Giảng Ký A Tỳ Đạt Ma Câu Xá Luận

2. Các bước tu.

B: Người muốn tu tập niệm Thiên cần phải có những đức tính đặc biệt về đức tin, giới hạnh, thính pháp, bố thí về trí tuệ.

Như vậy điều này không phải ai cũng tu được. Quý vị mà không có đức tin là không được, không có giới hạnh thì cũng không được, thính pháp là nghe pháp, [thì] mình lười lắm. Đặc biệt là những người mà một câu Phật hiệu niệm tới cùng thì không có điều này. Rồi bố thí, trí huệ. Mình phải có những đức tính đặc biệt như vậy, chứ không phải ai cũng tu được. Cho nên [muốn tu] đề mục này thì phải coi mình có những điều này không.

B: Sau đó đi đến chỗ yên tịnh độc cư, ngồi xuống thoải mái rồi niệm tưởng như sau:

Ở đây quý vị thấy, ngồi xuống thoải mái luôn, khỏi bắt ngồi kiết già gì hết, miễn ở chỗ đó phải yên tĩnh, độc cư. Lưu ý tu Thiền chỉ thì phải yên tĩnh, độc cư. Bởi vì âm thanh là chướng ngại nhập Sơ thiền. Nên nhớ! Cho nên là không tu được. Còn tu Thiền quán thì quý vị có thể ở trong động cũng được, luyện tu thân, thọ, tâm, pháp, [tu] Tứ niệm xứ mà. Tu Tứ niệm xứ, đang ồn ào thì ta nghe tâm đang ồn ào; ta đang nghe nhạc thì [biết] ta đang sân với nhạc hay ta đang tham mê với nhạc. Ta thấy rất rõ, thì cũng tu được, Tứ niệm xứ là vậy đó.

Cho nên nhiều người học Phật pháp mà không học, rồi cứ nói sao không tu ở trong rừng đi? Lúc nào tu Thiền chỉ thì ta vô trong rừng, ta tu. Nhưng bây giờ ta đang tu Thiền quán, thì trong rừng quán chưa đủ, ta ra ngoài quán cũng được, cảnh khốc liệt hơn thì ta quán càng dễ hơn chứ. Quý vị thấy không ạ? Tu như vậy!

Cho nên bây giờ Thiện Trang thấy nhiều người không biết kiến thức Phật giáo, cho nên rất đáng thương. Tu cũng không biết nữa, [nói]: ‘Ủa? Sao không vô rừng tu?’ Thì cũng vô rừng tu chứ. Có! Lúc cần tĩnh chỉ, thì cần có chỗ độc cư để tu. Nhưng tu đó là tu Thiền chỉ, tu Thiền chỉ để hỗ trợ Thiền quán. Ở trong rừng cũng quán tốt chứ, tránh duyên tốt chứ. Nhưng khi mình đủ sức mạnh rồi thì ở đâu mình cũng tu được hết. Cho nên hằng ngày các hàng Tỳ kheo của đức Phật đi khất thực, vào phố v.v… đức Phật cũng đâu có [cấm]. [Nhưng] đức Phật cũng nói là nếu yếu thì lo vô rừng đi, chỗ nào yên tĩnh, độc cư rồi tu cho tốt, tại vì mình còn yếu.

Cho nên chúng ta học là rõ ràng, chứ không phải mơ mơ, màng màng. Pháp hành cần rõ ràng, còn không, lúc thì mình thấy mâu thuẫn, lúc thì bảo vô đóng cửa nhập thất, lúc thì bảo tu là phải tu trong động, chứ tu trong tĩnh là sao. Thiền chỉ là phải tu trong tĩnh, tại vì âm thanh là chướng ngại nhập Sơ thiền. Quý vị không thể nào trong ồn ào mà nhập Sơ thiền được, điều đó khó lắm. Trừ khi quý vị nhập nhuần nhuyễn quá rồi, quý vị ngồi đâu [cũng] nhập được, thì điều đó khỏi phải nói. Nhưng lúc đang tu thì mình phải tránh duyên.

Còn Thiền quán cũng vậy. Thật ra là lúc đầu cũng phải né duyên, sau đó mình khá rồi thì mình ra mình luyện, luyện [để] khá hơn. Đang bị chửi thì biết tâm ta đang bị chửi. Có nghĩa ta đang thọ khổ đó, tâm ta có phải đang sân không? Đang bị đồ ăn ngon dụ dỗ thì có tham hay không? Tâm tham thì biết đang tham, tâm sân thì biết đang sân. Học Tâm sở hết rồi đúng không? Đang buồn, buồn là sân rồi đúng không? Phải học hết Tâm sở thì mới biết được, mới quán được. [Tu] Tứ niệm xứ mà không học 52 món Tâm sở của A Tỳ Đàm, ở đó mà tu Tứ niệm xứ. Không có! Ít nhất cũng phải học Tâm sở của A Tỳ Đàm hoặc học Tâm sở của bên Duy Thức Đại thừa, học Luận Câu Xá hoặc là Luận Bách Pháp Minh Môn để hiểu cho rõ ràng, thì mới quán được Tứ niệm xứ. Còn không thì quán cái vỏ thôi, không quán ruột được đâu. Mà không quán ruột được thì khó lắm, tu cả đời nhiều khi khó đắc. Khó thôi chứ không phải không được, [phải] tu lâu hơn. Cho nên chúng ta học thấy rõ ràng rồi đó.

Ở đây là ngồi xuống thoải mái niệm tưởng, không có bắt ngồi kiết già đâu. Cho nên ai tu mà nghe được điều này thì mừng, mấy [đề mục] kia bắt ngồi kiết già, còn [đề mục] này thì không.

“Có chư Thiên thuộc Tứ Thiên Vương, chư Thiên Đao Lợi, chư Thiên Dạ Ma, chư Thiên Đâu Suất, chư Thiên Hóa Lạc, chư Thiên Tha Hóa Tự Tại, chư Thiên Phạm Chúng và chư Thiên cao hơn.

Đầu tiên mình nhớ các cảnh trời, cho nên có những người hỏi: “Ủa! Thế học mấy tầng Trời để làm gì thầy?” Bây giờ dùng đây nè! Mình phải nhớ được các tầng Trời, bắt đầu là trời Tứ Thiên Vương, trời Đao Lợi, trời Tu Diệm Ma (trời Dạ Ma), trời Đâu Suất, trời Hóa Lạc, trời Tha Hóa Tự Tại, rồi bắt đầu kể tiếp lên các tầng trời Phạm Chúng, trời Phạm Phụ, trời Đại Phạm v.v… rồi trời Thiểu Quang, trời Vô Lượng Quang, trời Quang Âm; trời Thiểu Tịnh, trời Vô Lượng Tịnh, trời Biến Tịnh; trời Phước Sanh, trời Phước Ái, trời Quảng Quả, trời Vô Tưởng, trời Vô Phiền, trời Vô Nhiệt, trời Thiện Hiện, trời Thiện Kiến, trời Sắc Cứu Cánh; rồi bắt đầu trời Không Vô Biên Xứ, Thức Vô Biên Xứ, Vô Sở Hữu Xứ và Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ. Đó là Thiện Trang cung cấp một cách.

Nếu quý vị coi trong một số kinh, thì có thể chia ra nhiều hơn. Có khi quý vị thấy đức Phật chia Sơ thiền thành bốn phần, có khi chia nhiều hơn, hoặc là lúc chia thế này, lúc chia thế kia. Quý vị không quan trọng lắm. Quý vị chỉ cần biết là có những chư Thiên như thế, bởi vì đề mục này, tu cũng lên tới mức độ không cao lắm. Cho nên chỉ cần nhớ là chư Thiên cao hơn thôi, không cần kể nhiều. Quý vị thấy không? Tới chư Thiên Phạm Chúng và chư Thiên cao hơn thôi, không cần nhiều.

Chư vị thiên ấy thành tựu với đức tin như thế nào mà chết từ cõi này sanh lên cõi Trời ấy, đức tin như thế cũng có nơi ta”.

Tức là mình thấy: ‘À! Mình cũng có đức tin giống như vậy’. Quý vị biết có nhiều đức tin, nhưng đức tin như thế nào, thì trong Kinh Tạp A Hàm quý vị thấy có một bộ kinh, các chư Thiên xuống báo cáo với Phật: “Con do thành tựu niềm tin bất hoại đối với Phật mà được sanh về làm chư Thiên”. Có người nói: “Con do thành tựu niềm tin bất hoại đối với Pháp mà con được sanh về chư Thiên”. Có người nói: “Con do thành tựu được niềm tin bất hoại đối với Tăng mà con được sanh về chư Thiên”.

Quý vị thấy không ạ? Tu dễ lắm! Quý vị nhớ bài kinh mà đức Phật độ vị Bà la môn Lộc Đầu không? Ông mà gõ sọ người đó. Nhân để sanh về chư Thiên là gì? Người đó giữ Năm giới thì được sanh về chư Thiên, hoặc giữ Bát quan Trai giới cũng được về chư Thiên. Năm giới là được lên trời rồi. Hôm bữa Thiện Trang nghe ở trong bộ kinh nào, Thiện Trang chưa tìm ra được, nhưng đó là trong kinh nói: Giữ ba giới là quý vị được [sanh về] cõi Người, và giữ năm giới là được sanh lên cõi Trời. Cho nên chỉ cần Ngũ giới thôi, quý vị làm trọn Ngũ giới thì được lên cõi Trời. Bộ kinh mà [nói về Phật] độ ông Bà la môn Lộc Đầu, ông mà gõ sọ người đó, quý vị nhớ không? Người đó giữ Ngũ giới được sanh lên cõi Trời, đường lành đó. Rồi sau có người [thọ] Bát quan Trai giới cũng được sanh lên cõi Trời luôn. Ngon không! Hồi xưa mình học, mình kêu: Ôi! Ngũ giới mới được cõi Người, làm trọn vẹn 90% Thập thiện trở đi thì mới được lên cõi Trời. Cho nên có nhiều điều mình học theo chư Tổ nên không chính xác, mà phải học trong kinh. Bây giờ chúng ta thấy dễ hơn nhiều, không khó.

Cho nên học theo Phật thì mình thấy vui lắm, điều nào cũng có phước báo, công đức vô lượng, mà tu dễ dàng. Người này đắc đạo, người kia đắc đạo. Thấy vui! Có ông đó chỉ cúng dường cho bà đó thôi, mà [cũng] đắc đạo. Bữa nào Thiện Trang dẫn câu chuyện, có ông đó ác ý hại Phật mà cũng còn đắc đạo nữa kìa. Cho nên ở đó mà cứ nói lung tung lang tang, hù người ta đọa Địa ngục nhiều quá, không nên. Mình phải học đúng kinh Phật, phải cẩn thận.

Nhiều khi học riết rồi hoang mang, cứ sợ mình bị đọa này, đọa kia, riết rồi mình bị sợ. Bị sợ là tâm không tốt. Mình tu làm sao mà tâm mình ít nhất không thọ khổ, không thọ lạc, thì mình phải kéo lên là thọ hỷ, thọ vui. Tại vì sao? Tại vì nếu như Sáu căn tiếp xúc với cảnh giới Sáu trần bằng tâm như ý, thì đời sau được quả như ý, được vui. Còn Sáu căn của quý vị tiếp xúc với Sáu trần, mà tâm toàn nghĩ khó chịu, gọi là thọ khổ, thì đời sau khổ tiếp. Cho nên mình đừng có dại, hoang mang, sợ đọa lạc, sợ này sợ kia.

Cho nên Thiện Trang nói đi nói lại, nhiều người kêu: “Thưa thầy, con lỡ phá thai nhiều lắm rồi, phá mấy đứa con lận”. Thiện Trang nói quý vị có giết người nhiều bằng ông tướng cướp Vô Não Angulimala không? Kêu: “Dạ không! Con không có giết nhiều như vậy”. Ổng giết nhiều [người] như vậy mà ổng còn đắc quả A la hán kìa. Còn cô nào mà tà dâm nhiều, thì nhớ cô kỹ nữ vườn xoài Ambapali, cổ làm kỹ nữ bao nhiêu lâu, rồi cuối cùng cổ nghe pháp Phật thuyết, đắc Sơ quả Tu đà hoàn. Bữa nào Thiện Trang dẫn thêm một câu chuyện, là ông đó hại Phật mà cũng đắc Sơ quả Tu đà hoàn. Trước đó là hại Phật, mà sau đó đắc quả Tu đà hoàn.

Cho nên mình không học Phật, cứ gán cho người ta tội tưởng như chết người, cứ vô Địa ngục, vô Địa ngục không thôi. Học kiểu gì, học Phật pháp đâu phải như thế. Tâm ta chuyển một cái là được. Nên nhớ ông vua A Xà Thế phối hợp với Đề Bà Đạt Đa, tuy hai ông đó làm nhiều việc ác đọa Địa ngục, mà cuối cùng sau này hai ổng cũng đắc đạo, nên nhớ như vậy. Bữa nào Thiện Trang dẫn một câu chuyện hài hơn nữa, là ông đó chẳng ra gì, mà đức Phật nói sau này ổng cũng thành đạo. Hay lắm quý vị! Dốt như ông Châu Lợi Bàn Đà Già (Châu Lợi Bàn Đặc), vậy mà cũng đắc đạo. Cho nên Phật pháp hay lắm!

Ở trong Kinh Đại Bảo Tích, mà thật ra là Kinh A Hàm cũng có dẫn lại. Kinh A Hàm và Kinh Đại Bảo Tích đều nói: “Giống như nước trăm con sông đều đổ về biển, dòng nước của trăm sông tuy có vị khác nhau, nhưng khi đổ vào biển thì chỉ có một vị, đó là vị mặn. Cũng vậy, từ các dòng dõi hàng Sát đế lợi, Bà la môn, thợ thuyền, v.v… nhiều chủng tánh, nhiều chủng tộc khác nhau, nhưng khi vào trong giáo pháp của Ta thì chỉ có một vị, đó là vị giải thoát”.

Quý vị nhớ như vậy! Đức Phật nói quá hay, quá tuyệt vời và đúng như vậy. Thật tế trong kinh chúng ta thấy như vậy, chúng ta học chúng ta có niềm tin. Còn không học, không có niềm tin, mình cứ sợ điều này, sợ điều kia. Càng sợ bao nhiêu thì càng đọa bấy nhiêu thôi, nên nhớ như vậy!

Luân hồi đúng là đáng sợ, quý vị sợ luân hồi nhưng không phải là sợ kiểu đó, không phải sợ suốt ngày đọa. Mà phải nói là mình phải cố gắng tu, bởi vì mình sợ luân hồi. Chứ không phải mình hoang mang, sợ Địa ngục rồi suốt ngày cứ nhớ đọa Địa ngục, sợ Ngạ quỷ rồi suốt ngày nhớ Ngạ quỷ, sợ Súc sanh rồi suốt ngày nhớ Súc sanh, mình nhắm là sau này mình vô Súc sanh là tiêu rồi. Không phải như thế, mà mình phải tịnh tâm.

Cho nên tu hành Phật giáo phải chính xác. Không chính xác là tiêu đấy. Tu riết rồi đời sau đọa, đời sau ở cảnh giới thấp. Rồi lúc đó mình trách, mình tưởng là mình tu không đúng, mình tu không được. Thật ra là mình tu thừa được. Quý vị hiểu như vậy. Tịnh Độ cũng vậy, ‘tâm tịnh tắc Phật độ tịnh’, đây là trong Kinh Duy Ma Cật Nói, câu đó là trong Kinh Duy Ma Cật Sở Thuyết, để nói về cõi nước, là tâm tịnh tức Phật độ tịnh. Còn nếu như tâm của mình không tịnh, thì Cực Lạc không thể nào hiện tiền được, Tây Phương Cực Lạc không thể nào có phần đâu. Cho nên phải hiểu như vậy thì mình mới tu được.

Ở đây, như vậy đầu tiên là mình phải so sánh đức tin của mình với đức tin của chư Thiên, người ta có thế nào thì ta cũng có được như thế. Nghĩa ta cũng đủ niềm tin giống nhau thì mới sanh về chư Thiên v.v….

“... Chư vị thiên ấy thành tựu giới hạnh như thế nào mà chết từ cõi này sanh lên cõi trời ấy, giới hạnh như thế cũng có nơi ta”.

Giới hạnh thì đơn giản thôi, là làm trọn Ngũ giới, Bát quan Trai giới. Trong Ngũ giới cũng có lên cõi Trời, Bát quan trai giới cũng lên cõi Trời. Chúng ta cũng đã học, có một bài kinh trong Kinh Nikaya, có ông đó mở quán nước, chỉ cúng dường nước thôi, mỗi ngày ổng cúng dường nước. Thật ra là ổng tặng nước cho người đi qua đường thôi, mà đời đó ổng cũng lên sanh trời Tứ Thiên Vương nữa. Quý vị thấy không? Rồi chúng ta mới nghe câu chuyện hồi nãy xong, là ông đó cúng dường một lần nước thơm cho Phật với một chút mật, là được lên trời Tứ Thiên Vương.

Cho nên mình nghĩ như vậy, đời này mình cũng làm nhiều thứ lắm mà đúng không? Thiện Trang thì không nhớ lắm, ở trong đâu đó có nói, không biết có trong kinh hay không, Thiện Trang chưa khẳng định, phải lục lại, chứ nhớ nhớ kiểu này nguy hiểm lắm. Nhưng đây là tạm nói thôi, đức Phật nói hay là ai đó dẫn lời đức Phật thì không biết, tóm lại có chỗ nói là: Sau này Ta không có mặt ở đời, nhưng cúng dường hình tượng của Ta, xá lợi, v.v... thì phước cũng không khác gì cúng dường Ta. Không biết đúng hay không, thấy có dẫn điều đó, Thiện Trang phải kiểm tra lại, tại vì bây giờ lâu quá rồi, không có nhớ đoạn đó nên là lời của kinh, hay lời trong sách nào, hay lời trong luận nào. Mình phải cẩn thận, để coi lại.

Tóm lại nếu là như vậy, hằng ngày có hình tượng Phật, thì quý vị cũng có phước báo lớn lắm. Tại vì hồi xưa Thiện Trang nghe có một vị thầy giảng, nói là mỗi ngày bước một bước chân tới Phật thôi, là gần Phật thôi, thì công đức phước báo vô lượng rồi. Thiện Trang kêu: Ủa! Kinh nào nói? Nghe câu đó nói đã quá, nhưng kinh nào nói? Sau này Thiện Trang coi gần hết kinh rồi, thì Thiện Trang phát hiện là Kinh A Hàm nói. Nhưng thầy đó dẫn không chính xác. Tức là sự kiện đó là sự kiện của Trưởng giả Cấp Cô Độc, khi Trưởng giả Cấp Cô Độc đi tới Như Lai (đức Phật) lần đầu tiên trong đêm, mà được chư Thiên [dẫn đường]. Vị chư Thiên đó là bà con của ổng, trước đó được ngài Xá Lợi Phất hướng dẫn, ổng chết xong thì sanh lên trời Tứ Thiên Vương rồi. Ổng muốn độ ông Trưởng giả Cấp Cô Độc, nên dẫn đường chỉ lối cho đi tới Phật. Cho nên ổng khuyến tấn là: mỗi bước mà ông bước đi tới Phật, là công đức ông vô lượng. Câu đó là trích dẫn từ đó. Nếu mình đem câu đó áp dụng với mình thì không đúng. Cho nên học là phải học nguyên văn, chứ mình nghe đầu này rồi chấp vào đầu kia, riết rồi một hồi truyền tầm bậy.

Cho nên Thiện Trang thấy là bây giờ mình học cứ theo kinh dẫn. Khi giảng Thiện Trang có chia sẻ, lâu lâu Thiện Trang nói là không biết, Thiện Trang nói theo trí nhớ của Thiện Trang. Mà trí nhớ thì có thể sẽ sai, đôi khi bị nhầm đó. Bởi vì mình không phải là bậc A la hán, mà phải là bậc A la hán đoạn hết phóng dật kiết, thì khả năng đó đỡ hơn, nói ra có thể không sai. Còn mấy bậc A la hán gì đó đằng sau nữa, nói chung là Ba la mật của mình phải đủ, thì khi đó sẽ thành công, nói sẽ chính xác 100%.

Còn bây giờ giống như mình cũng có trí tuệ biện tài, chẳng qua là mình tu mấy Ba la mật về biện tài hay gì đó nhiều hơn, cho nên có nhiều hơn, nhưng do mình chưa đủ những điều đằng trước nên chưa đắc đạo được. Hoặc là do trong đời quá khứ mình cũng phát nguyện thành Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác rồi, cho nên không đắc đạo A la hán. Nếu mình chuyển nguyện lại thì mới đắc được. Đó là những nguyên nhân có thể, mình không biết thế nào, bao giờ tu thành đạo rồi thì mới biết.

Như vậy thứ nhất là đức tin, thứ hai là giới hạnh, và thứ ba là gì?

“... Chư vị thiên ấy thành tựu nghe pháp như thế nào mà chết từ cõi này sanh lên cõi Trời ấy, sự nghe pháp như thế cũng có nơi ta”. Tức là mình cũng thích đúng không? Quý vị cũng có nghe pháp mà. Chư Thiên cũng nghe pháp thì mới được sanh lên đó, mình cũng vậy.

“... Chư vị thiên ấy thành tựu xả thí như thế nào mà chết từ cõi này sanh lên cõi Trời ấy, sự xả thí như thế cũng có nơi ta”. Điều này cũng có đúng không? Điều này mình cũng làm được, mình bố thí được.

“... Chư vị thiên ấy thành tựu trí tuệ như thế nào mà chết từ cõi này sanh lên cõi Trời ấy, trí tuệ như thế cũng có nơi ta”. Trí tuệ như thế nào? Đức Phật nói người Tà kiến thì sẽ đọa ba đường ác, cho nên phải có Chánh kiến. Chánh kiến là gì thì chúng ta đã học rất nhiều rồi. Chánh kiến thì có Chánh kiến Thế gian và Chánh kiến Xuất thế gian là quý vị thành Tu đà hoàn. Cho nên mình phải hiểu.

3. Kết quả

Trong kinh nói: “Này Mahānāma, khi một vị Thánh đệ tử niệm tưởng tín, niệm tưởng giới, niệm tưởng văn, niệm tưởng thí, niệm tưởng trí tuệ mà chư Thiên có, chính mình cũng có, thì khi ấy tâm vị này không bị ám ảnh bởi tham sân si, được chánh trực vì được cảm hứng từ chư Thiên” (A.III, 288).

Có nghĩa là quý vị cứ nhớ niệm tưởng về năm điều: là Tín (niềm tin), Giới, nghe pháp, bố thí, và trí tuệ mà chư Thiên có, thì mình cũng có, lúc đó tự nhiên tâm mình không bị ám ảnh bởi tham sân si nữa, và được chánh trực vì được cảm hứng từ chư Thiên.

Điều này khác với tu Đại thừa đúng không quý vị? Đại thừa toàn nói là bố thí thì thôi, quên hết đi. Cho nên mình chưa học Tiểu học mà lên Đại học là mình rớt, nguy hiểm là chỗ đó. Điều này cũng là nghe nói lại, Thiện Trang chưa tìm thấy kinh đó, Hòa thượng Tịnh Không nói: Trong Phật Tạng Kinh, có một bộ kinh tên là Phật Tạng Kinh, nói là: ‘Đệ tử Ta, trước không học Tiểu thừa mà học Đại thừa, thì không phải là Đệ tử Ta’. Điều đó thì rõ ràng đúng không? Nếu đúng như vậy.

Thiện Trang nói đấy là Thiện Trang cũng chỉ nghe thôi, Thiện Trang không nhớ ra để tìm bộ kinh đó, để bữa nào tìm Phật Tạng Kinh, để xem có bài kinh như thế không. Mình phải kiểm tra lại, coi nếu đúng như vậy thì mình sẽ trích dẫn. Tại vì có người thắc mắc: ‘Thưa thầy, hồi xưa làm gì có Đại thừa và Tiểu thừa đâu mà nói như vậy?’ Thiện Trang nói để Thiện Trang kiểm tra lại, mà bữa giờ quên. Thiện Trang duyệt Kinh A Hàm là không có rồi đó, để kiếm coi có kinh như thế không.

Như vậy tóm lại là không phải là không chấp tướng, mà đây là chấp tướng để tu. Chúng ta học rất rõ ràng. Còn bao giờ quý vị lên Bồ tát rồi thì mới không chấp tướng. Mình đang là phàm phu mà, mình phải tu niệm Thiên để đắc Thiền nữa.

Do hân hoan như vậy, hành giả dẹp được những Triền cái, tâm trở lên định tĩnh và các Chi thiền khởi lên (quý vị thấy không? Muốn dẹp Triền cái, thì đây là một pháp tu để diệt năm Triền cái và để đạt được các Chi thiền), nhưng vì tâm hành giả bận tưởng niệm nhiều đức tính đặc biệt nên chỉ đạt Cận hành định (là Định cận hành. Ở đây mỗi dịch giả đặt mỗi kiểu, Thiện Trang thấy Định cận hành hay Cận hành định cũng được, chữ nào cũng được), không đắc An chỉ định.

Tóm lại là đề mục này không đắc Sơ thiền, nên nhớ như vậy! Nhưng giúp cho mình được các Chi thiền. Các Chi thiền đầy đủ, trừ hết Triền cái là được rồi, hết buồn ngủ là được rồi. [Quý vị] nên nhớ như vậy.

Một người chuyên tâm tu tập niệm đức lành chư Thiên, vị ấy được chư Thiên thương tưởng, có niềm tin sâu xa hơn, có nhiều hạnh phúc, an lạc; Và dù không đắc quả gì cao siêu, nhưng ít nhất vị ấy cũng hướng đến một cảnh giới tốt đẹp trong tương lai.

Quý vị nhớ nha! Tu tập như vậy, tuy không được gì nhiều, nhưng ít nhất được chư Thiên thương tưởng, chư Thiên gia hộ. Rồi có niềm tin sâu xa hơn, có nhiều hạnh phúc an lạc, bởi vì mình thấy mình được những công đức này. Còn mình tu, mà mình bảo xả hết, cho nên cuối cùng mình chả nhớ gì, cho nên lúc nào cũng sợ tội lỗi. Xả thì xả luôn cả tội đi, đằng này xả phước mà nghĩ tội, thì thôi, đọa lạc đáng chịu. Thà rằng xả tội nghĩ phước thì còn thăng thiên, thăng cảnh giới đúng không? Còn bây giờ mình làm ngược. Cho nên học, hành giả Đại thừa học mà không có nền tảng thì nhiều khi chết bị đọa là vậy đó. Nguy hiểm là ở chỗ này.

Ở đây ít nhất là hướng đến một cảnh giới tốt đẹp trong tương lai. Bởi vì sao? Tâm mình nghĩ toàn những điều tốt thì sẽ đi về cảnh giới tốt đẹp thôi. Đơn giản vậy thôi!

Tiếp tục, ở đây có đoạn tổng kết về sáu Tùy niệm:

***Sáu pháp Tùy niệm vừa nói đến: niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm Giới, niệm Thí, niệm Thiên, là những pháp niệm tưởng đã được đức Thế Tôn trình bày để chỉ cho một vị Dự lưu chỗ trú khi Cư sĩ Mahānāma hỏi ngài về một chỗ trú (A. III, 285).

Đây là bài kinh luôn nha, tức là ngài Phật Âm sợ mình không biết là tôi nói từ đâu ra, thì ngài nói đây là đức Thế Tôn trình bày, để chỉ cho một vị Dự lưu chỗ trú khi Cư sĩ Ma Ha Nam hỏi. Và bộ kinh là Kinh 285, chữ A này là gì thì Thiện Trang quên rồi, hình như chữ A là Kinh Tương Ưng à? Nhất thời Thiện Trang quên mấy chữ viết tắt rồi, trong năm bộ Nikaya, họ viết tắt chữ T, chữ A, rồi chữ S gì đó, thì Thiện Trang quên mất chữ A là bộ kinh gì. Quý vị giỏi thì quý vị bình luận vô, nhắc giùm Thiện Trang, Thiện Trang quên mất mấy chữ này rồi, không nhớ. Kinh này ở phẩm III và Kinh 285.

Cũng thế, trong Kinh Gedha dạy một vị Thánh đệ tử nên tịnh tâm nhờ phương tiện các tùy niệm, có những chúng sanh được thanh tịnh do nhờ lấy các pháp tùy niệm làm chỗ trú (A. III, 312)…

Bộ Kinh này là 312. Quý vị thấy vân vân ... là nhiều kinh lắm, chứ không phải là ngài Phật Âm tự nói ra. Quý vị hiểu không? Quý vị có thể tìm trong những bộ kinh đó.

Qua đó cho thấy những pháp tùy niệm này chỉ thành công ở các vị Thánh đệ tử, vì bậc Tu đà hoàn, Tư đà hàm... đức tin Tam Bảo là bất động, giới thanh tịnh tuyệt đối, và có được những đức tính tương tự với đức tính chư Thiên.

Nếu là Thánh đệ tử thì ngon rồi, Tu đà hoàn, Tư đà hàm, tức là dạy toàn Thánh đệ tử không [thôi]. Nhưng chúng ta thì sao? Ở đây ngài cũng nói luôn:

Tuy nhiên, một người thường cũng có thể tu tập sáu tùy niệm này nếu người ấy thành tựu được đức tin Tam Bảo, thành tựu được giới hạnh thanh tịnh, thành tựu được tâm thí xả v.v... Nhưng chỉ vì hạng phàm phu tâm thiện hành không kiên cố thăng bằng nên khó thành công khi tùy niệm sáu pháp này.

Quý vị thấy đúng không? Thiện Trang nói ngay từ đầu rồi, có những pháp Thiện Trang kêu khó, không làm được. Quý vị cũng vậy đúng không? Tại vì mình đâu có thanh tịnh giới 100% đâu, thì làm sao tùy niệm Giới được. Tùy niệm Thí xả, mà mình keo kiệt quá, mình chưa có rộng rãi v.v... Nhưng mình tu cũng được, nếu mình thành tựu một điều thì mình cũng tu được một điều. Bây giờ Tùy niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm Giới, niệm Thí, niệm Thiên, dù sao mình cứ niệm như vậy thì rõ ràng hơn. Và đây là [đề mục] Tùy niệm, là tu Thiền chỉ nha.

Bây giờ mình xem niệm Thiên trong Kinh A Hàm, chúng ta học luôn, coi Kinh A Hàm dạy như thế nào:

Niệm Thiên Trong Kinh A Hàm

“Lại nữa, Thánh đệ tử luôn niệm Thiên đức, niệm: Tứ Vương Thiên, Tam Thập Tam Thiên, Diệm Ma Thiên, Đâu Suất Đà Thiên, Hóa Lạc Thiên, Tha Hóa Tự Tại Thiên. Ai với tín tâm thanh tịnh, khi mạng chung ở nơi này sẽ sinh lên các cõi Trời. Ta cũng như vậy, với Tín, Giới, Thí, Văn, Tuệ, mạng chung ở nơi này, ta sẽ được sinh lên các cõi Trời. Như vậy, khi Thánh đệ tử niệm công đức chư Thiên, không khởi giác tưởng tham dục, sân nhuế, não hại, như vậy, Thánh đệ tử đã ra khỏi tâm nhiễm trước. Tâm nhiễm trước là gì? Đó là năm phẩm chất của dục (tức là Ngũ dục). Nếu đối với năm phẩm chất của dục này mà lìa tham, nhuế, si, và an trụ chánh niệm, chánh trí, nương theo trực đạo, tu tập niệm Phật, chân chánh hướng thẳng đến Niết Bàn.

Tức là đoạn này cũng nói không dài lắm. Thiện Trang thấy đoạn này nói đơn giản, thật ra cũng giống như trên, giải thích tương tự như trên, cho nên Thiện Trang không nói nhiều. Tóm lại là mình nhớ được năm điều: Tín, Giới, Thí, Văn, Tuệ. Mình có như thế thì mình yên tâm, sau này mình sẽ được lên cõi Trời, nghĩ như vậy. Và do như thế nên mình không bị ba điều là tham, sân, si, và mình an trụ trong chánh niệm, chánh trí, mình nương theo trực đạo, tu tập niệm Phật, chân chánh hướng thẳng đến Niết Bàn. Đây là cách để niệm, nói cũng không rõ, nhưng nói đơn giản là vậy.

Đó gọi là Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác, là bậc Tri giả, Kiến giả, nói nhất thừa đạo thứ năm ra khỏi khổ, đạt đến chỗ thù thắng, khiến chúng sanh đuợc thanh tịnh, lìa khỏi mọi khổ não, diệt hết mọi lo buồn, được pháp như thật”.

Tôn giả Ma Ha Ca Chiên Diên nói kinh này xong, các Tỳ kheo sau khi nghe lời dạy xong, hoan hỷ phụng hành.

(Trích Từ Kinh 549. Ly251 - Kinh Tạp A Hàm).

(Kinh 549, Kinh tên là Ly, là Kinh 550 trong Đại Chánh Tân Tu Đại Tạng Kinh).

Đây là giới thiệu thêm cho chúng ta biết thôi, [chứ] chúng ta đã được học đầy đủ hết rồi. Hôm nay còn một chút thời gian, thì tranh thủ giới thiệu luôn cho quý vị về Tâm sở cho hết, rồi chúng ta tu cho khoẻ. Sau này chúng ta học chủ yếu vào 37 Phẩm trợ đạo thì học luôn. Sau khi học hết phần căn bản rồi, mình chuyên học Luận Câu Xá thì sẽ dễ hơn. Chứ bây giờ cứ học giữa chừng, học bộ này mà nhảy qua bộ kia thì rối. Cho nên hiện tại Thiện Trang tạm dừng chia sẻ Luận Câu Xá lại, [mà] chia sẻ mấy phần này thôi.

Hôm nay chúng ta học về Tâm sở, thì chúng ta nhớ lại Tâm sở trong A Tỳ Đàm. Chúng ta có 52 món Tâm sở, [trong đó] có 13 Tâm sở Tợ tha, quý vị còn nhớ không? [Tâm sở] Tợ tha là đi theo mấy thằng khác, [Tâm sở] Thiện hay Bất thiện. Trong đó có 7 Tâm sở Biến hành (tức là 7 Tâm sở này lúc nào cũng có mặt trong tất cả trường hợp) là: Xúc, Thọ, Tưởng, Tư, Nhất hành, Mạng quyền, Tác ý. Và 6 Tâm sở Bịệt cảnh (6 Tâm sở này có lúc có, có lúc không) là: Tầm, Tứ, Thắng giải, Cần, Hỷ, Dục. Quý vị làm sao nhớ những [Tâm sở] này cho tốt. Mình nghe nhắc danh tự mà mình hiểu được ý nghĩa thì tốt.

14 Tâm sở Bất thiện chia làm hai nhóm: 4 Tâm sở Bất thiện Biến hành và 10 Tâm sở Bất thiện Biệt cảnh. 4 Tâm sở Bất thiện Biến hành, tức là nếu Bất thiện thì lúc nào cũng có mặt 4 [Tâm sở] này, đó là: Si, Vô tàm, Vô uý và Trạo cử. Một người phải có có 4 [Tâm sở]: Si, Vô tàm, Vô úy và Trạo cử thì mới làm những việc bất thiện được. Rồi ngoài 4 [Tâm sở] này ra, thì có thể cộng thêm mấy [Tâm sở] như Sân, Tật, Lận, Hối (thuộc nhóm Sân phần) hoặc là Tham, Tà kiến, Ngã mạn (thuộc nhóm Tham phần), để làm cho bất thiện mạnh thêm. Sau này mình học trong những trường hợp nào thì có những [Tâm sở] này. Nói chung bất thiện đa số là do tham, do sân và do si, do ba thằng này. Rồi ngoài ra còn nhóm Trì trệ và Do dự nữa, gồm: Hôn trầm, Thụy miên và Nghi, cũng là bất thiện luôn. Quý vị thấy chưa? Sơ sơ là rớt vô bất thiện. Cho nên mình không tu thì mình đâu có biết, điều nào cũng là bất thiện hết.

Rồi trong 25 Tâm sở Tịnh hảo, thì chúng ta đã giới thiệu qua 19 Tâm sở Tịnh hảo Biến hành, và 6 Tâm sở Tịnh hảo Biệt cảnh. Như vậy [Tâm sở] Biến hành là có tới 19. Chính vì vậy mới khó thiện là vậy đó, tới 19 [Tâm sở] thì mới được thành thiện. Tức là thiện lúc nào cũng có 19 Tâm sở này. Rồi ngoài ra còn có 6 Tâm sở Tịnh hảo Biệt cảnh, đó là: 3 Tâm sở Giới phần, tức là lúc đó mình đang giữ giới được, giữ giới được là phải kéo 3 Tâm sở Giới phần này; 2 Tâm sở Tịnh hảo Vô lượng phần, mình phải có tâm vô lượng, Từ vô lượng, Bi vô lượng, Hỷ vô lượng và Xả vô lượng. Ai phát tâm Bồ đề vô lượng thì dùng [Tâm sở] này. Và 1 Tâm sở Tịnh hảo Trí quyền, phải có trí, không có trí là không được.

Cho nên tại sao mình tu để có Bát chánh đạo thì khó, tại vì mình coi bảng này thấy đâu có dễ đâu. Có những điều kiện nào, thì mình phải học hết bảng này rồi, lúc đó mình mới kéo tâm về Bát chánh đạo. Ở đây Thiện Trang giới thiệu sơ sơ:

19 Tâm sở Tịnh hảo Biến hành ở đây vẽ chưa hết, gồm có: Tín (là phải có [niềm] tin); có Niệm, (Niệm ở đây không chỉ là ghi nhớ, mà là nhận biết cảnh rõ ràng, và dõi theo được cảnh); rồi Tàm, Uý, Vô tham, Vô sân. Chúng ta học đến [Tâm sở] Trung hòa rồi, Trung hòa là cân bằng. Bữa nay mình học tiếp [Tâm sở] Tịnh tâm, Tịnh thân, rồi sau này học Khinh tâm, Khinh thân, Nhu tâm, Nhu thân. Có 6 cặp như vậy, cứ hai [Tâm sở] một thân, một tâm, cộng lại là 6 cặp, 6x2=12. Như vậy chúng ta thấy rõ ràng, 7 [Tâm sở] riêng với 6 đôi là 19. Do chưa vẽ hết, mình học tới đâu thì vẽ tới đó. Hôm nay chúng ta sẽ học Tâm sở Tịnh tâm và Tịnh thân, chữ [tịnh] có chỗ dịch là tĩnh.

19 Tâm sở Tịnh hảo Biến hành, thì bữa nay chúng ta học tới Tâm sở (8) và (9). Hai Tâm sở này đức Phật dạy chung và chúng ta cũng học chung luôn. Hai Tâm sở này giống nhau cho nên đi chung, gọi là Tịnh tâm và Tịnh thân. Có chỗ có khi dịch là Tịnh hay là Tĩnh, thì cũng không sai, Tịnh hay Tĩnh gì cũng được.

(8) Tâm sở Tịnh tâm; (9) Tâm sở Tịnh thân:

Định nghĩa Tịnh thân và Tịnh tâm có nghĩa là gì? Chữ thân ở đây không phải là thân thể, mà trong tiếng Hán, chữ thân là thân cận, thân gần, liên quan đến nhau, giống như người thân. Cho nên quý vị đừng nghĩ Tịnh thân là thân thể thanh tịnh, là sai lầm nha. Mà chỉ cho nhóm sở hữu là danh pháp câu sanh với tâm.

Tịnh tâm và Tịnh thân, thật ra ở đây có một nhóm các Tâm sở, chúng ta học hai điều: là tâm và Tâm sở. Do chúng ta đang học Tâm sở, nên chưa học về tâm, sau này mình học tâm nhân, Tâm quả là một chủ đề riêng, từ từ học. Bây giờ đang học một lúc hai cái thì đành phải nói thêm thôi.

Tóm lại điều này là chỉ cho một nhóm. Thân là một nhóm, ví dụ như người thân với nhau, cùng sanh ra với tâm, đó là một nhóm. Ở đây mới giải thích chữ thân thôi, thân là một nhóm các Tâm sở, nói vậy cho dễ hiểu. Còn chữ tịnh là gì? Chữ tịnh, có khi dịch là tĩnh, vì là chữ Pali nên khi dịch sang thì có người dịch là tịnh, có người dịch là tĩnh. Mình hiểu chữ tịnh đó là sự yên tĩnh, yên lặng, thanh bình. Như vậy: Tịnh thân là sự yên tịnh của những Tâm sở hay những danh pháp câu sanh.

Có nghĩa là trong các Tâm sở, thì cũng sẽ [có những Tâm sở] yên tịnh. Và mình nói danh pháp câu sanh, danh pháp là gì? Trong chúng ta có hai phần: phần Danh và phần Sắc. Sắc là thân thể vật chất của mình. Còn danh là Thọ, Tưởng, Hành, Thức. Nói vậy cho dễ! Trong Ngũ uẩn, có bốn thứ gọi là danh pháp, đó là Thọ, Tưởng, Hành, Thức; còn Sắc là Sắc pháp luôn; Danh và Sắc. Mình hiểu như vậy, rồi mình mới vô tới định nghĩa của Tịnh thân và Tịnh tâm là gì?

Sự yên tĩnh của Thọ uẩn, Tưởng uẩn và Hành uẩn gọi là Tịnh thân.

Tức là Thọ uẩn, Tưởng uẩn, Hành uẩn, ba thằng đó mà yên tịnh xuống thì gọi là Tịnh thân. Mình nói vậy cho dễ hiểu, chứ bây giờ nói Tâm sở tùm lum quá, không hiểu. Tịnh thân là như vậy. Tức là những thằng đó vào một nhóm, một nhóm có ba thằng: Thọ, Tưởng và Hành. Ai học Bát Nhã Tâm Kinh thì cũng biết điều này, căn bản nhất của người tu Bắc truyền luôn luôn biết, là Bát Nhã Tâm Kinh: “Sắc tức thị Không, Không tức thị Sắc; Thọ, Tưởng, Hành, Thức diệc phục như thị”.

Ở đây Thọ, Tưởng, [Hành] uẩn, ba thứ này yên tĩnh xuống với nhau cùng một lúc, thì gọi là Tịnh thân. Còn bây giờ hỏi Thọ là gì, Tưởng là gì, Hành là gì, thì coi lại bài cũ, đừng có hỏi nữa nha. Bây giờ mà hỏi Thọ, Tưởng uẩn là gì, thì giảng hết giờ luôn.

Rồi còn một điều nữa, đó là Thức. Khi nào Thức yên tĩnh thì gọi là Tịnh tâm. Đơn giản vậy thôi! Tịnh tâm là Thức yên tĩnh, rất rõ ràng. Tức là Thọ, Tưởng, Hành, Thức chia ra: Thọ, Tưởng, Hành yên tĩnh thì gọi là Tịnh thân; khi Thức yên tĩnh thì gọi là Tịnh tâm. Vậy mình đã yên tĩnh được chưa? Nếu không yên tĩnh được thì không có Tịnh tâm được.

Thân và tâm ở đây phải hiểu ám chỉ của Tứ danh uẩn (tức là bốn điều đó). Hai Tâm sở này có cùng đặc tính là trạng thái là yên bình của danh uẩn, đối lập với Phiền não Trạo hối làm xao động thân tâm.

Tức là hai Tâm sở này, đơn giản là đặc tính yên bình của bốn điều: Thọ, Tưởng, Hành, Thức. Và nó đối lập với trạng thái xao động, trạo cử lung tung. Cho nên tại sao 2 [Tâm sở] này là Tâm sở Tịnh hảo Biến hành. Bởi vì sao là Tâm sở Biến hành? Là vì nó phải có trong tất cả Tâm sở Tịnh hảo. Cho nên mình học một hồi thì mình có điều này không?

Vậy khi nào tâm ta lăng xăng, là đang tốt hay xấu? Là đang bất thiện rồi. Cho nên học tới đây thì mình biết tại sao tu khó vậy đó. Tâm mình chỉ cần có lăng xăng, có trạo cử, hối hận, v.v… tức là bốn điều đằng sau: Thọ, Tưởng, Hành, Thức của mình không yên tĩnh được, là mình đã bất thiện rồi. Tại vì mình đã rớt những điều này rồi. Khó vậy đó! Cho nên tu, mọi người [cần] điềm tĩnh.

Ngày xưa Thiện Trang tưởng tu dễ lắm, tu tâm dễ lắm. Sau này mình học tới những điều này thì thấy khó quá. Biết quán tâm đó, nhưng một hồi mình nổi sùng, thì thấy mình thấy nổi sùng. Biết tâm ta đang sân, tâm ta đang si, tâm ta đang tham đó. Hồi xưa ta không biết, nhưng bây giờ ta biết thôi, chứ không chống được.

Có nghĩa là học điều này, mình quán Tứ niệm xứ [thì] mình quán được. Nhưng chỉ quán được thôi, chứ mình vẫn chưa kìm được. Tất nhiên là không kìm được rồi, nếu kìm được thì quý vị là Tam quả A na hàm, chứ quý vị đâu phải là phàm phu. Cho nên là bình thường. Nhưng biết là được rồi, đức Phật nói là biết thôi, cứ biết đi con. Mà muốn biết thì phải nắm được những Tâm sở này, Thọ, Tưởng, Hành uẩn, Thức uẩn, bốn thứ đó mà không yên tĩnh thì con đang bất thiện đó con. Vậy thôi! Đơn giản! Học tới đây thì mới thấy là tâm lao xao, dễ gì. Thấy khó chưa?

Tướng trạng của hai Tâm sở này là lắng yên sự bồn chồn của thân, tâm. Nhiệm vụ của chúng là trấn áp sự rạo rực của thân, tâm.

Cho nên thân, tâm mình tại sao rạo rực, tại sao lại bồn chồn? Là do không thấy được hai Tâm sở này. Cho nên không học điều này thì khó quán tâm lắm, quý vị thấy tại sao học các Tâm sở lại quan trọng. Bữa nay học thì biết rồi. Cho nên học Vi Diệu Pháp hay như vậy mà không chịu học, uổng phí cuộc đời. Cho nên Thiện Trang nói không học môn này là mất nửa đời tu, thậm chí 3/4 mất đời tu hành luôn. Ai cũng đòi tu Tứ niệm xứ, ai cũng đòi niệm Phật vãng sanh, ai cũng đòi tu môn này môn kia. Nhưng liệu ta đã làm chủ được tâm chưa?

Muốn làm chủ được tâm thì phải quan sát được tâm. Muốn quan sát được tâm thì phải biết Tâm sở. Phải ôm [nằm] lòng được 52 món Tâm sở, không cần nhiều lắm, chỉ cần quan sát được tâm đang sân thì biết đang sân, tâm đang si thì biết tâm đang si, tâm đang thế nào thì biết thế đó. Chỉ cần biết như vậy là thành công. Bởi vì [sự] biết đó giúp cho mình sáng suốt. Và sự biết đó đến lúc nào đó đủ dừng một phần. Dừng một phần thôi, [chứ] không dừng [thì] ghê lắm. Tại vì tâm mình không có Thiền chỉ, không ly được tham, [còn] tham thì cũng còn sân.

Cho nên phải tu Thiền chỉ, vì Thiền chỉ giúp tâm được giải thoát. Nhiều đồng tu không tu Thiền chỉ, quý vị tu Thiền quán [không thôi] thì khó định lắm. Vì mình biết đó, nhưng biết [thôi thì] không kịp, tâm lao xao chạy trước rồi. Còn nếu mình đắc Thiền chỉ, khi nào quý vị đắc được một chút Thiền chỉ thôi, hoặc là mình có công phu Thiền chỉ, thì tự nhiên tâm mình nhẹ nhàng.

Thiện Trang để ý, như hôm qua Thiện Trang bận soạn bài, không tu Thiền chỉ được, nên hôm nay tâm Thiện Trang không định tĩnh bằng. Còn nếu bữa nào Thiện Trang thiền được, là bữa sau [tâm] yên lặng, rất rõ ràng. Ngày nào mà không tu Thiền chỉ là có vấn đề liền, chứ cần gì đâu phải cao sang. Mình tự tu thì mình tự biết thôi, cần gì phải nói người khác.

Cho nên hãy thực hành, hãy tu, đạo Phật là phải thực hành, chứ nghe không [thôi] thì không được đâu. Quý vị [tu] Thiền chỉ 15 phút, 30 phút cũng thấy hiệu quả khác ngay, rồi quý vị mới tin. Chứ nếu không thì quý vị không tin, rồi quý vị cứ chạy lan man, nói thầy Thiện Trang giảng gì đâu. Không có! Phải thực hành, phải tự mình trải nghiệm con đường [mà] người ta chỉ.

Giống như Thiện Trang chỉ cho quý vị con đường đi từ Hà Nội vào Thành phố Hồ Chí Minh, cứ đi tới Thanh Hóa, Nghệ An rồi đi tiếp đi, đi qua Quảng Bình, Quảng Trị, rồi đi đi... Quý vị nói biết rồi, biết hết rồi, một hồi tới Đồng Nai rồi cũng vô thành phố Hồ Chí Minh thôi. Nhưng một hồi đi thật thì bắt đầu lạc, tại vì chưa đi bao giờ. Mình muốn đi là phải đi thật. Rồi đi một hồi nói: “Thầy ơi, con tới Nghệ An rồi, mới tới ngã ba này, con không biết đường nào đâu thầy”. Lúc đó thì điện thoại, Thiện Trang mới nói: À! Ngã ba đó là đi lối này, lối này.

Cũng vậy, khi quý vị thiền rồi, quý vị gặp vấn đề thì mới hỏi Thiện Trang. Chứ chưa thực hành, chưa gì hết mà vô bắt đầu hỏi thì làm sao đúng được. Hãy thiền đi! Tu đi! Tứ niệm xứ rồi cứ tu đi, nghe pháp rồi thực hành đi, rồi bắt đầu mới phát sinh vấn đề. Chưa phải là kết quả liền đâu, tu rồi mới thấy, đổ ra chuyện này chuyện kia, rồi bắt đầu mình sửa, sửa một thời gian, chỉnh lại thì mới chuẩn.

Thiện Trang cũng vậy thôi, Thiện Trang cũng phải tu mới thấy được điều này, thấy được điều sai, thấy được điều đúng, thấy được pháp v.v... Đó là Trạch pháp Giác chi đó quý vị, mình cũng phải lựa chọn cho đúng. Cho nên chỉ có người sáng suốt, trong tâm sáng suốt, đi con đường sáng suốt, mình luôn luôn nhìn được bước chân của mình. Mình biết mình đang tu như thế nào, tâm mình như thế nào, cảnh giới như thế nào, v.v… Đó là Niệm giác chi, là Tâm sở Niệm, rất quan trọng, là Tâm sở Thiện, [Tâm sở] Tịnh hảo Biến hành mà. Không có Tâm sở Niệm, là thất niệm, là rớt qua bên kia. Quý vị coi vậy chứ, học mấy điều này cực kỳ quan trọng, cho nên là phải học nha.

Như vậy ở đây nói thêm: [Tâm sở] Tịnh tâm và [Tâm sở] Tịnh thân là trạng thái vắng lặng, không rung động trong tâm và những sở hữu. (Ở đây chỉ cho các Tâm sở, hay chúng ta nói đến khía cạnh đơn giản là Thọ, Tưởng, Hành, Thức). Bất cứ tâm thiện nào cũng cần đến khía cạnh yên tĩnh, không bị quấy rối bởi Phiền não. Không yên tĩnh, mình bị quấy rối bởi Phiền não thì không được.

Ở đây chúng ta thấy đơn giản, Tịnh tâm là chỉ có tâm yên tịnh; còn Tịnh thân thì không chỉ là những sở hữu, tức là những danh pháp câu sanh (tức là Thọ, Tưởng, Hành, Thức) yên tĩnh, mà thân cũng yên tĩnh do sự lan truyền của Sắc tâm thiện. Đó là tâm trợ duyên cho Sắc pháp sanh.

Có nghĩa là trong hai Tâm sở này, [thì] Tịnh tâm là chỉ có tâm yên tịnh thôi. Nhưng nếu quý vị tới Tịnh thân, thì ngoài những Thọ, Tưởng, Hành, Thức yên tịnh rồi, lan truyền ra thân thể mình (sắc là thân thể) cũng yên tịnh theo luôn, mình học là mình thấy.

Cho nên từ đó mình muốn khỏi bệnh hay gì đó là phải [có sự] điềm tĩnh này. Thiện Trang nói: Tu rồi thì mới thấy là mình tu cách xa đạo xa lắm. Hồi xưa mình tưởng là mình tu ngon lắm, nhưng học miết rồi thì mình thấy khó thiệt. Tuy biết đó, nhưng không theo được. Và muốn theo được thì Thiện Trang nói chỉ có Thiền thôi, tức là khi tâm mình định tĩnh thì mình theo kịp cảnh. Còn không, mình sân thì mình biết mình sân, nhưng mình đã sân mấy giây, mấy phút rồi. Không đến mấy phút, nhưng thực ra sân trong một khoảng mấy chục giây là có, mình biết mình si trong vòng mấy chục giây là có. Thiện Trang nghĩ rằng bây giờ mình phải tu làm sao để mình chỉ sân mấy giây, tham mấy giây thôi thì khá hơn, bao giờ luyện được như vậy thì khá hơn.

Rồi đến bao giờ nếu muốn không tham, không sân, không si, thì khi nào thật sự có định, tu Thiền chỉ thì đúng là có được năng lực đó. Cho nên tại sao Thiền chỉ giúp Thiền quán, Thiền quán giúp Thiền chỉ là như vậy. Học hiểu rồi thì ráng thực hành đi, chứ bây giờ mọi điều lý thuyết chỉ là lý thuyết thôi, quý vị cứ hành đi. Thiện Trang cũng vậy, Thiện Trang tranh thủ thực hành, hành một thời gian thì mình thấy rõ ràng. Thiện Trang chỉ mong có thời gian để thực hành, để làm được những điều đó. Còn nếu không có thời gian thì mình sẽ khó thực hành sâu được. Mình biết thôi, biết thì biết [nhưng] cảnh cũng chạy, [nên] mình vẫn bị theo. Rất khó! Không dễ đâu.

Đặc điểm là ngăn hay giảm sự sôi nổi của sự sân hận, nó đóng vai trò như bóng mát của cây đối với người bị tác động bởi nhiệt của mặt trời.

Quý vị thấy hay ở chỗ đó, [Tâm sở này] giúp cho mình ngăn được sự sôi nổi của sự sân giận. Cho nên muốn bớt sân giận, thì đây cũng là một cách [để] mình quan sát, giống như bóng mát của cây che cho người nào [bị] nắng quá.

Sự yên tịnh này đối lập với trạo hối, sân hận, phát triển cao độ lên thì trở thành một chi của giác ngộ. Quý vị nhớ là chi nào không? Trong chi giác ngộ (Thất giác chi đó) chúng ta đều học qua rồi.

Bây giờ Thiện Trang sẽ đọc cho xong chỗ này, còn một số vấn đề quan trọng nữa.

Từ sự yên tịnh này (tức là sáu đôi Tâm sở vừa nãy Thiện Trang nói) thì đức Phật trình bày theo đôi. Vì chúng sinh cùng nhau và chúng cùng kháng lại các pháp đối lập với chúng.

Tại vì sao? Tại vì lúc nào chúng cũng đi chung với nhau hết, cho nên trình bày chung với nhau. Mặc dù là hai Tâm sở, nhưng hai thằng này đi chung với nhau. Giống như ở thế gian, có hai đứa bạn chơi thân với nhau, lúc nào cũng đi chung với nhau. Hoặc hai vợ chồng lúc nào đi làm giấy tờ mua bán đất, hay mua nhà gì đó, thì cũng phải có mặt chung với nhau. Cũng vậy, hai người cùng chống lại đối lập với hàng xóm, lúc nào cũng vậy. Hàng xóm mà giành đất của mình, thì hai người đều như vậy.

Cũng vậy, hai thằng này lúc nào cũng đi chung với nhau. Những cặp sau đó cũng vậy, lúc nào cũng đi chung với nhau. Cho nên trình bày là trình bày một lúc luôn hai [Tâm sở]. Còn các trường hợp trên, chúng ta còn nhớ các trường hợp trên không? Tâm sở: Tín, Niệm, Tàm, Quý, Vô tham, Vô sân, Trung hòa, thì trình bày đơn lẻ, bởi vì mỗi pháp tự kháng lại đối lập với chúng, còn hai thằng này là hợp tác chung với nhau. Hồi nãy Thiện Trang có chiếu [Tâm sở] Tịnh tâm với [Tâm sở] Tịnh thân, rồi Khinh tâm với Khinh thân đi chung với nhau, Nhu tâm với Nhu thân, còn đằng sau nữa, sáu cặp lận. Mình để nhiều quá thì rối, thôi để từ từ rồi giới thiệu. [Những cặp đó] lúc nào cũng đi chung với nhau, bởi vì chúng hoạt động một cách kết hợp với nhau, lúc nào cũng sinh khởi cùng nhau. Nói chung là hai thằng đó đi chung, cứ từng cặp đi chung.

Tĩnh thân (hay là Tịnh thân) trong khi có ra sao? Đó là trạng thái tĩnh, tự yên, tự tĩnh, thái độ tĩnh bằng cách tự yên tĩnh của Thọ uẩn, Tưởng uẩn và Hành uẩn.

Khi nào mình coi lại khái niệm về Thọ, Tưởng và Hành, ba điều đó yên tĩnh là được. Thọ là gì quý vị còn nhớ không? Thọ có ba thọ: Thọ lạc, Thọ khổ, [và không lạc không khổ]. Còn Tưởng là biết, mà biết dựa trên kinh nghiệm quá khứ, hiện tại và biết về tương lai. Tưởng kết hợp ba đời lại, nghĩ về quá khứ, về tương lai, những kinh nghiệm biết với không biết, từ đó kết hợp lại. Tưởng là mình suy nghĩ lung tung, đó là Tưởng. Còn Hành cũng là biết, nhưng Hành này thiên về nghiệp thiện ác. Những điều đó thì chúng ta đều hiểu rồi. Khi nào ba [uẩn] đó điềm tĩnh xuống thì mình đang có trạng thái này. Rồi khi nào thêm Thức nữa là ok, Thức uẩn là thuộc về Tịnh tâm.

Hai Tâm sở này đối lập với sự hối hận: điều này thì chúng ta biết rồi, lúc nãy đã nói rồi. Khi tu tập một cách cố ý, thì hai Tâm sở này chính là Tĩnh giác chi. Quý vị nhớ không? Trong Thất giác chi đó, chúng ta xem lại. Để tu được đắc đạo thì mình tu Bảy giác chi mà, thì cũng phải tu hai Tâm sở này, cũng phải tu tâm. Mà mình tu tâm thế nào? Tu mà cố ý.

Hai Tâm sở này giúp cho Hỷ và Lạc của người tu Thiền chỉ tịnh được trở nên vi tế hơn. (Quan trọng là giúp cho Hỷ và Lạc (là hai Chi thiền đó quý vị. Một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, kiểu vậy đó) được vi tế hơn). Và giúp cho Tấn quyền (trong Tín, Tấn, Niệm, Định, Huệ; quý vị nhớ Ngũ quyền, Ngũ căn, hay Ngũ lực đó) được ổn định, kiên cố, không nông nổi bồng bột. Điều này giúp cho Tấn quyền ổn định vững chắc.

Đối với hành giả tu Tuệ quán thì hai Tâm sở này giúp họ có được cái nhìn già dặn trong cảnh Danh Sắc, lúc này chúng được gọi là Tĩnh giác chi.

Cho nên tu Tuệ quán mà không biết điều này thì làm sao tu. Tuệ quán là giúp cho mình có cái nhìn già dặn, tức là mình nhìn được rõ ràng, kỹ lưỡng về cảnh của Danh, Sắc. Danh, Sắc là cảnh của Thọ, Tưởng, Hành, Thức đó, cảnh của [tâm] mình đang đối diện thế nào. Nói chung quán tâm được rõ ràng hơn, vì Thọ, Tưởng, Hành, Thức, thì quý vị thấy rõ ràng. Lúc đó mình ổn định được tâm liền thì mình có được Tĩnh giác chi.

Hôm nay mình học [Tâm sở] này, Thiện Trang nghĩ chắc sau khi học [Tâm sở] này thì chúng ta sẽ có tâm định tĩnh hơn. Đang nóng thì bớt nóng hơn, ta đang sân là ta mất hai Tâm [sở] này rồi đó, tâm ta đang ác, đang bất thiện rồi đó. Học kỹ thì mới tu được chứ. Còn học cứ mơ mơ màng màng, biết có bấy nhiêu [điều] kia, biết tâm đang có sân, tâm đang có si, nhưng vẫn chưa vi tế. Học thêm điều này nữa thì vi tế hơn, càng về sau thì mình càng thấy vi tế. Cho nên bộ môn Vi Diệu Pháp này tuyệt vời lắm.

*Bốn ý nghĩa của Tâm sở Tịnh thân và Tịnh tâm:

1. Trạng thái yên tĩnh của Tâm sở và tâm, lìa sự động của Phiền não: điều này rõ ràng.

2. Phận sự là làm cho Tâm sở bài trừ các hành động của Phiền não. Tức là giúp cho tâm bài trừ những hành động của Phiền não. Lúc đó tâm mình yên tĩnh lại, thì tất nhiên là không Phiền não.

3. Thành tựu là tâm và Tâm sở yên tịnh, mát mẻ: điều này thì rõ ràng.

4. Nhân gần nhất là có Tâm sở và tâm: nói đơn giản, nhân gần nhất là mình phải có tâm và Tâm sở, chỗ này nói là sở hữu, là Thọ, Tưởng, Hành, Thức, nói vậy cho dễ. Mình quan sát được những điều đó thì dựa vào tâm, tâm là thường nói đến Thức, chúng ta hiểu như vậy.

Bây giờ mình cứ làm sao quan sát được điều đó cho rõ ràng, chứ mình học một mớ lý thuyết để làm gì đúng không? Bây giờ mình chỉ cần biết Thọ, Tưởng, Hành, Thức, hồi xưa mình học mỗi tâm thôi, thì bây giờ mình học Tâm sở rồi, bữa nay học thêm quán thì quán cả Thọ, Tưởng, Hành, Thức. Mấy bữa trước mình học quán [những điều] kia chưa sâu, bữa nay quán sâu thêm một tầng, đó là mình quán luôn cả Thọ, Tưởng, Hành, Thức. Mình quán là để giúp cho yên tĩnh, không bị vấn đề gì hết. Ba [uẩn] đầu gộp lại thành một, và uẩn thứ tư nữa. Thôi mình khỏi nhớ mất công, mình gộp vô chung luôn bốn điều Thọ, Tưởng, Hành, Thức, là hai Tâm sở, [thì] mình yên tĩnh. Đó là mình được hai Tâm sở Tịnh thân và Tâm sở Tịnh tâm. Đúc kết lại đơn giản là như vậy, làm sao cho yên tĩnh, cho tự tĩnh. [Còn] bây giờ tâm mình lao xao là rớt rồi.

Ví dụ khi người ta nói, nếu mình không yên tĩnh là mình nói lại ngay, mình chưa nghe gì hết mà mình nói liền, đó là trạng thái tâm không yên tĩnh. Mình đang nóng giận là không yên tĩnh, mình ham ăn quá nên ăn cho nhanh, đều là không yên tĩnh, thì [rớt] mất. Như vậy lúc đó ta đang không có trạng thái [yên tĩnh], tức là tâm bất thiện xuất hiện rồi, không có [Tâm sở] này. Vì [Tâm sở] này nằm trong Tâm sở Tịnh hảo Biến hành, Biến hành thì phải có [Tâm sở] này.

Cho nên từ đó suy xét, trong mỗi phút trôi qua chúng ta có bao nhiêu Tâm sở thiện (Tâm sở Tịnh hảo)? Khó đúng không? Từ đó mình liên hệ tại sao luân hồi nhiều? Tại vì chúng ta không quan sát được, toàn [Tâm sở] xấu mà mình cũng không biết luôn, kẻ thù ở trong nhà mình mà mình không biết, cho nên Phật mới nói là “giặc ở trong nhà mà không biết”. Giặc nào? Giặc Phiền não.

Chúng ta học hết 19 Tâm sở này thì mình [tu] dễ hơn, quý vị sẽ dễ dàng thấy được, mình sẽ quán sát tâm được. Cũng gần hết rồi đúng không quý vị? Bây giờ mình ôn lại, ở đây đâu có nhiều đâu. 19 [Tâm sở Tịnh hảo Biến hành] mà mình học 9 [Tâm sở] rồi, còn 10 [Tâm sở] nữa thôi. Còn [Tâm sở Tịnh hảo Biệt cảnh] thì còn 6 [Tâm sở] nữa thôi là hết rồi. Cũng nhanh đó chứ! Mình học hoài cũng hết rồi. 19 [Tâm sở], [mình học tới] Tâm sở Khinh tâm là được 9 [Tâm sở] rồi. Như vậy còn 10 [Tâm sở], với bên này 6 [Tâm sở] nữa, là 16 Tâm sở nữa là hết. Mình càng học về sau, mấy [Tâm sở] này khó hơn nhưng rõ ràng, mình học rồi mình tu được.

Thời gian hôm nay cũng hết rồi, kính chào quý vị, hẹn quý vị vào hôm khác. Quý vị học có thắc mắc cần giải đáp thì chúng ta có buổi Học Phật Vấn Đáp. Có đồng tu nhắn với Thiện Trang là: “Mong thầy hãy để một link, một file trên mạng, để những đồng tu không có dịp nghe trực tiếp vấn đáp, thì có thể hỏi vào file đó”. Thiện Trang nói ok, không có vấn đề gì, Thiện Trang sẽ để một file link, hay file excel hoặc file word trên mạng… quý vị có thể nhập câu hỏi vào đó. Cứ hai tuần một lần, [tối] thứ Sáu thì sẽ trả lời những đồng tu. Thiện Trang coi thêm những câu hỏi trong đó để trả lời cho quý vị. Nếu những câu hỏi nào đã trả lời rồi, thì Thiện Trang sẽ nói là tìm lại bài cũ. Chúng ta làm lại một thời gian là sẽ có đầy đủ những câu hỏi, khỏi mất công giảng hoài, nói hoài. Thiện Trang chỉ mong giảng đến lúc nào đó đủ rồi, quý vị cũng tu được, Thiện Trang cũng tu được, phần ai nấy tu, thì mình bớt vất vả. Mình lo thời gian mình tu Chỉ, tu Quán, chứ suốt ngày giảng, mình cứ tu trên pháp không [thôi], mình phải tu nhiều thứ đúng không?

Kính chào toàn thể quý vị, hẹn quý vị vào hôm khác. Mời quý vị, chúng ta cùng hồi hướng:

“Chúng sanh vô biên thệ nguyện độ

Phiền não vô tận thệ nguyện đoạn

Pháp môn vô lượng thệ nguyện học

Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành”.

“Nguyện đem công đức này

Hướng về khắp tất cả

Đệ tử cùng chúng sanh

Đều trọn thành Phật đạo”.

Nam mô A Mi Đà Phật!