. Nhưng vị tế sư đó lại muốn kiếm thêm tiền nữa, kiếm thêm cơ hội, nên thưa với vua bày cách khác).

- Tâu Đại vương, than ôi, một đại họa xảy ra. Xin Đại vương cử hành tế lễ đầy đủ bốn phần (Người cúng thì thời nào cũng có, cách là tranh thủ người ta gặp nạn hay sự kiện gì đó bất ngờ là bảo cúng ngay, để kiếm tiền).

Nhà vua truyền lệnh thi hành việc này. (Tức là đồng ý cúng liền).

Khi hoàng hậu Mallikā (Mạt lợi) (tức là Mạt Lợi Phu nhân) nghe chuyện, liền thưa với nhà vua:

- Tâu Đại vương, tại sao vì nghe lời của một Bà la môn, Đại vương lại muốn làm một việc gây tổn thương và sát hại nhiều sanh vật như vậy? Nay Đại vương nên tham kiến đức Thế Tôn là bậc Minh Hạnh vô song và khi Ngài giải thích ra sao thì Đại vương phải làm theo như vậy.

Chúng ta biết vua Ba Tư Nặc có một người vợ nổi tiếng là bà Mạt Lợi Phu nhân (Mallikā). [Bà] nói là: Tại sao vua lại dễ dàng nghe một người tế sư như vậy? Làm lễ cúng sát sanh nhiều không tốt, mà nên nghe lời đức Thế Tôn, bằng cách hãy đi tham kiến đức Thế Tôn (đức Phật). Bởi vì đức Phật rất tuyệt vời, Ngài là bậc Minh Hạnh vô song. Khi Ngài giải thích ra sao thì vua hãy làm theo. Liệu vua Ba Tư Nặc có nghe theo không?

Sau đó, vị Đại vương đến tham kiến bậc Đạo Sư và trình Ngài sự việc trên. Đức Thế Tôn bảo:

- Thưa Đại vương, Đại vương sẽ không gặp nguy hiểm nào vì việc ấy cả. Tức là đức Phật có trí tuệ, Ngài nói ngay là vua không gặp chuyện gì hết.

Rồi Ngài kể chuyện ngay từ đầu về tiếng thét của những người tái sanh vào địa ngục Lohakumbhī (Chảo Sắt). Sau đó, Ngài đọc cho nhà vua nghe đầy đủ các vần kệ mà chúng đã bắt đầu thốt ra:

Với người trong ngục bị hành thân,

Suốt cả thời gian sáu vạn năm,

Việc ấy khi nào thì chấm dứt?

- Sẽ không chấm dứt. Chẳng sau cùng,

Bao giờ chấm dứt? - Không nhìn thấy,

Quả bạn và ta phạm lỗi lầm.

Chúng ta đang phải sống đau thương,

Vì chúng ta không biết cúng dường,

Những vật cần cho khi có sẵn,

Ta không tạo chỗ trú an toàn.

Quả thật khi từ biệt chốn đây,

Được làm người ở cõi đời này,

Ta nguyền hào phóng, chuyên trì giới,

Ta quyết làm nhiều thiện sự ngay.

Ở đây đức Phật đọc ra bài kệ của những người hồi xưa, do phạm nghiệp tà dâm nhiều quá nên đọa vào Địa ngục Chảo Sắt. Họ nói là họ đọa mất sáu vạn năm ở trong đó, suốt thời gian đó biết bao giờ mới chấm dứt được. Họ thấy lỗi lầm như vậy [nên] họ phát ra bài như vậy. Họ nguyện sau này nếu ra [khỏi] Địa ngục, họ làm người thì họ sẽ trì giới, sẽ rộng rãi, bố thí và sẽ quyết làm việc điều thiện. Quý vị thấy đức Phật luôn luôn thấy được các vấn đề.

Khi bậc Đạo Sư ngâm các vần kệ xong, Ngài thuyết pháp đầy đủ chi tiết. Lúc kết thúc bài giảng, người đàn ông đã đi tìm đất đỏ và hoa sen ấy được an trú vào Sơ quả Dự Lưu. Còn nhà vua, lòng đầy xúc động, liền bỏ tham đắm vợ người khác và hài lòng với vợ của mình.

(Trích từ Kinh Tiểu Bộ thuộc Tạng Nikaya).

Quý vị thấy câu chuyện này hay! Thứ nhất là nói lên nghiệp tà dâm, nếu làm quá thì sau này đọa vào Địa ngục Chảo Sắt. Bốn vị đó [đọa] thời gian là sáu vạn năm, chứ không ít đâu. Thứ hai là ông vua này cũng được đức Phật độ, cho nên sau khi nghe vậy cũng sợ quá, không dám nữa. Ổng cũng hài lòng với vợ của ổng thôi, chứ không ham cướp vợ của người ta nữa. Vị kia đang bị nạn như vậy, nhưng nghe đức Phật thuyết pháp xong thì cũng chứng được Sơ quả Tu đà hoàn. Câu chuyện rất có hậu đúng không quý vị? Nên thời có đức Phật ra đời là mình được rất nhiều lợi ích. Vì đức Phật luôn luôn có thể giúp cho những người như chúng ta, bất cứ chúng sanh nào đều được lợi ích.

Thiện Trang cũng tin rằng: nếu bây giờ có đức Phật ra đời, giảng pháp, thì chúng ta cũng có nhiều người đắc quả. Nhưng khổ nỗi thời nay mình không có Phật, cho nên mình chỉ ôm gia tài là kinh điển của Phật mà học. Hên thì trúng thuốc, đúng bệnh, thì chữa được bệnh, sẽ đắc đạo. Xui thì có thể tu rất mất thời gian mà không đắc. Còn xui nữa là học không đúng Chánh pháp Như Lai, học toàn gì đâu không, uổng phí cuộc đời, chỉ có kết duyên với Phật pháp, hoặc học để được phước báu nhân thiên mà thôi.

Thời nay là vậy đó quý vị. Thời nay chúng ta học rồi, chúng ta thấy là Chánh pháp khó gặp. Mình mang tiếng là người học Phật rất đông, nhưng học một hồi toàn học những gì đâu không, không phải học con đường giải thoát của đức Thế Tôn. Tức là trong Tứ Thánh đế: Khổ đế, Tập đế, Đạo đế, Diệt đế, thì người nào hầu như cũng biết học về Khổ đế. Nhưng thực sự học về nguyên nhân khổ, thì chưa học rõ. Còn Đạo đế là con đường giải thoát ra khỏi nỗi khổ đó [thì] rõ ràng ít khi học, vì có mấy ai học theo kinh đâu, toàn ở ngoài giảng tùm lum. Giống như chúng ta học địa vị Hiền Thánh quá nhiều (27 quả địa vị Hiền Thánh), rồi rất nhiều vấn đề kiến thức bây giờ bị giải sai, giảng sai đi. Như vậy rõ ràng làm sao mình tu Tứ Thánh đế được. Cho nên nếu không học Chánh giáo của đức Thế Tôn thì rất đáng tiếc.

Và thời nay do chúng sanh lười đọc kinh, cứ phụ thuộc vào những người giảng thôi, người ta giảng sao thì nghe vậy. Nếu người ta giảng sai mình cũng nghe sai luôn, rồi [theo] năm tháng mình cũng không biết mình sai luôn, và cả đời cũng thua luôn. Cho nên cố gắng! Hãy nghe những người nào giảng kinh từ kinh điển ra, còn nghe giảng theo ý người ta thì phải cẩn thận, phải xem xét.

Câu chuyện vừa rồi, chúng ta thấy cứ gặp Phật là hầu như đắc đạo. Chúng ta cố gắng học, cứ học rồi từ từ sẽ thành tựu. Đó là vấn đề đầu tiên, một câu chuyện.

Bữa nay Thiện Trang xin giới thiệu phần quan trọng, đó là Thất giác chi. Bởi vì sao? Trong con đường diệt khổ (Đạo đế) thì chúng ta phải học qua, gồm có 37 Phẩm trợ đạo: Tứ niệm xứ, Tứ chánh cần, Tứ như Ý túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất bồ Đề phần, và Bát thánh Đạo phần. Trong bảy chi đó, chúng ta có học qua Tứ niệm xứ rồi; Tứ chánh cần hình như cũng học rồi; Tứ như Ý túc thì chưa; Ngũ căn [học] rồi; Ngũ lực tương tự Ngũ căn, cũng không có gì, thì từ từ có thể học sau; Thất bồ Đề phần chúng ta chưa học, hôm nay chúng ta sẽ học; Bát thánh Đạo phần chúng ta đã học rồi. Chúng ta phải học hết, nhuần nhuyễn những điều đó. Điều đó là cơ bản tu hành.

Hôm nay chúng ta tiếp tục học [về] Thất giác chi. Nếu có thời gian thì Thiện Trang sẽ giới thiệu cho quý vị thêm đề mục tu Thiền chỉ. Ví dụ như hôm nay Thiện Trang để ở đây một bóng đèn tròn, quý vị thấy rất nhiếp tâm, chỉ cần nhìn vào đây là tu định được. [Về] cách tu Thiền chỉ, ví dụ như mình có một bóng đèn tròn, sáng vừa phải, quý vị cứ ngồi đó nhìn thôi, một hồi là định. Còn trong tâm niệm, niệm tức là nghĩ nhớ tới việc đó thôi, chỉ cần nhớ, biết được mình đang nhìn cái bóng đó thôi, chứ không cần phải niệm ‘ánh sáng, ánh sáng …’ đâu. Người học Tịnh Độ thì quen, niệm tức là (đọc ra). Nhưng không phải! Niệm có nghĩa là nhớ. Chỉ cần như vậy thì quý vị tu Thiền chỉ cũng đắc.

Hôm nay Thiện Trang cố tình để đây, quý vị cứ nhìn vào bóng đèn này, thì quý vị cũng thấy có định. Bóng đèn rất tròn, phải tròn cực kỳ. Còn nếu không tròn thì không [định được]. Quý vị có thể coi trên màn ảnh, [nhưng] không định bằng coi thật. Để tu Thiền chỉ, thì quý vị nên mua những bóng tròn. Thiện Trang mới đi lựa mua được bóng tròn như vầy, đây là chưa có đấu dây điện luôn. Quý vị mua to hơn nữa càng tốt, to thì để xa, còn nhỏ thì mình để gần. Không cần thắp đèn, để như vậy thì cũng sáng đủ để mình có định rồi. Tối thì mình thắp đèn nữa, sáng vừa phải thôi, để ra quý vị ngắm. Có nhiều màu cũng được, xanh, đỏ, trắng, vàng, quý vị thích màu nào thì dùng màu đó. Quý vị sẽ tu được đề mục về ánh sáng, hoặc đề mục xanh, vàng, đỏ, trắng, cũng tu được. Tại vì [đề mục] nào cũng giúp có định, mình không cần biết là [đề mục] gì, chỉ cần biết vậy thì mình tu được định rất dễ dàng.

Và Thiện Trang khuyên thêm một điều nữa: Để tu Thiền chỉ thì tốt nhất là quý vị hãy sắm nhiều bóng đèn tròn tròn như thế này, quý vị cứ để khắp nhà, thì chúng ta sẽ tu được rất dễ dàng, rất dễ có định. Đó là tu Thiền chỉ.

Có người hỏi là: “Bạch thầy, cho con hỏi là sao không để tượng Phật để quán dễ hơn ạ?” Đó là tu Thiền quán. Có hai pháp: Một là pháp tu Thiền chỉ và hai [là] tu Thiền quán. Lúc cần tu Thiền chỉ thì tu Thiền chỉ, lúc cần tu Thiền quán thì tu Thiền quán. Thiền chỉ và Thiền quán, chúng ta đã học ở trong các bài trước là Thiền chỉ để làm gì, Thiền quán để làm gì. Hiện nay đa số đồng tu không phân biệt được Thiền chỉ và Thiền quán, đặc biệt là đồng tu Tịnh Độ. Vậy cho nên tu không đắc lực. Ví dụ chúng ta đã học qua Thiền chỉ để làm gì? Thiền chỉ để trừ được tham, trừ được sân. Tức là chỉ phục thôi, nhưng cũng giúp trừ được và đạt đến Tâm giải thoát. Còn Thiền quán là để giúp cho Tuệ giải thoát. Cho nên người tu, cuối cùng là phải tu cả hai: Tâm giải thoát và Tuệ giải thoát.

Trong kinh đức Phật nói tùy thời, lúc nào tu Thiền chỉ thì tu Thiền chỉ, lúc nào tu Quán thì tu Quán. Cho nên là tại sao nếu tu Quán không [thôi], thì [sự] đắc lực của mình sẽ yếu, ví dụ quý vị không trừ được tham dục. Khó lắm! Quý vị phải tu Thiền chỉ thì tham dục của quý vị bớt, sân của quý vị bớt. Còn tu Thiền quán thì giống như chữa bệnh. Sau khi mình sân, mình tham rồi, mình thấy mình có tham, có sân thì mình cố gắng dừng thì nó dừng. Còn nếu có Thiền chỉ ngay từ đầu thì không có sân, không có tham. Cho nên [phải tu] hai pháp. Và Thiền chỉ, còn Thiền thì còn đắc, hết Thiền thì hết đắc. Có nghĩa là nếu không có Thiền quán trợ, mình chỉ tu Thiền chỉ thôi, thì có Thiền thì có đắc, nhưng không có Thiền, hết thời gian đó, gặp Phiền não khởi lên là mất duyên, thì cũng vẫn bị [phiền não].

Cho nên chúng ta phải biết. Hôm nay nếu có thời gian thì chúng ta lại học về tầm quan trọng của Thiền chỉ và Thiền quán thêm lần nữa. Quý vị nên dùng nhiều [bóng đèn tròn] này thì quý vị sẽ tu rất dễ dàng. Cho nên Thiện Trang nói đơn giản lắm, bây giờ mình cứ để toàn những [bóng tròn] này, thì mình rất dễ dàng nhiếp tâm tu hành. Bây giờ Thiện Trang phát hiện ra, hồi xưa Thiện Trang thấy ủa sao kì vậy, Thiện Trang rất thích những gì tròn tròn như vậy, nhưng cục tròn tròn màu này màu kia. Bây giờ mới biết là: À! Học Thiền chỉ, tu toàn là vậy đó. Quý vị cứ kiếm mấy cái gì tròn tròn, quý vị tu. Hoặc là quý vị mở những hình ảnh trên tivi có [hình] tròn tròn, hoặc màu xanh, màu gì đó cũng được. Từ từ rồi Thiện Trang sẽ chia sẻ kỹ hơn, nhưng ít nhất bây giờ mình cũng có một giải pháp tu.

Hôm nay Thiện Trang sẽ giảng lại Thất giác chi, nếu có thời gian thì sẽ chia sẻ Thiền chỉ tiếp.

Tầm Quan Trọng Của Thất Giác Chi (1)

Nếu muốn đoạn trừ già chết nên tu Thất giác chi (hay là tu Bảy giác chi).

(Kinh 222 Kinh Lệ (Kinh cuối cùng) - Trung A Hàm).

Cho nên không tu thì không đoạn trừ được già chết. Bài kinh này rất đơn giản thôi. Tiếp theo là:

Tầm Quan Trọng Của Thất Giác Chi (2)

“Nếu có Thất giác chi, có thể làm ánh sáng lớn, có thể làm con mắt, tăng trưởng trí tuệ, là minh, là Chánh giác, chuyển hướng Niết Bàn. Những gì là bảy? Đó là Niệm giác chi, Trạch pháp Giác chi, Tinh tấn Giác chi, Khinh an Giác chi, Hỉ giác chi, Định giác chi, Xả giác chi, làm ánh sáng lớn, có thể làm con mắt, tăng trưởng trí tuệ, là minh, là Chánh giác, chuyển hướng Niết Bàn”.

(Kinh 674. Cái215 - Kinh Tạp A Hàm).

Ở đây nói một điều thôi, bài ở trên là nếu quý vị muốn tu khỏi già chết, thì hãy tu Bảy giác chi (Thất giác chi). Ở đây cũng vậy, muốn đến Niết Bàn thì cũng phải tu Thất giác chi. Điều này rất quan trọng, và quan trọng ở đâu thì hôm nay chúng ta sẽ học luôn.

Đây là những tầm quan trọng, nếu mình không tu mấy điều này [thì không được]. Thiện Trang thấy rõ ràng, ở đây có nhiều đồng tu Tịnh Độ, thì mình yếu phần này lắm. Tại vì Thiện Trang thấy 37 Phẩm trợ đạo, đồng tu Tịnh Độ học mơ mơ màng màng, học không đúng, vừa không đúng theo kinh, vừa học không rõ ràng. Bởi vì chính Thiện Trang là người trong Tịnh Độ nên Thiện Trang biết. Sau này mình học trong kinh thì mình thấy rất đáng tiếc, bởi vì mình không học những điều này. Cho nên mong quý vị hãy chú ý lắng nghe, hôm nay chúng ta đang vào Thất giác chi.

Như vậy Thất giác chi thật ra là bảy phần thôi: 1. Niệm giác chi; 2. Trạch pháp Giác chi; 3. Tinh tấn Giác chi; 4. Khinh an Giác chi; 5. Hỉ giác chi; 6. Định giác chi; 7. Xả giác chi. Cho nên gọi là Thất giác chi (thất là bảy), làm ánh sáng lớn, làm con mắt, tăng trưởng trí huệ. Quý vị thấy không ạ? [Thất giác chi] làm ánh sáng lớn, làm con mắt của mình và tăng trưởng trí huệ là nhờ Thất giác chi này. Cho nên mình muốn đến Niết Bàn thì mình tu pháp này. Tất nhiên phải tu Thất giác chi, Bát chánh đạo thì mới đến được Niết Bàn.

Đó là tầm quan trọng thứ hai. Tiếp theo là tầm quan trọng thứ ba. Trước khi giới thiệu vấn đề gì thì mình phải nói sự quan trọng của nó.

Tầm Quan Trọng Của Thất Giác Chi (3)

Này Bà Tất Tra, trong dòng Sát lợi có kẻ cắt tóc cạo râu, mặc y tu đạo, tu bảy pháp giác chi, không bao lâu là được thành Đạo.

Quý vị nhớ nha! Nếu quý vị tu đúng, tu Thất giác chi này không bao lâu thì được thành đạo. Vậy mình không học thì làm sao biết để tu, đúng không quý vị? Chúng ta phải học, biết Thất giác chi là gì, và vì sao đức Phật nói là tu không bao lâu thì sẽ thành đạo. Cho nên Thất giác chi cũng quan trọng, Bát chánh đạo cũng quan trọng, thậm chí Ngũ căn cũng quan trọng, Tứ niệm xứ cũng quan trọng. Trong đó nếu tu thành tựu một pháp thôi là thành tựu (thành đạo). Vậy thì chúng ta thử xem, chúng ta tu có được không. Muốn tu được hay không, thì chúng ta phải học đúng không ạ? Thật ra 37 phẩm trợ đạo hỗ trợ lẫn nhau, chứ không phải là rời nhau.

Rồi bây giờ đức Phật nói: Nếu trong dòng Sát đế lợi, người nào mà xuất gia, tu Bảy giác chi thì không bao lâu là được thành Đạo. Quý vị nhớ là không bao lâu là được thành Đạo rồi, nhanh lắm đó.

Vì sao? Con nhà tộc tính ấy mặc pháp y xuất gia, tu các phạm hạnh cao thượng, thì chính ngay trong hiện tại tự thân tác chứng, sự sinh đã dứt, phạm hạnh đã vững, điều cần làm đã làm xong, không còn tái sinh. Trong dòng Bà la môn, dòng Cư sĩ, dòng Thủ đà la mà có kẻ cắt bỏ râu tóc, mặc pháp y tu đạo, tu bảy pháp giác chi, không bao lâu cũng sẽ được thành Đạo như thế.

(Trích từ 5. Kinh Tiểu Duyên – Trường A Hàm).

Quý vị nhớ nha! Nếu xuất gia, tu theo Thất giác chi này thì không bao lâu cũng được thành Đạo. Vậy tại sao mình không tu? [Vì] mình không biết. Cho nên điều này quan trọng, tu không bao lâu sẽ được thành Đạo thôi.

Quý vị thấy đây là Thiện Trang trích từ ba bộ kinh. Thật ra Thất giác chi này, nếu quý vị đánh vào trong Đại tạng kinh để tìm, thì quá nhiều. Tại vì đây là một trong những đốt xương sống của tu hành, không học thì không biết. Vậy bây giờ làm sao để học? Chúng ta phải tìm hiểu từ từ, vừa rồi là mới giới thiệu Bảy chi phần, tức là bảy cái tên thôi. Bây giờ chúng ta sẽ vào rõ hơn.

Nói Rõ Hơn Về Thất Giác Chi (1)

(Tạm đánh số 1, vì còn phần số 2 nữa, bữa khác sẽ học tiếp).

“Bảy giác chi, nói là mười bốn, là những gì? Tức là bây giờ Bảy giác chi hay Thất giác chi, thật ra là nói thành mười bốn luôn, gồm những gì, thì bây giờ chúng ta coi thử.