Giảng Ký A Tỳ Đạt Ma Câu Xá Luận

Bài kệ 15 Phần 1

Những bài kệ đầu này giải thích hơi nhiều, nhưng giải thích càng nhiều thì càng rối đúng không? Những bài kệ sau thì Thiện Trang thấy giải thích ít hơn. Chúng ta cố gắng nghe.

#Thử trung Căn dữ Cảnh: #Căn là 6 căn của mình: Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý; #dữ là và; #Cảnh là cảnh; Căn và Cảnh trong đây.

#Hử tức thập Xứ giới: #hử là bao gồm; Bao gồm mười Xứ giới.

Căn gồm có mắt... mắt thì có cảnh của mắt, là sắc. Tức là chúng ta thấy những hình ảnh. Cảnh của tai là âm thanh; cảnh của mũi là mùi hương; cảnh của lưỡi (thiệt) là vị ngọt, béo v.v… Ở đây là mười Xứ giới, tại vì có 5 Căn thôi, 5 Căn với 5 Cảnh gọi là 10 Xứ và Giới. Cho nên gọi 10 Xứ giới, thật tế chỉ là 10 Căn và Cảnh này thôi. Tức là gồm có mắt là một căn, tai là một căn, mũi là một căn, lưỡi là một căn, và thân của mình là một căn, là 5 căn. Và đối với mỗi căn thì có cảnh. Mắt thì thấy tất cả hình tướng, hình sắc, là một cảnh. Tai nghe âm thanh thì là một cảnh. Mũi ngửi mùi hương, mùi hương thơm hay thúi gì cũng vô đó, thì cũng là cảnh. Vậy là 8 rồi. Còn thiệt (lưỡi) thì nhận được các vị như ngọt, chua, chát gì đó… vị đó là một cảnh. Rồi thân của mình chạm vào, mình biết chỗ đó là trơn láng, êm ái, mềm mịn… Tổng cộng là 5 Căn với 5 Cảnh thành ra 10, 10 điều đó gọi là Xứ giới (Thập Xứ giới).

Đoạn giải thích này rất ngắn, về sau này thì đa số mấy đoạn luận giải thích ngắn.

Tạm dịch:

Căn và Cảnh trong đây

Bao gồm mười Xứ giới.

論曰：此前所說色蘊性中，許即根境為十處界，謂於處門立為十處。眼處色處廣說乃至身處觸處。若於界門立為十界，眼界色界廣說乃至身界觸界。

Luận viết: Thử tiền sở thuyết Sắc uẩn tánh trung, hử tức Căn Cảnh vi thập Xứ giới, vị ư Xứ môn lập vi thập xứ. Nhãn xứ Sắc xứ quảng thuyết nãi chí Thân xứ Xúc xứ. Nhược ư Giới môn lập vi thập giới, Nhãn giới Sắc giới quảng thuyết nãi chí Thân giới Xúc giới.

Giải:

#Luận viết: là Luận nói.

#Thử tiền sở thuyết Sắc uẩn tánh trung: trong tính chất của Sắc uẩn đã được nói trước đây. Quý vị còn nhớ Sắc uẩn không? Trong Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức thì Sắc uẩn là thân thể của mình.

#Hử tức Căn Cảnh vi thập Xứ giới: #hử là bao gồm; Bao gồm Căn và Cảnh là 10 Xứ giới. Giống như ở trên đã giải thích.

#Vị ư Xứ môn lập vi thập xứ: là theo Xứ môn, tức là nói theo môn thì gọi là 10 Xứ. Nói chung nếu mình không nói gộp 2 thứ lại, mà tách ra nói theo một cái thì gọi là 10 Xứ.

#Nhãn xứ Sắc xứ quảng thuyết nãi chí Thân xứ Xúc xứ: bình thường mình nói Nhãn xứ là 1 thứ, rồi Sắc xứ… Tức là lúc nãy mình nói riêng 2 thứ, là Nhãn, Nhĩ, Tỵ, Thiệt, Thân, Ý, rồi đem Cảnh chia ra. Bây giờ gom chung lại luôn, nói Nhãn xứ là được. Còn đối tượng của Nhãn (mắt) là cảnh sắc, thì bây giờ đem cảnh sắc này gán chữ xứ vô thành [Sắc] xứ luôn. Rồi nói rộng ra cho đến cuối cùng là Thân xứ. Đối tượng của thân là những gì thân tiếp xúc, gọi là Xúc xứ. Cách nói này là nói 10 môn theo Xứ.

#Nhược ư Giới môn lập vi thập giới: nếu theo Giới môn mà lập thành 10 Giới.

#Nhãn giới Sắc giới quảng thuyết nãi chí Thân giới Xúc giới: là Nhãn giới, Sắc giới nói rộng ra cho đến Thân giới, Xúc giới. Tương tự như vậy, người ta đổi chữ Xứ thành chữ Giới thôi.

Những kiến thức này là kiến thức căn bản để chúng ta hiểu thôi, sau này lúc thì nói Giới, lúc thì nói Cảnh, lúc nói Căn, lúc nói Xứ gì đó. Thật ra những điều đó đều giống nhau thôi. Quý vị hiểu như vậy là được.

Tạm dịch: Luận nói: Trong tính chất của Sắc uẩn đã được nói ở trước đây, bao gồm Căn và Cảnh là 10 Xứ giới, đó là theo Xứ môn mà lập thành 10 xứ. [Gồm]: Nhãn xứ, Sắc xứ nói rộng cho đến Thân xứ, Xúc xứ. Nếu theo Giới môn mà lập thành 10 Giới, [gồm]: Nhãn giới, Sắc giới nói rộng cho đến Thân giới, Xúc giới.

Đây là những kiến thức căn bản mà mình sẽ gặp lại ở phần sau, nên mình chỉ cần biết là đôi khi nói Căn, khi thì nói Cảnh, khi nói 10 Giới cũng được, mà nói 10 Xứ cũng được, thì quý vị cũng hiểu 10 Xứ là gì. 5 Căn với 5 Cảnh thì gọi là 10 Xứ, hay cũng gọi là 10 Giới.

已說色蘊并立處界，當說受等三蘊處界。頌曰：

Dĩ thuyết Sắc uẩn tịnh lập Xứ giới, đương thuyết Thọ đẳng tam uẩn Xứ giới. Tụng viết:

Tạm dịch: Đã nói về Sắc uẩn và xây dựng về Xứ giới, [giờ] sẽ nói về Thọ uẩn và ba Uẩn Xứ giới [còn lại]. Bài tụng rằng.

Tức là Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức thì bây giờ nói về Sắc. Sắc uẩn này là có mười [Xứ] giới. Sắc là vật chất, còn nói về tinh thần thì sẽ bắt đầu nói về: Thọ, Tưởng, Hành, Thức. Có năm điều, ở đây mới nói một điều, bây giờ sẽ nói tiếp Thọ uẩn. Rồi ba Uẩn còn lại, thì bài kệ thứ 15 ở phần 2 và bài kệ thứ 16 sẽ nói tiếp.

Bài Kệ 15 – Phần 2 + Bài Kệ 16

Giải:

Ở đây chúng ta giải thích sơ lược cũng không khó, bài này chỉ cần giải thích mấy thuật ngữ căn bản.

#Thọ lãnh nạp tùy xúc: #Thọ là sự cảm thọ của mình, bây giờ đang học về Thọ uẩn, thì Thọ lãnh nạp theo sự tiếp xúc. Xúc ở đây không phải là xúc của tay chân, mà là xúc của mắt. Ví dụ chúng ta thấy một hình sắc rất đẹp, thì mình có cảm nhận vui vẻ. Đó là sự lãnh thọ theo sự tiếp xúc của mình, tiếp xúc về âm thanh, về hình sắc, về mùi hương.

Ví dụ quý vị đi vô mấy nhà vệ sinh mà là lạ, thấy hôi rình, ghê quá, thì mình cảm thấy khó chịu. Đó là cảm nhận lãnh nạp được theo duyên, đó là duyên xúc, xúc đó là về mùi. Còn có khi mình ăn uống mình thấy ngon, thấy dở v.v… đó cũng là [do] Thọ mà ra. Cho nên tu hành là phải tu trong mấy hoàn cảnh đó, hay là tu theo mấy xúc đó, tu làm sao để mình làm chủ được.

Phàm phu khác Thánh nhân như thế nào? Như ví dụ [ở] trên đức Phật nói là làm sao cột mấy con khỉ, con chó, con dã can, con rắn độc, con chim, [con cá sấu]. Cột lại là hết, đừng để nó chạy theo ý của nó. Mình tu hành là gì? Là mình tiếp xúc với tất cả mọi cảnh, nhưng mình phải giữ mình, đừng để cảm thọ xấu. Tại vì trong vòng 12 nhân duyên, quý vị cẩn thận, nó chạy một phát là mất luôn. Cho dù công phu niệm Phật hay [công phu] thế nào… mà quý vị chạy theo cảnh miết là quý vị khổ. Cho nên nhiều người vừa mới [gặp] cảnh bất như ý là họ bị dao động tâm, thì quý vị phải luyện. Bí quyết tu hành là giữ công phu, là quý vị phải giữ được tâm mình.

Thật ra là mình mong đợi nhiều điều quá. Ví dụ quý vị mong đợi ông chồng sẽ đối xử tốt với mình, bình thường ổng đối xử tốt lắm, bữa đó đi làm về, bỗng nhiên ổng nổi giận lên. Ổng đang tức chuyện gì đó, ổng nói một câu không hài lòng. Thế là [câu nói] không hài lòng đó làm mình tức lên, thì ngay lập tức mình đã bị chuyển cảnh. Đó là mình cảm nhận theo gì quý vị biết không? [Theo] xúc đó, xúc đó là theo lời nói, lời nói tức là âm thanh. Đôi khi [mình cảm nhận] xúc theo hình tướng, là thấy mặt ông chồng hằm hằm thì mình không vui rồi. Tức là mình thấy hình tướng, mắt của mình có thể cảm nhận được bữa nay ông không vui. Bữa nay mình nấu cơm ngon lành, lẽ ra ổng về ổng phải vui vẻ nói: hôm nay vợ nấu cơm ngon lắm, cảm ơn vợ v.v… [Vậy mà] bữa nay ổng ăn mà ổng còn gầm lên với mình, ổng chê cơm và còn nói: sao bữa nay nấu dở thế. Thế là mình tức lên. Mình bỏ cả buổi sáng để nấu cho ổng món ngon, mà ổng không ghi nhận công đó, không khen tiếng nào, mà còn nói như vậy nữa. Đó là khi mình có những mong đợi, cho nên càng mong đợi bao nhiêu thì thường càng khổ bấy nhiêu. Nhớ nha!

Cho nên tu hành là gì? Sống ở đời tuy là có mong, nhưng mình phải chuẩn bị tâm lý [trước những] cảnh xấu. Mình không thể nào không mong được, tu hành mà vô dục thì quý vị thành Thánh nhân rồi. Nhưng nếu mình có mong, thì cũng luôn luôn nghĩ lỡ xấu nhất thì như thế nào? Sáng hôm nay giả sử ta đã nấu bữa ăn ngon, tốn cả nửa buổi để nấu bữa cơm trưa hay cơm tối ngon cho chồng. Ổng về, giả sử ổng không ăn mà còn nói mình nấu dở v.v…. thì mình cũng vui vẻ hoan hỉ, không có gì. Đó là nếu mình đã lường trước được cảnh như vậy, khi gặp chuyện thì quý vị sẽ đón nhận nhẹ nhàng.

Còn thông thường chúng ta tu là không bao giờ lường được cảnh xấu. Cho nên khi gặp cảnh xấu là tâm bị rung động, chuyển động ngay, và mất công phu. Quý vị tu Thiền định gọi là đắc Tam muội. Hằng ngày quý vị cứ niệm A Di Đà Phật hay là tu Thiền định cỡ nào không biết, nhưng bị chuyển [cảnh] thì lúc đó tâm quý vị bị dao động là mất công phu Tam muội, thì không đắc định, và lúc đó công phu Thiền quán cũng mất luôn.

Cho nên người tu hành hãy lường trước tình huống tốt nhất và tình huống xấu nhất. Mình chỉ cần biết là nếu như chuyện này xảy ra, thì xấu nhất là như vậy và tốt nhất là như vậy. Đó là Thiện Trang chỉ cho cách của Thiện Trang. Nên nhiều khi có chuyện xấu ghê gớm, nhưng Thiện Trang kêu: ‘Nó chưa xấu mình nghĩ, mới tới đó thôi’, vì mới tới đó nên bình thường.

Giống như lúc trước, quý vị thấy Thiện Trang vẫn hoan hỷ vui vẻ giảng, Thiện Trang thấy không có gì, [vì Thiện Trang] đã lường trước [được sự việc] rồi. Cùng lắm thì trả nhà cho người ta, mình đi thuê nhà khác. Mình cứ nghĩ chuyện đơn giản, rồi cùng lắm là mình giả dạng đi ăn xin. Tức là mình luôn luôn [chuẩn bị] tâm thế, mình đã rất sẵn sàng rồi.

Còn một tâm thế này mà quý vị cần chuẩn bị, [là] tâm thế chuẩn bị sẵn sàng lúc chết. Có thể bây giờ hay bất cứ lúc nào, lỡ lát nữa tăng xông lên hay bị gì đó mình chết. Cho nên khi lỡ bị đau gì đó, quằn quại kêu, có thể mình [sẽ] chết bây giờ đó, nên rất nhẹ nhàng: chết thì thôi, ta cũng sẵn sàng chết, chết thì chết, ok, không sao!

Bởi vì sao? Chết không phải là hết, chết rồi thì mình vẫn sẽ tiếp tục vòng sanh tử, nếu như mình chưa ra khỏi sanh tử. Còn người tu Tịnh Độ thì có nơi chốn về, đó là Thế giới Tây Phương Cực Lạc, thì sợ gì chết nữa. Những người tu Nam truyền, không có nguyện sanh Tịnh Độ thì mới sợ. Sợ là chết rồi mà bây giờ chưa chứng quả gì hết thì đi về đâu, [cho nên] họ sợ. Còn nếu quý vị là người tu Tịnh Độ, thì quý vị có điểm tựa. Quý vị nói chết thì [niệm] A Di Đà Phật, con đi về Tây Phương Cực Lạc đây. Còn nếu người tu Nam truyền không tin điều đó thì không sao, chết với những gì mình đã tu, mình đã sẵn sàng chết. Chết cũng chỉ là thân thể này chết thôi mà, mình vẫn chánh niệm rõ ràng, nguyện hồi hướng đời sau gặp Phật pháp để tu hành tiếp.

Tâm nguyện như vậy, hồi hướng như vậy, con nguyện đem hết phước báu này hồi hướng để đời sau con gặp Phật pháp, Chánh pháp để tu tiếp. Chỉ cần như vậy, thì rõ ràng mình đi cũng đâu có sợ gì. Đó là người tu Nam truyền, còn người Bắc truyền thì không sợ.

Và cũng phải chuẩn bị rằng tất cả người thân trong gia đình mình lúc nào cũng có thể bỏ mình ra đi. Nếu tâm thế quý vị luôn luôn chuẩn bị tình huống tệ nhất rồi, thì quý vị đón nhận mọi thứ trên đời lúc nào cũng bình thường hết. Và điều đó mới là có công phu. Còn quý vị bị cảnh chuyển hoài thì không có công phu đâu. Khi làm gì đó [mình hay bị chuyển], là tại vì mình không có dự trù trước.

Còn người tu chứng quả rồi, tại sao họ không động tâm? Vì họ trước biết rồi. Người tu chứng quả, giống như quý vị chứng A la hán nhập định, quan sát trước bảy ngày rồi, thì quý vị thấy [được] mọi việc sắp xảy ra. Có chuyện gì đó là quý vị biết hết rồi, thì lúc đó động tâm gì nữa. Cho nên tu chứng cũng quan trọng, hỗ trợ mình ghê lắm. Không cần chứng A la hán đâu, quý vị tu kha khá, mà có duyên thì quý vị cũng biết được những chuyện sắp xảy ra, những chuyện quan trọng là biết hết sạch.

Vì biết nên khi có chuyện xảy ra thì mình thấy bình thường, lúc đó mới ‘bình thường tâm thị đạo’, tức là bình thường tâm là đạo. Đạo gì? Đạo trong Chánh định, lúc đó mới giữ được công phu. Còn bây giờ mình bị những sự cố bất ngờ thì hoảng hốt, bị chuyển, bị lo lắng, bị này bị kia. Thông thường lúc đó mới nghĩ, mà nghĩ toàn là những điều xấu, điều tệ, và nghĩ theo chiều hướng tiêu cực, nên càng tệ hơn. [Vì vậy] mất công phu, niệm Phật Tam muội [cũng] bay mất, Thiền định Tam muội gì đó cũng không còn. Và lúc đó trở thành phàm phu, đau khổ như người thường. Nên công phu phải có nha!

Bí quyết tu hành là chỗ chữ Thọ (là cảm nhận) này mình giữ được. Hãy giữ làm sao tâm thật sự bình tĩnh, điềm tĩnh. Mà muốn giữ được thì Thiện Trang nghĩ bí quyết đơn giản, mình là phàm phu thì hãy nghĩ trường hợp xấu nhất sẽ có thể xảy ra. Và cũng hãy nghĩ trường hợp tốt nhất có thể xảy ra. Vì sao? Có những người [khi gặp] trường hợp tốt quá xảy ra, thì cũng bị cảnh chuyển. Có nghĩa là họ mê. Giống như quý vị không ngờ rằng hôm nay mình được một diễm phúc gì đó quan trọng lắm, nên bắt đầu vui quá, vui quá thì mất chánh niệm. Có người vui quá thì khóc sướt mướt.

Giống như gặp Sư Minh Tuệ để đảnh lễ, có người quay video clip lên, có đoạn clip thấy người ta khóc. Xin lỗi quý vị! Quý vị khóc [thì] theo tiêu chuẩn trong Kinh Lăng Nghiêm là không được, là mất chánh định. Chưa được! Phải làm sao tâm bình thường, nên khó à! Khi nào tâm bình thường? Phải là A la hán thì tâm [mới] bình thường. Còn quý vị là phàm phu thì tất nhiên khóc, cười là bình thường thôi. Nhưng [những điều] đó đều khiến [cho] mất công phu. Quý vị nên nhớ, niệm Phật muốn đắc lực, [hay] quý vị tu Thiền định, Thiền chỉ, Thiền quán, tu bất cứ [Pháp môn] gì, thì [phải] giữ được tâm.

Muốn giữ [được] tâm thì Thiện Trang nghĩ điều đầu tiên phải 80 đến 90% là cảm nhận, cảm thọ của mình, theo cảnh mà mình tiếp xúc là quan trọng. Giữ được công phu đó, rồi mới nói tới vấn đề thứ hai. Cố gắng làm sao đón nhận, mà đón nhận bằng gì quý vị biết không? Trong ba thọ: Thọ lạc, Thọ khổ và Xả thọ, thì điều đó thuộc về Xả thọ. [Quý vị] hãy cố gắng tương ưng với Xả thọ giùm. Hãy dùng Xả thọ, đừng cảm thọ vui, cũng đừng cảm thọ khổ. Vì vui hay khổ thì đều không tốt hết. Cảm thọ khổ thì quý vị đọa vào ba đường ác, còn cảm thọ vui thì sanh cõi Người, cõi Trời, cũng không tốt. Nếu muốn ra khỏi sanh tử luân hồi thì hãy cố gắng xả thọ.

Tức là đối với mọi việc cứ bình bình, không có chuyện gì hết. Chúng ta cũng vui, nhưng vui nhẹ nhàng. Vui trong an lạc, chứ không phải vui kiểu vui không kiểm soát được. Và chúng ta cũng không buồn theo kiểu buồn không kiểm soát được. Tu hành bí quyết chỉ như vậy thôi. Đầu tiên [quý vị] hãy làm giùm đi. Trong ba thọ hoặc là năm thọ, thì quý vị cố gắng xả thọ giùm. Hay ngôn ngữ trong kinh gọi là thọ bất lạc bất khổ. Đừng để dính vô đó. Chúng ta đang học phần này nên cố gắng nắm cho kĩ.

#Tưởng thủ tượng vi thể: #Tưởng là lấy hình tượng làm thể, làm thể là bản chất quan trọng nhất. Bây giờ Sắc, Thọ, Tưởng, Hành Thức, thì Sắc và Thọ đã học rồi, còn Tưởng là lấy những hình tượng của mình. Tức là bây giờ mình tưởng tượng, [nhưng] tại sao mình tưởng? Ở đây nói rất rõ là do mình nạp vào những hình.

Ví dụ như mình nạp vào [hình ảnh] về người đó là cao ráo, đẹp trai, hay xinh gái gì đó. Rồi nạp vào những âm thanh ngọt ngào của người đó. Đó cũng là tượng đó quý vị. Tượng là hình. Rồi nạp vào mùi hương của người đó. Hay [nạp vào] những mùi vị của thức ăn đó, hay những êm ái nhẹ nhàng của cái ghế ngồi đó v.v…. Nói chung là qua xúc, gọi là cảnh về năm căn tiếp xúc với điều đó. Hoặc là thêm các pháp nữa, tức là các chi tiết đó tạo thành cho đối tượng đó, gom lại thành một hình (hay gọi là tượng), và làm chủ thể để Tưởng của mình nương theo đó.

Ví dụ như nói về thầy Thiện Trang, [thì] mọi người tưởng ra trong đầu: người thì tưởng ra thầy Thiện Trang hay mặc cái áo đó lên giảng, thầy thường hay cười, giọng nói, âm thanh của thầy như vậy, thầy hay truyền đạt như vậy, v.v… Mọi người đều có một cảm nhận khác nhau. Tất nhiên là không hoàn toàn giống nhau, đó là do mình nạp vào như vậy.

[Và] từ Tưởng mà mình nghĩ nhiều thứ nữa, giống như mình lên [facebook] thấy bữa nay thầy đi đâu đó v.v… mặc dù thầy post hình cũ, hoặc đồng tu tải hình cũ xa xưa rồi, bắt đầu mình lấy những chi tiết đó mình tưởng là chắc thầy đi đâu đó nên thầy nghỉ v.v… Cho nên Tưởng cũng nguy hiểm. Tưởng lấy dữ liệu đó để chuyển biến tiếp, suy luận đủ thứ nên gọi là Tưởng. Tưởng là từ kinh nghiệm, những điều biết trong quá khứ, biết trong hiện tại, bắt đầu đúc kết suy ra những điều tương lai. Và Tưởng này cũng đem đến nhiều nỗi buồn phiền.

Nên người nào sống [mà] Tưởng [nhiều] quá [thì] khổ lắm. [Quý vị] nên nhớ lời Phật dạy trong Kinh Nhất Dạ Hiền Giả là: “Quá khứ không truy tìm, tương lai không ước vọng”. Quá khứ đã đoạn tận, tương lai thì chưa đến, chỉ có hiện tại này mới là điều quan trọng với mình. Tức là mình đừng nghĩ về quá khứ, cũng đừng mong ngóng về tương lai, quan trọng là giữ được tâm mình ngay hiện tại, ngay giây phút này.

Trong Kinh Nikaya, Kinh Trung Bộ, kinh bao nhiêu Thiện Trang quên rồi, hình như là 100 mấy đó, đức Phật nói: Có hạng người nào tu đắc đạo, người có mong muốn hay không mong muốn không quan trọng, mà tu đúng cách thì đắc đạo. Quý vị có mong muốn đắc đạo hay không mong muốn đắc đạo, mà quý vị cứ tu đúng cách thì đắc đạo thôi. Có mong muốn hay không mong muốn cũng kệ, có người không mong muốn đắc đạo gì hết, mà cứ tu đúng với cách đó thì sẽ đắc đạo. Có người mong muốn mà tu đúng cách thì đắc đạo, và người không mong muốn mà tu đúng cách cũng sẽ đắc đạo.

Còn ngược lại, quý vị có mong muốn nhưng tu sai cách thì cũng không đắc đạo. Quý vị không mong muốn mà tu sai cách thì cũng không đắc đạo. Không có mong muốn, cũng chẳng có không mong muốn, tu đúng cách thì vẫn đắc đạo. Không mong muốn, cũng chẳng có không mong muốn, mà tu sai cách thì cũng đều không đắc đạo. Có nghĩa là miễn làm sao tu đúng cách là đắc đạo. Cho nên ai muốn đắc đạo thì ráng tu đúng cách. Có nhiều người mong đắc đạo lắm: ‘Thưa thầy, con mong là con đắc đạo’. Đúng! Mong đó là động lực tu hành, nhưng nếu như tu trật thì không được. Đức Phật nói quan trọng là tu đúng cách.

Tu đúng cách là gì? Đức Phật dạy trong Kinh Nhất Dạ Hiền Giả rồi, quá khứ đừng truy tìm nữa, đã qua rồi, diệt rồi, hết rồi, đừng nghĩ những chuyện xa xưa nữa. Đặc biệt những ông già bà cả toàn là sống về quá khứ, nào chuyện ngày xưa đó có hai đứa mình, khi anh với em gì đó v.v… đủ thứ chuyện. Rồi sau đó [nghĩ] chuyện tương lai. Tuổi trẻ thì ngóng tương lai, người già thì ngóng quá khứ. Thế còn tuổi thanh niên, tuổi trung niên giữa giữa thì Thiện Trang nghĩ là vừa nghĩ về quá khứ vừa ngóng về tương lai, cho nên hai điều đó cân bằng nhau. Còn lại có mấy ai sống trong hiện tại? Những người sống [theo] hiện tại là những người sống chánh niệm, những người tu hành. Chỉ có ai sống trong tu hành hiện tại, là những người đó mới sống [trong] hiện tại mà thôi.

Còn mình mơ tưởng tương lai, mai mốt hay điều gì đó v.v… Thật ra mình có quyền mơ, nhưng mình mơ thì điều đó có đến hay không? Muốn đến thì phải thực hành. Có quyền mơ, nhưng mơ ít thôi, đừng mơ hão huyền: mai mốt con đắc đạo, con thế này thế kia, con làm Pháp sư v.v… Thiện Trang nói [với] quý vị, Thiện Trang cũng không mơ làm Pháp sư, Thiện Trang cũng không mơ là Thiện Trang đang ở vị trí này, Thiện Trang cũng không biết luôn. Đi xuất gia Thiện Trang chỉ nguyện rằng: “Mong con đi tu để đời này con sớm thành tựu. Và nếu có thể con sẽ giúp ích gì đó cho Phật pháp, con góp một phần để lưu truyền Chánh pháp”. Thiện Trang cũng không tưởng tượng là bao nhiêu năm sau, bây giờ 10 năm rồi trở thành một vị Giảng sư, giảng pháp cho quý vị nghe. Thiện Trang có nằm mơ cũng không tưởng tượng rằng, Thiện Trang đang ở một nơi mà Thiện Trang hoàn toàn không tưởng tượng trước. Cho nên đấy là điều không tưởng, và không biết tương lai [như vậy]. [Quý vị] hãy cố gắng như vậy. Mọi người hỏi tương lai thế nào? Thiện Trang cũng không biết luôn, vì Thiện Trang biết là có tưởng cũng không đúng như vậy, tưởng rồi cũng vậy, vô nghĩa!

Quý vị tưởng đi, rất nhiều đồng tu đã tưởng tượng rồi đó, mai mốt tới chỗ thầy tu thế này thế kia. Đúng! Nên tưởng như vậy, vì tất cả pháp từ tâm tưởng sanh. Nhưng rõ ràng có những người tưởng ở chỗ này thành ra chỗ khác, cho nên không biết được. Chỉ là duyên thôi, còn duyên như thế nào, đi đến đâu thì không biết. Có nhiều yếu tố lắm, chúng ta đã học 24 Duyên hệ rồi. Cho nên bớt vọng tưởng, [thì] công phu sẽ đắc lực.

[Quý vị] cứ ráng tu hành đi, giống như con gà ấp trứng, đức Phật nói trong Kinh A Hàm, Kinh Nikaya: Con gà ấp trứng, nó không quan tâm cái trứng đó, mà chỉ cần biết là ấp đúng thì trứng sẽ nở thành gà. Tức là đừng mong kết quả nhiều quá, mà hãy hành cho đúng, làm cho đúng thì sẽ có kết quả. Một ngày nào đó biết đâu quý vị đắc đạo, đâu biết được đâu, ai biết được. Có nhiều người nói: ‘Thầy tu giỏi, thầy [sẽ] đắc đạo’. Không! Chưa chắc! Đắc đạo hay không đắc đạo là do Đà la ni, do Ba la mật của mình. Thiện Trang nói rồi, giống như chúng ta học theo giáo pháp của Nam truyền là phải có đủ 30 Đà la ni thì mới thành Phật, 20 Đà la ni thì thành Bồ tát, 10 Đà la ni hay gọi là 10 Ba la mật đủ thì thành A la hán.

Bây giờ mình đủ chưa? Có nhiều người đủ, dư luôn, nhưng lại không đủ, tức là 10 môn: A, B, C, D, E, F, G, H, mấy môn đó là môn bắt buộc. Có những người do học mấy môn sau đậu rồi, giống như có người giỏi thuyết pháp, tại họ đậu môn đó rồi, chứng chỉ đó đậu rồi, nhưng môn bắt buộc chưa đậu [nên] chưa tốt nghiệp.

Cho nên A la hán có nhiều bậc A la hán, bữa [trước] mình học có năm bậc A la hán. Có vị A la hán vừa đủ điểm đậu, tức là học đủ 10 môn của Thiền quán, vừa đủ [đậu] được 10 Ba la mật đó thôi. Nên vừa tốt nghiệp A la hán, chẳng có năng lực gì hết, không có Thần thông diệu dụng gì hết. Còn có người học dư, học mấy môn tự chọn [như] Thần thông, Thiền chỉ rồi, nên sau khi đắc A la hán thì có Thần thông thêm một chút. Có người có Thần thông ghê hơn chút nữa. Có người thì có khả năng biện tài thuyết pháp, bởi vì họ học thêm môn đó, môn tự chọn. Giống như trường Đại học có mấy môn đó thuộc khóa trình sau Đại học, nhưng tôi học rồi, tôi học giỏi quá nên tôi học luôn, kiểu như vậy.

Cho nên tự nhiên thành muôn sai vạn biệt, có người có Thần thông diệu dụng, có người có này có kia. Thật ra cũng không uổng phí đâu. [Như] người kia đắc A la hán rồi, nếu theo giáo pháp Bắc truyền, bây giờ muốn tu lên thành Phật thì phải mất thời gian lâu hơn, vì phải hoàn thành bao nhiêu môn kia nữa. Còn mấy người hoàn thành môn này trước rồi, thì trước mắt chưa đắc A la hán, nhưng khi họ đắc A la hán là có bao nhiêu Thần thông. Ví dụ như ngài Mục Kiền Liên đời nào hầu như ngài cũng tu Thiền chỉ hết, nên sau khi ngài đắc A la hán thì ngài thành Thần thông Đệ nhất. Còn ngài Xá Lợi Phất đời nào gần như cũng tu Trí huệ, tu Thiền quán, nên khi ngài đắc thì ngài thành Đệ nhất Trí tuệ. Ngài A Nan đời nào cũng siêng học hết, học nhiều học giỏi, trí nhớ siêu phàm. Cho nên sau khi đắc đạo A la hán thì ngài thành Đa văn Đệ nhất. Không có ngẫu nhiên đâu.

Cho nên có người hỏi: “Tại sao có người không phải bậc này, không phải [bậc Thánh] kia, mà sao họ giảng pháp được?” Tại vì nhiều đời họ tu môn đó, nghiêng về môn đó, thích môn đó. Còn 10 môn Ba la mật đủ để đắc đạo A la hán, thì do [họ] thiếu môn nào đó nên chưa đủ, đến ngày nào đó đủ là [họ] dư. Cho nên có những người dư môn này, dư môn kia, và mình biết là A la hán không giống nhau. Ngay cả [những] vị Phật, mặc dù thành Phật nhưng rõ ràng phước báu hiện tiền, gọi là thị hiện thân đâu giống nhau. Đức Phật Kassapa (tức là đức Phật Ca Diếp) tuổi thọ đến 20. tuổi, đức Phật Di Lặc sau này tới 80. tuổi, đức Phật Thích Ca thị hiện được có 80 tuổi, đức Câu Lưu Tôn Phật là 80. tuổi, còn đức Phật Câu Na Hàm Mâu Ni là 40. tuổi, và Ca Diếp Phật là 20. tuổi.

Cho nên mỗi vị Phật khác nhau [là] do tu khác nhau. Cho nên mình hiểu rồi thì mình tu không bao giờ uổng. Tất cả những gì quý vị tu không bao giờ uổng. Nhưng quý vị muốn thành tựu ra khỏi sinh tử thì quý vị chăm chăm tu giùm Vô thường, vô Ngã cho nhanh. Tu Vô thường, vô Ngã, các Ba la mật đó trước, thì quý vị sẽ mau ra khỏi sinh tử hơn. Còn quý vị muốn thành Phật thì quý vị tu đến lúc nào đó cũng đủ. Quý vị phải có Tam minh Lục thông, rồi quý vị phải có Tứ vô ngại Biện tài, Bố thí Ba la mật gì đó, v.v… đều thành tựu hết thì quý vị mới thành Phật được.

Nghe nói như vậy thì nhiều người nói: “Thôi con làm A la hán cho nhanh”. Muốn làm A la hán thì môn đầu tiên là Tứ diệu đế (tức là Khổ đế, Tập đế, Diệt đế và Đạo đế) làm cho nhanh. Quý vị làm được môn đó nhanh nhất thì quý vị ra khỏi sinh tử nhanh nhất. Còn quý vị nói: “Thưa thầy, con tu Kinh Vô Lượng Thọ, niệm Phật vãng sanh Tây Phương mà, đâu có Tứ diệu đế đâu”.

Không có Tứ diệu đế thì quý vị tu không được. Trong Kinh Vô Lượng Thọ quý vị nhớ có đoạn: Có hạng chúng sanh tuy tu rất nhiều thiện căn, làm nhiều phước đức, nhưng họ không cầu xuất luân hồi, vì họ còn ham đắm phước báu thế gian. Người ham thế gian tức là chưa thấu hết Tứ đế, cho nên môn Tứ đế là môn họ chưa thông. Và nếu quý vị chưa thông Tứ đế thì thực ra tâm sanh tử của quý vị không tha thiết. Quý vị đâu có thấy đời khổ, quý vị thấy niệm Phật cũng vãng sanh được mà, niệm cũng vui vui, nên niệm. Nhưng ham thế gian, vì ham thế gian cho nên niệm thì niệm nhưng tâm không mạnh, mà tâm không mạnh thì mai mốt khó vãng sanh.

Còn người thông được giáo pháp Tứ đế, biết khổ rồi, đời là khổ, nguyên nhân của khổ, con đường diệt khổ và được an vui thế nào rồi, thì người ta rất tha thiết, người ta tu bằng tín nguyện trì danh, họ tu bất tự niệm Phật mạnh lắm. Bây giờ tại sao nhiều đồng tu tu mà không vãng sanh? Vì thiếu tín nguyện. Thiếu tín nguyện do đâu? Do chưa học Tứ đế. Mình thấy thế gian vẫn sướng quá, đời đang an vui, vô gặp thầy Thiện Trang suốt ngày nói đời vô thường. Chưa gì hết, đang trẻ mà, hai mươi mấy, ba mươi tuổi, mà thầy nói mai mốt lên bàn thờ bất cứ lúc nào. Gia đình đang hạnh phúc mà nói là người ta có thể lên bàn thờ bất cứ lúc nào, nói gì đâu không, không muốn nghe. Nhưng quý vị nghe hoài [thì sẽ] có tác dụng đó, tác dụng là ngày nào đó [việc đó] cũng đến.

Quý vị dám chắc là không có không? Không bao giờ có chuyện không có. Chắc chắn sẽ có, ngày nào việc đó ập đến một phát, thì quý vị sẽ thấy lúc đó người học khác với người không học. Người học thì vui vẻ đón nhận, tại vì đời là vô thường, đời là giả tạm, thầy Thiện Trang nói hoài, Phật nói hoài. Có gì vui đâu trong kiếp sống này, kiếp sống toàn là giả tạm, toàn tạo nghiệp, đời khổ suốt ngày. Sáng ra dậy sớm, chưa kịp ngủ đủ đã phải dậy rồi, dậy nấu cơm cho con, lo gì đó rồi đi làm. Làm tới trưa mệt mỏi, nghỉ trưa rồi làm tiếp. Chiều tối về quần quần chăm lo cho con, chăm lo này kia, ngày mai lại tiếp tục. Cuộc đời quần quần mấy mươi năm trong đó, khổ ơi là khổ. Chưa thấy khổ sao? Chưa muốn thoát ra nữa? Cho nên còn ham. Vui thì cũng có, đời chắc chắn lâu lâu cũng có một chút vui, nhưng niềm vui ngắn lắm.

Cho nên vì chưa thấy được khổ và chưa thấy niềm vui của Niết Bàn, niềm vui ở Tây Phương Cực Lạc, đó là chưa thấy Diệt đế. Cho nên tín nguyện trì danh, tu hành Pháp môn Niệm Phật không được. Người khác cũng vậy, Pháp môn nào cũng vậy, khi nào quý vị nhận thức được tu là vì quyền lợi mà tu, thì quý vị tự nhiên hăng hái.

Giống như ở thế gian tại sao quý vị hăng hái đi làm? Vì quý vị thấy có quyền lợi, có tiền. Đăng bài bán hàng, người ta vô mua là lật đật trả lời ngay. Bởi vì sao? Vì có tiền, đi làm có tiền. Bây giờ mình nghĩ mình đầu tư cho việc xuất thế gian này là vì lợi ích. Nhiều người nói: “Lợi ích ở đây con thấy trước mắt liền, có liền. Còn lợi ích trong xuất thế gian con đâu có thấy. Con thấy con tu hoài mà có thấy quả gì đâu?” Quý vị tu có kết quả, tại quý vị không thấy đấy chứ. Đầu tiên là thân thể khỏe mạnh hơn, sức khỏe an vui hơn, rồi quý vị có nhiều điều nhiệm mầu hơn. Do quý vị tu chưa rốt ráo, tu nhiều rốt ráo rồi [thì] trong đời sống quý vị được an vui, mấy chuyện nhỏ nhỏ hình như chư thần, chư hộ pháp lo hết.

Quý vị không biết đâu, Thiện Trang càng về sau càng tin, bởi vì sao? Mình không biết vì sao có nhiều chuyện tự nhiên có thể làm được hết. Có những nhiệm mầu mà mình không nghĩ tại sao có thể làm được. Thiện Trang xin phép không kể câu chuyện của Thiện Trang, mà kể câu chuyện của Phật. Trong Kinh Tiểu bộ (Kinh Nikaya) nói về tiền thân của đức Phật trong đời quá khứ, Ngài cũng tu giỏi lắm. Lúc đó có người muốn hại Ngài, cho nên xúi vua bảo ông ấy làm cho một khu vườn, nếu ổng làm không được thì sẽ giết ổng. Vua nghe theo và bảo chắc chắn là làm không được. Vị này nói làm sao mà làm khu vườn giống như vườn thượng uyển, đâu được. Đang suy nghĩ như vậy thì vua trời Đế Thích thấy vị này tu hành cho nên hộ trì, hiện thân xuống ngay đầu giường hỏi: “Bây giờ ngài muốn làm gì?” [Vị này nói]: “Bây giờ ta không thể làm vườn thượng uyển cho vua được, làm sao có khả năng làm được, chắc ta chết thôi, không có cách nào”. [Vua trời Đế Thích] kêu: “Không! Ngài yên tâm, tôi sẽ giúp ngài. Bây giờ ngài cứ đi vào trong khu rừng đó đi, thì tự nhiên cánh rừng đó sẽ trở thành một khu vườn thượng uyển giống như vườn của vua. Ngài vô đó, đi vòng vòng rồi về nói với vua là: tôi đã làm xong rồi”. Vua trời Đế Thích biến mà, ngài biến hoá ra, làm một chút là xong. Cho nên vị ấy đi vô đó rồi về báo cho vua là: “Tôi thấy khu vườn đấy đúng là vườn thượng uyển của vua”. Vua không tin, nên cùng với ông quan (người xúi để hại ngài) vô [coi], thì thấy đúng [giống vườn thượng uyển], đạt luôn, không thể nào bắt được, nên [bèn] nghĩ cách khác. Ngài cũng có cách, vua trời Đế Thích bốn lần giúp như vậy, đều vượt qua được, cuối cùng vua thay đổi tâm ý, biết người này là một người đặc biệt.

Cho nên những [người] tu hành, thật ra vua trời Đế Thích, Tứ Thiên Vương, chư thần gia trì [cho] mình ghê lắm. Quý vị làm đúng, giữ giới, tu hành, tâm ngay ý thẳng. Trong Kinh Vô Lượng Thọ là “đoan thân chánh niệm, ngôn hành tương phó”. Quý vị làm đúng như vậy thì tự nhiên sự nhiệm mầu đến, đừng sợ chuyện gì hết. Có gì khó khăn, mình có phước báu, mình tu hành chân chánh thì các ngài giải quyết cho mình. Những chuyện nhỏ nhỏ là êm xuôi hết, còn những chuyện lớn sanh tử sự đại thì các ngài không làm được, điều đó phải mình tự làm thôi. Còn mấy chuyện nhỏ Thiện Trang thấy hầu như qua bài được hết, qua một cách tuyệt vời luôn.

Cho nên ai không tin, chứ Thiện Trang càng về sau càng [tin], hồi xưa mình cứ nghĩ là Phật, Bồ tát làm, nhưng sau này học trong kinh mới biết là không phải, đa số là chư thần hộ pháp, trời Tứ Thiên Vương, trời Đao Lợi, vua trời Đế Thích các ngài hộ trì, thậm chí là [trời] Phạm Thiên [nữa].

Quý vị coi trong kinh nói về sự kiện đức Phật đi dạo bốn cửa thành, lúc Ngài còn là Thái tử Tất Đạt Đa (Sĩ Đạt Ta). Mặc dù vua Tịnh Phạn đã cho người dẹp sạch, không để cho Ngài thấy lão, bệnh, tử, tức là không thấy hiện tượng người già, không thấy người bệnh, không thấy người chết. [Nhưng] Ngài ra đi một hồi rồi cũng thấy. Thấy ông già yếu chống gậy đi, [Thái tử] hỏi Sa Nặc: “Đó là gì vậy?” [Sa Nặc nói]: “Đó là người già. Rồi ai cũng già v.v…”. [Ngài] đi lần dạo thứ hai thì thấy người bệnh, đi lần thứ ba thì thấy người chết, và đi dạo lần thứ tư thì thấy vị Sa môn. Thái tử mới hiểu ra con đường giúp thoát khổ, không thể nào tránh được sinh, già, bệnh, chết, nên [nghĩ] phải thoát khổ, [thì chỉ có] con đường xuất gia làm Sa môn.

Trong kinh nói, mấy vị đó bị vua Tịnh Phạn dẹp hết rồi, nếu có người già thì quân lính đã tới hốt hết rồi, không có để đâu, [vậy vì] sao có? Trong kinh nói đó là do một vị ở trời Ngũ Tịnh Cư, vị đó cũng có nhân duyên với đức Phật Thích Ca, là bạn của đức Phật Thích Ca trong thời quá khứ, làm Thần thông hoá hiện ra và chỉ có hai người đó thấy. Ngài hoá hiện cho Thái tử Sĩ Đạt Ta và Sa Nặc thấy, còn lại những người khác không thấy.

Cho nên mình hãy tin vào những vị Thánh nhân ở Ngũ Tịnh Cư Thiên, hãy tin vào vua Sakka tức là vua trời Đế Thích, tin vào trời Tứ Thiên Vương, tin vào chư thần hộ pháp ở thế gian này. Quý vị cứ tu đúng, đoan thân, chánh ý, đừng nghĩ cong quẹo, đừng nghĩ lung tung bậy bạ, thì các ngài gia trì mình hết. Phật pháp nhiệm mầu, tuyệt vời lắm! Mình cứ tu đúng, suy nghĩ đúng, giữ giới, làm đúng, không sao hết. Yên tâm! Mấy chuyện nhỏ nhỏ trong đời, những khổ đau nhỏ nhỏ, những khó khăn gì, quý vị cầu sơ là các ngài thấy. Thậm chí không cần cầu, các ngài thấy điều nào cần thì các ngài giúp đỡ, là các ngài giúp xoay chuyển ngay. Thiện Trang thấy càng về sau hình như mình cảm thấy rõ ràng như vậy.

Cho nên yên tâm tu đi, ráng tu đi, cứ thật thà, trước mắt thế gian mình tưởng là thiệt thòi nhưng không thiệt thòi đâu. Còn những người không thật thà, dối trá v.v… làm thế này thế kia, rồi từ từ bị nhân quả hết, không lừa được đâu, ma dụ cho thấy liền. Các ngài không gia trì là chịu thua, quý vị nên nhớ như vậy. Cho nên yên tâm! [Quý vị] cứ làm đi, từ từ về sau Phật pháp nhiệm mầu, khởi tâm động niệm muốn [điều] gì thì quý vị cũng [được] thành tựu, cho nên trong Kinh Vô Lượng Thọ nói là: “tự nhiên cảm giáng, sở nguyện triếp đắc”. Tự nhiên cảm giáng tức là cảm ứng được ở trên giáng xuống, tức là các ngài âm thầm giúp đỡ cho mình, và tự nhiên sở nguyện (là mong muốn) của mình liền đạt được, mấy chuyện nhỏ nhỏ có gì khó đâu. Các ngài cũng muốn tu phước, các ngài cũng muốn giúp đỡ cho mình [để] tu phước. Mình muốn tu phước, thì các ngài cũng vậy. Nếu quý vị là ruộng phước tối thắng thì các ngài mới giúp, còn quý vị không phải ruộng phước tối thắng thì các ngài không giúp đâu. Khó lắm! Cho nên ráng nha! Học thì hiểu được rồi.

Tiếp theo câu thứ ba là:

#Tứ dư danh Hành uẩn: ngoài bốn loại Hành uẩn ra. Tức là ngoài Sắc ra, thì bốn loại Hành uẩn là Thọ, Tưởng, Hành, Thức.

#Như thị Thọ đẳng tam: và ba thọ như thế.

#Cập Vô biểu Vô vi: và Vô biểu sắc và các pháp Vô vi

#Danh Pháp xứ Pháp giới: là Pháp xứ Pháp giới.

Tức là có khi gọi là Pháp xứ hay là Pháp giới, mình hiểu thực ra là ngoài Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức, thì có thêm Vô biểu sắc và Vô vi nữa. Những loại như vậy được gọi là Pháp giới hay Pháp xứ.

Tạm dịch:

Tưởng lấy hình làm thể

Ngoài bốn loại Hành uẩn

Và ba thọ như thế

Cùng Vô biểu Vô vi

Là Pháp xứ Pháp giới.

Hôm nay có lẽ mình sẽ học tới đây. Những điều này thật ra càng về sau Thiện Trang thấy càng dễ, mấy đoạn đầu thì khó chịu lắm, và chúng ta chỉ cần ráng lướt qua được đoạn này. Thiện Trang định giảng lướt, nhưng lướt thì sợ đụng tới phần sau, mình lại không hiểu, cho nên cứ giảng từ từ. Về sau các bài kệ giải thích rất ngắn, không cần giải thích dài nữa, có rất nhiều kiến thức quan trọng cho chúng ta.

Hôm nay thời gian hết rồi, hẹn quý vị hôm khác, Thiện Trang đang chia sẻ song song hai bộ, buổi sau sẽ chia sẻ phần Tâm sở cho quý vị. Thật ra chia sẻ một hồi, hai phần nhập lại một thì sẽ dễ dàng hơn. Quý vị nghe, có đoạn nào nghe được thì nghe, đoạn nào không hiểu thì cứ nghe lướt qua cũng được, không sao, quan trọng là mình nắm được căn bản. Sau này vào học phần hành trì, chỉ cần niềm tin vững rồi thì mình hành trì sẽ đắc lực. Đó là bí quyết để tu hành, dù quý vị tu bất cứ môn nào thì cũng bất hoại tịnh, tức là không mất niềm tin đối với Phật, đối với Pháp, đối với Tăng, đối với Thánh giới, niềm tin càng mạnh bao nhiêu càng dễ tu bấy nhiêu, cho nên hãy cố gắng. Hôm nay chúng ta tạm dừng ở đây. Mời quý vị chúng ta cùng hồi hướng:

“Chúng sanh vô biên thệ nguyện độ

Phiền não vô tận thệ nguyện đoạn

Pháp môn vô lượng thệ nguyện học

Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành”.

“Nguyện đem công đức này

Hướng về khắp tất cả

Đệ tử cùng chúng sanh

Đều trọn thành Phật đạo”.

A Mi Đà Phật!”

Giảng Ký A Tỳ Đạt Ma Câu Xá Luận - Bài 18: Phẩm 1 - Phân Biệt Giới - Buổi 18

Giảng giải: Thầy Thích Thiện Trang

Giảng ngày: 20.11.2024

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật!

Nam Mô A Mi Đà Phật!

Kính chào toàn thể quý vị đồng tu! Hôm nay là thứ Tư hàng tuần, thông thường chúng ta gặp nhau trong loạt bài chia sẻ Luận Câu Xá (A Tỳ Đạt Ma Câu Xá Luận). Phần này chúng ta đã học 17 buổi. Thiện Trang cố gắng cung cấp cho quý vị ngoài kiến thức về Luận Câu Xá, thì còn có kiến thức về căn bản tu tập của bộ bên Nam truyền lẫn bên Bắc truyền. Nói chung có rất nhiều kiến thức, nên chúng ta không có chuyên hoàn toàn 100% theo Luận Câu Xá. Tuy nhiên những nội dung chúng ta học thì hầu như cũng nằm trong Luận Câu Xá, chúng ta chỉ có mở rộng và đưa tới trước một số thôi.

Hôm nay Thiện Trang xin chia sẻ một số vấn đề. Vấn đề thứ nhất là “5 Việc Cần Làm Ở Đời Của đức Như Lai”. Trong một bộ kinh đức Phật nói:

Như Lai ở đời cần làm năm việc. Những gì là năm?

Một là chuyển pháp luân;

Hai là thuyết pháp cho cha;

Ba là thuyết pháp cho mẹ;

Bốn là dẫn dắt phàm phu lập hạnh Bồ tát;

Năm là thọ ký riêng cho Bồ tát.

Này Ca diếp, đó gọi là Như Lai xuất hiện ở đời cần làm năm việc như vậy.

(Trích Kinh Số 5 – Phẩm Cao Tràng – Tăng Nhất A Hàm)

Như vậy ở đây đức Phật làm năm việc ở đời:

1. Chuyển pháp luân: để độ chúng sanh, chuyển bánh xe pháp.

2. Ngài cũng có lòng hiếu, Ngài thuyết pháp cho cha.

3. Ngài thuyết pháp cho mẹ. Cho nên cha mẹ của đức Phật (Thái tử Siddhattha) cũng được đắc đạo.

4. Dẫn dắt phàm phu lập hạnh Bồ tát. Đây là Kinh A Hàm. Người ta nói là kinh Tiểu thừa, nhưng thực tế ở đây quý vị thấy “dẫn dắt phàm phu lập hạnh Bồ tát”.

5. Thọ ký riêng cho những vị Bồ tát. Ví dụ như thọ ký bao giờ ngài Di Lặc sẽ thành Phật v.v…

Đó là năm việc chính. Chúng ta hưởng ké vào việc thứ nhất và việc thứ tư. Chúng ta là những người tiếp nhận giáo lý của Phật, và đồng thời chúng ta cũng cố gắng lập hạnh Bồ tát để trở thành một vị Phật, một vị Bồ tát trong tương lai.

Thiện Trang nhân cơ hội ngày hôm nay là ngày lễ 20/11, đức Như Lai cũng là một vị thầy, Ngài làm năm việc đó. Chúng ta là những người học hạnh của Ngài, thì chúng ta cũng cố gắng học để làm được năm việc chính đó.

Trong tu tập, ở đây Thiện Trang cũng xin giới thiệu thêm một phần nữa. Đó là quán về thức ăn trong Tứ thực. Trong A Tỳ Đàm thì chúng ta biết rồi, Tứ thực gồm có: Đoàn thực, Xúc thực, Tư niệm thực, Thức thực. Ở đây đức Phật nói như sau (đoạn này rất quan trọng):

Quán Đối Với Tứ Thực

Và này các Tỷ kheo, Đoàn thực cần phải nhận xét như thế nào? Đây là lời dịch của Hòa thượng Minh Châu, ngài [dịch là] “nhận xét”. Nhưng theo Thiện Trang thì [nên dịch] là “nên nhìn nhận như thế nào?”. Đây là bản Pali, mình không biết tiếng Pali, mình không thể nào tự chỉnh được. Cho nên ngài để [từ] “nhận xét” thì ta cũng để “nhận xét” thôi, chứ thực ra là “nhìn nhận như thế nào?”.

Ví như, này các Tỷ kheo, hai vợ chồng đem theo một ít lương thực đi qua một quãng đường hoang dã, với một đứa con khả ái, thương mến.

Rồi này các Tỷ kheo, trong khi hai vợ chồng ấy đang đi trên con đường hoang vu, số lương thực ít ỏi ấy đi đến hao mòn, khánh tận. Và một vùng hoang vu còn lại chưa được họ vượt qua.

Rồi này các Tỷ kheo, hai vợ chồng người ấy suy nghĩ: "Đồ lương thực ít ỏi của chúng ta đã bị hao mòn, khánh tận; còn lại vùng hoang vu này chưa được vượt qua; vậy chúng ta hãy giết đứa con một, khả ái, dễ thương này, làm thành thịt khô và thịt ướp, ăn thịt đứa con và vượt qua vùng hoang vu còn lại này, chớ để tất cả ba chúng ta đều bị chết hại".

Rồi hai vợ chồng ấy giết đứa con một, khả ái, dễ thương ấy, làm thịt khô và thịt ướp, ăn thịt người con và vượt qua vùng hoang vu còn lại ấy. Họ vừa ăn thịt con, vừa đập ngực, than khóc: "Đứa con một ở đâu? Đứa con một ở đâu?"

Này các Tỷ kheo, các ông nghĩ thế nào? Họ ăn món ăn có phải để vui chơi? Hay họ ăn món ăn để tham đắm? Hay họ ăn món ăn để trang sức? Hay họ ăn món ăn để béo tốt?

Đây là đức Phật đưa ra một ví dụ chứ không phải thật. Đưa ra ví dụ để nói về việc ăn uống của chúng ta. Trong bốn loại ăn uống: Thứ nhất là Đoàn thực chính là ăn uống của chúng ta. Xúc thực là những tiếp xúc của mình trong hằng ngày. Thức thực là những gì mình biết. Tư niệm thực là suy nghĩ hằng ngày của mình. Điều này chúng ta đã học rồi, trong Kinh A Hàm hay Kinh Nikaya đều nói điều này.

Đoạn này Thiện Trang muốn đưa ra để chúng ta biết ăn như thế nào, đức Phật dạy ăn như thế nào. Ở đây đưa ra ví dụ hai vợ chồng đi qua sa mạc hoang vu, hết lương thực rồi, bất đắc dĩ họ giết đứa con đó để làm thịt, để ăn, để khỏi chết ba người, chết một người thôi. Họ ăn như vậy có phải là để vui chơi hay không? Ăn như vậy có phải để tham đắm hay không? Ăn vậy để trang sức (làm đẹp) hay không? Ăn vậy để béo tốt hay không? Chắc chắn là không rồi!

- Thưa không phải vậy, bạch Thế Tôn.

- Có phải họ ăn các món ăn chỉ với mục đích vượt qua vùng hoang vu?

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tức là khi đó họ ăn không có biết ngon nữa đâu, mà ăn để sống, để đi qua.

- Cũng vậy, này các Tỷ kheo, Ta nói Đoàn thực cần phải nhận xét (nhận định) như vậy. Này các Tỷ kheo, khi Đoàn thực được hiểu biết, thời lòng tham đối với năm dục trưởng dưỡng được hiểu biết. Khi lòng tham đối với năm dục trưởng dưỡng được hiểu biết, thời không còn Kiết sử, do Kiết sử này, một vị Thánh đệ tử bị trói buộc để phải sanh lại đời này.

Đoạn này có nghĩa là nếu mình ăn giống như hai người trong câu chuyện đó, ăn thịt con thì không thể nào tham đắm được hết, không thể nào ăn để vui chơi, không thể nào ăn để béo tốt được, không thể ăn để trang sức được. Họ ăn vì để vượt qua. Nếu Tỳ kheo mà tu quán được như vậy, nhận định được với ăn như vậy, thì diệt được những Kiết sử, tức là họ không trở lại với cõi đời này. Không phải đơn giản đâu! Điều này là đoạn hết Tham rồi, không trở lại, tức là Thánh đệ tử mà, phải chứng đến Tam quả A na hàm (Bất lai).

Cho nên ai muốn có quả Bất lai trở lên, thì phải tu theo điều này. Hơi khó! Đối với ăn uống thì chúng ta thường khó làm được điều này. Cho nên chúng ta vẫn còn ở Dục giới. Còn nếu chúng ta làm được đoạn này thì hết Kiết sử này (Tham hết rồi), đối với năm dục hết rồi. Kiết sử này hết rồi thì yên tâm. Tất nhiên là nó sẽ đi kèm với những Kiết sử khác nữa.

Còn đối với Xúc thực:

Và này các Tỷ kheo, Xúc thực cần phải nhận xét như thế nào? Ở đây Hòa thượng Minh Châu ghi “nhận xét”, Thiện Trang nghĩ là “nhận định như thế nào?”

Này các Tỷ kheo, ví như một con bò cái bị lở da, nếu nó đứng dựa vào tường, thời các sanh vật sống ở tường cắn nó. Nếu nó đứng dựa vào cây, thời các sanh vật sống ở cây cắn nó. Nếu nó đứng ở trong nước, thời các sanh vật sống ở trong nước cắn nó. Nếu nó đứng giữa hư không, thời các sanh vật giữa hư không cắn nó. Này các Tỷ kheo, con bò cái ấy đứng dựa vào chỗ nào, thời các sanh vật trong các chỗ ấy cắn nó. Như vậy, này các Tỷ kheo, Ta nói Xúc thực cần phải được nhận xét.

Này các Tỷ kheo, khi Xúc thực được hiểu biết, thời ba cảm thọ được hiểu biết. Khi ba cảm thọ được hiểu biết, thời Ta nói rằng vị Thánh đệ tử không có gì cần phải làm thêm nữa.

Có nghĩa là xong rồi đó, việc đã làm xong, xong tức là A la hán. Đối với Xúc thực, tức là những gì mà chúng ta tiếp xúc. Nếu như ba cảm thọ (thọ lạc, thọ khổ, bất lạc bất khổ tức là thọ xả) mà nhận biết được như vậy, tâm mình luôn luôn tiếp xúc với mọi điều cũng nhận biết rất rõ. Ví dụ như con bò kia, con bò cái bị lở da, bây giờ tiếp xúc với cái gì thì nó cũng biết hết. Nó dựa vào tường thì cũng bị những con sinh vật ở trên tường cắn nó, nên nó cũng sợ, nó cũng phải kiểm tra, quan sát kỹ lưỡng. Nó dựa vào cây thì cũng bị những con sinh vật ở trên cây cắn, đau rát lắm, vì nó bị lở da mà, nên sợ. Rồi đứng trong nước cũng không được, đứng trên hư không cũng phải quan sát kỹ càng, [hay đứng] giữa hư không thì cũng đều canh me như vậy.

Cũng vậy, một vị Tỷ kheo (một người tu hành) mà quan sát được ba cảm thọ của mình (thọ lạc, thọ khổ, và xả thọ). Nếu mình kiểm soát được cỡ đó, thì đức Phật nói đó là Thánh đệ tử không cần làm gì thêm nữa, bởi vì thành tựu A la hán. Có nghĩa là tu phải chánh niệm, rất rõ biết tất cả những việc mình làm.

Thiện Trang thì có kinh nghiệm. Nếu chúng ta là người sáng suốt rõ biết, thì mình không bao giờ có vấn đề gì, ví dụ như phạm giới là không. Quý vị không thể nào phạm giới khi quý vị rất là sáng suốt [trong] mọi vấn đề. Trong mọi hoàn cảnh, dù hoàn cảnh có thế nào thì quý vị cũng giữ giới được. Nên những người phạm giới là những người mất chánh niệm, tức là không nắm được, thất niệm. Mai mốt chúng ta học lại Tâm sở thì sẽ thấy rõ. Và luân hồi chính là nguyên nhân [khiến] mình không giữ được chánh niệm, tức là khi mọi cảm thọ mình chạy theo đó. Ví dụ mai mốt quý vị chết, thấy một người nam, một người nữ nào đó trong mơ, trong lúc chết, mình sanh khởi tham ái. Khi đó là mất chánh niệm thì đi đầu thai, chui vào bụng người ta, hoặc chui vào bụng con này, chui vào bụng con kia, là lý do đó.

Còn nếu như lúc nào mình cũng sáng suốt rõ biết đối với những cảm thọ, vừa thấy một cái là biết đẹp, nhưng nghĩ không được, mình là người tu hành mà. Quý vị trong mơ có công phu cỡ đó thì chết cũng vậy, khả năng đi vào đường ác là thấp rồi. Cộng với chánh niệm, nếu ai tu mà có tin niệm Phật vãng sanh nữa, thì gần như chắc chắn. Đây là việc cố gắng tu.

Thiện Trang chỉ dẫn hai điều thôi. Ở trên là đối với thức ăn bình thường, ở dưới là Xúc thực. Xúc thực không phải là đồ ăn, mà là những gì chúng ta tiếp xúc hằng ngày, tiếp xúc liên tục. Mình hãy cố gắng canh giùm ba cảm thọ này. Ở đây là tu Tứ niệm xứ đó, canh ba cảm thọ: thọ lạc là cảm thấy vui vẻ, sung sướng; [thọ khổ] là cảm thấy đau khổ; [còn] xả [thọ] là không có cảm giác gì, không cảm thấy sung sướng, [cũng không cảm thấy khổ gì], cảm thấy bình thường. Nếu mình kiểm soát được tức là mình biết rất rõ, nhận thức được, giữ được hoài như vậy, thì coi như xong việc ra khỏi sanh tử rồi, chứng A la hán, không cần làm gì nữa. Điều này quan trọng.

Điều trên [Đoàn thực] là ép làm, thực ra làm khó quá, ăn mà cứ đem đề mục ăn thịt con ra quán thì khó quá. Mình cứ đem đề mục dưới mình làm cũng được. Mình dùng cách là: [tuy] đồ ăn đó ngon, nhưng mình không được đắm say vào đó. Mình biết đồ ăn hôm nay ngon, đồ ăn hôm nay dở, đồ ăn hôm nay cay quá, đồ ăn hôm nay mặn quá, v.v… Mình biết rất rõ nhưng mình không bị chạy theo nó. Việc tu như vậy quan trọng, chứ không phải mình né. Nhiều người né, ăn cho khổ lên, hoặc ăn cho sướng lên. Thật ra tu làm sao [mình] ăn bình thường là được.

Thời đức Phật, quý vị thấy các vị Đệ tử ăn khổ hay ăn sướng? Nhiều người nói ăn khổ. Thiện Trang nói với quý vị, thời kỳ đầu có lẽ là ăn khổ, thời kỳ sau thì các Đệ tử và đức Phật đa số ăn sướng. Vì người ta cúng dường, quý vị coi trong kinh, toàn là cúng dường đồ ngon. Quý vị thấy nào là thức ăn cứng, thức ăn mềm, rồi có những loại cao lương mỹ vị, những món gì đó, toàn là những đồ ngon nhất. Họ muốn tu phước mà, họ cúng dường cho những bậc Thánh, Đệ tử đức Phật mà, v.v… Thật ra chúng ta không cần coi thời đức Phật đâu, đợt vừa rồi quý vị coi Sư Minh Tuệ, mấy ngày đầu đi vùng nào đó không có ăn, tới sau này đồ ăn người ta cúng dường nhiều, ăn không hết, đủ các loại. Thiện Trang coi thấy nào là những món trái cây, món gì v.v… Thiện Trang kêu sao mà họ tìm ra được nhiều món dữ vậy, ở miền Trung sao mà có những món đặc biệt như thế, cũng là quá đầy đủ.

Lúc đó là luyện đó quý vị, tu với ba cảm thọ đó. Cho nên ai tu cũng phải như vậy, ráng luyện điều này. Dù quý vị tu Pháp môn nào thì cũng vậy thôi. Quý vị tu niệm Phật mà quý vị rớt vào điều đó, quý vị ăn ngon một hồi, mê quá rồi quên luôn. Đức Phật không cấm là không cho ăn ngon, nhưng ăn mà hiểu biết, biết rõ là ta đang ăn đồ ngon đó, ta không được tham với đồ ngon này, ta đang ăn với đồ dở đó, ta không được sân với đồ dở này. Ta đang ăn đấy, chứ không phải ta nhai nhai rồi không biết gì hết, đó là không được. Nên [mình] phải biết cảm giác đó. Đó là tu.

Hôm nay Thiện Trang xin đổi một chút, Thiện Trang xin chia sẻ. Điều này Thiện Trang cũng suy nghĩ lâu rồi, không biết có nên giới thiệu cho quý vị hay không? Và cũng muốn giới thiệu, nhưng giới thiệu ở những bộ giảng khác không được, chỉ có thể giới thiệu ở bộ giảng này. Đó là các đề mục của tu Thiền chỉ. Vì nếu không giới thiệu điều này thì [quý vị không biết]. Mình nói mình tu đạo Phật là Thiền quán, Thiền chỉ. Thiền quán thì lúc nào cũng có [nói], nhưng Thiền chỉ thì không phải lúc nào cũng được học. Thiện Trang cố gắng tìm rất nhiều, nhưng trong kinh đức Phật ít nói về tu Thiền chỉ, tức là không có chỉ chi tiết, mà [nói] đa số là Thiền quán. Vì Thiền quán mới ra khỏi sanh tử mà, còn Thiền chỉ hồi đó các đạo Bà la môn có sẵn rồi, đức Phật chỉ có nói thêm thôi.

Ở đây Thiện Trang xin phép trích một số phần về đề mục:

40 Đề Mục Tu Thiền Chỉ (Samatha) Theo Luận Thanh Tịnh Đạo Của Ngài Buddhaghosa (Phật Âm)

Quý vị thắc mắc là tại sao Thiện Trang không trích từ kinh Phật? Tại vì Thiện Trang lục hết các kinh nhưng ít nói quá, thôi thì mình lấy luận của vị này. Ngài Phật Âm cũng không phải là bình thường, ngài Buddhaghosa (Phật Âm) chính là người kết tập kinh điển Nikaya vào thế kỷ thứ V sau Tây lịch, tức là khoảng gần 1. năm sau khi đức Phật nhập Niết Bàn. Kinh Nikaya được ngài này dịch lại từ tiếng Tích Lan sang tiếng Pali. Cho nên mình có thể tin tưởng. Có nhiều quyển, như quyển A Tỳ Đàm v.v… thì cũng viết lại. Nhưng Thiện Trang thấy trích dẫn từ một người nổi tiếng tốt hơn là một người bình thường thời nay, nên [Thiện Trang] lấy luôn. Bộ Luận Thanh Tịnh Đạo (Thanh Tịnh Đạo Luận) này rất nổi tiếng, được rất nhiều người sử dụng, coi như kim chỉ nam để tu Thiền chỉ và tu Thiền quán. Cho nên Thiện Trang xin trích ở đây ra.

Vì hôm trước có người cũng hỏi là 40 đề mục tu Thiền chỉ là gì, thì hôm nay [Thiện Trang] giới thiệu đầy đủ, tất nhiên không có nhiều nhưng giới thiệu lược qua, rồi từ từ giới thiệu dần dần kỹ hết. Quý vị coi 40 đề mục tu Thiền chỉ để đắc Thiền. Chia ra làm mấy loại:

1. [Tu đề mục] Biến xứ: Thiện Trang hay nói là hãy quán Đất, Nước, Lửa, Gió, Xanh, Vàng, Đỏ, Trắng, Hư Không Giới Hạn (phân biệt với Hư Không Vô Biên ở trên), và Ánh Sáng. Tu 10 đề mục này. Một trong 10 đề mục này sẽ mang đến kết quả là chứng đến Tứ thiền Sắc giới, tức là chỉ tới Tứ thiền Sắc giới thôi. Còn mấy tầng trời trên [như]: Không Vô Biên Xứ, Thức Vô Biên Xứ, Vô Sở Hữu Xứ và Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ thì tu 10 đề mục này không thể tới được.

Hôm bữa Thiện Trang có nói lược qua một số đề mục như về Đất rồi. Bữa nay giới thiệu cho quý vị [đề mục] Đất và Nước, nói lại [đề mục] Đất một lần nữa theo bộ Luận này cho đầy đủ, chứ quyển A Tỳ Đàm không đầy đủ như quyển này. Thiện Trang giới thiệu Nước đi, bữa nào đó Thiện Trang giới thiệu về Lửa, Gió, Xanh, Vàng, Đỏ, Trắng, giới thiệu một hồi cũng hết. 40 đề mục này cố gắng giới thiệu từ từ là hết. Bây giờ chúng ta chỉ giới thiệu đại diện thôi.

[Về] đề mục Đất, quý vị muốn tu Thiền chỉ bằng đề mục Đất thì tu như thế nào? Nếu mình là người đã nhiều đời tu đắc rồi thì không nói, khỏi cần tu nữa, chỉ cần nhìn đất một hồi thì nhìn thấy đâu cũng là đất hết. Và người đó đắc rất nhanh và chứng [cũng] rất nhanh. Nhưng người bình thường thì phải lấy một cục đất sét màu hồng (trong đây ghi rõ ràng là màu hồng, chắc màu hồng cho dễ chịu hay rõ ràng gì đó thì không biết, chưa có giải thích), bỏ hết tạp chất đi, rồi tạo thành một vòng tròn.

Tức là làm sao đó để tạo cục đất sét thành một vòng tròn, đường kính khoảng một gang tay rưỡi. Gang tay của chúng ta bây giờ có 20cm, [một gang rưỡi là] 30cm. Làm cho mặt phẳng tròn giống như hình vừa rồi Thiện Trang đưa cho quý vị. Làm như vậy không tì vết, đừng để thấy vết nứt trên đó, rồi đem phơi cho khô cứng đi. Khi hành thiền thì mang cục đất đó để lên trên vách, làm sao cho ngang với tầm mắt, khoảng cách xa khoảng sáu gang tay, tức là khoảng 1.2m. Tức là mình nhìn khoảng cách như thế, bữa nay mới nói rõ. Ngồi kiết già hay bán già, lưng thẳng, mắt nhìn chăm chú vào cục đất [sét] màu hồng đó, rồi niệm đất, đất, đất... Niệm như vậy một hồi thì từ từ sẽ xuất hiện một điều gọi là Trì tướng. Dần dần khi đủ mạnh thì Tợ tướng xuất hiện, rồi sau đó sẽ chứng được Thiền định. Có thể chứng từ Sơ thiền đến Tứ thiền.

Trì tướng và Tợ tướng thì lát nữa Thiện Trang sẽ nói. Nói sơ về cách tu là như vậy, chứ không phải chúng ta nói không không, bữa [trước] mình nói cũng chưa rõ, bữa nay Thiện Trang coi thấy trích trong này nói rõ hơn. Như vậy đó là tu về [đề mục] Đất. Tất nhiên có người không thích đất, thích tu đề mục khác. Ở trong bộ Luận này cũng nói rõ là tùy người, có người tu đề mục này được, nhưng tu đề mục kia không được, không phù hợp. Cho nên mình phải học 40 đề mục để coi thử mình tu đề mục nào phù hợp. Mình phải thử, mình phải kiểm tra là mình thích đề mục nào. Có nhiều người nhìn thấy cục đất là ghét rồi, làm sao mà tu được. Thiện Trang đã giới thiệu xong [cách] tu đề mục Đất.

Đề mục thứ hai là Nước, gọi là tu Biến xứ nước. Nếu người nhiều đời tu đắc [đề mục] này mạnh quá rồi, lâu rồi, thì rất dễ. Ở đời họ chỉ cần nhìn thấy mặt nước của ao, hồ, sông, biển thôi, thì Trì tướng hiện ra rồi, người ta dễ tu lắm, người ta đắc liền. Cho nên ai thích nước, thích nhìn nước nhiều, thì có lẽ là nên tu đề mục Nước này. Chứ không phải là ai cũng phải tu đề mục Đất cả. [Vậy thì] tu như thế nào?

Lấy một cái bát (cái chén) hay cái lu gì đó, miệng rộng chừng hơn một gang tay. Đổ nước vào tràn miệng bát. Tức là sử dụng nước để trước mặt, nhưng nước phải trong sạch, chứ nước bẩn đục thì không được. Có thể dùng nước nào cũng được, bây giờ mình không thiếu nước trong. Đặt ở một nơi yên tĩnh, thanh vắng, tức là nơi nào đừng ồn ào, thì mình sẽ tập trung được. Rồi hành giả ngồi ngay ngắn, tức là ngồi kiết già, bán già, ngồi thẳng một cách thoải mái, có thể ngồi thẳng thôi cũng được. Rồi mở mắt nhìn vào mặt nước, không suy nghĩ đến đặc tính, màu sắc của nước, mà chỉ chú tâm niệm nước, nước... Tức là đừng quan tâm đến màu nước, đừng có pha màu gì hết, dùng nước trắng đó. Đừng nghĩ nước màu gì, mà chỉ niệm nước, nước. Ở trên thì niệm đất, đất, niệm như vậy đến lúc nào đó, trong này nói nếu tu [có] căn lành nhanh thì cũng mau thôi, thời gian không lâu có thể đắc được Trì tướng hiện ra. Trì tướng là thuộc về Vị đáo định hiện ra, sau đó Tợ tướng sẽ hiện ra, rồi bắt đầu vô, và sau đó chứng Thiền, chứng định. [Có thể chứng] từ Sơ thiền đến Tứ thiền. Đó là Thiện Trang giới thiệu sơ qua, quý vị cứ thử xem.

Đề mục tiếp theo Thiện Trang sẽ giới thiệu ở đây là màu Xanh. Thiện Trang thích màu xanh. Đất, Nước, Lửa, Gió, thì bây giờ giới thiệu được hai rồi, bữa nào đó sẽ giới thiệu thêm Lửa và Gió. Bây giờ bốn màu: Xanh, Vàng, Đỏ, Trắng, thì mình giới thiệu màu xanh. Vì Thiện Trang thích màu xanh hơn, cho nên xin phép giới thiệu màu xanh.

Để tu Biến xứ đề mục Thiền chỉ màu xanh thì dễ lắm. Quý vị lấy tướng nào màu xanh là được. Nếu có nhiều duyên của đời trước, thì nhiều khi quý vị thích màu xanh lắm, quý vị [thích] nhìn vào vải xanh hay là viên ngọc xanh hay là bụi cỏ, đám cỏ xanh, v.v... những người đó có khả năng tu đề mục này dễ.

[Cách] tu thì cũng vậy, quý vị chỉ cần lấy những cái gì đó miễn là có màu xanh, ví dụ như những cánh hoa màu xanh hay cái mâm xanh. Nói chung là làm một vòng tròn màu xanh để trước mặt, rồi cũng giống như trên, vừa quan sát vừa niệm xanh, xanh, xanh... cứ như vậy. [Niệm] một hồi đến khi Trì tướng [xuất hiện], tức là mình thấy bắt đầu xanh hết, một hồi nhìn đâu cũng thấy xanh, thì đắc được Cận định. Rồi bắt đầu chứng lên được định, tức là từ Sơ thiền đến Tứ thiền.

Đó là [Thiện Trang] giới thiệu sơ qua cho quý vị biết là như vậy. Ở đây là 10 đề mục Đất, Nước, Lửa, Gió, Xanh, Vàng, Đỏ, Trắng. Mấy [đề mục] kia thì cũng tương tự thôi, quý vị muốn biết thì từ từ Thiện Trang sẽ giới thiệu. Giới thiệu một lúc nhiều quá, quý vị không nhớ nổi đâu. Bữa nay mình chỉ cần biết được ba [đề mục] trong 10 [đề mục] này. Và nhớ: ở đây tu Thiền chỉ như vậy thì chứng được Tứ thiền Sắc giới, tức là Sơ thiền đến Tứ thiền Sắc giới trong tám tầng thiền, đây là nói theo kinh tạng. Còn nói theo A Tỳ Đàm là chứng được Ngũ thiền Sắc giới. Sơ thiền, Nhị thiền, Tam thiền, Tứ thiền, Ngũ thiền nếu nói theo A Tỳ Đàm.

2. Tu đề mục Bất mỹ: Bất mỹ là ngôn ngữ của Nam truyền, bên Bắc truyền hay nói là Bất tịnh, thì mình phải quán. Số lượng đề mục cũng là 10, gồm có: quán Tử thi sình trương... Ở đây [Thiện Trang] nói lược, quý vị thấy trong kinh có nói là ra nghĩa địa [nơi] người ta để xác chết đó, bên Ấn Độ có, chứ ở Việt Nam bây giờ thì chắc không có. Ra đó nhìn xem thân thể sình trương, phù ra như thế nào. Đó là một cách, quán miết [như] vậy thì thành. Hoặc là quán Tử thi xanh tái, là thân thể tái rồi. Tử thi tràn dịch tức là trào dịch ra, trào ra đủ thứ [chất] ghê gớm, quán điều đó. Tử thi nứt nẻ là thân thể chết rồi nứt nẻ ra. Tử thi bị gặm xé tức là bị những con vật tới nhai gặm. Tử thi rời rạc tức là rớt ra từng mảnh. Tử thi phân đoạn tức là bị chặt từng khúc, từng khúc. Tử thi bê bết máu thì ghê lắm. Rồi tử thi bị dòi đục. Tử thi hài cốt là toàn xương cốt không. Có một số Đạo tràng lấy bộ xương người để vậy, [là] hình nộm, giả thôi chứ không phải thật, để quán Tử thi hài cốt. Quán một trong 10 điều này thôi chứ không phải [tất cả].

Thiện Trang thì không thích [đề mục] này lắm, cho nên giới thiệu cho biết thôi chứ thấy ghê ghê sao đó. Không phải sợ mà thấy [ghê ghê]. Mà xin nói với quý vị tu 10 đề mục này, chỉ chứng được tới Sơ thiền thôi, và giúp đoạn được tham dục. Do mấy đề mục này bất tịnh, cho nên là chỉ giúp hành giả tu chứng được tới Sơ thiền thôi. Cho nên không ngon bằng [đề mục] ở trên [là Biến xứ] đúng không quý vị? Nhưng đề mục này cũng hiệu quả đối với nhiều người, đặc biệt là người tham dục nhiều thì hãy quán bất tịnh.

Quán thân thể dơ quá, nhìn thấy gớm quá, nên mình sợ thân thể của mình, mình nhàm chán. Hoặc là quán thân thể đối phương, người nào mình thích, mình nghĩ kỹ thì thấy dơ lắm, gớm lắm. Cho nên dần dần mình thấy ớn ớn, không thích nữa. Hoặc là mình quán một trong những đối tượng đó, trước sau gì cũng chết như vậy, ghê lắm. Cho nên là thôi, [lo] tu, đúng không? [Đề mục] này cũng giúp tu được, trợ duyên, chứ đừng nói là không có. Có những người tu [đề mục] này đắc lực, thì giúp họ chứng tới Sơ thiền.

Quý vị thấy rõ ràng, mấy khi mình học được như vậy. Quý vị tìm [trong] Luận A Tỳ Đàm nhiều khi không có đủ đâu. Thiện Trang cố gắng chia sẻ điều nào thì chia sẻ cụ thể đầy đủ luôn, nói một lần thôi là đầy đủ hết. Như vậy là [đã nói] được 20 đề mục: A. Biến xứ có 10 đề mục (tối đa chứng tới Tứ thiền Sắc giới); B. Bất mỹ (bất tịnh) có 10 đề mục (chứng tới Sơ thiền thôi).

3. Đề mục thuộc về Tùy niệm: có 10 đề mục, đó là: Tùy niệm Phật; Tùy niệm Pháp; Tùy niệm Tăng; Tùy niệm giới; Tùy niệm thí; Tùy niệm thiên; Tùy niệm tử (chết); Tùy niệm tịch tịnh; Tùy niệm thân thể trược (thân thể trược tức là thân thể dơ bẩn); Tùy niệm hơi thở.

Ở đây Thiện Trang sẽ cố gắng đưa ra thành ba mục, mặc dù cùng là Tùy niệm hết. Chúng ta đã quá quen với [đề mục] niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm Giới, niệm Thí, niệm Thiên. Nhưng chúng ta không quen bốn đề mục sau là niệm tử, tức là niệm về chết. Chúng ta niệm Phật thì ai cũng biết, [nhưng] chưa chắc là niệm đúng. Lát nữa Thiện Trang sẽ lấy đề mục Tùy niệm Phật theo bộ Luận Thanh Tịnh Đạo này, và theo trong Kinh A Hàm xem như thế nào, để coi chúng ta niệm Phật đúng chưa, nếu theo hai bộ đó.

Còn Tùy niệm Pháp, niệm Tăng, niệm Giới, niệm Thí, niệm Thiên, [thì] quen rồi. Niệm thiên là niệm chư thiên, là nhớ ân đức của chư thiên, do sao mà họ được sanh về [cõi trời]. Còn niệm chết thì dễ rồi, Đại sư Ấn Quang nói nhớ dán chữ chết trên trán. Còn Niệm tịch tịnh, rồi niệm thân thể trược. Thân thể trược tức là thân thể ô nhiễm, dơ bẩn, cũng là một kiểu quán bất tịnh. Nhưng quán bất tịnh ở trên là quán tử thi, là người chết rồi. Còn ở đây là mình quán [thân thể trược] là quán cho người sống, người mình đó, có 32 thể trược, như là có nước ghèn, rồi trong người có máu mủ gì tùm lum, dơ lắm.

Niệm hơi thở là mình theo dõi hơi thở. Niệm hơi thở này là một đề mục mà rất nhiều người thích tu, theo dõi hơi thở, thở ra thì biết thở ra, thở vào thì biết thở vào đang thế nào. [Hơi thở] nhanh biết nhanh, chậm biết chậm. Đó gọi là theo dõi hơi thở, gọi là Tùy tức, niệm hơi thở.

Mười đề mục này đều gọi là Tùy niệm, nhưng kết quả theo bộ Luận này, Thiện Trang nói theo bộ Luận này thôi, quý vị đừng có cãi, từ từ rồi Thiện Trang giải thích, cứ theo bộ này đã rồi tính. Đặc biệt những đồng tu Tịnh Độ nghe mục bên này [có thắc mắc].

Mười đề mục này thì ở đây có Tùy niệm Phật; Tùy niệm Pháp; Tùy niệm Tăng; Tùy niệm giới; Tùy niệm thí; Tùy niệm thiên; Tùy niệm chết; Tùy niệm tịch tịnh [thì] không đắc Thiền, chỉ đưa đến Cận định hay [định] cận hành. Đây là trong bộ Luận A Tỳ Đàm này nói. Có nghĩa là nếu mà tu mấy đề mục này (tức là Tùy niệm Phật; Tùy niệm Pháp; Tùy niệm Tăng; Tùy niệm giới; Tùy niệm thí; Tùy niệm thiên; Tùy niệm chết; Tùy niệm tịch tịnh) thì chỉ đắc được Cận định thôi. Cận định là Vị đáo định, hay tên khác là Định cận hành (định gần sát đó). Có nghĩa là quý vị chỉ được định tới trời Tha Hóa Tự Tại thôi, không thể nào đắc được Sơ thiền trở lên.

Đấy là theo bộ Luận này nha, chúng ta chưa có cãi. Chút nữa Thiện Trang có phân tích ở đằng sau là tại sao như vậy, và điều này có đúng hay không. Không biết thế nào, chúng ta cứ từ từ, để nói cho hết những điều này đã.

Còn nếu niệm thân thể trược thì chỉ chứng được tới Sơ thiền thôi, tại vì cũng thuộc về quán bất tịnh, nên cũng chỉ tới đó thôi. Nhưng pháp niệm hơi thở này thì lại chứng tới Tứ thiền Sắc giới luôn, tức là Sơ thiền, Nhị thiền, Tam thiền, Tứ thiền. Còn bốn đề mục trên [là] Không vô Biên xứ, Thức vô Biên sứ, Vô sở Hữu xứ, Phi tưởng Phi phi Tưởng Xứ thì không chứng.

Học là phải học như vậy, chứ học kiểu mơ mơ màng màng thì tu gì. Cho nên bây giờ Thiện Trang nói thật, tội cho các đồng tu Việt Nam lắm. Tu thiền cũng không biết tu thiền, tu pháp nào cũng không biết. Tại vì sao? Giáo lý căn bản mình chưa học, mình học mơ mơ màng màng, ngơ ngác, vô đó ngồi xếp bằng chút [rồi nói là] Thiền, Thiền gì? Cho nên đôi khi nói ra thì buồn, nhưng thực tế là nền tảng giáo lý mình học chưa đủ. [Học] chưa đủ mà đã nhào vô lo thực hành rồi, cho nên kết quả đâu có cao được. Mình phải học lý thuyết đủ đã, rồi hãy vào thực hành. Mà nói thì toàn là ngôn ngữ cao siêu, nào là tâm không động, đã lắm, nhưng thật ra tâm động liên tục, đúng không?

Mười đề mục nữa là 30 [đề mục] rồi, còn 10 [đề mục] cuối cùng thôi.

4. Đề mục về Phạm trú: đề mục Phạm trú, tức là trú về chư thiên, thì có 4 đề mục: Từ, Bi, Hỷ, Xả. Chúng ta có tu pháp tu này, trong 12 cửa giải thoát hôm bữa học quý vị nhớ không ạ? Có Từ, Bi, Hỷ, Xả.

Từ [là] thế nào? Từ là cố gắng tu không sân, Từ là ban vui cho chúng sanh. Cho nên đừng có sân, không sân với mình, không sân gì hết. Tu như thế gọi là tu tâm Từ. Tu đến khi nào? Tại vì ở đây không có thời gian, cho nên Thiện Trang không giải thích nhiều. [Còn] Bi là yêu thương, thương xót chúng sanh. Phải có lòng từ bi, lòng bi như vậy. Hỷ là tùy hỷ, là vui với những gì mà người ta thành công, không có ganh tị, không có ghét, không có tật đố. Thấy chúng sanh thành công trong sự nghiệp, hay thấy điều gì đó v.v… mình cứ toàn nghĩ cho chúng sanh mình vui. Mai mốt thấy chúng sanh đắc đạo [thì mình cũng] vui, thấy tất cả điều gì cũng vui hết, đấy [là] tu Hỷ.

Và điều cuối cùng là tu Xả. Xả ở đây nói đơn giản là xả những điều mà mình cho là chúng sanh vui hay buồn hay thế nào, kệ họ. Kệ không phải là mặc kệ, nhưng mình không có buồn theo chúng sanh, cũng không vui theo chúng sanh, không có bực tức mà cũng không có vui, cho nên mới [gọi là] xả. Tu [đề mục] Xả thì tu mới lên, nên mới chứng được đến Tứ thiền Sắc giới, Xả niệm Thanh tịnh địa là cảnh giới này. Ở đây, [tu] Từ, Bi, Hỷ thì quý vị chứng Sơ thiền, Nhị thiền, Tam thiền thôi. Nhưng tu đề mục Xả này [thì sẽ] chứng tới Tứ thiền Sắc giới.

Hôm bữa trong lớp học thứ Hai, có đồng tu hỏi là Từ, Bi, Hỷ, Xả này nằm ở đâu? Thiện Trang nói là nằm ở Sơ thiền, Nhị thiền, Tam thiền, Tứ thiền Sắc giới thôi, chứ không phải Vô sắc giới. Nếu tu bốn đề mục này, ba đề mục trên (Từ, Bi, Hỷ) là [đạt] tới Tam thiền thôi, còn đề mục ở dưới (Xả) thì tới Tứ thiền Sắc giới. Chứng là chứng được tới đó.

5. Đề mục về Vô sắc: có 4 đề mục: Không vô Biên xứ; Thức vô Biên xứ; Vô sở Hữu xứ; Phi tưởng Phi phi Tưởng xứ, thì chứng đến Tứ thiền Vô sắc giới. Điều này hôm bữa Thiện Trang có giảng ở trong bài nào đó rồi, không biết bộ này hay bộ nào. Thiện Trang giảng nhiều quá nên quên. Nhưng Thiện Trang nhớ là Thiện Trang có giảng trong bộ Luận Câu Xá này rồi, quý vị có thể coi lại cách nói của Thiện Trang về Không vô Biên xứ nói thế nào, Thức vô Biên xứ thế nào, Vô sở Hữu xứ thế nào, Phi tưởng Phi phi Tưởng xứ thế nào.

Nhưng Thiện Trang nghĩ, mới đầu mình cứ nhắm vô mấy điều [đã] học ở trước, vừa vừa [để] chứng Sơ thiền đó. Có nhiều người chứng Sơ thiền không nổi, thì bắt đầu mới chạy xuống tu mấy [đề mục] kia thấp hơn nữa, thì đó từ từ. Tóm lại ở đây là 38 [đề mục].

6. Đề mục Tưởng: Tưởng này là một đề mục thôi, Tưởng nhờm Gớm thức ăn. Tu đề mục Tưởng này có hiệu quả cho những người ham ăn, ham gì đó. Nhưng [đề mục] này không đắc Thiền, chỉ đưa đến Cận định hoặc Định cận hành, tức là cũng [được] Vị đáo định thôi, giống như mấy đề mục trên này, không tới [Thiền], chỉ là tạm thời tu.

7. Đề mục Phân biệt: Phân biệt Bốn nguyên tố: bốn nguyên tố đó thật ra là Đất, Nước, Gió, Lửa. Phân biệt bốn điều đó ra gọi là quán Phân biệt giới. Tu đề mục này, [kết quả] mang lại không đắc Thiền, chỉ đưa đến Cận định hay Định cận hành. Đây là trong bài luận nói.

Cho nên quý vị thấy 40 đề mục này, tuy là nói ra nhiều như vậy, nhưng có những [đề mục] đưa đến kết quả cao, có những [đề mục] đưa kết quả thấp, ở đây chúng ta phải hiểu như vậy. Và để có Thần thông thì ở đây có ghi luôn, 10 đề mục Biến xứ (Đất, Nước, Lửa, Gió, Xanh, Vàng, Đỏ, Trắng, Hư Không Giới Hạn, và Ánh Sáng), tại vì Hư Không Vô Biên là ở dưới rồi. [Tu đề mục] này mới mang lại Thần thông, đắc Thần thông là 10 đề mục đó. Tu một trong 10 đề mục đó là có Thần thông. Cho nên mình cố gắng tu, nếu mình [hợp đề mục] đó.

Cho nên có nhiều vị A la hán không tu mấy [đề mục] đó thì cũng không có Thần thông, mặc dù là đã đắc rồi, nên có năm loại A la hán. Ví dụ quý vị muốn biến một thân thành nhiều thân, thì quý vị dùng đề mục nào trong 10 đề mục Đất, Nước, Lửa, Gió, Xanh, Vàng, Đỏ, Trắng, Hư Không Giới Hạn, Ánh Sáng? Mình muốn dùng một thân để hiện ra nhiều thân, thì quý vị dùng một đề mục nền tảng là Đất. Tại vì đất thì mình có thể biến ra rất nhiều đất (địa mà), cho nên có rất nhiều thân hình. Và như vậy từ một thân biến ra nhiều thân là dùng đề mục Đất.

Ví dụ như đề mục Biến xứ về nước thì hôm bữa Thiện Trang có giới thiệu rồi, là có thể dùng Thần thông để độn thổ. Tại sao độn thổ được? Bởi vì thấy toàn bộ là nước, xung quanh là nước hết, cho nên chui xuống nước dễ quá mà. Nước thì mình chui được, độn thổ được, chui ra khỏi đất rồi lên lại được. Rồi có thể làm mưa, bởi vì mình thấy nước mà, mình biến ra đủ thứ nước, tạo ra sông biển. [Làm cho] rung chuyển mặt đất bằng cách quán là nước, cho nên làm cho nước rung thì cái gì cũng rung theo.

Còn nếu tu Biến xứ Lửa thì có thể đốt cháy. Ví dụ như các vị A la hán hay vị Bích chi phật khi thu thân tịch diệt thì tự mình đốt mình luôn. Đó là các ngài nhập vào đề mục Biến xứ Lửa để làm ra như vậy.

Còn Biến xứ Gió là để làm ra những Thần thông, ví dụ như làm ra những trận gió, cuồng phong, rồi có thể đi chỗ này đến chỗ kia, có thể bay được, tại vì mình làm gió mà.

Còn Biến xứ về màu xanh, quán đề mục màu xanh thì có Thần thông biến hóa ra những hình màu đen, hoặc tạo ra bóng tối... Còn Biến xứ về màu vàng là phát ra những ánh sáng vàng này kia, nói chung là vậy. Biến xứ về màu đỏ thì có Thần thông hiện màu đỏ hết. Biến xứ về màu trắng thì cũng vậy, tạo ra ánh sáng gì đó v.v…

Còn Biến xứ Ánh Sáng thì tạo ra hào quang, làm cho thân chiếu sáng, rồi [giúp] đắc Thiên nhãn để thấy những sắc vi tế như chư thiên, hay là cảnh Ngạ quỷ. Những điều này là thuộc về Biến xứ Ánh Sáng.

Thiện Trang giảng chi tiết như vậy đó, cho nên mình học như vậy thì mình mới hiểu. Còn mình học kiểu mơ mơ màng màng thì thôi một câu Phật hiệu niệm tới cùng cũng được, không sao. Nhưng nếu muốn học để hiểu được thì phải học cho rõ ràng.

Và Biến xứ Hư Không thì chúng ta biết là đi qua xuyên tường, xuyên vách, tại vì mình nghĩ, quán tất cả đều là hư không. Bữa sau Thiện Trang sẽ giảng từng đề mục, lâu lâu giảng một chút, dần dần cũng hết. Cho nên có nhiều thứ phải giảng lắm. [Nhưng] bây giờ giảng mấy điều thôi, chứ một lúc mà quý vị học nhiều quá thì tan cái đầu mình ra luôn. Mình biết vậy thôi, đó [mới] là sơ sơ, mình biết được [vậy].

Thiện Trang xin nói tiếp, trở lại với các đề mục ở đây. Như vậy là quý vị biết các đề mục này rồi. Và Thiện Trang dám cá với quý vị, là có rất nhiều đồng tu Tịnh Độ đang nghi chỗ này, là tại sao mình tu niệm Phật không đắc Thiền, mà chỉ đưa đến Cận định, Vị đáo định thôi? Và hình như có vẻ đúng. Tại vì rất nhiều người tu niệm Phật lâu rồi mà không có đắc Thiền nào hết. Có phải đúng như vậy không? Bởi vì đây chỉ là bộ luận thôi, không phải là kinh, nên chưa chắc là đúng. Chưa biết đúng hay không, cho nên từ từ, đừng có vội cãi là sao trong bộ luận tác giả nói như vậy.

Và có một đề mục đặc biệt là đề mục niệm hơi thở, vừa là đề tài để tu Chỉ và tu Quán. Cho nên rất nhiều người thích tu niệm hơi thở trong đề mục Tùy niệm này. Bởi vì sao? Vì vừa chứng được Tứ thiền Sắc giới mà cũng là Thiền quán, quán A na Ban na niệm, quán hơi thở, thì đắc luôn cả Tứ niệm xứ ở trong đó. Cho nên rất nhiều người thích tu đề mục niệm hơi thở. Ngay cả Tổ sư Ấn Quang niệm Phật ngài cũng dùng hơi thở. Và Thiện Trang cũng thấy cách tu niệm hơi thở này hiệu quả, tức là Thiện Trang theo dõi hơi thở rồi Thiện Trang gắn thêm câu Phật hiệu vô. Thiện Trang thấy có vẻ hình như đề mục này đối với Thiện Trang là đắc lực nhất, [nhưng] còn tùy vào mỗi người nha.

Bây giờ chúng ta trở lại đề mục Tùy niệm Phật, theo Luận Thanh Tịnh Đạo, nên niệm Phật thế nào? Chúng ta so sánh thử coi, tại vì rất nhiều đồng tu bây giờ tu niệm Phật. Bây giờ mình sẽ dẫn hai điều: một là dẫn niệm Phật theo bộ Luận này, tại vì ở đây nói là [tu đề mục này] không đắc Thiền, chỉ đưa đến Cận định hay Định cận hành. Ở đây nói Thiền chỉ, không nói Thiền quán. Thiền quán thì niệm Phật có thể được những gì thì từ từ tính.

Đề Mục Tùy Niệm Phật (theo Luận Thanh Tịnh Đạo)

Tùy niệm Phật (Buddhānussati) là phiên âm Pali: Sự niệm tưởng những đức tính đặc biệt của đức Thế Tôn hoặc tùy niệm có cảm hứng từ đấng Giác Ngộ, gọi là niệm Phật.

Đây là những đức tính đặc biệt của đức Thế Tôn, tức là mười hồng danh cao quý của đức Phật; Vị hành giả muốn tu tập tùy niệm Phật trước hết phải học thông thuộc và hiểu ý nghĩa mười đức tính như sau:

Mười đức tính này thật ra là Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Cho nên quý vị thấy không? Tu niệm Phật là phải thuộc 10 danh hiệu của Như Lai. Ở đây nói:

“Đức Thế Tôn ấy là bậc A la hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn”. Nghe tới đây mình thấy quen quen, có thể niệm được rồi đúng không? Đấy [là] Tùy niệm. Ở đây có giải thích luôn.

Đức Thế Tôn là bậc A la hán (arahaṃ) vì ngài đã xa lìa tội lỗi, đã triệt tiêu phiền não, đã bẻ gãy bánh xe luân hồi, không có sở hành khuất lấp, và vì ngài tuyệt đối xứng đáng được cúng dường. Bậc A la hán, thật ra là Đại A la hán chứ không phải A la hán đâu. Tức là trong Bắc truyền [xưng] là Như Lai, [còn] bên Nam truyền nói Đại A la hán thôi.

Đức Thế Tôn là bậc Chánh Đẳng Giác (sammāsambuddho) vì ngài đã tự mình tìm ra chân lý, tự mình khám phá ra con đường giải thoát. Tức là mình phải hiểu 10 danh hiệu Phật. Mình phải hiểu, phải thuộc làu luôn đó. Ở đây nói học thông thuộc và hiểu ý nghĩa.

Đức Thế Tôn là bậc Minh Hạnh Túc (vijjācaraṇasampanno) vì ngài đã thành tựu viên mãn ba minh (túc mạng minh, sanh tử minh, lậu tận minh). Ai tu lâu đều biết những khái niệm này.

Và thành tựu viên mãn mười lăm hạnh (cụ túc giới, phòng hộ môn quyền, tiết độ ẩm thực, luôn khi tỉnh thức, có tín, có tàm, có quý, đa văn, chuyên cần, trú niệm, có trí tuệ, chứng sơ thiền, chứng nhị thiền, chứng tam thiền, chứng tứ thiền).

Điều này cũng dễ hiểu, Ngài đầy đủ giới rồi, Ngài giữ giới trọn vẹn rồi, không có sót, giới nào cũng trọn vẹn. Rồi phòng hộ môn quyền là phòng hộ được các căn của Ngài. Tiết độ ẩm thực tức là Ngài ăn uống vừa đúng vừa đủ. Lời Ngài luôn luôn tỉnh thức, rồi Ngài có tín là có niềm tin, có tàm, có quý, có đa văn, có chuyên cần, có trú niệm, có trí huệ, chứng Sơ thiền đến Tứ thiền. Điều này là đương nhiên rồi, đó là giải thích theo Nam truyền.

Đức Thế Tôn là bậc Thiện Thệ (sugato) vì ngài đã đi trên con đường tốt đẹp là chánh đạo, ngài đã đi đến mục tiêu tốt đẹp là níp bàn, ngài đi bước đi vô nhiễm, ngài chỉ tuyên bố pháp đích đáng (điều chân lý đưa đến lợi ích).

[Chữ] níp bàn này không phải là viết lầm đâu, chữ Niết Bàn đôi khi người ta [phiên dịch là] níp bàn, phiên [dịch] từ tiếng Pali sang. Còn phiên dịch từ chữ Hán sang là Niết Bàn, khác nhau. Ở đây Thiện Thệ là khéo đi qua, đi một cách tuyệt vời, Ngài đi đã đến được đích rồi, nên gọi là Thiện Thệ. Ý nghĩa chữ Thiện Thệ mà dịch theo chữ Hán đúng nghĩa là như vậy. Cho nên con đường chánh đạo Ngài đã đi qua rồi, mình hiểu là con đường tốt đẹp này Ngài đi xong rồi, nên bây giờ Ngài chỉ cho mình đi đó.

Đức Thế Tôn là bậc Thế Gian Giải (lokavidū) vì ngài biết rõ cuộc đời ở mọi phương diện: chúng sanh trong đời, cõi sống trong đời, các hành trong đời (thế giới hữu tình, thế giới sanh trú, thế giới tạo tác) không có pháp thế gian nào mà ngài không biết. Thế Gian Giải tức là biết hết tất cả những pháp Thế gian. Thế Gian Giải [là gì] thì chúng ta quá biết rồi.

Đức Thế Tôn là bậc Vô Thượng Sĩ (anuttaro) vì ngài cao thượng hơn tất cả chúng sanh, không có ai trong đời cao cả hơn ngài, toàn vẹn hơn ngài về giới, định, tuệ, giải thoát và giải thoát tri kiến. Đây là giải thích về chữ Vô Thượng Sĩ. Quý vị thấy, mặc dù đồng tu học bao lâu rồi, nhưng mỗi khi đụng tới thêm một lần thì lại thấy khác. Tức là kiến thức Phật pháp rất rộng lớn, mình học được ít thôi, và mình thấy thì ra cách giải thích của mỗi bộ luận và mỗi tông phái cũng có phần giống nhau, nhưng cũng có phần khác khác chút. Không sao! Mình học mình hiểu ý ở trong đó [là được].

Chữ Vô Thượng Sĩ giải thích tương đối rõ ràng, quý vị thấy rất rõ ràng luôn. Vô Thượng Sĩ là không bậc nào cao hơn Ngài được, bởi vì sao? Ngài toàn vẹn hơn, không có ai toàn vẹn hơn Ngài, về Giới, Định, Tuệ, Giải thoát và Giải thoát tri kiến. Năm điều này là Ngài nhất rồi, cho nên gọi là Vô Thượng Sĩ.

Đức Thế Tôn là bậc Điều Ngự Trượng Phu (purisadammasārathi) vì ngài như người huấn luyện, thuần hóa những con người khó thuần hóa và cần được thuần hóa.

Điều ngự tức là điều phục chúng sanh; Trượng phu thì chúng ta thường nói Ngài là bậc Trượng phu. Còn ở đây nói Ngài có thể điều hóa chúng sanh, huấn luyện được chúng sanh, những người cang cường khó giáo hóa, cũng giáo hóa được. Quý vị coi trong Kinh A Hàm, Thiện Trang nhớ có câu chuyện điều phục vị Ưu Lâu Tần Loa Ca Diếp (hay Ưu Tỳ La Ca Diếp). Vị Ca Diếp mà thuộc đạo thờ lửa, Đạo sĩ bện tóc, trong Phẩm Cao Tràng, Kinh Tăng Nhất A Hàm. Thiện Trang nhớ, Ngài phải dùng bao nhiêu thứ thì mới độ được.

Ngài đi tới nơi có con rồng độc, rồi xin phép vô hang động đó nghỉ qua đêm. [Lúc đó] ông Ưu Lâu Tần Loa Ca Diếp nói: “Tôi thấy chưa có ai vô trong đó mà sống được hết. Còn ngài giỏi thì ngài vô ở đi, chứ con rồng độc đã nuốt và giết hết người”. Ngài kêu: “Không sao! Ta vô được”. Thế là Ngài vô, đến tối con rồng phun lửa cháy hết cả hang động. Đệ tử của ngài Ưu Lâu Tần Loa Ca Diếp và ngài nói: “Thương cho ông Sa môn Cồ Đàm đó quá! Thế là ổng chết cháy rồi, con rồng phun lửa cháy hết”.

Ai ngờ sáng ra vô coi thử, nhìn vô thì thấy ngài ngồi im đó, không sao hết, ngài thu phục được con rồng luôn. Lúc đó thấy như vậy, ngài Ưu Lâu Tần Loa Ca Diếp thấy vị này ghê thật đó, nhưng ngài nghĩ: “Cũng không bằng ta, ta chứng đạo chơn”.

Tức là lần thứ nhất là vậy, xong rồi đức Phật cũng kiên nhẫn, thấy chưa độ được nữa, nên vẫn kiên nhẫn ở đó. Mỗi ngày tới giờ ăn thì Ngài đi tới một châu. Ngày đầu tiên Ngài đi tới châu Nam Diêm Phù Đề, lượm trái ở Diêm Phù về ăn, Ngài mời vị đó. Vị đó nói: “Sao ngài có trái này?” [Đức Phật] kêu: “Ta đi tới núi gì đó để lấy về v.v… nên Ta mới về”. [Vị đó] kêu: “Thần thông ngài ghê thật!” Nhưng sau đó ngài Ưu Lầu Tần Loa Ca Diếp [nghĩ]: “Tuy ổng có Thần thông như vậy, nhưng cũng không bằng mình, mình đắc đạo ngon hơn”. Cho nên cũng không nghe.

Sau đó tới ngày thứ hai, Ngài lại đi lượm trái ở xứ khác, ở Đông Thắng Thần Châu, Tây Ngưu Hóa Châu, rồi Bắc Cô Lô Châu, bốn ngày như vậy. Ổng cứ xoay chuyển một chút rồi trở lại, ổng nghĩ: “Ông này tu ngon, [nhưng] đạo của ta ngon hơn”, cho nên lại không theo.

Như vậy là [đức Phật thi triển] năm lần Thần thông rồi. Khi mấy Đệ tử bửa củi, thì Ngài dùng Thần thông khiến cho búa bửa xuống mà không rút ra được, không biết tại sao. Cho nên ổng nghĩ không biết có phải do Sa môn Cồ Đàm làm không, nên tới [hỏi]: “Có phải Ngài làm chuyện đó không?” [Đức Phật] kêu: “Bây giờ ông bửa tiếp đi, rút ra là được đó”. Ngài dùng Thần thông cỡ đó.

Bắt đầu [ngài Ca Diếp nghĩ]: “Ồ! Vị Sa môn này ghê thật đó!” Hết bửa củi, nhóm lửa, rồi tới ngày cúng tế, ổng nghĩ: “Không được, vị này Thần thông quá đi, mình sẽ mất tín đồ, mất hết đồ cúng. Mong ngài đi chỗ khác giùm”. [Đức Phật] không cần nghe, mà Ngài quán Tha tâm thông, hôm đó Ngài đi chỗ khác, đến ngày hôm sau mới tới. Ổng nói: “Sao ngày hôm qua Ngài không tới?” [Đức Phật] kêu: “Hôm qua ông đâu muốn Ta ở đây, ông sợ mất tín đồ, sợ người ta không cúng dường cho ông mà, cho nên ta đi”. [Vị Ca Diếp nghĩ]: “Vị này có Thần thông ghê thật, biết được tâm mình luôn”. Nhưng rồi sau đó ngài lại nghĩ là ông ấy không có đắc đạo hơn mình.

Cuối cùng tới hôm sau nữa, bắt đầu vua trời Tứ Thiên Vương đêm xuống thỉnh giáo Ngài. Chư thiên không biết sao xuống toàn ban đêm không à, xuống thỉnh giáo Ngài, hào quang chiếu rực hết. Sáng ra vị Ca Diếp hỏi: “Hôm qua [là] ai tới vậy?” [Ngài] kêu: “Trời Tứ Thiên Vương tới đó”. Vị này nghĩ: “Công phu của vị Sa môn này ghê thật! Nhưng không bằng ta, ta tu đắc đạo cao hơn”.

Rồi lần lượt tới trời Đao Lợi, trời Phạm Thiên v.v... Ổng cũng xoay chuyển một lúc, rồi quay lại kêu ta tu đạo của ta ngon hơn. Quý vị biết bao nhiêu lần như vậy mà không độ được, cho nên Điều Ngự Trượng Phu, Thiện Trang nghĩ đây là vị cứng đầu nhất mà đức Phật độ.

Sau bữa đó, đức Phật cần giặt y áo thì có vua trời Đao Lợi hóa ra hồ nước để đức Phật có nước để giặt. Rồi trời Tứ Thiên Vương hóa ra tảng đá cho đức Phật có chỗ để chà, giũ. Rồi thần cây hóa ra cái cây để Ngài treo áo. Tức là mỗi lần thấy như vậy, là vị Ưu Lâu Tần Loa Ca Diếp đều rung động hết, và nghĩ vị Sa môn này ghê thật, toàn là chư thiên, thần cây ủng hộ... Nhưng cứ nghĩ được một chút rồi ổng lại nghĩ: thôi ta tu đạo của ta ngon hơn. Cứ như vậy, nên rồi cũng không theo Phật.

Cuối cùng nước lũ cuốn tới, lúc đó ổng nghĩ: “Chết rồi! Kiểu này chắc là ta với Sa môn Cồ Đàm chết luôn”. Lúc đấy đức Phật dùng Thần thông ngăn dòng nước lũ lại, tức là nước lũ thì vẫn trôi qua bình thường, nhưng Ngài không bị dính một chút nước nào hết. Lúc đó vị Ưu Lâu Tần Loa Ca Diếp mới nghĩ” “Vị này ghê ha, nhưng không sao! Ta cũng tu đạo, đắc đạo hơn, đạo của ta ngon hơn”.

Đức Phật nói: “Thôi đi, ông Ca Diếp à! Ông có biết từ bữa đến giờ, Ta đã dùng bao nhiêu Thần thông biến hóa, Ta hàng phục độc long (tức là rồng độc), cho đến lấy bốn loại trái ở bốn châu Diêm Phù và các châu kia đem về. Rồi bửa củi Ta đã làm như vậy, nhóm lửa Ta làm như vậy, ngày cúng tế, cho đến trời Tứ Thiên Vương, trời Đao Lợi, rồi Ta giặt y áo cũng vậy. Bây giờ đến nước lũ Ta cũng làm như vậy. Mà đến giờ ông vẫn còn cố chấp, ông vẫn kêu là đạo của ông hơn nữa. Ông có làm được gì đâu”. Lúc đó [đức Phật] nói thì vị đó mới xoay chuyển ý niệm và sám hối: “Bạch đức Thế Tôn! Con đúng quả thật ngu si, Ngài đã làm bao nhiêu thứ như vậy mà con vẫn không giác ngộ”.

Lúc đó [vị ấy] mới xin quy y và nói: “Con xin quy y Ngài, xin làm Đệ tử của Ngài. Còn các Đệ tử của con thì xin phép tùy họ, họ muốn về thì về, muốn tu thì tu, không sao hết”. 500 Đệ tử của ngài Ưu Lâu Tần Loa Ca Diếp lúc đó nói: “Thưa Sư phụ! Khi chúng con chứng kiến Ngài ấy thị hiện làm cho lửa tắt, không nhóm được lửa, thì chúng con cũng muốn theo Ngài ấy lắm rồi. Nhưng vì đợi Sư phụ, [nên chúng con] đợi tới giờ, lâu như vậy”. Lúc ấy đức Phật độ được nhóm đó.

Ngài Ca Diếp này có ba anh em: hai anh em ở dưới đầu sông thấy đồ bị nước lụt cuốn trôi hết, tưởng người anh ở trên này chết rồi, nên khóc than đi lên thì thấy người [anh], lúc đó họ nói: “Sao [anh] lại theo ông Sa môn này?” [Ngài Ca Diếp nói]: Vị này có Thần thông như vậy, như vậy… bởi vậy [hai người kia] lật đật quy y theo, cho nên ngài độ được ba anh em nhà Ca Diếp (là Ưu Lâu Tần Loa Ca Diếp).

Quý vị thấy đó là Điều Ngự Trượng Phu, không dễ đâu, những người như vậy quá khó độ, Thần thông của đức Phật mà phải dùng bao nhiêu lần, dùng bao nhiêu cách. Chúng ta dù sao cũng dễ hơn đúng không quý vị? [Chúng ta] nghe không [thôi] cũng còn tin được mà. Cho nên mới gọi là Điều Ngự Trượng Phu, là hóa độ được, huấn luyện, thuần hóa được những người khó thuần hóa. Hoặc là vị tướng cướp Angulimala (tướng cướp Vô Não), rất khó [độ] mà Ngài độ được.

Đức Thế Tôn là bậc Thiên Nhân Sư (satthā devamanussānaṃ) vì ngài là bậc thầy dạy dỗ pháp giải thoát cho trời và người, một vị Đạo Sư có lòng thương tưởng cho đời. Điều này thì dễ, Thiên Nhân Sư là thầy của Trời, Người.

Đức Thế Tôn là Phật (buddho), vì ngài đã thức tỉnh khỏi giấc ngủ vô minh, đã giác ngộ con đường giải thoát, đã thấy rõ bốn chân lý: Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Chữ Phật trong tiếng Pali có một nghĩa là tỉnh thức, vì ngài thức tỉnh khỏi giấc ngủ vô minh, hết vô minh rồi đó. Giác ngộ cũng có nghĩa là giác ngộ theo con đường giải thoát. Và vị ấy đã thấy rõ được bốn chân lý về Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Điều này quá quen rồi, ai học giờ mà không biết Khổ, Tập, Diệt, Đạo là gì thì nên học bộ khác nha. Bộ này chúng ta đã học nhiều lắm rồi.

Đức Thế Tôn là bậc Thế Tôn (bhagavā) đây là một danh xưng cao quý mà thế gian tôn sùng, gán cho ngài, bởi ngài đáng tôn kính, đáng quy phục nhất trong đời, hơn nữa, thế gian gọi ngài là bhagavā vì ngài là người hữu hạnh may mắn nhất trong đời do ngài đã đạt đến toàn thiện phúc lạc hiệp thế và lạc siêu thế. Nói chung niềm vui trong đời [thì Ngài] cũng là nhất, và niềm vui siêu thế gian cũng là nhất. Ở đây muốn tu theo đề mục niệm Phật thì phải nhớ điều này:

Hành giả sau khi thông thuộc mười đức tính đặc biệt của đức Phật rồi, muốn tu tập tùy niệm Phật thì nên độc cư tại một trú xứ yên tĩnh, thích hợp, khởi niềm tin tuyệt đối nơi đức Phật, và bắt đầu niệm tưởng:

Ở đây phải có điều kiện này nữa, chứ không phải mình thích tu kiểu gì thì tu đâu. Không phải! Phải chọn một nơi độc cư, tức là ở một mình. Còn bây giờ thì mình [thích] niệm Phật đông người. [Ở đây nói] phải độc cư, một trú xứ yên tĩnh, thích hợp, khởi niềm tin tuyệt đối nơi đức Phật, và bắt đầu niệm tưởng, và niệm mấy đề mục sau:

“Đức Thế Tôn là bậc A la hán – Itipi so bhagavā arahaṃ, vì ngài đã xa lìa tội lỗi... Ngài xứng đáng được cúng dường”.

“Đức Thế Tôn là bậc Chánh đẳng giác – Itipi so bhagavā sammāsambuddho, vì ngài đã tự mình tìm ra chân lý” v.v…

Đó chính là niệm mấy đề mục ở nội dung trên. Và niệm như vậy thì nhiều lắm, không ít đâu.

Hành giả tiếp tục niệm tưởng cho đến mười ân đức cao quý của đức Phật.

Khi hành giả nhớ lại những đức cao quý của Phật thì ngay khi ấy tâm hành giả không bị ám ảnh bởi tham, sân hay si; Vị ấy chế ngự được những triền cái, (tức là năm Triền cái) tâm trở nên trong sáng.

Hành giả liên tục hướng tâm trên đối tượng là những đức tính đặc biệt của đấng Giác Ngộ thì hỷ khởi lên nơi hành giả. Khi có hỷ thì thân tâm được khinh an; Nhờ khinh an nên tâm định tĩnh và những chi thiền khởi lên. (Nói chung tu điều này thì sẽ giúp mạnh các chi thiền). Tuy nhiên, hành giả chỉ đạt đến cận định (upacārasamādhi), không đạt đến định an chỉ (tức là không đạt được đến định như Sơ thiền trở lên) (appanāsamādhi), bởi do hành giả bận tâm suy tưởng nhiều ý nghĩa của những đức tính đặc biệt, ân đức Phật.

Tức là tu theo kiểu này, Thiện Trang muốn nói là mình dẫn thì dẫn cho đàng hoàng, chứ không mình kêu vậy niệm Phật tới đâu? Bây giờ mình niệm Phật có giống như vậy không? Không giống đúng không? Ngài giải thích luôn: bởi do hành giả bận tâm suy tưởng nhiều ý nghĩa của những đức tính của đức Phật. Tức là đối tượng rộng quá, cho nên chỉ tới đó thôi.

Khi một Tỳ kheo chú tâm đến việc tưởng niệm đấng Giác Ngộ như vậy, vị ấy cung kính, tôn trọng bậc Đạo Sư, đạt đến viên mãn đức tin, chánh niệm, trí tuệ và công đức. Vị ấy có nhiều hạnh phúc, trú an lạc, chinh phục sự sợ hãi, khủng bố. Do tâm vị ấy hướng về đức Phật nên dễ sanh tàm quý, khi gặp trường hợp sắp phạm giới, như thể đang đứng trước mặt đức Đạo Sư. Và dù cho hành giả niệm Phật không thâm nhập được gì cao siêu, thì ít ra cũng là nhân lành đem đến một cảnh giới an lạc.

Nói chung nếu tu theo kiểu này, thì trong bộ Luận này nói là giúp được các chi thiền, giúp để mau vào định. Nhưng chưa tới định, chỉ tới Cận định thôi. Và cũng giúp cho [chúng ta] rất nhiều trong đó có không phạm giới, vì mình có tâm tàm quý (tức là xấu hổ, hổ thẹn), cho nên không dám phạm giới. Nhưng điều này giúp cho [có] nhân lành. Cho nên tại sao người ta đưa ra 40 đề mục, sao không bỏ hết đi, thì quý vị hiểu mình tu là như vậy.

Điều này có giống tu niệm Phật không quý vị, những đồng tu tu Tịnh Độ có thấy giống không? Không giống! Chúng ta toàn có trì danh niệm Phật. Bây giờ vấn đề là trong kinh thì [đức Phật] dạy như thế nào, Thiện Trang xin dẫn một bộ kinh nữa:

Theo Kinh Số 1 Phẩm Quảng Diễn Thứ 3 – Kinh Tăng Nhất A Hàm

Tôi nghe như vầy: Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc (vườn của ông Cấp Cô Độc), rừng cây Kỳ đà (rừng cây của Thái tử Kỳ đà, vì bản dịch này dịch theo chuẩn cho nên không thêm chữ Thái tử vô), nước Xá vệ. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ kheo: “Hãy tu hành một pháp. Hãy quảng bá một pháp. Đã tu hành một pháp rồi, liền có danh dự, thành tựu quả báo lớn, các điều thiện đủ cả, được vị cam lồ, đến chỗ Vô vi, liền được Thần thông, trừ các loạn tưởng, được quả Sa môn, tự đến Niết bàn. Một pháp ấy là gì? Đó là niệm Phật”.

Quý vị thấy hình như khác nhau rồi đó, ở trên nói là niệm Phật thì không có được các điều kia. Còn ở đây thì nói được các Thần thông. Nếu không đắc Thiền thì làm sao có Thần thông? Ở đây lại nói là có được Thần thông, vậy thì chữ niệm Phật này có giống ở trên hay không? Thiện Trang muốn nhắc cho mọi người, mọi người thông thường chấp vào danh tự, mình nghe niệm Phật thì là tưởng chỉ có một pháp niệm Phật thôi. Còn ở đây niệm Phật có những pháp khác nhau, rõ ràng mình nghe ở đây chắc chắn là khác. Bây giờ chúng ta coi thử ở đây dạy như thế nào?

Đức Phật bảo các Tỳ kheo: “Thế nào là tu hành niệm Phật, liền có danh dự, thành tựu quả báo lớn, các điều thiện đủ cả, được vị cam lồ, đến chỗ Vô vi, liền được Thần thông, trừ các loạn tưởng, được quả Sa môn (chứng quả Sa môn là từ Sơ quả đến Tứ quả A la hán), tự đến Niết bàn?”

Bấy giờ, các Tỳ kheo bạch đức Thế Tôn rằng: “Gốc rễ của Pháp do Thế Tôn nói. Nguyện xin Thế Tôn vì các Tỳ kheo nói diệu nghĩa này. Các Tỳ kheo sau khi nghe từ Như Lai rồi sẽ thọ trì.”

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ kheo: “Hãy lắng nghe, lắng nghe, và suy nghĩ kỹ. Ta sẽ phân biệt rộng rãi cho các ngươi.”

Các Tỳ kheo bạch rằng: “Kính vâng, bạch đức Thế Tôn”.

Sau khi các Tỳ kheo thọ giáo rồi, Thế Tôn bảo rằng: “Tỳ kheo chánh thân, chánh ý, ngồi kiết già, buộc niệm ở trước, chuyên tinh niệm Phật, không có niệm tưởng nào khác. Quán hình của Như Lai, mắt không hề rời. Trong khi mắt không rời, niệm tưởng công đức Như Lai.

Quý vị thấy pháp này không giống với pháp chúng ta niệm đúng không ạ? Rõ ràng đó là một điều khác nữa. Cho nên Thiện Trang mới nói nhiều khi mình không biết mình đang tu môn nào nữa. Quý vị phải coi cho kỹ, mình đang tu môn nào. Đây cũng là niệm Phật, nhưng là trong Kinh A Hàm.

Tỳ kheo chánh thân: thôi giờ chúng ta nói chúng ta đi; chánh thân là thân phải ngay ngắn; chánh ý là tâm phải nghĩ điều tốt, nghĩ điều chân chánh; ngồi kiết già: Thiện Trang có tra bản này, ngài Đức Thắng dịch là ngồi chéo hai chân, Thiện Trang thấy từ hơi lạ nên Thiện Trang coi trong bản Hán là “kiết già phu tọa” tức là ngồi kiết già; buộc niệm ở trước. Như vậy Thiện Trang dạy cho quý vị là ngồi kiết già niệm Phật đúng không? Đây là lời Phật đấy. Chuyên tinh niệm Phật: ở đây không biết niệm thế nào, nhưng không có niệm tưởng nào khác. Ở đây có thêm quán hình của Như Lai, mắt không hề rời: điều này thì hình như mình không có làm. Trong khi mắt không rời, niệm tưởng công đức của Như Lai. Mình không làm điều này, niệm tưởng công đức Như Lai chính là 10 đề mục ở trên.

Ở đây pháp niệm Phật này có vẻ khác rồi đúng không ạ? Không giống niệm kiểu của mình. Thiện Trang cũng không bàn luận ở đây, Thiện Trang chỉ giới thiệu cho quý vị để quý vị có sự so sánh. Còn đúng hay sai, pháp nào thì mình học cho hết đã, từ từ mình hãy bàn, rồi mình mới suy xét. Thiện Trang khuyên thế này: muốn liều một điều gì đó thì mình hãy thử xem, rồi hãy theo tới cùng, [xem] cách nào hiệu quả hơn. Ví dụ nhiều người niệm không hiệu quả, biết đâu đổi sang niệm kiểu này lại hiệu quả. Xưa nay chúng ta chỉ trì danh niệm Phật. Trong 16 phép quán của Kinh Quán Vô Lượng Thọ thì chọn kiểu cuối cùng là trì danh, thì rất nhiều người ngủ gục v.v… thế này thế kia.

Từ khi Thiện Trang coi Kinh A Hàm (chính là coi đoạn này), Thiện Trang có đổi lại một chút. Tức là Thiện Trang không có trì danh như xưa nhiều nữa, mà khi tu một mình thì Thiện Trang dùng cách này, thì thấy không buồn ngủ, rất tốt đối với Thiện Trang. Hoặc là Thiện Trang dùng cách [niệm] hơi thở kèm theo câu Phật hiệu, thì Thiện Trang thấy không mệt. Còn bữa nào trì danh là buồn ngủ, Thiện Trang không biết thế nào, đó là Thiện Trang thôi. Còn quý vị thấy phương pháp nào [hiệu quả], thì mỗi người hãy [thử nghiệm] nha.

Khi nào đó Thiện Trang sẽ chia sẻ lại cho quý vị ở trong bộ giảng Khoa Chú Tuyển Giảng, 16 phép quán của Kinh Quán Vô Lượng Thọ, để quý vị nắm rõ, mình học từ kinh. Phương châm của Thiện Trang là hãy học từ kinh, kinh Phật nói sao, mình làm như vậy, thì hiệu quả hơn đúng không? Còn nếu mình học theo người đời sau, thì cũng được, mình cũng có thể thử nghiệm, thử coi [có] ổn không. Chứ nhiều khi mình thấy tu một hồi không ổn, thì mình phải đổi lại chứ. Còn nếu ổn thì không sao, ổn là được rồi. Điều đó mình phải có thử [nghiệm], bởi vì lời văn chưa chắc đã đúng hoàn toàn, nhưng ý khác. Đôi khi từ những lời văn đó mỗi người diễn dịch theo một kiểu nữa thì lại khác nữa.

Cho nên mình nên học từ gốc để mình so sánh, và không biết [phương pháp] nào đúng, [phương pháp] nào sai nha. Một điều chắc chắn là lời Phật gần như đúng, trừ khi kinh chép lộn hoặc bị thiếu thôi, chứ còn hầu như là đúng. Ở đây chúng ta phải lấy Phật làm chuẩn, Thiện Trang nghĩ như vậy thôi, còn tùy quý vị.

“Thể của Như Lai được thành tựu từ kim cương, (đoạn này chính là niệm công đức của Như Lai) đầy đủ mười lực, bốn vô sở úy, dõng mãnh giữa đại chúng. Gương mặt của Như Lai đoan chánh vô song, nhìn không chán mắt. Giới đức thành tựu giống như kim cương không thể phá hoại (ở đây dịch là kim cương, thật ra là kim cang), trong sạch không tỳ vết cũng như lưu ly. Tam muội của Như Lai chưa từng sút giảm, đã tĩnh chỉ, vĩnh viễn tịch tĩnh, không có niệm khác. Các thứ tình kiêu mạn, ngang bướng đã vắng im, ý tham dục, tưởng sân hận, tâm ngu hoặc, mạn kiết do dự, tất đều tận trừ. Huệ thân của Như Lai, trí không bờ đáy, không bị chướng ngại. Thân Như Lai, được thành tựu từ giải thoát, các cõi đã hết, không còn sinh phần để nói ‘Ta sẽ đọa nơi sinh tử.’ Thân Như Lai được vượt qua thành trì của tri kiến, biết căn cơ người khác đáng được độ hay không đáng được độ, chết đây sinh kia, xoay vần qua lại trong ngằn mé sinh tử, có người giải thoát, người không giải thoát; Như Lai thảy đều biết tất cả.

“Đó là tu hành niệm Phật, liền có danh dự, thành tựu quả báo lớn, các điều thiện đủ cả, được vị cam lồ, đến chỗ Vô vi, liền được Thần thông, trừ các loạn tưởng, được quả Sa môn, tự đến Niết bàn. Cho nên, này các Tỳ kheo, luôn phải tư duy không rời niệm Phật, liền sẽ được những thứ công đức thiện này. Như vậy, các Tỳ kheo, hãy học điều này.”

Các Tỳ kheo sau khi nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

Nãy giờ không biết quý vị có buồn ngủ không? Tóm lại ở trong bộ Kinh này dạy niệm công đức Phật. Bộ Kinh này cũng tương đương với một bộ kinh trong Kinh Tăng Chi. Cho nên quý vị có thể coi trong tạng Nikaya cũng giống vậy thôi. Nên thường niệm Phật là niệm khác, còn mình bây giờ là niệm trì danh, cũng có căn cứ là [trong] Kinh Quán Vô Lượng Thọ.

Mỗi cách đều có [trong kinh], nhưng Thiện Trang khuyên quý vị: nếu quý vị niệm pháp này không hiệu quả, thì quý vị thử các pháp khác xem. Cũng là niệm Phật [nhưng] có nhiều cách niệm. Chứ mình niệm không hiệu quả, mà mình cứ cố gắng niệm thì không được. Ngay cả 40 đề mục ở trên, không phải đề mục nào cũng phù hợp với quý vị. Đề mục tu Thiền chỉ, ai muốn có Thần thông thì tu [đề mục] nào, muốn tu gì đó cũng rất rõ ràng. Và [Thiện Trang] cung cấp nền tảng như vậy, [quý vị] học hiểu rồi thì mới vô tu. Chứ còn chưa [biết], tu mờ mờ ảo ảo, rồi kêu Phật pháp không linh, nghe nói người ta đắc Thiền, còn mình không đắc Thiền gì hết.

Bây giờ Thiện Trang cung cấp thêm một chút kiến thức nữa cho quý vị đó là:

3 bước để tu đề mục Thiền chỉ

B: Nghĩ (Quán) về thế gian Khổ, Vô thường:

Quý vị thấy pháp Phật lúc nào cũng dạy quán thế gian là khổ, Vô thường, vô Ngã. Thiện Trang cũng nói hoài [rồi], chúng ta không ráng tu, mai mốt chết khổ lắm, nào là ở thế gian sáng ra phải đi làm, khổ, tối về mệt mỏi v.v…. Đó là khổ ở thế gian.

Vô thường là không có bền chắc, gia đình, gia thân quyến thuộc rồi cũng phải chia lìa, tất cả mọi tài sản rồi cũng phải biệt ly, không có gì là mãi mãi. Bài đó phải thuộc lòng thì mới tu được Thiền chỉ. Không nắm [chắc] phần này thì quý vị tu cái gì? Chưa tu được. Bước một là quý vị thấy thế gian khổ, vô thường chưa? [Nếu] chưa thì học lại bài đó cho nhuần nhuyễn, thế gian là khổ, là vô thường.

Cho nên có rất nhiều đồng tu không tu được, là bởi vì không có nền tảng này. Họ [bước] vào [Phật pháp] là nghe nói niệm Phật vãng sanh Tây Phương tốt đẹp lắm. Tây Phương Cực Lạc toàn là nơi tốt đẹp, thanh tịnh. Họ để ý mấy điều đó không à, họ quên mất rằng nền tảng đầu tiên là Khổ, Vô thường. Không có bài học đó thì không đi được. Tứ Diệu Đế: Khổ, Tập, Diệt, Đạo, tuần tự bốn bước. Bài hôm trước [Thiện Trang] đã [ giảng rồi], kinh Phật dạy rõ ràng. Đức Phật dạy là phải tu theo thứ tự, thứ lớp, phải tu Khổ đế trước. Chưa tu Khổ đế mà quý vị tu Thiền chỉ, Thiền quán là Đạo đế rồi. Không được! Cho nên bộ luận nào cũng [nói] như vậy thôi.

B: Nghĩ nhớ đến Tam Bảo và suy nghĩ “Đây là con đường giải thoát mà tất cả chư Phật, chư Độc giác và chư Thánh chúng đã đi qua”. Rồi có tâm hăng hái: “Bằng cách này, chắc chắn ta cũng sẽ nếm được vị ngọt của hạnh phúc Thiền tịnh”.

Cho nên đầu tiên là nghĩ thế gian vô thường, khổ rồi. Thứ hai là hãy nhớ đến Tam Bảo giùm, và suy nghĩ con đường giải thoát này là tất cả chư Phật đã đi qua. Nói đơn giản là mình tu con đường thì yên tâm, vì đã có nhiều người đi qua rồi. Và ta yên tâm, tu theo con đường này thì ta cũng được như vậy. Đây vừa là động lực để tu tập, vừa là nhớ ân Tam Bảo.

[Quý vị] thấy không? Không có điều này thì mình cứ bay vô tu đề mục ở trên, thì làm sao thành tựu? Cho nên nền tảng giáo lý của Phật tử Việt Nam mình thật sự là hổng rất nhiều, học không đúng theo thứ tự. Tu cũng vậy, vô thì cứ ngồi xếp bằng, tu Thiền. Còn người thì vô niệm Phật, không học giáo lý gì hết. Cho nên tu một hồi không tới đâu là vậy. Khó! Trừ khi căn cơ của quý vị siêu đẳng, giống như Lục tổ Đại sư Huệ Năng hay là Hòa thượng Hải Hiền, chứ còn lại khó lắm, ít có người thành tựu lắm. Ở đây là mình phải theo trình tự.

B: Chú tâm niệm đề mục và khai triển nó cho đến khi khởi hành ấn chứng (tức là đắc được. Khởi hành ấn chứng là gì, thì ở đây có nói luôn:

*Ấn chứng sanh là hiệu quả của trú niệm đề mục, có hai ấn chứng: lúc đầu là Trì tướng, sau đó là Tợ tướng. Do niệm đề mục chú tâm nên khắn khít, có khắn khít nhưng chưa vắng lặng năm Triền cái, đó gọi là Trì tướng. (Thế nào là Trì tướng? Trì tướng là quý vị mới đầu tu vô vô được một chút, nhưng năm Triền cái [chưa vắng lặng]. Quý vị còn nhớ năm Triền cái không? Năm Triền cái là chướng ngại, ngược lại với năm chi thiền: Trạo cử, Hôn trầm (Thụy miên), Nghi, [Tham và Sân]. Đối ngược lại với 5 chi thiền thì chúng ta phải tránh, như phóng dật... Phóng dật thật ra theo ngôn ngữ là Trạo cử thôi. Chúng ta phải loại 5 điều này. Nếu năm điều này chưa hết, thì đó mới là Trì tướng thôi. Thông thường chúng ta niệm Phật, các đồng tu được Trì tướng này là khá rồi, niệm nhiếp tâm, nhưng chưa hết buồn ngủ, hôn trầm v.v… Đó là chưa được.) Chú tâm đến mức đề mục được tỏa sáng và vắng lặng năm Triền cái, đó gọi là Tợ tướng. (Tợ tướng này chính là Vị đáo định. Được Vị đáo định rồi thì bắt đầu vô, ở đây có nói luôn) Khi ấn chứng tợ tướng xuất hiện, những Triền cái được trừ bỏ, giai đoạn này gọi là Cận định hay Định cận hành. (Lúc này là bắt đầu vô Vị đáo định. Vị đáo định có nhiều tầng, cao nhất thì tới đây. Rồi mới bắt đầu bay lên trên nữa).

Để được điều này thì Thiện Trang có trích dẫn ở đây Bảy yếu tố duy trì Tợ tướng. Để bỏ được năm Triền cái v.v... thì chúng ta phải tu, tu như thế nào?

1. Trú xứ thích hợp: lựa chọn trú xứ thích hợp tức là chỗ ở thích hợp. Nhiều khi ở chỗ không thích hợp thì không được.

2. Hành xứ thích hợp: là chỗ tu hành [thích hợp]. Có chỗ ở rồi, như ở nhà quý vị, quý vị lựa chỗ nào? Quý vị lựa chỗ bếp để tu thì không được, đó gọi là hành xứ không thích hợp.

3. Đàm thoại thích hợp: tức là khi mình nói chuyện, những bàn luận của mình có thích hợp không?

4. Người thích hợp: điều này thì rõ ràng. Nếu mình gặp toàn là người trời ơi đất hỡi không thì đố mà tu được.

5. Thực phẩm thích hợp: đây là về ăn uống. Ăn âm quá thì cũng buồn ngủ, rồi ăn no quá cũng buồn ngủ. Rồi ăn không đúng đồ, ăn lung tung lang tang. [Cho nên] kiến thức thực phẩm cũng quan trọng.

6. Thời tiết thích hợp: là trời nóng quá cũng không được, mà trời lạnh quá thì cũng không được. Ví dụ mùa đông mọi người ở nước lạnh quá thì dễ hôn trầm, cũng khó! Ăn rồi cứ bật lò sưởi, ở trong đó buồn ngủ lắm. Thiện Trang biết rồi, có hai loại sưởi, ở Châu Âu loại sưởi [bằng] ga thì buồn ngủ hơn loại sưởi bằng điện. Cho nên loại sưởi điện thì đỡ buồn ngủ, còn sưởi ga thì buồn ngủ lắm. Ai dùng rồi thì biết, nếu quý vị chưa lắp thì Thiện Trang khuyên nên lắp sưởi điện đi. Có thể điện tốn kém hơn, nhưng giúp mình đỡ buồn ngủ, chứ sưởi ga buồn ngủ lắm. Đó là lý do. Và mình cũng điều chỉnh nhiệt độ vừa phải thế nào đó.