Giảng Ký A Tỳ Đạt Ma Câu Xá Luận

4. Nhân để trợ sanh sân (thọ ưu).

1. Tánh nết quen sân: tức là người nào đó hay sân, quen sân rồi, thường những người làm lãnh đạo, làm lớn, trong nhà có quyền thế là dễ bị sân. Tại vì sao? Vì quen nết rồi, giàu có, ăn rồi sai người này, sai người kia, [tự hào] mình học giỏi, mình hơn người v.v… Cho nên quen sai người ta rồi nên dễ sân. Hoặc những người do tính nhiều đời nhiều kiếp cho nên dễ sân, đó là tính nết quen sân.

2. Không suy xét cao siêu: có nghĩa là mình không suy xét về nhân quả, nói chung là thiếu trí. Trí không nhiều nên không suy xét được gì hết, cứ thấy cảnh là sân, chuyện gì cũng sân, điều gì vừa bất như ý một cái là sân liền, điều gì vừa không hợp với ý mình là sân liền, không có suy xét. Cho nên ở đây gọi là công phu quán niệm, công phu Tứ niệm xứ yếu, những người mà tâm sân là tu Tứ niệm xứ yếu quá, nên dễ sân.

3. Thiếu sự học hiểu: sự học hiểu cũng quan trọng. Nếu mình học hiểu nhiều thì mình sẽ có tâm thông cảm với mọi người, mình sẽ thông cảm được nhiều hơn, rồi mình thấy rộng hơn. Tức là mình càng học thì mình thấy càng ngu, tức là mình biết không nhiều. Còn mình học ít quá là mình chấp vào điều đó, chỉ có tôi là đúng, còn ai cũng sai hết, do tâm như thế nên dễ sân hơn, ai nói ngược mình là sân. Còn trong khi học rộng nghe nhiều, biết nhiều, thì mình hiểu những gì mình biết chỉ là một phần rất nhỏ. Vì thế ai nói gì thì nói, không sao cả. Cho nên học hiểu cũng quan trọng lắm.

4. Thường gặp cảnh không tốt: tức là nếu mình thường gặp cảnh không tốt, ở trong nhà chẳng hạn, có đồng tu suốt ngày sân, vì sao suốt ngày sân? Vì họ gặp cảnh không tốt nhiều quá, suốt ngày chồng chửi, con la, người này nói, người kia nói, toàn cảnh không tốt, rồi nhà hàng xóm ồn ào v.v… cho nên họ sân, họ trách móc đủ các kiểu.

Cho nên cách thứ tư là tránh cảnh không tốt đi, mình ở nơi yên bình, vắng vẻ, ở một mình, v.v…. Nói chung có điều kiện thì né được duyên nào thì né, thì đỡ. Đừng gặp người ở trong nhà, biết người đó sân mình, ghét mình, bà con mình ghét mình, đồng tu mình ghét mình thì né đi, tránh đi, bớt cảnh không tốt, bớt những chuyện đó thì đỡ sân.

Như vậy ở đây là hết bốn điều này, còn phần cuối cùng Thiện Trang nói luôn cho hết bài hôm nay. Đó là 10 điều ác liên quan đến Tâm tham và Tâm sân:

Phân loại nghiệp: Tham và sân. Phân loại: Thân ác, Khẩu ác, và Ý ác. Thân ác có ba: Sát sanh, Trộm cắp, Tà dâm. Khẩu (miệng) ác có bốn: Nói dối, Nói đâm thọc, Nói ác khẩu, Nói nhảm nhí (nói ỷ ngữ). Ý ác có ba: Tham ác, Sân độc và Tà kiến ác.

Đối với tham, thì có xuất hiện ở: Trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói đâm thọc, nói nhảm nhí, tham ác, tà kiến ác. Chúng ta phân tích tại sao [tham] không xuất hiện ở sát sanh? Vì sát sanh thuộc về Sân. Quý vị phải sân thì quý vị mới giết chúng sanh được, cho nên tham không có.

Trộm cắp này là tham, là đương nhiên. Bởi vì mình tham, mình muốn lấy mà. Còn sân tại sao lại có ở trộm cắp? Tại vì nhiều khi mình ghét nên mình lấy.

Tà dâm thì thuộc về tham, chứ không có sân. Không có ai sân mà tà dâm hết, phải có sự ham muốn, tham thì mới tà dâm được.

Nói dối thì vừa có nguyên nhân nằm ở tham, và cũng có khi sân thì nói dối. Nói đâm thọc cũng vậy, mình tham cho nên mình nói đâm thọc, muốn được điều gì đó, hoặc muốn chia rẽ do ganh ghét thì nói đâm thọc. Nói ác khẩu thì không thuộc về tham mà thuộc về sân, sân mới nói những lời không tốt, nói lời chửi mắng. Nói nhảm nhí (ỷ ngữ) là vừa tham vừa sân.

Tham ác là thuộc về tham, là đương nhiên. Sân là thuộc về sân. Còn Tà kiến là thuộc về tham, không thuộc về sân. Như chúng ta phân tích lúc đầu, lúc đang sân thì không cần Tà kiến hay không Tà kiến đâu, mà lúc đó đang ở trạng thái cảm xúc mình bùng lên, cho nên không liên quan đến Tà kiến.

Chúng ta đã học hết bài này, như vậy quý vị làm quen với lộ trình tâm này nha. Quý vị cứ từ từ, mình về và thử phân tích mấy [sát na tâm] này, quý vị sẽ thấy rõ ràng hơn. Thật ra, mỗi tâm mình học, ví dụ như tâm sân, thực tế là mình học một dòng [ngang] thôi, mỗi cái là một dòng vậy thôi. Cho nên nếu ai về [nhà] có thời gian, hãy phân tích thử mấy trạng thái tham này, tương tự như vậy, mình đổi tham sang trường hợp si, v.v… Đổi thử rồi phân tích theo 17 sát na tâm này. Nếu ai phân tích được là hiểu được lộ trình tâm rồi đó.

Ở đây đơn giản như này, nếu mình học không hiểu rõ lắm, thì ví dụ bốn cái trên mình chia ra, mỗi cái 17 x 4 = 68. Thực tế có thể không phải là như vậy, nhưng mình tạm suy nghĩ như vậy. Giới thiệu cho quý vị thôi, chứ tâm này chưa học, từ từ rồi học, mình phân tích tới phân tích lui, xuôi ngược một hồi là mình sẽ hiểu. Môn Vi Diệu Pháp này hay lắm, học điều nào là hiểu điều đó, rất rõ ràng. Và như thế thì mình mới tu Tứ niệm xứ được, và những điều đó cũng giúp cho mình thay đổi tư duy, thay đổi suy nghĩ, dần dần sẽ giúp bớt Phiền não. Trong 7 cách đoạn trừ Phiền não, trong đó có một cách là do tri kiến [mà] được đoạn trừ.

Như vậy, hôm nay thời gian hết rồi, Thiện Trang đã [giảng] quá giờ rồi, hẹn quý vị hôm khác. Ai muốn hỏi gì thì cũng có thể bình luận dưới bài giảng này trên kênh YouTube Thích Thiện Trang hoặc Facebook Thích Thiện Trang. Quý vị có thể bình luận, thứ Sáu Thiện Trang sẽ trả lời. Hôm nay thời gian đến đây, hẹn quý vị hôm khác. Mời quý vị chúng ta cùng hồi hướng.

“Chúng sanh vô biên thệ nguyện độ

Phiền não vô tận thệ nguyện đoạn

Pháp môn vô lượng thệ nguyện học

Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành”.

“Nguyện đem công đức này

Hướng về khắp tất cả

Đệ tử cùng chúng sanh

Đều trọn thành Phật đạo”.

A Mi Đà Phật!

Giảng Ký Câu Xá Luận Và Tinh Hoa Kinh Luận - Bài 48

Giảng giải: Thầy Thích Thiện Trang

Giảng ngày: 02/07/2025

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật!

Nam Mô A Mi Đà Phật!

Kính chào toàn thể quý vị đồng tu! Hôm nay [là] thứ Tư, chúng ta học về Câu Xá Luận Và Tinh Hoa Kinh Luận, bài thứ 48. Việc đầu tiên là Thiện Trang củng cố lại phần kiến thức chúng ta đã học, chúng ta học nền tảng trong Kinh A Hàm, Kinh Nikaya và một số phần Kinh luận khác, đồng thời chúng ta học về tạng Vi Diệu Pháp, và tinh hoa Vi Diệu Pháp thuộc Nam truyền, học thêm tinh hoa của Luận Câu Xá (chúng ta mới học một phần thôi).

Hôm nay, đầu tiên chúng ta sẽ giới thiệu một câu chuyện, câu chuyện này cũng quan trọng, nằm trong kiến thức của Vi Diệu Pháp. Đó là nếu mình biết dùng tâm [để] tu tập, thì dù việc làm không lớn, không dùng thân thể nhiều, nhưng phước báu hoặc công đức rất lớn. Quý vị coi trong Tích Truyện Pháp Cú, có câu chuyện thứ hai gọi là ‘Khóc Đòi Những Chuyện Ở Trên Trời’.

Lúc đó, có một ông Bà la môn, ông này thì khá là keo kiệt, cho nên ổng không cho ai vật gì hết. Ổng có một đứa con trai duy nhất hết sức cưng quý. Ổng cưng [người] con trai [này] dữ lắm, ổng muốn cho đứa con đó đồ trang sức. [Nhưng] ông biết là đem cho thợ bạc trạm trổ thì phải trả tiền công, ổng sợ tốn tiền công [nên] tự tay [mình] đập miếng vàng, gò thành một đôi bông hoa tai sáng bóng để đeo cho con. Vì ổng không muốn cho ai tiền gì hết.

Năm con trai của ổng 16 tuổi thì bị bệnh vàng da, bà mẹ thấy vậy [nên] rất sốt ruột, hối đi mời thầy thuốc về chữa bệnh, nhưng ổng thì không muốn vì sợ tốn tiền. Thương con, nhưng lại sợ tốn tiền. Cho nên ổng mới tìm cách đi tới coi các thầy thuốc chữa bệnh ra sao, cách chữa thế nào, ổng học các cách đó. Thế là ổng về, tự đi kiếm lá cây, vỏ cây rừng, rồi tự chế ra thuốc như là thầy thuốc chuyên nghiệp để cho con uống.

Quý vị thấy không? Keo [kiệt] đến mức đó, ổng cố gắng học bằng mọi cách [để không phải mất tiền]. Giống như ở thế gian mình muốn đỡ tốn tiền thì mình cố gắng mình học hết để mình tự làm. Nhưng bệnh của con ổng thì càng ngày càng tệ, cuối cùng thì hết phương cứu chữa. Lúc đó, ổng thấy áp lực quá, cuối cùng cũng phải đi mời thầy thuốc đến. Lúc vị thầy thuốc tới thì thấy người này bệnh nặng quá rồi, cho nên là hết cách. Ông [thầy thuốc] đó tìm cách tránh luôn, bảo là ổng bận quá, rồi ổng đi. Như vậy là hết cách.

Lúc đó, tuy rằng đứa con mình sắp chết rồi, mà ổng còn sợ những người đến thăm con ổng dòm ngó của [cải] trong nhà, nên ổng đem đứa con ra khỏi nhà, bỏ cho nằm ở ngoài thềm. Ai có tới thăm thì thăm ở ngoài ấy, khỏi phải vô nhà nhòm ngó tài sản. Quý vị thấy thời đức Phật mà có người keo cỡ đó.

Sáng hôm đó, đức Phật quán sát thử coi ai có lập nguyện với chư Phật trong đời trước hay là những người có căn lành tròn đầy có thể đi xuất gia học đạo v.v… đáng độ thì Ngài sẽ độ. Bữa đó, Ngài quan sát bằng Thiên nhãn thấy ông Trưởng giả và đứa con như vậy, nên Ngài mới tới nhà ông đó. Tới đó thì thấy đứa con lúc đó bệnh [nặng] lắm rồi, nó nằm đó, quay mặt vào nhà, cũng không thấy được Phật. Cho nên, Phật mới phóng hào quang để cho nó quay lại nhìn đức Phật. Nó rất quý mến Phật, nhưng lúc đó đã hết sức, rất đuối rồi, nên cũng không chắp tay nổi, nhúc nhích tay cũng không nhúc nhích được nữa. Nó nói: “Vì cha con quá ngu xuẩn mà không đem được ân đức gì đến cho Phật, con cũng [không] nghe pháp được, giờ đây tay con cũng không nhúc nhích được rồi, con cũng chẳng làm gì được nữa, cho nên con cũng chỉ đặt lòng tin vào đức Phật thôi!” Đức Phật nói: “Vậy là đủ rồi!” Ngài nói xong thì từ từ Ngài đi.

Đức Phật biết mà, lựa lúc nào đi thì Ngài đi thôi. Cho nên Ngài đi xa một đoạn khuất tầm mắt, thì con trai của ông Trưởng giả đó tắc thở, chết. Quý vị biết đứa con đó sanh về đâu không ạ? Do có lòng tin như vậy, nên nó sanh lên trời Tam Thập Tam (trời Đao Lợi). Quý vị thấy, chỉ một việc làm rất nhỏ thôi, là [đặt] lòng tin với Phật trước khi mạng chung, thì cũng đủ phước báu để sanh lên cõi trời Tam Thập Tam (trời Đao Lợi).

Lúc đó ông Bà la môn mới đem đứa con trai ra bãi thiêu rồi đứng khóc. Lúc đó người con trai sanh lên trời Đao Lợi rồi, thấy [mình] có phước báu này kia, nên mới quán sát thử coi tại sao mình được như vậy. Biết tình trạng như vậy nên đứa con muốn quay trở lại giúp cha của mình, để cha mình cải sửa bớt tính đó đi, chứ keo kiệt quá.

Đứa con mới quay trở lại bãi thiêu đó, biến ra [vị chư Thiên] để hỏi. Ông Bà la môn đó thấy người có tướng tá đẹp như vậy nên cũng hỏi xem thế nào. Nói chung, qua một đoạn đối thoại thì đứa con chỉ cho ổng để ổng khỏi đau khổ nữa. Vị đó kêu đi tìm bánh xe bằng mặt trời, mặt trăng. Ông này kêu [cái] gì ổng cũng cho được, nhưng cái đó thì không cho được. Vị đó mới nói là người chết thì không thể nào tìm lại được, con ông đã chết rồi thì ông không thể tìm lại được, khó hơn là tìm bánh xe làm bằng mặt trời, mặt trăng vậy đó. Thế là ổng hiểu ra, rồi ổng hỏi ai vậy? [Vị đó] nói: “Tôi chính là con của ông đây. Lúc trước ông như vậy, như vậy đó… Giờ tôi được sanh lên trời Tam Thập Tam rồi, do có niềm tin đó. Rất tốt! Vì vậy, ông hãy về làm phước đi, tới nghe đức Phật thuyết pháp đi”.

[Vị đó] mới truyền cho ổng lãnh thọ Năm giới và quy y Tam Bảo, tự quy y và giữ Năm giới. Sau đó ổng về nhà, kể lại chuyện cho bà vợ, nói với vợ là hãy chuẩn bị, tôi sẽ đi thỉnh Sa môn Cồ Đàm đến nhà để cúng dường. Hôm sau, đức Phật nhận lời và đến nhà ổng nhận cúng dường. Lúc đó đức Phật thuyết bài pháp kể lại về câu chuyện đó. Ổng nói là: “Có phải là ngoài con của ông ra, còn có người nhờ có niềm tin đối với Phật mà được sanh lên cõi Trời hay không? Đức Phật nói là: “Chẳng phải có một, hai hay ba trăm người, mà có vô số người đặt niềm tin nơi Ta, mà được sanh lên làm chư Thiên (tức là sanh lên trời)”. Và sau đó đức Phật mới bảo vị chư Thiên đó hiện ra cùng với tòa lâu đài cho mọi người thấy. Mọi người thấy rất hoan hỉ. Đức Phật mới nói bài kệ:

“Ý dẫn đầu các pháp

Ý làm chủ ý tạo

Nếu với ý thanh tịnh

Nói lên hay hành động

An lạc bước theo sau

Như bóng không rời hình …”

Bài kệ này rất nổi tiếng, nói về tầm quan trọng của ý. Chúng ta học trong bộ Vi Diệu Pháp, bộ A Tỳ Đàm này, thì thấy ý rất quan trọng. Quý vị thấy là tại sao trong bài pháp đó ghi là 84. người được Pháp nhãn thanh tịnh, chứng quả Dự lưu. Trong đó ông Bà la môn keo kiệt thì cũng đắc quả Dự lưu và con của ông (người được sanh làm chư Thiên) cũng đắc quả Dự lưu. Quý vị thấy có tuyệt vời không? Cho nên nếu mình không học, mình cứ nghĩ là tu hành rất khó khăn, thế này thế kia... Nhưng thật ra, nếu mình học, mình biết rồi thì mình đổi tâm, đổi ý, thì thành tựu của mình lớn lắm, dù là việc làm nhỏ. Cho nên chúng ta hãy cố gắng học.

Hôm nay, chúng ta vào phần nền tảng, đó là:

Hai Pháp Khiến Cho Người Sinh Vào Nhà Bần Tiện Và Hai Pháp Khiến Cho Người Sinh Vào Nhà Hào Tộc

(Kinh Tăng Nhất A Hàm)

Tôi nghe như vầy: Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ Đà, nước Xá vệ. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ kheo:

“Có hai pháp khiến cho người sinh vào nhà bần tiện. Hai pháp gì? Bất hiếu cha mẹ, các bậc sư trưởng; cũng không thừa sự người hơn mình. Này Tỳ kheo, có hai pháp này khiến cho người sinh vào nhà bần tiện.

Quý vị thấy có những người sinh vào nhà bần tiện, ví dụ như đời này chúng ta sinh vào nhà bần tiện, là do hai pháp: Thứ nhất là bất hiếu với cha mẹ và các bậc Sư trưởng, những người hơn mình. Thứ hai là không thừa sự, tức là [không] vâng theo, làm theo, phục tùng những người hơn mình. Đó là tâm đố kỵ. Rồi đối với cha mẹ không tốt, đối với bậc thầy hoặc người lớn không tốt, thì sẽ bị sinh vào nhà bần tiện. Còn ngược lại là:

Tỳ kheo nên biết, lại có hai pháp, sẽ khiến người sinh vào nhà hào tộc. Hai pháp gì? Cung kính cha mẹ, anh em, dòng họ, đem những gì có được của nhà mình ra bố thí. Này Tỳ kheo, có hai pháp này, sẽ sinh vào nhà hào tộc.

Như vậy, này các Tỳ kheo, hãy học điều này".

Các Tỳ kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

Tức là hai pháp để được sinh vào nhà hào tộc là: cung kính cha mẹ, anh em, dòng họ và đem những gì có được của nhà mình ra bố thí. Mình phải có tâm như thế, không phải một hồi rồi mình làm tùm lum, như thế là không được. Đây là pháp nhân gian đơn giản.

(Kinh Số 7 – Phẩm Khuyến Thỉnh Thứ 19 – Kinh Tăng Nhất A Hàm).

Quý vị thấy trong Kinh A Hàm hay Kinh Niyaya có rất nhiều pháp căn bản, điển hình là pháp căn bản vừa rồi. Bữa nay biết rồi nha! Đừng đổ lỗi cho ai, nhiều khi mình nghèo, mình thế này thế kia rồi cứ đổ lỗi, thật ra là do mình làm từ đời trước.

5 Nghề Người Cư Sĩ Không Nên Làm

(Kinh Tăng Chi Bộ)

- Có năm nghề buôn bán này, này các Tỷ kheo, một nam Cư sĩ không nên làm. Thế nào là năm?

(1) Buôn bán đao kiếm, (2) buôn bán người, (3) buôn bán thịt, (4) buôn bán rượu, (5) buôn bán thuốc độc.

Có năm nghề buôn bán này, này các Tỷ kheo, một nam Cư sĩ không nên làm.

((5.177) Người Buôn Bán: Vanijja – Chương 5 Pháp – Kinh Tăng Chi Bộ).

Quý vị thấy rõ đây là 5 nghề mà người Cư sĩ không nên làm: Thứ nhất là buôn bán đao kiếm, tức là buôn bán vũ khí, đao kiếm là không nên. Hai là buôn bán người, thời xưa cũng có mà thời nay cũng có. Ba là buôn bán thịt. Thứ tư là buôn bán rượu. Hôm bữa có người hỏi có buôn bán rượu được không? Thiện Trang nói là không nên, ở đây đức Phật nói như vậy. Rượu này, thời xưa là rượu nặng, bây giờ có rượu nhẹ hơn, nhưng dù có rượu nhẹ hơn thì chúng ta cũng nên suy xét lại, có thể là nhẹ nghiệp hơn thôi. Năm là buôn bán thuốc độc. Năm nghề này thì không nên làm và đó cũng thuộc về Chánh mạng.

Cho nên quý vị thấy trong Ngũ giới có không sát sanh, không trộm cắp, không tà dâm v.v… Chúng ta thấy có năm điều này. Mặc dù đức Phật nói là không nên làm, không nên thôi, chứ không phải là bắt buộc. Đức Phật không bắt buộc, nhưng tốt nhất là đừng nên làm, vì tạo nghiệp không tốt. Quý vị thấy không? Đức Phật dạy rất rõ ràng, chi tiết.

Và có người nói muốn buôn bán thành công, buôn bán muốn giàu có thì làm sao? Đức Phật dạy luôn, mời quý vị xem bài kinh dạy buôn bán làm sao để giàu.

Vì Sao Có Người Buôn Bán Thành Công, Có Người Buôn Bán Thất Bại…?

(Theo Kinh Tăng Chi Bộ)

Tôi nghe như vầy: Một thời, Thế Tôn trú ở Xá Vệ, tại Kỳ Viên, trong vườn ông Cấp Cô Độc.

Bấy giờ, Tôn giả Xá Lợi Phất đến bạch Thế Tôn:

— Bạch Thế Tôn, vì nhân gì, duyên gì, trong thế gian này có hạng người buôn bán thất bại, có hạng người buôn bán thành công vừa đúng mức, có hạng người buôn bán thành công hơn mức, và có hạng người buôn bán thành công vượt mức?

Quý vị thấy chưa? Đây là một vấn đề [mà] rất nhiều người quan tâm, bởi vì ở thế gian rất nhiều người muốn buôn bán [thành công]. Đây là ngài Xá Lợi Phất hỏi đức Phật, có bốn hạng người: Một hạng người buôn bán thất bại; một hạng người buôn bán thành công vừa đúng mức, vừa đủ duy trì sự sống thôi. Còn có người buôn bán thành công hơn mức mình dự định, lại có người buôn bán thành công vượt mức luôn, rất là rực rỡ. Vậy nguyên nhân là gì? Do nhân gì, duyên gì? Quý vị thấy hay không? Trong kinh, đức Phật nói hết, dạy hết, tại sao không học? Quý vị học Đệ Tử Quy thì đâu có đâu. Đảm bảo ở đây có, [mà còn] hay hơn.

Thế Tôn trả lời:

— Này Xá Lợi Phất, có bốn hạng người được thấy trong đời.

1. Ở đây, có người đến vị Sa môn hay Bà la môn, nói: “Bạch Tôn giả, con xin dâng cúng vật thực cho Tôn giả, xin Tôn giả từ bi thọ nhận”. Nhưng người ấy không thực hiện việc cúng dường như đã nói.

Sau khi mệnh chung, người ấy sanh vào loài người, dù thực hành nghề buôn bán nào, mọi việc đều thất bại, không thành công.

Hạng người thứ nhất, mình nói đơn giản là hứa mà không làm, tức là hứa thì hứa ghê lắm. Ở đây là cúng dường Sa môn, Bà la môn, là cúng dường cho người xuất gia. Nhưng thời đức Phật, người xuất gia có cả ngoại đạo nữa. Quý vị thấy tuy là như vậy, [nhưng] chúng ta có thể mở rộng ra là không chỉ cúng dường Sa môn, Bà la môn đâu. Nói chung là hứa mà không làm, mình hứa cho ai cái gì đó, mình hứa tặng ai cái gì đó v.v… cuối cùng mình không làm, thì đời sau mình buôn bán sẽ thất bại. Kiểu vậy đó! Cho nên tại sao lại như vậy, đức Phật nói rất rõ ràng. Đó là hạng người thứ nhất. Quý vị nhớ nha! Đây là nói trước rồi, mà không thực hiện như đã nói.

2. Lại nữa, có người đến vị Sa môn hay Bà la môn, nói: “Con xin dâng cúng vật thực như vậy…”, và có dâng cúng, nhưng không đúng như đã hứa, hoặc ít hơn lời đã nói.

Người ấy sau khi mệnh chung, sanh vào loài người, dù thực hành nghề buôn bán nào, chỉ thành công vừa đúng mức, không hơn không kém.

Quý vị thấy không? Vấn đề là họ cũng có làm, nhưng họ làm không đúng như đã hứa, tức là mình làm ít hơn. Giống như quý vị cho người xuất gia nào đó thứ gì đó, hứa cho cha mẹ 5 triệu [chẳng hạn], nhưng cuối cùng cho có 4 triệu thôi. [Cho] ít hơn [như] lời đã hứa thì không được nhiều, cũng thành công nhưng thành công vừa đúng mức thôi. Cũng có đó, chứ không phải không có thành công.

3. Lại nữa, có người đến vị Sa môn hay Bà la môn, nói: “Con xin dâng cúng vật thực như vậy…”, và thật sự dâng cúng đúng như đã hứa.

Người ấy sau khi mệnh chung, sanh vào loài người, dù thực hành nghề buôn bán nào, sẽ thành công đúng mức như ý muốn.

Quý vị thấy không ạ? Tại sao nhiều người không đúng như ý muốn, [hạng người thứ 2] là mới đúng mức thôi, còn [hạng người thứ 3] này là thành công đúng như ý muốn, tức là thành công hơn nhiều đấy. Quý vị nhớ là mình hứa rồi thì mình làm đúng như vậy. Nhiều người hay thích hứa hẹn lắm, hứa hẹn lung tung rồi không làm, thì tương lai làm ăn thất bại. Nhớ là hứa hẹn với người khác [thì phải làm]. Đây là nói Sa môn hay Bà la môn, nhưng mình phải hiểu là cũng đối với người khác nữa. Tại hồi xưa ở Ấn độ không có cho ai, ít có cho người ngoài, đây mình phải hiểu là như vậy.

Rồi còn muốn thành công rực rỡ thì là hạng người thứ 4.

4. Lại nữa, có người đến vị Sa môn hay Bà la môn, nói: “Con xin dâng cúng vật thực như vậy…”, và dâng cúng vật thực nhiều hơn, tốt hơn điều đã hứa. Người ấy sau khi mệnh chung, sanh vào loài người, dù thực hành nghề buôn bán nào, sẽ thành công vượt mức, hơn cả điều mong đợi.

— Này Xá Lợi Phất, đây là bốn hạng người được thấy trong đời.

(Kinh Buôn Bán (Vaṇijja Sutta) - Tăng Chi Bộ Kinh – Chương Bốn Pháp – Kinh số 79).

Quý vị thấy, nếu mình hứa với người ta như vậy, mà sau này mình cho hơn cả điều đã hứa, thì sau này thành công vượt mức mong đợi. Buôn bán hay làm gì cũng thành công, cho nên ai làm nghề kinh doanh thì nhớ nha, thà đừng hứa, hứa rồi thì phải làm. Hứa mà không làm là buôn bán thất bại. Nếu hứa mà làm đúng vậy, thì thành công vừa đúng như mong đợi. Còn nếu muốn vượt [ngoài] mong đợi, là hứa một [nhưng] cho phải hơn cả một. Còn nếu mà hứa rồi mà cho ít, thì thành công vừa mức thôi. [Như vậy] có 4 mức. Quý vị thấy hay không ạ? Thật ra những vấn đề này trong kinh đều nói cả. Những nền tảng này quý vị học Thái Thượng Cảm Ứng Thiên làm gì có, chỉ có đức Phật mới có đầy đủ trí tuệ chia sẻ như vậy.

Như vậy, hôm nay chúng ta biết luôn nội dung cung cấp cho người kinh doanh. Đó là phần kiến thức thế gian, bây giờ chúng ta vào phần kiến thức xuất thế gian.

Cần Hiểu Rõ Chính Xác Về Nghiệp Và Tái Sinh

(Theo Kinh Trung Bộ)

Bài kinh này rất dài, cho nên Thiện Trang chỉ cắt một đoạn thôi, nhưng đoạn này vẫn còn dài, quý vị cố gắng theo dõi.

- Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời; bạch Thiện Thệ nay đã đến thời, Thế Tôn hãy phân tích đại phân biệt về nghiệp! Sau khi nghe Thế Tôn, các Tỷ kheo sẽ thọ trì. (Tức là lúc đó ngài A Nan bạch như vậy. Đoạn trước Thiện Trang không cần nêu).

- Vậy này Ānanda, hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ nói.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tôn giả Ānanda vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

- Này Ānanda, có bốn loại người này có mặt ở đời. Thế nào là bốn? Ở đây, này Ānanda (ngài A Nan), có người sát sanh, lấy của không cho, sống tà hạnh trong các dục, nói láo, nói hai lưỡi (nói hai chiều), nói lời ác khẩu, nói lời phù phiếm, có tham dục, có sân tâm, có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, Địa ngục. (Như vậy người làm bất thiện nghiệp thì ở đây nói sanh vào ác thú và đọa xứ Địa ngục (đường ác đó)).

Nhưng ở đây, này Ānanda, có người sát sanh… có tà kiến (giống như ở trên); sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này.

Có nghĩa là tuy là hai người làm nghiệp bất thiện, nhưng một người thì sanh vào Địa ngục, đọa đường ác, còn một người thì lại sinh vào cõi lành (cõi Trời, cõi Người). Cho nên cùng làm việc như vậy nhưng khác nhau đó. Cho nên đức Phật nói không phải chắc chắn 100% tất cả những người làm việc ác đều bị đọa, đó là vấn đề. Còn những người ngoại đạo thì người ta sẽ nói là làm việc ác sẽ đọa hết. Cho nên ở đây tại sao lại như vậy, thì bài kinh này sẽ giải thích vấn đề đó.

Đó là hai hạng người rồi. Hạng người thứ 3:

Ở đây, này Ānanda, có người từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ bỏ nói láo, từ bỏ nói hai lưỡi, từ bỏ nói ác khẩu (nói chung là giống như trên, chỉ bỏ chữ từ thành từ bỏ, tức là tu hành Thập thiện) từ bỏ nói lời phù phiếm, từ bỏ tham dục, từ bỏ sân tâm, có Chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy được sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này (điều này đương nhiên chúng ta hay nghe, quen rồi).

Nhưng ở đây, này Ānanda, có người từ bỏ sát sanh… có Chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, Địa ngục.

Thấy chưa? Không phải là làm thiện rồi có Chánh kiến hoàn toàn như vậy (Chánh kiến này là Chánh kiến thế gian) mà được lên cõi ngon đâu, mà vẫn đọa đó. Vậy vấn đề nằm ở đâu?

Ở đây, này Ānanda, có vị Sa môn hay Bà la môn nhờ nhiệt tâm, nhờ tinh tấn, nhờ cần mẫn, nhờ không phóng dật, nhờ Chánh tác ý, nên tâm nhập định. Khi tâm nhập định, nhờ Thiên nhãn thanh tịnh siêu nhân, vị ấy thấy có người ở đây sát sanh, lấy của không cho, sống tà hạnh trong các dục, nói láo, nói hai lưỡi, nói ác khẩu, nói lời phù phiếm, có tham dục, có sân tâm, có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, Địa ngục. Vị ấy nói như sau: "Thật sự có những ác nghiệp, có quả báo ác hạnh. Và ta đã thấy có người ở đây sát sanh… có tà kiến (tức là làm các việc ác như vậy cuối cùng đọa vào các đường ác); sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục". Vị ấy nói như sau: "Chắc chắn tất cả mọi người sát sanh… có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, họ đều sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục" (nói chung sau khi chết họ đều sanh vào đọa xứ Địa ngục, như vậy họ cho là biết chân chánh). Những ai biết như vậy, những vị ấy biết một cách chơn chánh. Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà trí. Như vậy, điều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình hiểu rõ, ở đây, vị ấy nắm giữ, chấp trước và tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chơn thực, ngoài ra đều là hư vọng".

Thật ra họ nghĩ như vậy, nhưng thực tế không phải như vậy. Quý vị hiểu không? Đoạn này nói lại những lời của người tu ngoại đạo, người ta nhập định, có Thiên nhãn nên họ thấy có người làm thiện, làm lành theo Thập thiện, khi chết thì sẽ sanh vào cõi thiện (cõi Trời, cõi Người), và họ thấy những người ác thì chết xong sanh vào đường ác, [nên] họ nói như vậy. Điều đó thì đức Phật nói là không đúng. Như vậy là không đúng nha! Tức là những người đó là tà, tại vì không hẳn đúng như vậy, tại vì không đúng hết cho [tất cả] trường hợp. Đức Phật đưa ra 4 trường hợp, còn họ chỉ đưa ra được 2 trường hợp thôi.

Ở đây, này Ānanda, có Sa môn hay Bà la môn, nhờ nhiệt tâm… vị ấy thấy có người ở đây sát sanh… có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy được sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Vị ấy nói như sau: "Thật sự không có những ác nghiệp, không có quả báo ác hạnh. Và ta đã thấy có người ở đây sát sanh… có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, được sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Vị ấy nói như sau: "Chắc chắn tất cả mọi người sát sanh… có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, họ đều được sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này". Những ai biết như vậy, những vị ấy biết một cách chơn chánh. Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà trí. Như vậy, điều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình hiểu rõ, ở đây, vị ấy nắm giữ, chấp trước và tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chân thực, ngoài ra đều là hư vọng".

Ở đây cũng tương tự như vậy, tức là có những người Bà la môn, do họ nhập định, họ thấy như vậy. Họ thấy những người sát sanh… rồi cuối cùng sanh vào cõi Trời, cõi Người, thì họ cho là ai sát sanh cũng lên được, họ cho là như vậy. Cho nên họ cũng tà luôn, đoạn này chỉ lặp lại thôi.

Ở đây, này Ānanda, có Sa môn hay Bà la môn, nhờ nhiệt tâm… vị ấy thấy có người ở đây từ bỏ sát sanh… có Chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Vị ấy nói như sau: "Thật sự có những thiện nghiệp, có quả báo thiện hạnh. Và ta đã thấy có người ở đây từ bỏ sát sanh… có Chánh kiến, sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này". Vị ấy nói như sau: "Chắc chắn tất cả mọi người từ bỏ sát sanh… có Chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, họ đều sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Những ai biết như vậy, những vị ấy biết một cách chơn chánh. Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà trí. Như vậy, điều này vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình hiểu rõ, ở đây, vị ấy nắm giữ, chấp trước và tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chơn thực, ngoài ra đều là hư vọng".

Rồi lại có những Bà la môn hay Sa môn, họ nhập định thấy những người từ bỏ sát sanh, có Chánh kiến rồi sanh vào cõi lành, thì họ lại cho tất cả đều như vậy. Đức Phật nói điều này cũng không đúng.

Ở đây, này Ānanda, có Sa môn hay Bà la môn, nhờ nhiệt tâm… vị ấy thấy có người từ bỏ sát sanh… có Chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy bị sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, Địa ngục. Vị ấy nói như sau: "Thật sự không có những thiện nghiệp, không có quả báo thiện hạnh. Và ta đã thấy có người ở đây từ bỏ sát sanh… có Chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy bị sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, Địa ngục". Vị ấy nói như sau: "Chắc chắn tất cả mọi người từ bỏ sát sanh… có Chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, họ đều bị sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, Địa ngục. Những ai biết như vậy, những vị ấy biết một cách chân chánh. Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà trí. Như vậy, điều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình hiểu rõ, ở đây, vị ấy nắm giữ, chấp trước và tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chân thực, ngoài ra đều là hư vọng".

Trường hợp thứ tư là những người Sa môn, Bà la môn nhập định, họ thấy những người có Chánh kiến, làm tốt, nhưng cuối cùng chết đọa vào Địa ngục, Ngạ quỷ. Họ thấy như vậy nên họ cho là không có quả báo thiện nghiệp, thiện hạnh, cho nên họ cũng tà luôn. Ở đây chúng ta chỉ cần lướt qua đoạn đó. Chúng ta chỉ cần nghe đoạn này.

Ở đây, này Ānanda, Sa môn hay Bà la môn nào nói như sau: “Chắc chắn có ác nghiệp, có quả báo ác nghiệp". Như vậy, Ta chấp nhận cho vị ấy.

Vị ấy nói như sau: "Tôi đã thấy ở đây có người sát sanh… có tà kiến, sau khi thân hoại mạng chung, tôi thấy người ấy sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, Địa ngục". Như vậy, Ta cũng chấp nhận cho vị ấy.

Còn nếu vị ấy nói như sau: "Chắc chắn tất cả những ai sát sanh… có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, họ đều sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, Địa ngục", như vậy, Ta không chấp nhận cho vị ấy.

Có nghĩa là không hẳn tất cả những người sát sanh, trộm cắp, tà dâm cho đến tà kiến, sau khi chết đều đọa hết. Đức Phật không công nhận điều đó. Tức là có quả báo của ác nghiệp, có nghiệp, và thông thường những người tạo nghiệp như vậy, chết thì sẽ đọa, nhưng không phải chắc chắn như vậy. Đức Phật nói như vậy thôi. Ở đây, người ta cũng tuyên bố y chang như vậy. Quý vị có thể coi kỹ.

Và nếu vị ấy nói như sau: "Những ai biết như vậy, những vị ấy biết một cách chân chánh. Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà trí"; như vậy, Ta không chấp nhận cho vị ấy.

Điều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình hiểu rõ, ở đây, vị ấy nắm giữ, chấp trước và tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chơn thực, ngoài ra đều là hư vọng". Như vậy, Ta cũng không chấp nhận cho vị ấy. Vì cớ sao? Khác như vậy, này Ānanda, là trí của Như Lai về Đại phân biệt về nghiệp.

Ở đây, này Ānanda, Sa môn hay Bà la môn nào nói như sau: "Chắc chắn không có ác nghiệp, không có quả báo ác hạnh". Như vậy, Ta không chấp nhận cho vị ấy.

Và vị ấy nói như sau: "Tôi đã thấy ở đây có người sát sanh… có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, tôi thấy người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này". Như vậy, Ta chấp nhận cho vị ấy.

Còn nếu vị ấy nói như sau: "Chắc chắn tất cả những ai sát sanh… có tà kiến, tất cả sau khi thân hoại mạng chung, họ đều sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này"; như vậy, Ta không chấp nhận cho vị ấy.

Và nếu vị ấy nói như sau: "Những ai biết như vậy, những vị ấy biết một cách chơn chánh. Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà trí"; như vậy, Ta không chấp nhận cho vị ấy.

Điều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình hiểu rõ, ở đây, vị ấy nắm giữ, chấp trước và tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chơn thực, ngoài ra đều là hư vọng". Như vậy, Ta cũng không chấp nhận cho vị ấy. Vì cớ sao? Khác như vậy, này Ānanda, là trí của Như Lai về Đại phân biệt về nghiệp.

Ở đây, này Ānanda, Sa môn hay Bà la môn nào nói như sau: "Chắc chắn có thiện nghiệp, có quả báo thiện hạnh". Như vậy, Ta chấp nhận cho vị ấy.

Và vị ấy nói như sau: "Tôi đã thấy ở đây có người từ bỏ sát sanh... có Chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, tôi thấy người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này". Như vậy, Ta cũng chấp nhận cho vị ấy.

Còn nếu vị ấy nói như sau: "Chắc chắn tất cả những ai từ bỏ sát sanh… có Chánh kiến, tất cả sau khi thân hoại mạng chung; họ đều sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này"; như vậy, Ta không chấp nhận cho vị ấy.

Và nếu vị ấy nói như sau: "Những ai biết như vậy, những vị ấy biết một cách chân chánh. Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà trí"; như vậy, Ta cũng không chấp nhận cho vị ấy.

Điều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình hiểu rõ, ở đây, vị ấy nắm giữ, chấp trước và tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chơn thực, ngoài ra đều là hư vọng". Như vậy, Ta cũng không chấp nhận cho vị ấy. Vì cớ sao? Khác như vậy, này Ānanda, là trí của Như Lai về Đại phân biệt về nghiệp.

Ở đây, này Ānanda, Sa môn hay Bà la môn nào nói như sau: "Chắc chắn không có thiện nghiệp, không có quả báo thiện hạnh ". Như vậy, Ta không chấp nhận cho vị ấy.

Và vị ấy nói như sau: "Tôi đã thấy ở đây có người từ bỏ sát sanh… có Chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, tôi thấy người ấy sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, Địa ngục". Như vậy, Ta chấp nhận cho vị ấy.

Còn nếu vị ấy nói như sau: "Chắc chắn những ai từ bỏ sát sanh… có Chánh kiến, tất cả sau khi thân hoại mạng chung, họ đều sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, Địa ngục"; như vậy, Ta cũng không chấp nhận cho vị ấy.

Và nếu vị ấy nói như sau: "Những ai biết như vậy, những vị ấy biết một cách chân chánh. Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà trí"; như vậy, Ta cũng không chấp nhận cho vị ấy.

Điều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình hiểu rõ, ở đây, vị ấy nắm giữ, chấp trước và tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chơn thực, ngoài ra đều là hư vọng". Như vậy, Ta cũng không chấp nhận cho vị ấy. Vì cớ sao? Khác như vậy, này Ānanda, là trí của Như Lai về Đại phân biệt về nghiệp.

Tóm lại ở đoạn này là đức Phật giải thích tại sao như vậy. Đoạn Bà la môn, bốn đoạn đó Thiện Trang xin lược qua. Bây giờ chúng ta chỉ học đoạn cuối cùng thôi, [là] nguyên nhân. Đoạn này là quan trọng cho chúng ta.

Ở đây, này Ānanda, người nào sát sanh… (trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói lưỡi đôi chiều, cho đến) có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy bị sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, Địa ngục (bình thường là như vậy). Hoặc là một ác nghiệp đưa đến cảm giác khổ thọ do người ấy làm lúc trước, hay một ác nghiệp đưa đến cảm giác khổ thọ do người ấy làm về sau, hay trong khi mệnh chung, một tà kiến được người ấy chấp nhận và chấp chặt. Do vậy, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, Địa ngục. Và ai ở đây sát sanh… có tà kiến, người ấy phải lãnh thọ quả báo được khởi lên ngay hiện tại hay trong một đời khác.

Chúng ta nhớ đoạn này giùm là được. Đoạn này quan trọng, nhưng hơi dài chút, nhiều người đọc sẽ không hiểu. Thực ra đơn giản thôi, đức Phật nói người có thể sát sanh, trộm cắp, tà dâm gì đó, tới 10 điều ác. Sau khi thân hoại mạng chung, họ đọa vào ác thú (tức là đường ác), đọa Địa ngục là bình thường. Nhưng cũng tùy trường hợp, họ đọa là do một ác nghiệp tạo cảm giác thọ khổ làm vào lúc trước nào đó, hoặc một ác nghiệp làm cảm giác thọ khổ khi làm về sau, hoặc trong lúc mạng chung họ khởi lên một Tà kiến nào đó, rồi họ chấp giữ thì họ sẽ đọa vào đường ác.

Cho nên, ở đây có bốn nguyên nhân đọa vào đường ác: Một là thường xuyên làm điều ác. Hai là làm một điều ác ở đâu đâu đó, rồi tới lúc đó nó khởi. [Ba là] làm việc ác lúc trước hoặc lúc sau thì nó khởi. Trường hợp thứ tư là đến lúc lâm chung tự nhiên nó khởi lên Tà kiến, rồi chấp giữ Tà kiến đó là đọa.

Ở đây, này Ānanda, người nào sát sanh…có tà kiến (tức là họ làm việc xấu); sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Hoặc là một thiện nghiệp đưa đến cảm giác lạc thọ do người ấy làm lúc trước, hay một thiện nghiệp đưa đến cảm giác lạc thọ do người ấy làm về sau, hay trong khi mệnh chung, một Chánh kiến được người ấy chấp nhận và chấp chặt. Do vậy sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này.

Cho nên quý vị thấy làm việc [xấu] này, đức Phật nói lãnh thọ quả báo khởi lên ngay hiện tại hoặc trong một đời khác, chứ không phải lúc nào cũng xảy ra [liền]. Như vậy, tuy làm gì thì làm, nhưng nếu như đến lúc chết, do việc thiện mình làm lúc nào đó, đời này hay đời trước, lúc nào nó khởi lên thì là ngon, thoát [khỏi] đường ác. Hoặc lúc đó Chánh kiến khởi lên, mình chấp giữ lấy việc đó, thì mình cũng lên đường lành.

Cho nên mình tu phải ráng làm sao để tâm mình trụ trong những điều đó. Thường nghiệp là quan trọng, rồi nghiệp mình suy nghĩ làm sao, phải suy nghĩ tốt mới được. Nói chung Thiện Trang cũng đã nói nhiều rồi. Tương tự như vậy, ở đây hạng người tiếp theo, người ta làm việc thiện không [thôi], rồi khi chết thì họ sanh lên cõi thiện. Thực ra là cũng do những nguyên nhân: Ví dụ như đó là thường nghiệp rồi, hoặc do một nghiệp thiện đưa đến cảm giác lạc thọ cho họ. Việc thiện đó làm ở lúc trước hoặc việc thiện đó làm về sau này, hoặc là lúc mệnh chung họ sắp chết, họ chấp chặt một Chánh kiến là được. Còn ngược lại [thì là] những điều kia. Cuối cùng chúng ta hiểu được ý đó là được rồi, tại vì lời văn quá dài.

Và ai ở đây sát sanh… có tà kiến, người ấy phải lãnh thọ quả báo được khởi lên ngay hiện tại hay trong một đời khác.

Ở đây, này Ānanda, người nào từ bỏ sát sanh… có Chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Hoặc là một thiện nghiệp đưa đến cảm giác lạc thọ do người ấy làm từ trước, hay một thiện nghiệp đưa đến cảm giác lạc thọ do người ấy làm về sau, hay trong khi mệnh chung, một Chánh kiến được người ấy chấp nhận và chấp chặt. Do vậy, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Và ai ở đây từ bỏ sát sanh… có Chánh kiến, người ấy phải lãnh thọ quả báo được khởi lên ngay hiện tại, hay trong một đời khác.

Ở đây, này Ānanda, người nào từ bỏ sát sanh… có Chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy bị sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, Địa ngục. Hoặc là một ác nghiệp đưa đến cảm giác khổ thọ do người ấy làm từ trước, hay một ác nghiệp đưa đến cảm giác khổ thọ do người ấy làm về sau, hay trong khi mệnh chung, một tà kiến được người ấy chấp nhận và chấp chặt. Do vậy, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi dữ, ác

Ở đây, này Ānanda, người nào từ bỏ sát sanh… có Chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Hoặc là một thiện nghiệp đưa đến cảm giác lạc thọ do người ấy làm từ trước, hay một thiện nghiệp đưa đến cảm giác lạc thọ do người ấy làm về sau, hay trong khi mệnh chung, một Chánh kiến được người ấy chấp nhận và chấp chặt. Do vậy, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Và ai ở đây từ bỏ sát sanh… có Chánh kiến, người ấy phải lãnh thọ quả báo được khởi lên ngay hiện tại, hay trong một đời khác.

Ở đây, này Ānanda, người nào từ bỏ sát sanh… có Chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy bị sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, Địa ngục. Hoặc là một ác nghiệp đưa đến cảm giác khổ thọ do người ấy làm từ trước, hay một ác nghiệp đưa đến cảm giác khổ thọ do người ấy làm về sau, hay trong khi mệnh chung, một tà kiến được người ấy chấp nhận và chấp chặt. Do vậy, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, Địa ngục. Và ai ở đây từ bỏ sát sanh… có Chánh kiến, người ấy phải lãnh thọ quả báo được khởi lên ngay hiện tại hay trong một đời khác.

Như vậy, này Ānanda, có nghiệp vô hữu[1] tợ vô hữu, [2] có nghiệp vô hữu tợ hữu, có nghiệp hữu tợ hữu, có nghiệp hữu tợ vô hữu.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ānanda hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

Nói chung mấy ngôn ngữ này, ngài Minh Châu để cho khó khăn quá. Thực ra chúng ta hiểu chính là những điều ở trên đó, có nghiệp rồi nhưng không có kết quả, gọi là nghiệp vô hữu. Tợ vô hữu là có nghiệp như vậy nhưng là tương tự thôi, chứ nó không trổ. Rồi có nghiệp vô hữu, tợ hữu tức là không có kết quả, nhưng nó dường như có kết quả. Rồi có nghiệp hữu tợ hữu, tức là nghiệp thì có, nhưng nó tương tự có như vậy. Ví dụ người đó làm thiện, thật ra không phải có kết quả thiện đó, mà do thiện nào đó hiện lên [khi chết] cho họ, nên đưa họ vào đường lành. Có nghiệp tợ vô hữu tức là nghiệp này thì thiện rồi, nhưng đến lúc cuối quả trổ không phải trổ thiện, tại vì họ khởi lên Tà kiến gì đó, cho nên gọi là tợ vô hữu.

(136. Đại Kinh Nghiệp Phân Biệt (Mahākammavibhaṅgasutta) – Kinh Trung Bộ).

Quý vị thấy Kinh Trung Bộ có tất cả 152 bộ kinh, thì quý vị coi. Ở đây Thiện Trang nhắc lại. Chúng ta khẳng định [một] điều là phải cẩn thận trong ý nghiệp. Tại vì đến lúc lâm chung mà khởi lên nghiệp xấu là cho dù làm thiện cả đời cũng [bị] đọa. Cho nên ráng làm sao đừng nghĩ đến việc xấu, nhưng thông thường, Thường cận Y duyên quan trọng. Cho nên bây giờ hãy lo mà tu tập để Thường cận Y duyên của mình tốt. Tâm phải tốt, tâm phải nghĩ điều thiện.

Chứ những người mà suốt ngày toàn nghĩ điều tiêu cực, toàn là suy nghĩ không tốt về người khác v.v… thì coi chừng nha, khả năng đọa rất cao. Bi lụy tiêu cực đối với mình, đối với người khác, nghĩ lung tung lang tang thì khả năng đọa rất cao. Cho nên là hãy cố gắng, phải giữ tâm thanh tịnh. Quý vị tu Thiền định, tu Thiền chỉ thì tâm thanh tịnh nhiều, tự nhiên không nghĩ là tốt rồi.

Bây giờ chúng ta vào phần Thiền chỉ. Ở đây chúng ta có 40 đề mục tu Thiền chỉ. Thiện Trang xin nhắc lại, đây là theo Luận Thanh Tịnh Đạo của ngài Phật Âm.

Chúng ta đã học mười đề mục Biến xứ rồi: Đất, Nước, Gió, Lửa, Xanh, Vàng, Đỏ, Trắng, Hư không Giới hạn, Ánh sáng. Rồi mười đề mục Bất mỹ thì Thiện Trang chưa chia sẻ. Tùy niệm thì hình như đã đến Tùy niệm Thiên, còn Tùy niệm tử, Tùy niệm tịch tĩnh, Niệm [thân] thể trược thì chưa [giảng]. [Đề mục] Hơi thở cũng đã giảng rồi. Trong đề mục Phạm trú thì [đề mục] Từ chúng ta đã chia sẻ rồi, còn [đề mục] Bi, Hỷ, Xả thì chưa. Và còn [các đề mục] như Không vô Biên xứ, Thức vô Biên xứ, Vô sở Hữu xứ; Phi tưởng Phi phi Tưởng xứ thì chưa [giảng]; Tưởng nhờm Gớm thức ăn và Phân biệt Bốn nguyên tố cũng chưa [giảng].

Ở đây Thiện Trang muốn chia sẻ lại cho quý vị một chút, có nhiều người tu, học nhiều quá nhưng không nhớ. Thực ra quý vị nhớ học nhiều để mình thực hành, mà thực hành thì mình kiểm tra lại những gì thực hành có giống như trong đó không. Mình thực hành thì muôn hình vạn trạng, không giống nhau, nhưng dấu hiệu quan trọng nhất khi mình tu mà tâm mình an lạc, tâm mình định tĩnh, tâm mình không lo sợ, thì đó là quý vị tu đúng. Còn quý vị tu mà một hồi mà lạc qua thế nào đó là quý vị phải coi lại. Quý vị phải coi lại ở chỗ là quý vị đừng có dụng tâm sai, tâm mình không có chánh thì sẽ sai.

Ví dụ chúng ta dùng các bóng đèn để tu Biến xứ màu. Thời gian đầu thì quý vị có thể thấy Tợ tướng, Trì tướng được, nhưng dùng màu này một thời gian, thấy màu đó thì tương ưng, đó là chúng ta thấy nhiều hình tướng, có thể là hình tròn, nhiều vòng tròn v.v… đủ mọi kiểu. Hoặc cách nào đó là có Tợ tướng, Trì tướng.

Tuy nhiên, có một số người thực hành lúc đầu thì có, sau này không có nữa, thì vấn đề làm sao? Không xuất hiện Trì tướng, Tợ tướng, tức là giống như mình sẽ thấy xuất hiện toàn bộ là khối màu nào đó. Ví dụ mình tu màu vàng thì thấy toàn bộ khối vàng, nhưng bây giờ mình không thấy khối đó. Mình ngồi hoài, nhìn bóng đèn miết cũng vậy, mà hồi trước mình tu vô rồi, có trường hợp [như vậy] xảy ra.

Đó là mình tu lâu rồi, mình không cần bóng đèn đó nữa. Quý vị chỉ cần nghĩ nhớ đến cái bóng đèn thôi, quý vị tưởng đó là được rồi. Tại vì quý vị nhìn bóng đèn sơ sơ thôi để định tâm, rồi một lát sau chỉ cần quý vị nhắm mắt lại, nhiếp tâm là vào Thiền được, có thể rơi vào trường hợp đó. Còn quý vị cứ tập trung nhìn vào bóng đèn, thì không nhập Thiền được nữa, tại vì lúc đó là mình thuần thục Thiền rồi.

Cho nên có những cái thuần thục rồi thì quý vị không [cần] đi lại bước đầu giống như người mới tu, mà quý vị chỉ cần dùng cái đèn để định tâm một chút thôi, rồi sau đó quý vị tự buông là nhập định được. Cho nên quý vị lưu ý như thế! Chứ không phải lúc nào cũng dùng [bóng đèn], đó là dành cho người tu mới, còn người tu lâu rồi thì lại kêu không có. Không có, nhưng bây giờ quý vị thả thử coi, mình buông tâm xuống, mình không cần nhìn nữa, coi thử có nhập định được không. Nếu nhập định được thì ok, tức là định mình sâu hơn rồi, thì không cần.

Cho nên cố gắng nha! Học cho hiểu và hãy học cho rõ ràng các đề mục, thực hành cho chính xác từng đề mục. Đề mục này không được thì mình tu qua đề mục khác. Mình kiên trì, kiên nhẫn một lát là được thôi, không được cái này thì được cái kia. Còn những người không có duyên thì cứ ráng tu để định tâm cũng được. Nói chung là đừng ham muốn chứng đắc, cứ tu một cách bình thường thì sẽ thành công.

Hôm nay chúng ta sẽ chia sẻ đề mục tiếp theo là đề mục Bi, nằm trong đề mục Phạm trú.

D2. Đề mục Bi (karuṇā): Đề mục Bi này có thể chứng đến Tam thiền. [Còn đề mục] Xả thì chứng đến Tứ thiền.

1. Định nghĩa: Bi là trạng thái cảm thông nỗi khổ của người khác, xót thương chúng sanh đau khổ, mong chúng sanh thoát khổ. Lúc nào mà mình cảm thông với sự đau khổ của người khác, xót thương khi thấy chúng sanh đau khổ, mong chúng sanh thoát khổ, đó là mình có tâm bi.

2. Đối lập: Sự tàn bạo là thái độ đối lập trực tiếp với tâm bi; Sự buồn khổ, nghẹn ngào là thái độ đối lập gián tiếp với tâm bi. Sự buồn khổ, nghẹn ngào là đối lập gián tiếp với tâm bi. Quý vị coi kỹ nha, tàn bạo là đối lập với tâm bi thì ai cũng biết rồi. Nhưng buồn khổ, nghẹn ngào thì cũng đối lập gián tiếp với tâm bi, có nghĩa là điều này gián tiếp cũng sẽ làm cho tâm bi mất. Tại vì sao vậy? Đơn giản thôi vì mình đang buồn khổ, nghẹn ngào thì lúc đó khởi lên tâm sân, không bi nữa, [mà là] không hài lòng. Bi phải là trạng thái cảm thông, xót thương. Còn đây là buồn khổ, nghẹn ngào là chuyển sang tâm sân, không hài lòng thì là sân, mà sân là hết bi rồi.

3. Lợi ích của tâm Bi:

Theo Kinh Tâm Từ (Mettā Sutta)- Kinh Tăng Chi Bộ, Chương Bốn Pháp, Kinh số 125 (có nội dung như sau):

Tôi nghe như vầy: Một thời, Thế Tôn trú tại Sāvatthi (Xá vệ), tại Jetavana (Kỳ Đà Lâm), Tinh xá ông Anāthapiṇḍika (Cấp Cô Độc).

Tại đấy, Thế Tôn gọi các Tỳ kheo:

— Này các Tỳ kheo!

— Thưa vâng, bạch Thế Tôn!

Các Tỳ kheo ấy vâng lời Thế Tôn.

Thế Tôn nói như sau:

— Này các Tỳ kheo, khi tâm từ được tu tập, được làm cho sung mãn, được làm cho sung túc, được làm cho vững chắc, được làm cho không có giới hạn, được tu tập như một sở hành, được thực hành, được phát triển, được tác thành như nền tảng, thì đem lại mười một quả báo.

Mười một quả báo ấy là gì?

Nếu mình tu tập tâm từ, thật ra tâm bi cũng giống vậy, tâm từ và tâm bi cũng giống nhau. Từ, Bi, Hỉ, Xả [thì] được mười một quả báo này.

1. Ngủ được an lạc.

2. Thức dậy được an lạc.

3. Không thấy ác mộng.

Mình ngủ có an lạc không? An lạc hơn rồi đó, ai mà tu một thời gian là thấy an lạc hẳn, đặc biệt quý vị tu Thiền chỉ thì thấy an lạc hơn. Thức dậy cũng thấy an lạc, đúng vậy! Và lúc đó chúng ta thấy không có ác mộng, [điều đó] rõ ràng.

4. Được người ái kính. Điều này là đương nhiên vì mình có định, có tâm từ, tâm bi.