Giảng Ký A Tỳ Đạt Ma Câu Xá Luận

Sau khi đã thành tựu thanh tịnh giới rồi, liền tiến hành tu tập pháp Chỉ đạt đến thanh tịnh tâm. Thì trí đảm trách vai trò quyền lực, hay là trí siêu phàm. Khi đã phát triển cao độ thì trí trở thành một giác chi, gọi là Trạch pháp Giác chi. Cũng là một chi trong Tám thánh đạo hay gọi là Chánh kiến, và tột đỉnh của trí là Trí toàn tri của đức Phật.

Có nghĩa là mình tu phải từ thanh tịnh giới rồi mình tiến lên tu tập pháp để đạt đến được tâm thanh tịnh. Khi đó phát triển lên cao độ, thì Tâm sở trí này trở thành Trạch pháp Giác chi trong Thất giác chi, và trở thành Chánh kiến trong Bát chánh đạo. Nhớ như vậy! Lúc nãy Thiện Trang có để: Trí tuệ trở thành Trạch pháp Giác chi (trong Thất giác chi), thành Chánh kiến (trong Bát chánh đạo), và Thẩm như Ý túc (trong Tứ như Ý túc). Cho nên Tâm sở này quan trọng lắm, mình tu thì mới có được những điều này. Thẩm như Ý túc là Tinh tấn Như ý túc.

Tuệ quyền hay Tâm sở Trí trong khi có thì sẽ như thế nào? Khi nào có tuệ sáng suốt, khôn khéo, nhận rõ, hiểu thấu lương tri, trạch pháp, lựa chọn, nghiên cứu, hiểu biết rõ đặc tính, thấu vi tế, cách tri thức, cách hiểu rành, sự suy nghĩ, sự nghĩ ngợi, sự xét rõ, gạn xét, quán xét, lương tri, tuệ như ngọc, tuệ như đèn, tuệ như ánh sáng, tuệ như gương, tuệ như vũ khí, tuệ như đại địa, tuệ như kẻ dẫn đường v.v… (Nói chung khi mình có trí này thì đương nhiên mình sáng suốt rất nhiều thứ, nói đơn giản là vậy).

Bốn ý nghĩa của Tâm sở Trí:

1. Trạng thái là thấu hiểu rõ đúng đắn: Khi mình có Tâm sở này thì mình sẽ hiểu rõ đúng đắn lắm.

2. Phận sự là làm cho cảnh rõ rệt: thứ hai là làm cho cảnh sẽ rõ.

Ví dụ mình nhìn bức tranh đằng sau, mình thấy mờ mờ, không rõ, nhưng khi mình có trí tuệ thì nhìn thấy cảnh sẽ rõ hơn. Điều này, quý vị tu Thiền thì biết. Ví dụ bình thường mình nhìn cái gì đó cũng vậy thôi, nhưng bữa đó tu Thiền xong mình thấy an lạc, có định, mình ra, mình nhìn bức tranh đó, nhìn cảnh đó, tự nhiên mình hiểu ra nhiều vấn đề, mình thấy các pháp là Khổ Không, Vô thường, Vô ngã. Ví dụ mình nhìn bông hoa, bình thường thấy hoa đẹp, mấy người thích hoa đẹp thì toàn nhìn thấy hoa đẹp thôi. Nhưng người khi có Tâm sở [Trí] này, lúc đó sẽ thấy rằng hoa là vô thường, hoa nở thì sẽ tàn, hoa này cũng mong manh, sáng nở chiều tàn vậy thôi. Đời người cũng thế, đó là nhờ cảnh mà xuất hiện Khổ Không, Vô thường. Và mình thấy [bông] hoa này cũng do duyên mà sanh, cũng do duyên mà diệt, do có ai đó trồng cây đó nên mới có hoa này. Mà hoa này từ cây đó, cây đó từ hạt, mà hạt từ đâu v.v... Mình liên hệ dòng đời luân hồi, một chuỗi dòng suy nghĩ. Chứ người ta không mê [bông] hoa đẹp nữa, mà người ta thấy [bông] hoa là sinh diệt, là Vô thường, là Vô ngã, là Khổ. Nỗi khổ của người trồng hoa, nỗi khổ của người bán hoa, v.v… bây giờ mới có hoa cho mình ngắm.

Quý vị thấy những điều đó thì quý vị sẽ không bị dính tướng vào thế gian, thì mình mới xuất thế gian được. Mình có những điều đó thì dần dần tự nhiên mình nhàm chán, tự nhiên mình không thấy cảnh đẹp nữa. Ngày xưa mình thấy cảnh đó đẹp, thấy bức tranh đó đẹp, nhưng bây giờ mình toàn thấy Khổ Không, Vô thường. Bức tranh đó rồi bao giờ hư đây? Ngày nó hư thì chắc ông họa sĩ đó cũng chết rồi. Đó là mình nhìn theo trí xuất thế gian.

Cho nên khi có trí đó thì quý vị tu dễ lắm. Còn mình không có trí đó thì mình dính vào cảnh: Ừ! Hoa đẹp! Hoa màu hồng, màu xanh, màu đỏ... rồi bức tranh này [đẹp], bức tranh kia [đẹp] v.v… chứ mình không thấy được thật tướng (hay thực tính) của các Pháp. Mình nói vậy cho dễ.

3. Thành tựu là không mê với cảnh: Rõ ràng là như vậy! Bởi vì khi đó quý vị sáng suốt với cảnh lắm, thì làm sao mà mê được, cảnh không kéo mình được.

4. Nhân gần là tác ý khéo (hay khéo tác ý), hoặc nhân gần là Pháp quyền đầy đủ, hoặc nhân gần là xa lìa Phiền não, hoặc nhân gần là tái tục (tái sanh) bằng tâm Tam nhân.

Ở trong Vi Diệu Pháp nói là người tái sanh bằng tâm Tam nhân thì họ có sẵn trí giác này, nên họ dễ đắc Thiền và đắc Đạo. [Người] có tâm Tam nhân thì tự nhiên nhìn đời thấy vô thường, lớn lên tự nhiên nhìn xung quanh, người ta thì có người yêu, chuẩn bị lập gia đình, còn họ nhìn xung quanh thấy [lập] gia đình thì có gì đâu, thấy khổ quá, mai mốt nuôi con, sáng chạy đón đưa đi học, ốm thì tranh thủ chạy đi bác sĩ, mua quần áo, mua sách vở cho con, suốt ngày con, con, con… một mớ khổ. Rồi [họ] thấy [bông] hoa cũng chả có gì sướng, hoa nở hoa tàn, trồng mệt gần chết. Rồi thấy cái nhà xây thiệt bự, phải đi làm bao nhiêu năm để trả nợ cho cái nhà… [Họ] toàn nghĩ là Khổ Không, Vô thường Vô ngã thôi. Đó là do đầu thai bằng tâm Tam nhân nên có trí đó.

Quý vị thấy không ạ? Tại sao chúng sanh mê quá? Vì không có trí đó. Mà họ lại không có nhân là gần các vấn đề để người ta huân tập thêm, mà toàn gặp chúng sanh dụ cho thêm đi vào chỗ mê thêm nữa, cho nên không có hiểu biết đúng đắn được.

Rồi có tướng trạng là sự hiểu biết đúng đắn, có nhiệm vụ là làm cho đối tượng sáng tỏ, có biểu hiện là không suy ám. (Điều này thì rõ ràng, mình nhắc lại thôi).

Tâm sở Trí tuệ khi phát triển chung với Định ở mức cao thì sẽ thành ra Thắng trí, để biết những chuyện nằm ngoài khả năng nghe nhìn thông thường của chúng sinh, dù vẫn là cảnh Tục đế.

Điều này ghê lắm! Thắng trí là Thần thông đó quý vị. Tức là Tâm sở Trí tuệ này phải đi chung với Định ở mức cao, tức là mình phải tu Thiền, thì sẽ sinh ra Thắng trí. Và lúc đó mình có khả năng biết những chuyện ngoài khả năng nghe nhìn thông thường của chúng sanh, dù cảnh đó là bình thường thôi, là cảnh tục đế, mình vẫn đang sống trong đây.

Khi trí tuệ phát triển cùng với Chánh niệm ở mức rốt ráo nhất thì sẽ dẫn đến Thánh trí. Tức là Thánh Đạo, Thánh quả và Trí phản kháng; #phản tức là nhìn lại. Nhìn lại cái gì? Khi mình chứng đạo rồi mới nhìn lại được thôi, chứ không chứng đạo thì không nhìn được điều này.

Thứ nhất là nhìn lại Phiền não đã trừ. Thứ hai nhìn lại Phiền não dư sót (tức là lúc đó mình tự biết là mình đã trừ được bao nhiêu Phiền não rồi, và còn bao nhiêu Phiền não nữa). Thứ ba là nhìn lại Thánh Đạo đã chứng (lúc đó mình sẽ tự biết mình chứng quả gì). Thứ tư là nhìn Thánh quả đã chứng (tức là Thánh Đạo và Thánh quả. Đạo là hướng tới, ví dụ như mới Tư đà hàm hướng thôi, còn Thánh quả là Tư đà hàm rồi). Thứ năm là nhìn lại Niết Bàn đã thấy bằng Thánh đạo. Điều này thì phải chứng được A la hán mới có.

Năm Trí phản kháng (tức là nhìn lại đó) đem nhân với bốn tầng Thánh trí, trừ đi một (tức là trừ vị A la hán là không còn gì để nhìn nữa, phản kháng hay sót Phiền não gì nữa), thành ra là có 5 trí đó nhân với 4 tầng Thánh là thành 20, trừ A la hán không có trí mà nhìn lại Phiền não còn dư sót, thì còn 19 trí về phản kháng này.

Tâm sở Trí tuệ thì có mặt trong 79 Tâm sở Tịnh hảo, là 12 tâm Dục giới Tương ưng trí (tức là Tâm Dục giới thì có nhiều, nhưng có 12 tâm Tương ưng trí thôi), 27 tâm Đáo đại và 40 tâm Siêu thế. Những điều này thì mình chưa học, bữa sau mình sẽ học về tâm Dục giới, tâm Đáo đại, tâm Siêu thế là gì. Tâm Siêu thế là tâm của bậc Thánh. Từ Tu đà hoàn hướng tới A la hán thì có 8 bậc, mỗi [bậc] có 5 tầng Thiền, 8 x 5 =40, thành ra có 40 tâm Siêu thế.

Trí và Tuệ tuy tên khác nhau nhưng là một pháp thật tính thôi. Tức là trạng thái sáng suốt, trạng thái rõ biết cùng sanh với tâm. (Cho nên có khi gọi là Trí, có khi gọi là Tuệ, thì cũng không quan trọng).

[Tâm sở] Trí Tuệ tóm lại là có ba:

1. Một là Trí văn, là do nghe, học mới biết được thấu đáo những nghĩa lý sâu sắc, cao siêu như Pháp, Lý bậc cao của nhà Phật, hoặc Triết học hay Toán học, hay những tài nghề khó khăn (là nghề khó).

Tức là bây giờ có 3 loại trí: Trí văn, Trí tư và Trí tu. Trí văn là phải do nghe, học thì mới biết. Giống như học Phật Pháp, có nhiều điều mình phải nghe thì mình mới biết, chứ không nghe thì làm sao biết. Không nghe thì làm sao biết Sơ quả Tu đà hoàn, Nhị quả Tư đà hàm, v.v… Rồi như Triết học hay Toán học cũng vậy, cũng phải học thôi. Hay là một số ngành nghề khó quá, thì mình cũng phải học thì mới biết được, còn không học thì không biết được. Đó gọi là Trí văn.

2. Hai là Trí tư, là chính tâm sáng suốt (tức là tâm mình tự sáng suốt), nghiên cứu tìm tòi để được trải nghiệm, hiểu biết những điều nằm ngoài kiến thức sách vở. Người thế gian thường nói đó là Thiên tư, chứ kỳ thật là do duyên, nghiệp đã tạo ra trước kia.

Tức là bây giờ Trí tư cũng hay hơn. Mình nghe là nghe vậy thôi, nhưng do mình suy tư tìm hiểu v.v… nên tự nhiên biết những kiến thức ngoài sách vở. Người thế gian gọi là Thiên tư, còn trong Phật Pháp thì nói là người có giải ngộ ghê gớm lắm, nhưng thực tế là do Trí tư này ra.

Ví dụ như mình học, đức Phật chỉ nói trong kinh có bao nhiêu đấy thôi, nhưng tự nhiên mình kết nối được. Ví dụ đơn giản như thế này: Mình học, mình chưa biết là Sơ thiền có thể vượt lưới ma, nhưng nếu mình tu mà đắc được Sơ thiền, [thì] tự nhiên mình thấy tâm mình dừng lại hết, không có nghĩ gì hết, như vậy thì ma cảnh đâu có đâu. Cảnh không có thì ma không có, tâm lúc nào cũng đang an lạc trong đó, chìm trong đó, định trong đó, mình đâu có suy nghĩ gì đâu, đâu có ham muốn gì đâu mà [có] lưới ma. Nên mình biết Sơ thiền là vượt qua lưới ma. Mặc dù mình chưa học đến là Sơ thiền vượt qua lưới ma, nhưng mình có thể biết được như vậy, đó là Trí tư. Mình biết Sơ thiền là trạng thái đó, là tự mình suy nghĩ ra.

3. Thứ ba là Trí tu, là những tuệ phát sanh do tu hành tỏ ngộ, đắc chứng khi hành Tứ niệm xứ hoặc Tuệ sanh chung với tâm Thiền.

Quan trọng là Trí tu. Trí tu là trí tuệ phát sanh do tu hành tỏ ngộ khi hành Tứ niệm xứ hoặc tuệ [sanh] chung với tâm Thiền. Tức là có hai trường hợp: Một là mình tu Thiền quán (Tứ niệm xứ) [thì trí] sanh ra. Hai là mình tu Thiền chỉ. Khi mình đắc Thiền chỉ, mình có tâm Thiền thì tự nhiên tỏ ra, ngộ ra được nhiều thứ lắm. Trí tuệ phát sinh ra được như vậy, đó là Trí tu. Cho nên muốn có Trí tu là phải tu Thiền quán và Thiền chỉ, và khi ngộ ra nhiều thứ thì gọi là Trí tu.

Còn Trí tư là do mình suy nghĩ tìm tòi, có nhiều thứ nằm ngoài sách vở, ngoài kinh sách mà mình hiểu ra được, sự hiểu ra được đó gọi là Trí tư. Nhưng nhiều lúc chưa chắc đã đúng đâu, mặc dù đa số là đúng. Còn Trí tu thì đúng, vì đó là do đắc chứng, mình tu mình chứng, mình biết, nên tự nhiên là biết được thôi.

Bốn nhân để trợ sanh bất tương ưng trí (Bốn điều khiến mình không sinh được trí): (Điều này quan trọng).

1. Nghiệp trước không quen nếp trí, là đời quá khứ ta không thường dùng trí nên bây giờ rất khó phát sanh: nghĩa là do lâu rồi, quen tính lười rồi, đời nào cũng không chịu suy nghĩ, suy nghĩ mệt quá, học Phật pháp thầy Thiện Trang giảng gì đâu đâu, Thánh quả này nọ, dẫn hết cái này đến cái kia, nghe Thiền đau cả đầu, thôi tôi không học. Làm biếng quá, nghe nói niệm một câu Phật hiệu đủ rồi, vãng sanh được rồi, học chi nhiều. Những người như thế là không quen dùng trí. Như vậy cũng không tốt, đời này như vậy, thì đời sau cũng lười vậy thôi. Điều đó khiến trí của mình không sanh được.

2. Sanh nhầm cõi đa sân, nhất là cõi Nam Thiệm Bộ Châu trong thời kỳ tuổi thọ ít, sự ác tăng nhiều, việc quá đa đoan, làm cho tâm người khó yên tịnh, thiếu nhân cận của trí. Như câu: “Thủy thái thanh tắc vô ngư, nhân thái khẩn tắc vô trí”. (Tức là nước trong quá thì không có cá, người quá gấp, quá cẩn thận thì không có trí).

Ở đây nói mình sanh ở cõi đa sân thì thiếu trí tuệ. Cõi đa sân chính là cõi chúng ta thời kỳ này, tuổi thọ ít, sự việc ác tăng nhiều, việc đa đoan nhiều quá, nên tâm mình không có yên tịnh được, thì làm sao mà có trí. Cho nên muốn có trí là phải bớt việc, bớt lo lắng đi, [phải] có chút rảnh rỗi. Cõi Nam Thiệm Bộ Châu này là cõi đa sân, nhiều sân lắm. Cho nên mình sanh vào, ở gần những người đa sân, sân suốt ngày làm thiếu trí, mà mình sân mình cũng mất trí. Cho nên muốn có trí tuệ là phải bớt đi, đừng có sân. Mà muốn không sân thì đừng tham, vì tham không được thì sân. Tham danh, tham lợi, tham tiền… đủ các thứ tham. Vì có mong cầu, mong cầu nhiều mà không được, không hài lòng, bất như ý, là sân.

3. Không tránh được Phiền não, hay bị Phiền não phát sanh, thường bị cuốn theo Phiền não.

Điều này rõ ràng! Cho nên mấy người hay bị Phiền não nhiều thì tránh duyên bớt đi, biết mình yếu thì thôi, đừng ra gió. Biết người đó ăn rồi gặp mình là có chuyện, thì mình tránh đi. Còn không tránh được thì quán trước, là ‘thôi kệ nó, bỏ đi’, thì mình tránh được Phiền não. Hoặc mình hay bị cuốn theo những điều gì, mình biết là mình mê cái đó thì né đi. Còn không né được thì ráng quán là ‘không có gì hết, đừng ham cái đó’, đừng thế này thế kia v.v… Mình tránh được Phiền não thì mới có trí được. Còn quý vị có Phiền não nhiều thì không có trí.

4. Khi Ngũ quyền không đủ mạnh, là thời kỳ đức tin, Tinh tấn, Chánh niệm, Chánh tịnh và Trí tuệ chưa đủ, còn yếu kém, vì thiện duyên hay căn lành các đời trước đã tu tập, nhất là Ba la mật hay là Pháp độ chưa đầy đủ nên Trí tuệ khó phát sanh.

Điều thứ tư là Ngũ quyền (Tín, Tấn, Niệm, Định, Huệ), năm điều này của mình còn yếu kém. Niềm tin của mình yếu, sự tinh tấn của mình yếu (tức là mình lười), Chánh niệm yếu, Định yếu, Tuệ cũng yếu nữa. Vì do căn lành về tu tập, nhất là về Ba la mật của mình chưa đủ, nên trí tuệ không sanh. Còn người Ba la mật mạnh quá rồi, người ta tu tập nhiều đời rồi, niềm tin của họ vững mạnh, họ tinh tấn, rồi họ có Niệm, Định, Tuệ mạnh, thì người ta dễ sanh được trí tuệ.

Quý vị thấy không ạ? Chúng ta học những điều này thấy rõ ràng lắm, rõ như ban ngày. Sẵn đây Thiện Trang nói về 10 Ba la mật luôn đó là: (1) Bố thí, (2) Trì giới, (3) Xuất gia, (4) Trí tuệ, (5) Tinh tấn, (6) Nhẫn nại, (7) Chân thật, (8) Quyết định, (9) Tâm từ, (10) Tâm xả. Đó là 10 Ba la mật theo Nam truyền.

Ở đây còn 40 Nguyên nhân giúp sanh Trí tuệ (thành trí) nữa, [40 nguyên nhân] này cực kỳ quan trọng, nhưng bây giờ hết giờ rồi, nói 40 nguyên nhân nữa thì bao giờ mới xong, thôi hẹn quý vị bữa khác giới thiệu sau.

Hôm nay thời gian hết rồi, chúc quý vị an lạc, hoan hỉ. Mời quý vị chúng ta cùng hồi hướng.

“Chúng sanh vô biên thệ nguyện độ

Phiền não vô tận thệ nguyện đoạn

Pháp môn vô lượng thệ nguyện học

Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành”.

“Nguyện đem công đức này

Hướng về khắp tất cả

Đệ tử cùng chúng sanh

Đều trọn thành Phật đạo”.

Nam Mô A Mi Đà Phật!

Giảng Ký Câu Xá Luận Và Tinh Hoa Kinh Luận - Bài 45

Giảng giải: Thầy Thích Thiện Trang

Giảng ngày: 04.06.2025

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật!

Nam Mô A Mi Đà Phật!

Kính chào toàn thể quý vị đồng tu! Hôm nay [là] thứ Tư, chúng ta học chuyên đề về Câu Xá Luận và Tinh Hoa Kinh Luận. Tức là bộ này chúng ta học về bộ Luận Câu Xá cùng với những tinh hoa trong nhiều kinh điển [như] Kinh A Hàm, Kinh Nikaya, các kinh điển khác, và một số bộ luận khác. Trong đó lấy bộ Vi Diệu Pháp là bộ quan trọng nhất [để] chúng ta căn cứ. Thời gian này chúng ta đang học về phần Vi Diệu Pháp với phần Kinh tạng, còn phần Luận Câu Xá thì mình tạm dừng lại. Mình học để mình có nền tảng chắc chắn để tu tập.

Do bài hôm trước khá nặng nề về kiến thức, cho nên hôm nay chúng ta sẽ giảm tải bằng cách sẽ học một vấn đề nhẹ nhàng hơn, đó là cho một câu chuyện dài dài. Chúng ta sẽ học vào phần Kinh tạng. Mời quý vị theo dõi, hôm nay Thiện Trang xin giới thiệu:

Câu Chuyện Dòng Họ Thích Bị Vua Tỳ Lưu Ly Sát Hại

(Trích từ Kinh Tăng Nhất A Hàm)

Tôi nghe như vầy: Một thời, đức Phật trú tại vườn Lộc Uyển, trú xứ Tiên nhân, tại Ba La Nại.

Bấy giờ, Như Lai thành đạo chưa lâu, người đời gọi Ngài là Đại Sa môn. Lúc ấy, vua Ba Tư Nặc mới nối ngôi vua. Vua Ba Tư Nặc nghĩ thầm: “Nay ta mới nối ngôi vua, trước phải cưới con gái dòng họ Thích. Nếu họ gả cho ta mới vừa lòng ta. Nếu không nhận cho, ta sẽ dùng sức đến cưỡng bức”.

Vào thời đức Phật, vua Ba Tư Nặc cùng tuổi với đức Phật Thích Ca, đức Phật thành đạo chưa lâu, lúc đó ổng mới lên ngôi vua. Lúc đấy ông mới nghĩ đến việc cưới vợ, muốn kiếm một người con gái dòng họ Thích (dòng họ Sakya dòng họ Thích Ca). Ổng nghĩ là nếu bên đó gả cho thì ổng vừa lòng, mà không gả thì ổng dùng sức, đem quân tới đánh.

Rồi vua Ba Tư Nặc liền bảo một đại thần: “Ông hãy đến vương cung họ Thích, thành Ca Tỳ La Vệ, nhân danh ta báo với dòng họ Thích kia rằng: “Vua Ba Tư Nặc gởi lời thăm hỏi các ngài, sống nhẹ nhàng thuận lợi mãi mãi chăng. Và nói rằng, ta muốn lấy con gái dòng họ Thích. Nếu thuận cho ta sẽ biết ơn mãi mãi. Còn nếu làm trái lại, ta sẽ dùng sức mạnh cưỡng bức”.

Vua Ba Tư Nặc lúc này muốn cưới một người con gái dòng họ Thích, ông ra lệnh truyền đại thần đến [đưa] tin tức như thế. Để coi bên dòng họ Thích làm như thế nào?

Đại thần nhận lệnh của vua, đến nước Ca Tỳ La Vệ. Lúc ấy, năm trăm người dòng họ Thích ở Ca Tỳ La Vệ đang tập họp tại một chỗ. Đại thần đến chỗ năm trăm người dòng họ Thích, xưng danh hiệu vua Ba Tư Nặc, gởi lời thăm hỏi mong cuộc sống nhẹ nhàng thuận lợi mãi mãi. Vua bảo rằng ‘ta muốn lấy con gái dòng họ Thích. Nếu thuận cho, ta sẽ biết ơn mãi mãi. Còn nếu làm trái lại, ta sẽ dùng sức mạnh cưỡng bức’.

Nghĩa là ông cũng lịch sự, tới gửi lời hỏi thăm, nhưng sau đó ông gửi cho một tin sét đánh ngang tai, để coi mọi người phải quyết định như thế nào? Dòng họ Thích Ca lúc đó là nước Ca Tỳ La Vệ, cũng là một đất nước rất hùng mạnh.

Sau khi nghe những lời này, những người dòng họ Thích hết sức tức giận: “Chúng ta là dòng họ cao quý vì sao phải kết thân gia với con của tỳ nữ?”

Đoạn này giải thích thêm một chút. Lịch sử của vua Ba Tư Nặc, tuy ông là vua nhưng là con của tỳ nữ, vì mẹ của ổng không phải xuất phát từ một gia đình danh giá. Hồi xưa Ấn Độ, họ chia giai cấp dữ lắm. Trong đó giai cấp Bà la môn (giai cấp về Tôn giáo) đứng đầu, giai cấp thứ hai là giai cấp Sát đế lợi (giai cấp vua chúa), giai cấp thứ ba là giai cấp Thương buôn (còn gọi là Da xá hay Vệ xá), giai cấp tệ nhất là giai cấp Nô lệ (Thủ đà la hay Chiên đà la), có khi thì chia ra năm giai cấp. Bên đây người ta cũng có phân biệt rất lớn, nghĩ là vua Ba Tư Nặc tuy là vua, nhưng là con của Tỳ nữ cho nên [họ] không thích.

Trong số ấy, có người nói nên gả, có người nói không nên gả. Bấy giờ, trong số người tập họp kia, có người tên Ma Ha Nam, nói với mọi người rằng: “Các Hiền giả, chớ có tức giận. Vì sao vậy? Vua Ba Tư Nặc là kẻ bạo ác. Nếu chống cự, vua Ba Tư Nặc đến tàn phá nước ta. Nay tôi đích thân đảm đương đến gặp vua Ba Tư Nặc nói về việc này”. (Ông Ma Ha Nam xuất hiện trong kinh rất nhiều. Thích Ma Ha Nam tức là Ma Ha Nam dòng họ Thích, ổng rất nổi tiếng nên cũng được xuất hiện rất nhiều trong kinh).

Bấy giờ, trong nhà Ma Ha Nam có tỳ nữ sanh một con gái dung nhan xinh đẹp hiếm có trên đời. Ma Ha Nam bảo tắm gội cô này, cho mặc xiêm y đẹp đẽ, lên xe gắn lông chim đưa đến cho vua Ba Tư Nặc và nói với vua: “Đây là con gái tôi. Ngài có thể thành thân cùng nó”.

Ông Thích Ma Ha Nam lúc này nghĩ ra một cách là đưa một người con gái xinh đẹp [của] một cô tỳ nữ (một cô người hầu ở trong nhà) cho mặc trang sức, cho lên xe gắn lông chim báu (toàn là chim rồng, chim phượng, chim quý) đưa tới vua Ba Tư Nặc. Đó là lừa ông vua Ba Tư Nặc.

Khi vua Ba Tư Nặc được cô này, hết sức vui mừng, liền lập cô này làm đệ nhất phu nhân. Qua chưa được vài ngày, cô đã mang thai, lại trải qua tám chín tháng sinh một nam nhi xinh đẹp vô song, đặc biệt trên đời. Vua Ba Tư Nặc tập họp các thầy tướng để đặt tên cho thái tử. Sau khi các thầy tướng nghe vua nói xong, liền tâu vua: “Đại vương nên biết, khi cầu phu nhân, mọi người dòng họ Thích cùng nhau tranh, có người nói ‘nên cho’, hoặc có người nói ‘không nên cho’, khiến cho kia đây xa dòng (lưu ly), nay nên đặt tên là Tỳ Lưu Ly”. Đặt tên xong, các thầy tướng đều rời chỗ ngồi đứng dậy mà đi.

Như vậy vua Ba Tư Nặc không biết, ổng cứ nghĩ là bình thường thôi, thấy cô gái đó đẹp nên lập thành Đệ nhất phu nhân luôn. Sau tám, chín tháng thì sanh được một đứa con trai cũng xinh đẹp, tướng tốt, nên đặt tên là Tỳ Lưu Ly theo sự tư vấn của những người thầy tướng. Thời đó cũng nặng nề về tướng số lắm, cho nên quý vị thấy có những câu chuyện như vậy.

Vua Ba Tư Nặc yêu thương Thái tử Lưu Ly, chưa từng rời khỏi mắt. Khi Thái tử Lưu Ly lên tám tuổi, vua bảo: “Nay con đã lớn, hãy đến Ca Tỳ La Vệ để học nghệ thuật bắn tên”. (Theo trong kinh thì thời đó ở thành Ca Tỳ La Vệ nổi tiếng về bắn cung (bắn tên), rất đặc biệt. Cho nên [vua] bảo Thái tử Tỳ Lưu Ly đi về đó để học. Bởi vì ở đó giống như nhà ngoại vậy, nên đi về).

Rồi vua Ba Tư Nặc cung cấp những người hầu điều khiển voi lớn đến nhà dòng họ Thích, đến nhà Ma Ha Nam, nói với Ma Ha Nam: “Vua Ba Tư Nặc bảo con đến đây học cách bắn tên. Cúi xin ông ngoại hãy dạy bảo mọi sự cho”.

Tại vì ông Thích Ma Ha Nam nói dối với vua Ba Tư Nặc, đem [con của] người nô tỳ gả cho vua Ba Tư Nặc [mà] nói là con gái của ổng. Nên Thái tử Tỳ Lưu Ly nhận ông Thích Ma Ha Nam là ông ngoại, nên xưng là ông ngoại. Thực tế không phải là ông ngoại thật, mà chỉ là một đứa con của đứa nô tỳ (người hầu) trong nhà thôi.

Ma Ha Nam bảo: “Người muốn học nghệ thuật thì phải khéo luyện tập”.

Ma Ha Nam liền tập họp năm trăm thiếu niên họ Thích lại cùng học thuật. Lúc ấy, Thái tử Tỳ Lưu Ly cùng học xạ thuật với năm trăm đồng tử.

Bấy giờ, trong thành Ca Tỳ La Vệ vừa xây một giảng đường. Trời, nhân dân, ma, hoặc ma thiên không được ở trong giảng đường này. Lúc ấy, những người họ Thích nói với nhau: “Nay giảng đường này vừa được xây cất và trang trí xong, giống như thiên cung không khác tí nào. Trước hết, chúng ta nên thỉnh Như Lai và chúng Tăng cúng dường ở trong đó, để chúng ta được hưởng phước vô cùng”. (Lúc này họ mới xây được giảng đường nên thỉnh mời đức Phật với chúng Tăng vào trong đó).

Bấy giờ, dòng họ Thích ở trên giảng đường trải các loại tọa cụ, treo lụa là, phướn, lọng, rưới nước thơm lên mặt đất, đốt các loại hương thơm, tích chứa nước sạch, đốt các đèn sáng.

Thái tử Lưu Ly dẫn năm trăm đồng tử đến chỗ giảng đường, liền leo lên tòa Sư tử. (Thái tử Lưu Ly quen rồi, là Thái tử nên thấy tòa Sư tử thì lên ngồi tòa lớn nhất trong giảng đường. Tòa đó dành cho đức Phật thuyết pháp hoặc tòa đó dành cho những người bình thường mà [là] chủ nhà, thì họ mới được ngồi ở đó. Nhưng đây là Thái tử nên trèo lên đó ngồi. Đó cũng là nguyên nhân gây ra chuyện). Khi những người họ Thích thấy vậy, bèn nổi giận, đến nắm tay lôi ra ngoài cửa. Mọi người đều mắng: “Đây là con đứa tiện tỳ! Chư Thiên và người đời chưa ai dám ngồi trong đó. Con đẻ của tiện tỳ này lại dám vào trong đó ngồi”.

Họ tác ý là ngay cả chư Thiên còn không dám ngồi nữa, người đời cũng không dám ngồi, chỗ đó là dành cho đức Phật ngồi thôi, mà giờ Thái tử Tỳ Lưu Ly lại chạy lên đó ngồi. Mà họ thừa biết Thái tử Tỳ Lưu Ly chỉ là con của một cô tỳ nữ (người hầu) ở trong nhà đó thôi, đâu phải chức gì lớn, cho nên họ khinh thường. Vì sự phân biệt chủng tộc ghê lắm.

Quý vị mà qua Ấn Độ, bây giờ họ vẫn còn phân biệt. Quý vị đi du lịch, người ta xếp mình vô giai cấp vua chúa (hạng sang). Họ đi vậy thôi, quý vị mời họ ăn, họ cũng chẳng dám ăn. Người lái xe là thợ thuyền, là giai cấp thứ ba rồi, quý vị có mời thì họ cũng ăn riêng, họ sống riêng, họ chẳng ăn chung với quý vị. Ở Việt Nam mình thì không có hiện tượng đó, nhưng qua bên đó rất kỳ lạ. Quý vị mà ăn mặc dơ dơ, mang đôi dép tông đi, giống như mấy Thầy, mấy Sư cô qua bên đó kể lại là ăn mặc đồ thường thường, mang dép đi vô khách sạn, họ không biết mình là giai cấp nào, họ nhìn trên nhìn dưới một hồi thì họ đoán chắc là mình giai cấp dạng thường, họ đuổi ra. Khách sạn đó là khách sạn chỉ dành cho giai cấp Bà la môn với Sát đế lợi thôi (vua chúa, giai cấp lớn), chứ còn mấy giai cấp nhỏ không được ở, họ có phân biệt ghê lắm. Vào thời nay còn vậy, huống hồ chi thời xưa, thời xưa phân biệt ghê lắm. Quý vị học trong kinh, quý vị biết hồi đó có sự phân biệt giai cấp rất lớn ở Ấn Độ.

Rồi họ xô đẩy Thái tử Lưu Ly ngã lăn ra đất. Thái tử Lưu Ly chống đất đứng dậy, thở dài, quay ra sau. Khi ấy, có vị Phạm chí tên là Hảo Khổ. Thái tử Lưu Ly nói với Phạm chí Hảo Khổ: “Dòng họ Thích này đã hủy nhục ta đến như vậy. Nếu sau này khi ta lên ngôi vua, ngươi hãy nhắc lại ta việc này”.

Lúc ấy, Phạm chí Hảo Khổ đáp: “Như lời Thái tử dạy”.

Thái tử Tỳ Lưu Ly lúc này rất tức giận nên nhắc người hầu, vị Phạm chí tức là một vị con của Bà la môn hoặc một vị Bà la môn giống như giai cấp Bà la môn, nói là sau này ta mà lên ngôi vua thì hãy nhắc lại cho ta việc đó. Ổng thù như vậy nên [kêu người hầu] nhắc.

Mỗi ngày ba lần, Bà la môn kia bạch với Thái tử: “Hãy nhớ nỗi nhục họ Thích”. Rồi nói kệ này:

Tất cả sẽ diệt tận

Quả chín cũng sẽ rơi

Tập hợp ắt sẽ tan

Có sinh ắt có tử.

Quý vị thấy có một nỗi tức như vậy, mà mỗi ngày vị kia cứ nhắc đi nhắc lại ba lần thì làm sao quên được đúng không? Chuyện đó đã tức rồi, Thái tử mà bị người ta đối xử như vậy nên rất là tức.

Sau khi sống hết tuổi thọ, bấy giờ vua Ba Tư Nặc băng hà, liền lập Thái tử Lưu Ly làm vua. Lúc ấy, Bà la môn Hảo Khổ đến chỗ vua nói rằng: “Vua nên nhớ, xưa bị họ Thích hủy nhục”. (Bây giờ ông nhắc lại thời xưa rồi).

Vua Lưu Ly nói: “Lành thay, lành thay! Khéo nhớ việc xưa”.

Lúc này, Vua Lưu Ly nổi sân giận, bảo các quần thần: “Nay, ai là vua của nhân dân?”

Quần thần tâu: “Hiện nay, Đại vương thống lĩnh”.

Vua Lưu Ly nói: “Các ngươi, hãy mau chuẩn bị tập hợp binh bốn bộ, ta muốn đi chinh phạt họ Thích”.

Quần thần đáp: “Thưa vâng, Đại vương!”

Quần thần tuân lệnh vua tập hợp binh bốn bộ. Vua Lưu Ly dẫn binh bốn bộ đi đến Ca Tỳ La Vệ. (Quý vị thấy ổng làm vua, ổng nhớ lại mối thù năm xưa cho nên bây giờ kéo quân đi đánh Ca Tỳ La Vệ).

Khi các Tỳ kheo nghe tin vua Lưu Ly đi chinh phạt họ Thích, họ đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ sát chân, đứng qua một bên, rồi đem việc ấy bạch đầy đủ lên Thế Tôn. Sau khi nghe những lời này xong, Thế Tôn liền đến đón vua Lưu Ly ở dưới gốc một cây khô, không có cành lá, ở trong tư thế ngồi kiết già.

Vua Lưu Ly từ xa thấy Thế Tôn ngồi dưới một gốc cây, liền xuống xe, đến chỗ Thế Tôn đảnh lễ sát chân, rồi đứng qua một bên. Bấy giờ, vua Lưu Ly bạch Thế Tôn: “Còn có cây tốt, cành lá sum suê như cây Ni câu lưu chẳng hạn, sao ngồi dưới cây khô này?”

Thế Tôn bảo: “Bóng mát của thân tộc hơn người ngoài”.

Quý vị thấy câu chuyện này rất đầy đủ, chi tiết. Tất nhiên là đức Phật xuất thân từ dòng họ Thích, cũng rất nhiều người dòng họ Thích đi xuất gia, xuất gia rồi thì không can thiệp chuyện đó. Nhưng nghe tin như vậy, đức Phật cũng thị hiện cho chúng ta thấy là Ngài cũng muốn giúp cho dòng họ Thích, giúp cho vua Tỳ Lưu Ly tránh được kiếp nạn. Cho nên Ngài mới ra chọn một gốc cây khô, ngồi kiết già.

Vua Tỳ Lưu Ly đi qua thấy Phật, đức Phật hồi đó rất nổi tiếng, cho nên ổng rất cung kính. Ổng xuống xe, không ở trên xe nữa, và đến đảnh lễ đức Phật sát chân, đứng qua một bên rồi hỏi: “Tại sao có nhiều cây tốt mà sao đức Thế Tôn không ngồi? Ngồi chỗ cây mát không chịu ngồi, mà ngồi [nơi] cây không còn cành lá và cây khô như vậy?” Đức Phật nói là: “Bóng mát của thân tộc hơn người ngoài”. Bởi vì sao? Ngài không nói thẳng vấn đề, nhưng Ngài nói như vậy thì ổng sẽ hiểu ra là đức Thế Tôn xuất phát từ dòng họ Thích, cho nên đức Thế Tôn còn quan tâm. Ngài không nói trực tiếp, bởi vì Ngài là đức Phật rồi, Ngài không can thiệp những chuyện trong nhân gian.

Lúc ấy, vua Lưu Ly liền nghĩ thầm: “Hôm nay, Thế Tôn vẫn còn vì thân tộc. Vậy hôm nay ta nên quay về bổn quốc, không nên đến chinh phạt Ca Tỳ La Vệ”. (Vua Lưu Ly là vua nên có khác, hiểu liền).

Vua Lưu Ly liền cáo từ lui binh. Bà la môn Hảo Khổ lại tâu vua: “Vua nên nhớ, xưa kia đã bị họ Thích làm nhục”.

Sau khi nghe những lời này rồi, vua Lưu Ly lại nổi giận, bảo quần thần: “Các khanh hãy mau chuẩn bị, tập họp binh bốn bộ, ta muốn đi chinh phạt Ca Tỳ La Vệ”.

Quần thần liền tập họp binh bốn bộ, kéo ra khỏi thành Xá Vệ, đến Ca Tỳ La Vệ chinh phạt họ Thích. (Đây là lần thứ hai. [Lần trước, ] với sự nhiếp phục của Phật nên ông rút quân [về]. Nhưng sau lại bị Bà la môn Phạm chí Hảo Khổ nhắc lại, ổng tức giận tiếp, ổng kéo quân đi thêm lần nữa. Lần này thì sao?)

Các Tỳ kheo nghe như vậy, đến bạch Thế Tôn: “Nay vua Lưu Ly đang hưng binh đến chinh phạt họ Thích”.

Nghe những lời này, Thế Tôn liền dùng Thần túc đến ngồi dưới gốc cây cạnh đường. Tỳ Lưu Ly từ xa trông thấy Thế Tôn ngồi dưới một gốc cây, liền xuống xe đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ sát chân, rồi đứng qua một bên. Bấy giờ, vua Lưu Ly bạch Thế Tôn: “Còn có cây tốt, sao lại không ngồi ở đó, hôm nay, Thế Tôn cớ gì ngồi dưới cây khô này?”

Lúc ấy, Thế Tôn nói: “Bóng mát của thân tộc hơn người ngoài”.

Lúc ấy, Thế Tôn liền nói kệ này:

Bóng mát của thân tộc

Họ Thích xuất hiện Phật

Đều là cành nhánh Ta

Nên ngồi dưới cây này.

Lần thứ hai, đức Phật cũng như vậy. Lần này, [Ngài] dùng Thần thông bay tới một cây khô để ngồi. Khi đó vua Tỳ Lưu Ly thấy Phật cho nên xuống xe đảnh lễ, rồi lại hỏi. Đức Phật vẫn nói như lần trước, nói thêm bài kệ nữa. Ý nghĩa bài kệ đó, Ngài muốn nói là Ngài cũng xuất phát từ dòng họ Thích, vì thế Ngài còn quan tâm. Tức là vì cành nhánh mà, cho nên Ngài còn quan tâm.

Lúc ấy, vua Lưu Ly liền nghĩ thầm: “Hiện tại, Thế Tôn xuất thân từ họ Thích. Ta không nên đến chinh phạt. Phải nên quay về bổn quốc”. Rồi, vua Lưu Ly liền trở về thành Xá Vệ. (Như vậy là hai lần ổng đi về. Đó là đức Phật đã giúp hai lần rồi).

Bà la môn Hảo Khổ lại tâu với vua: “Vua nên nhớ, xưa kia đã bị họ Thích làm nhục!”

Vua Lưu Ly nghe những lời này rồi, lại tập hợp binh bốn loại kéo ra khỏi thành Xá Vệ, đến Ca Tỳ La Vệ (lần này là lần thứ ba). Ngài Đại Mục Kiền Liên khi nghe vua Lưu Ly đi chinh phạt dòng họ Thích, liền đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ sát chân, đứng qua một bên. Bấy giờ, ngài Mục Kiền Liên bạch Thế Tôn: “Hôm nay, vua Lưu Ly tập họp binh bốn bộ đến tấn công họ Thích. Nay con có khả năng khiến cho vua Lưu Ly cùng binh bốn bộ bị ném sang thế giới phương khác”.

Quý vị biết là vua Tỳ Lưu Ly kéo [quân] lần thứ ba, lần này đức Phật không cản, nhưng ngài Đại Mục Kiền Liên thấy như vậy nên mới bạch với đức Phật là con sẽ dùng Thần thông, tại vì ngài là Đệ nhất Thần thông. “Con sẽ dùng Thần thông để ném vua Lưu Ly và binh bốn bộ của ổng qua thế giới phương khác”, ngài bạch như vậy với Phật.

Đức Thế Tôn nói: “Ông há có thể đem duyên đời trước của họ Thích đặt sang thế giới khác hay sao?”

Ngài Mục Liên bạch Phật: “Con thật sự không thể đem duyên đời trước đặt sang thế giới khác”.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo ngài Mục Liên: “Ông hãy trở về chỗ ngồi”.

Chỗ này chúng ta nên để ý một chút. Tức là đức Phật nói năng lực đó thì được, nhưng duyên nghiệp đời trước đến rồi thì có đem qua Thế giới khác được không? Ngài Mục Kiền Liên nói [là] không thể được. Ý đức Phật nói là không thể dùng Thần thông mà can thiệp được, cho nên là [ngài Mục Kiền Liên] về chỗ ngồi.

Ngài Mục Liên lại bạch Phật: “Nay con có thể dời thành Ca Tỳ La Vệ này đặt giữa hư không”.

Thế Tôn bảo: “Nay ông có thể dời duyên đời trước của họ Thích đặt giữa hư không hay không?”

Ngài Mục Liên đáp: “Không, bạch Thế Tôn”.

Điều này, chúng ta thấy rõ ràng, đức Phật nói Thần thông không giải quyết được. Trong Tích Truyện Pháp Cú hay trong Tiểu Bộ Kinh, có câu chuyện [là] có mấy người (có chỗ nói bốn người, có chỗ nói năm người), tóm lại là có mấy người ngoại đạo tu Thần thông. Ông thì có thể bay lên hư không, ông có thể lặn xuống nước, ông có thể độn thổ, ông có thể chui trong rừng, chui vào trong hang động. Bốn ông đều biết sau này tới ngày đó là mình sẽ chết, cho nên mới bàn với nhau. [Một] ông nói: “Không sao! Tới ngày đó anh sẽ bay lên hư không để trốn thần chết”; Ông thì nói: “Em sẽ lặn sâu xuống biển để trốn”; Ông kia nói: “Em sẽ chui vô đất để trốn”; Còn ông kia nói: “Em sẽ chui vào hang động để trốn”.

Đến ngày hôm đó, mấy người đó triển khai Thần thông, ông thì bay lên hư không, nhưng đứt Thần thông, lúc đó nghiệp hết, rớt xuống chết. Ông chui xuống biển, nhưng hết Thần thông, bị cá ăn chết. Ông chui xuống đất cũng chết. Rồi ông chui vô hang động cũng chết. Đức Phật mới nói là không thể dùng Thần thông mà giải quyết được nghiệp lực. Ở đây nghiệp lực, duyên tới rồi thì [chết], trừ khi tu đến mức độ cỡ nào [đó] đúng không quý vị?

Sẵn đây, trong [Kinh] Nikaya nói rõ hơn về chuyện của ngài Mục Kiền Liên. Ngài Mục Kiền Liên khi bị ngoại đạo đánh, họ biết là ngài Mục Kiền Liên có Thần thông cho nên đánh xong rồi họ cắt ra từng mảnh, để ngài không thể nào sống lại được. Nhưng sau đó quý vị biết là ngài Mục Kiền Liên dùng Thần thông để ghép thân mình lại, rồi mới đi về đến chỗ Phật và bạch Phật v.v… ngài xin nhập Niết Bàn như trong bài kinh hôm bữa chúng ta kể. Ngài Mục Kiền Liên chứng A la hán rồi, ngài có chứng Tứ thần túc nữa, ngài có thể trụ thế được. Nhưng đối với người thường thì không được như vậy, nghiệp của ai thì người đó chịu. Việc này là đức Phật nói như vậy.

Ngài Mục Liên đáp: “Không, bạch Thế Tôn”.

Đức Phật bảo ngài Mục Liên: “Vậy ông hãy trở về chỗ của mình”.

Lúc ấy, ngài Mục Liên lại bạch Phật: “Cúi xin cho phép dùng lồng sắt che bên trên thành Ca Tỳ La Vệ”.

Thế Tôn bảo: “Thế nào, Mục Liên, ông có thể dùng lồng sắt che đậy duyên đời trước không?”

Ngài Mục Liên bạch Phật: “Không, bạch Thế Tôn”.

Đức Phật bảo ngài Mục Liên: “Nay ông trở về chỗ của mình. Hôm nay duyên đời trước của họ Thích đã chín, nay phải chịu báo”. (Tức là họ làm nghiệp gì đó, bây giờ quả báo tới rồi).

Bấy giờ, Thế Tôn liền nói kệ này:

Muốn hư không thành đất

Đất lại thành hư không

Bị duyên trước trói buộc

Duyên này không mục hư.

Tóm lại là ngài Mục Liên cũng tác ý muốn thử phan duyên, ba lần xin dùng Thần thông. Nhưng đức Phật nói là không có giải quyết được đâu, duyên đến rồi thì nghiệp báo tới. Câu chuyện này nói như vậy. Chúng ta coi diễn biến tiếp theo, câu chuyện này rất dài.

Bấy giờ, vua Lưu Ly đến Ca Tỳ La Vệ. Những người dòng họ Thích nghe vua Lưu Ly dẫn binh bốn bộ đến tấn công. Họ liền tập trung chúng bốn bộ trong vòng một do tuần đến đón vua Lưu Ly.

Các Thích tử trong vòng một do tuần, từ xa bắn vua Lưu Ly, hoặc bắn lỗ tai nhưng không tổn thương tai ông, hoặc bắn búi tóc nhưng không tổn thương đầu ông, hoặc bắn gãy cung, hoặc bắn đứt dây cung nhưng không hại người ông, hoặc bắn áo giáp nhưng không hại người ông, hoặc bắn giường ghế nhưng không hại người ông, hoặc bắn phá bánh xe nhưng không hại người ông, hoặc phá cờ xí nhưng không hại người ông. Sau khi thấy sự việc như vậy, vua Lưu Ly liền sinh lòng sợ hãi, bảo quần thần: “Các ngươi xem những mũi tên này từ đâu đến?”

Quần thần tâu: “Các Thích tử cách đây trong vòng một do tuần bắn tên đến!”

Quý vị biết dòng họ Thích lúc đó có tài bắn cung siêu lắm, đến nỗi ở trong vòng một do tuần [mà] bắn chính xác như vậy. Mà do lúc đó họ giữ giới, cho nên không bắn chết ổng, chứ bắn chết ổng thì bắn phát là chết thôi. Nhưng bây giờ không bắn [chết] mà bắn cảnh cáo, hù dọa thôi. Cho nên không bắn thẳng vào người ổng, mà bắn trúng áo giáp, trúng giường ghế, trúng cung trúng xe, trúng cờ xí, khiến cho ổng sợ thôi.

Vua Lưu Ly nói: “Nếu họ khởi tâm muốn hại ta thì mọi người đã nhận lấy cái chết hết rồi. Ngay tức khắc hãy quay về Xá vệ!”

Lúc ấy, Bà la môn Hảo Khổ đến trước tâu vua: “Đại vương chớ lo! Các Thích tử này đều giữ giới, với côn trùng họ còn không hại huống là hại người. Nay nên tiến lên trước ắt tiêu diệt được họ Thích”. (Tức là ổng tính kéo quân về, nhưng Bà la môn Hảo Khổ kia lại tiếp tục châm dầu vào lửa để cho tấn công, và nói ra nguyên nhân là dòng họ Thích đang giữ giới, họ không hại côn trùng nữa cho nên không hại người, họ không có đánh, nhân đó mà tiến lên. Quý vị thấy [vua] bị xúi).

Vua Lưu Ly từ từ tiến lên về phía họ Thích kia. Những người họ Thích lui vào thành. Vua Lưu Ly, ở ngoài thành bảo họ rằng: “Các ngươi hãy mau mở cửa thành! Nếu không, ta sẽ bắt các ngươi giết hết”.

Bấy giờ, thành Ca Tỳ La Vệ có Đồng tử họ Thích mới mười lăm tuổi, tên là Xa Ma, nghe vua Lưu Ly đang ở bên ngoài cửa, liền mặc giáp, cầm gậy lên trên thành một mình chiến đấu với vua Lưu Ly. Lúc ấy, Đồng tử Xa Ma giết hại nhiều binh lính làm họ chạy tán loạn và nói: “Đây là người nào? Là trời hay là quỷ thần? Từ xa trông giống như một cậu bé!”

Vua Lưu Ly sinh lòng sợ hãi, liền vào trong hầm để tránh.

Tức là dòng họ Thích cũng có rất nhiều điều đặc biệt. Một người trẻ tuổi tên Xa Ma, 15 tuổi thôi, có thể cầm gậy ra đánh quân Tỳ Lưu Ly sợ. Họ chạy, họ nói đó là người hay quỷ thần, nhìn giống như một câu bé thôi. Còn vua Tỳ Lưu Ly thì sợ, trốn.

Khi các Thích tử nghe binh chúng của vua Lưu Ly bị giết hại, các Thích tử liền gọi Đồng tử Xa Ma bảo rằng: “Ngươi tuổi trẻ ấu thơ, sao cố ý làm nhục gia phong chúng ta? Há không biết các Thích tử tu hành pháp lành sao? Chúng ta, đến côn trùng còn không thể hại, huống lại là mạng người ư? Chúng ta có thể phá tan quân lính này, một người địch vạn người, song chúng ta lại nghĩ thầm: ‘Sát hại chúng sanh vô số kể như vậy’. Thế Tôn đã từng dạy: ‘Phàm người giết mạng người, chết sẽ vào Địa ngục. Nếu sinh trong loài người, tuổi thọ rất ngắn’. Ngươi hãy mau đi đi, không ở đây nữa". Đồng tử Xa Ma liền bỏ nước ra đi, không vào Ca Tỳ La Vệ nữa.

Ở đây, đoạn này nói lên một đạo lý, tức là dòng họ Thích không phải là họ yếu, mà họ rất mạnh, một người có thể đánh vạn người được. Nhưng vì sao [họ không đánh]? Vì họ giữ giới! Đức Phật dạy là: “Giết mạng người, chết sẽ vào Địa ngục. Nếu sanh trong loài Người thì tuổi thọ ngắn”. [Vì] quả [báo] đó cho nên họ giữ giới. Vì giữ giới nên [họ] đuổi luôn vị đồng tử Xa Ma kia đi. Quý vị thấy không? Niềm tin đối với Phật, đối với Tam Bảo rất mạnh, đối với giới rất mạnh. Dòng họ Thích hồi đó có rất nhiều người đi xuất gia, hồi xưa người ta giữ giới cỡ đó, chứ không phải như mình đâu.

Lúc ấy, vua Lưu Ly lại đến giữa cửa nói người kia: “Hãy mau mở cửa thành, đừng để ta đợi lâu!”

Lúc ấy, các Thích tử tự nói với nhau: “Nên cho mở cửa thành hay không?”

Bấy giờ, tệ ma Ba Tuần giả hình làm một Thích tử ở trong chúng họ Thích, nói các Thích tử: “Các vị hãy mau mở cửa thành. Đừng để hôm nay chúng ta phải cùng chịu khốn khổ”.

Lúc ấy, các Thích tử liền cho mở cửa thành. Bấy giờ, vua Lưu Ly liền bảo quần thần: “Hiện nhân dân dòng họ Thích này đông, đao kiếm không thể giết hết, hãy bắt hết chôn xuống đất, sau đó cho voi dữ dẫm chết”.

Quần thần vâng theo lệnh của vua, cho voi dẫm chết họ. Đồng thời, vua Lưu Ly bảo quần thần: “Các ngươi hãy mau tuyển chọn năm trăm người nữ họ Thích, tay chân mặt mày xinh đẹp”.

Các đại thần vâng lệnh vua, tuyển chọn năm trăm người nữ xinh đẹp, dẫn đến chỗ vua.

Lúc bấy giờ dòng họ Thích đúng là bị nghiệp, Ma vương Ba Tuần giả làm người, bảo mở cửa thành cho nhanh, cho nên họ mở cửa. [Vì vậy] vua Lưu Ly vô bắt và cho chôn xuống đất, cho voi dẫm lên chết. Rồi vua còn bắt tuyển 500 người nữ đẹp, dẫn tới chỗ vua.

Khi ấy Thích tử Ma Ha Nam đến chỗ vua Lưu Ly nói rằng: “Hãy cho tôi một ước nguyện”.

Vua Lưu Ly nói: “Ông muốn có ước nguyện gì?”

Ma Ha Nam nói: “Tôi sẽ lặn xuống đáy nước, theo độ chậm nhanh của tôi, cho những người họ Thích đều được chạy trốn. Nếu tôi ra khỏi mặt nước, thì tùy ý giết họ”.

Vua Lưu Ly nói: “Việc ấy thật tốt!”

Vua Lưu Ly cho phép việc này, tại vì ổng nghĩ thời gian lặn xuống của ông Thích Ma Ha Nam chắc không được lâu, thì chắc chắn mọi người cũng chẳng chạy thoát được, cho nên ổng đồng ý.

Thích Ma Ha Nam liền xuống đáy nước, lấy đầu tóc buộc vào rễ cây mà qua đời. Bấy giờ, các Thích tử trong thành Ca Tỳ La Vệ, ra từ cửa đông, lại vào từ cửa nam; ra từ cửa tây, lại vào cửa bắc.

Tức là lúc đó bị nghiệp sao đó, cho thời gian để chạy [nhưng không thoát được]. Ông Thích Ma Ha Nam lúc đó đã cột tóc mình dưới rễ cây rồi, cho nên không nổi lên nữa. [Như vậy] thì thời gian rất lâu, vì vậy dòng họ Thích tha hồ mà chạy, nhưng ra cửa đông thì lại vào cửa Nam, ra cửa Tây thì lại vào cửa Bắc. Nghiệp khiến vậy đó, không trốn được! Quý vị thấy tự nhiên chạy ra rồi lại vào làm gì, [vậy] làm sao trốn.

Vua Lưu Ly bảo quần thần: “Ông ngoại Ma Ha Nam, vì cớ gì ẩn ở dưới nước, đến giờ chưa ra khỏi?” (Tức là vua Lưu Ly cũng không biết, vẫn nghĩ ông Ma Ha Nam là ông ngoại. Tại vì không biết rõ nguyên nhân cho nên cứ nghĩ là ông ngoại thôi. Vì [là] ông ngoại nên mới không giết đó quý vị).

Bấy giờ, quần thần nghe theo lệnh vua, liền xuống dưới nước kéo Ma Ha Nam lên, nhưng ông đã chết. Khi vua Lưu Ly thấy Ma Ha Nam đã chết, lúc này vua mới sanh tâm hối hận: “Nay ông ngoại ta đã chết đều do thương thân tộc, ta đã không biết trước, nên để ông mất. Nếu biết trước, dứt khoát không đến công phạt dòng họ Thích này”.

Quý vị thấy không ạ? Thật ra là bị nghiệp che, chứ lúc này vua Tỳ Lưu Ly nghĩ tới ông ngoại mình, vì việc đó mà ông ngoại chết. Mặc dù đây không phải ông ngoại thật, nhưng ổng nghĩ vậy. Và nếu biết trước như vậy thì ổng sẽ không chinh phạt dòng họ Thích, nhưng vì bị nghiệp che. Cho nên ở trên đời có rất nhiều việc, mà đôi khi mình xử lý theo hướng nào đó, ngoài [những nguyên nhân khác], còn do nghiệp che. Cho nên nghiệp tới là có nhiều hành động kỳ cục. Bây giờ ổng mới hối hận. Quý vị thấy ông cũng hối hận đó.

Lúc ấy, vua Lưu Ly đã giết 9999 vạn người, máu chảy thành sông và thiêu rụi thành Ca Tỳ La Vệ. Rồi ông đi đến vườn Ni Câu Lưu.

Lúc ấy, vua Lưu Ly bảo với năm trăm người nữ dòng họ Thích rằng: “Các khanh yên tâm, chớ sầu lo. Ta là chồng các khanh, các khanh là vợ ta, cốt phải hợp nhau”.

Vua Lưu Ly tiện đưa tay nắm một người nữ họ Thích muốn đùa chơi. Thời người nữ hỏi: “Đại vương định làm gì?”

Thời vua đáp: “Muốn giao tình cùng khanh”.

Cô đáp vua: “Vì sao nay ta lại giao tình với loại nô tỳ sinh?”

Lúc này, cô đó nhắc, cô cũng hiểu là ông này do nô tỳ sinh ra, là con của nô tỳ thôi. Nhắc như vậy, thế là nhắc đến mối thù nữa.

Vua Lưu Ly nổi cơn tức giận, ra lệnh cho quần thần: “Mau bắt người nữ này, chặt tay chân nó, ném vào hầm sâu”.

Các đại thần theo lệnh vua, chặt tay chân cô ném vào hầm sâu. Năm trăm người nữ đều mắng nhà vua rằng: “Ai đem thân này cùng giao thông với loại con đẻ của nô tỳ!”

Vua tức giận, bắt hết năm trăm người nữ, chặt tay chân họ ném vào hầm sâu. Vua Lưu Ly sau khi hủy hoại Ca Tỳ La Vệ xong, trở về thành Xá Vệ.

Quý vị thấy tội của ổng giết rất nhiều người, nói chung là gần như tàn sát hết cả thành họ Thích. Đây là một nhân quả mà đức Phật cũng không can thiệp được, Ngài nói với ngài Mục Kiền Liên như vậy đó. Chúng ta coi tiếp nguyên nhân thế nào, kết quả ra sao.

Bấy giờ, Thái tử Kỳ Đà đang cùng các kỹ nữ vui đùa trong thâm cung. Nghe tiếng ca hát, vua Lưu Ly liền hỏi: “Đây là âm thanh gì mà vang đến nơi đây?”

Quần thần đáp: “Đó là tiếng đàn hát để tự vui chơi của vương tử Kỳ Đà ở trong thâm cung”.

Vua Lưu Ly liền bảo người hầu: “Khanh hãy quay voi này đến chỗ Vương tử Kỳ Đà”.

Ở đây Thiện Trang giải thích thêm, Thái tử Kỳ Đà cũng là con của vua Ba Tư Nặc, con cùng cha khác mẹ với vua Tỳ Lưu Ly, hai người là anh em cùng cha khác mẹ.

Người giữ cửa từ xa thấy vua đến, tâu rằng: “Xin vua thong thả một chút, Vương tử Kỳ Đà hiện đang vui với năm thứ lạc ở trong cung, đừng có gây phiền phức”.

Vua Lưu Ly liền rút kiếm giết người giữ cửa. Lúc ấy, Vương tử Kỳ Đà nghe vua Lưu Ly đang đứng ở ngoài cửa, không từ giã các kỹ nữ, liền ra ngoài để gặp vua: “Vui thay, Đại vương đến! Đại vương hãy vào nghỉ ngơi một lát”.

Quý vị thấy ai mà đi ngăn cản vua, mà người hầu cũng không biết, nói như vậy thì ổng rút kiếm giết luôn. Và lúc ấy Thái tử Kỳ Đà đi ra. Kỹ nữ ở đây là những người nhảy múa nhạc, chứ không phải kỹ nữ như ngôn ngữ bây giờ.

Vua Lưu Ly nói: “Há ngươi không biết ta với họ Thích đánh nhau sao?”

Kỳ Đà đáp: “Có nghe!”

Vua Lưu Ly nói: “Nay vì sao ngươi không giúp ta mà cùng với kỹ nữ đùa giỡn?”

Vương tử Kỳ Đà đáp: “Ta không thể giết hại mạng chúng sanh!”

Quý vị thấy Thái tử Kỳ Đà cũng là một người giữ giới, cho nên không sát hại chúng sanh. Mặc dù vẫn chơi như vậy, nhưng không giết hại, [vì] giữ giới mà.

Vua Lưu Ly hết sức tức giận liền rút kiếm chém hại Vương tử Kỳ Đà. Sau khi mạng chung, Vương tử Kỳ Đà sanh lên cõi Trời Tam Thập Tam, vui đùa cùng năm trăm thiên nữ.

Quý vị biết Thái tử Kỳ Đà rất nổi tiếng, bởi vì cùng với ông Cấp Cô Độc cúng dường vườn Kỳ Thọ Cấp Cô Độc Viên [cho Tăng đoàn đức Phật]. Tức là vườn đó là của ông Cấp Cô Độc cúng, nhưng cây là của Thái tử Kỳ Đà cúng. Lúc đó nguyên khu rừng đó là của ổng, ổng không định bán đâu, nhưng ông Cấp Cô Độc nói là bán được giá bao nhiêu, thì ổng mới thách ông Cấp Cô Độc như vậy. Ông Cấp Cô Độc mới mang vàng rải hết đám vườn đó. Theo Chú Giải thời nay dịch sang, đám vườn đó sau khi rải thì hình như tổng cộng là 24 hecta vàng, lót hết [khu vườn đó]. Nhiều như vậy! Nhưng ông này cũng không [chịu] bán hết, cuối cùng ổng bị kiện, [ông Cấp Cô Độc] mua rồi thì phải bán, nhưng ổng giữ cây. Rồi ổng thấy ông này vì Phật mà làm như vậy, nên ổng cúng [dường] cây luôn. Cho nên vườn đó gọi là Kỳ Thọ Cấp Cô Độc Viên. Kỳ Thọ tức là cây của Thái tử Kỳ Đà. Và công đức hộ trì Tam Bảo, rồi tu thiện lành, cho nên sau khi chết thì ổng sinh lên cõi trời Tam Thập Tam (trời Đao Lợi), mặc dù bị giết.

Qua câu chuyện này quý vị cũng nên để ý một chút, là đừng lo sợ với cái chết, bởi vì sao? Thái tử Kỳ Đà sau khi chết xong, lên [trời] cũng chơi tiếp. Quý vị thấy dưới nhân gian có mấy kỹ nữ thôi, mà lên đó 500 Thiên nữ, [nhiều] hơn nữa. Cho nên người tu hành thiện nghiệp, mình có thiện báo, đừng lo sợ. Bớt sợ hãi chết đi!

Thật ra Thiện Trang chọn kể câu chuyện này cho quý vị để làm gì? Để nhấn mạnh cho quý vị một điều là bớt sợ hãi về cái chết. Bởi vì chính dòng họ Thích cũng chết, mà còn chết thê thảm nữa. Nhưng quý vị thấy, để rồi chúng ta coi thử những điều gì [tiếp theo]. Ở đây, Thái tử Kỳ Đà một đời thiện lành, cuối cùng bị vua Tỳ Lưu Ly chém chết, nhưng cũng sanh lên cõi trời Tam Thập Tam. Cho nên đừng lo sợ, đừng có sợ hãi! Mình học trong Phật pháp, là cái chết cũng chỉ đến một tích tắc thôi, đến rồi nó qua là mình đến cảnh giới mới. Nếu chúng ta tu tốt lành thì về cảnh thiện lành. Và Thái tử Kỳ Đà cũng ăn chơi chứ không tu gì lắm, nhưng cũng sanh lên trời Đao Lợi.

Bấy giờ, Thế Tôn dùng Thiên nhãn quan sát thấy Vương tử Kỳ Đà mạng chung, đã sinh lên trời Tam Thập Tam, liền nói kệ này:

Thọ phước trong trời người

Đức Vương tử Kỳ Đà

Làm lành, sau hưởng báo

Đều do hiện báo nên.

Đây lo, kia cũng lo

Lưu Ly lo hai nơi

Làm ác sau nhận ác

Đều do hiện báo nên.

Phải nương vào phước đức

Trước làm sau cũng vậy

Hoặc là làm một mình

Hoặc làm người không biết.

Làm ác, có biết ác

Trước làm, sau cũng vậy

Hoặc là làm một mình

Hoặc làm người không biết.

Hưởng phước trong trời người

Hai nơi đều hưởng phước

Làm lành sau hưởng báo

Đều do hiện báo nên.

Đây lo, kia cũng lo

Làm ác buồn hai nơi

Làm ác sau nhận báo

Đều do hiện báo nên.

Bài kệ này nói lên điều gì? Đó là nói [đến] hai người: Một là Thái tử Kỳ Đà, hai là vua Tỳ Lưu Ly. Thái tử Kỳ Đà làm thiện lành cho nên vui trong cõi Người, rồi sau này chết sanh lên cõi Trời [được] vui tiếp. Tu thiện làm lành, cho nên thiện báo như vậy. Còn ông kia làm ác thì lo hai nơi, lo bây giờ và lo đời sau. Bây giờ cũng lo sợ và tương lai cũng lo sợ. Cho nên mình hiểu được rồi đó, mình ráng tu thiện, làm lành thôi. Yên tâm! Quả báo sẽ tới, thiện có thiện báo, ác có ác báo, và [quả] sẽ tới thôi. Đấy là do nghiệp báo, đức Phật nói như vậy.

Lúc ấy, năm trăm thiếu nữ dòng họ Thích hướng về, xưng gào danh hiệu Như Lai và nói rằng: “Như Lai sanh ra ở đây và cũng từ chốn này xuất gia học đạo, sau đó thành Phật, vậy mà hôm nay Phật hoàn toàn không thấy, không nghĩ biết chúng ta đang gặp khổ não này, chịu sự đau đớn này. Vì sao Thế Tôn lại không thấy, không nghĩ?”

Quý vị nhớ lại 500 người nữ dòng họ Thích, lúc đó là được tuyển mộ ở lại rồi, nhưng do họ chửi nên vua Tỳ Lưu Ly mới sai chặt tay chân, quăng xuống hầm sâu. Lúc đó thì họ mới nhớ đến Phật, họ kêu gào, xưng danh hiệu Như Lai chính là niệm Phật, và họ trách móc rằng đức Phật (Như Lai) cũng sinh ra từ thành Ca Tỳ La Vệ, cũng từ chốn đó mà xuất gia thành Phật. Vậy tại sao đức Phật không thấy, không nghĩ tới họ, khi mà họ đang rất đau khổ? Quý vị thấy, là phàm phu thì có trách móc đúng không? Phật mà họ còn trách móc như vậy.

Bấy giờ, Thế Tôn dùng Thiên nhĩ thông suốt, nghe những người nữ họ Thích oán trách hướng về Phật. Thế Tôn bảo các Tỳ kheo: “Các ngươi hãy đến hết đây, cùng đi quán sát Ca Tỳ La Vệ và để thăm những người thân đang qua đời”.

Tức là đức Phật có Thiên nhĩ thông nên lúc đó Ngài nghe được hết, ai nói gì [hay] nghĩ tới Ngài là Ngài biết liền, cho nên đức Phật bảo các Tỳ kheo đi đến để thăm họ.

Các Tỳ kheo đáp: “Thưa vâng, bạch Thế Tôn”.

Thế Tôn dẫn các Tỳ kheo ra khỏi thành Xá Vệ, đi đến Ca Tỳ La Vệ. Khi năm trăm người nữ họ Thích từ xa thấy Thế Tôn dẫn các Tỳ kheo đến, đều sinh lòng hổ thẹn.

Tất nhiên là hổ thẹn, bởi vì họ nghĩ như vậy mà đức Phật tới thật. Với lại lúc này họ bị chặt tay chặt chân rồi, người nữ thì rất mong đẹp, nhưng lúc đó mình bị như vậy thì thấy xấu cho nên sinh lòng hổ thẹn. Có thể là hai lý do như vậy.

Thích Đề Hoàn Nhân và Tỳ Sa Môn Thiên vương ở sau Thế Tôn quạt hầu. Thế Tôn quay lại bảo Thích Đề Hoàn Nhân: “Các người nữ họ Thích đều sinh lòng hổ thẹn”.

Thích Đề Hoàn Nhân đáp: “Thưa vâng, bạch Thế Tôn”.

Thích Đề Hoàn Nhân liền dùng thiên y che lên thân thể năm trăm người nữ này.

Quý vị thấy ông Thích Đề Hoàn Nhân (vua trời Đao Lợi) rất thông minh, [ổng] đi theo Phật, lúc đó đức Phật gợi ý là ổng biết ngay. Ổng biết 500 người nữ này đang xấu hổ vì họ cảm thấy bị cụt tay cụt chân, nên Thích Đề Hoàn Nhân dùng thiên y (y phục cõi Trời) che lên thân thể của 500 người này. Quý vị thấy hay không? Mình thì không hiểu, [còn] vua trời Đao Lợi thì quá thông minh. Và Tỳ Sa Môn Thiên vương là vua tầng trời Tứ Thiên Vương, cai quản ở Nam Diêm Phù Đề chúng ta, nên hai người này hay xuất hiện.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo Tỳ Sa Môn Thiên vương: “Những người nữ này đói khát đã lâu ngày, nên làm điều gì cho thích hợp”. (Đức Phật cũng gợi ý cho Tỳ Sa Môn Thiên vương luôn).

Tỳ Sa Môn Thiên vương bạch Phật: “Thưa vâng, bạch Thế Tôn”.

Đồng thời, Tỳ Sa Môn Thiên vương bày thức ăn trời tự nhiên cho các thiếu nữ họ Thích đều được đầy đủ.

Quý vị thấy Phật vừa gợi ý là các cô này được ăn thức ăn cõi Trời luôn. [Không biết là] Tỳ Sa Môn Thiên vương cho thức ăn bằng cách nào, chứ họ bị cụt tay cụt chân rồi, chắc là đưa [thức ăn] vào. Trong kinh quý vị thấy có đoạn đức Phật Thích Ca lúc Ngài còn là Bồ tát đạo, khi Ngài hành khổ hạnh, nhịn ăn lâu ngày quá, thì lúc đó chư Thiên nói: “Không sao! Chúng tôi sẽ đưa thức ăn qua da”, giống như bây giờ tiêm gì vô [cơ thể] hoặc truyền nước biển. Những cách này chư Thiên làm được hết, nên việc cho các cô thiếu nữ họ Thích này ăn không có gì khó. Ăn kiểu gì thì chúng ta không biết, nhưng ăn không khó.

Thế Tôn tuần tự nói pháp vi diệu cho các cô. Thế Tôn dạy (quý vị coi đoạn khai thị của đức Phật, chúng ta nên học đoạn khai thị này): “Các pháp đều phải ly tan. Có hội ngộ thì có biệt ly (đầu tiên là trên đời không có gì tồn tại mãi được đâu, có hội ngộ thì có biệt ly, các pháp điều phải ly tan. Đầu tiên là nói đến sự Vô thường). Các cô nên biết, năm Thủ uẩn này đều phải chịu các não khổ đau này, rơi trong năm đường. Phàm nhận thân năm uẩn tất phải chịu hành báo này. Đã có hành báo, tất phải thọ thai. Đã thọ thai phần, lại phải chịu báo khổ vui. Nếu ai không có năm Thủ uẩn, tất không thọ nhận hình hài nữa. Nếu không thọ nhận hình hài thì không có sinh. Vì không có sinh nên không có già. Vì không có già nên không có bệnh. Vì không có bệnh nên không có chết. Vì không có chết nên không có khổ não của hội ngộ, biệt ly. Cho nên, các cô phải nghĩ đến sự biến đổi thành bại của năm uẩn này. Vì sao vậy? Vì biết năm uẩn là biết năm dục. Biết năm dục là biết pháp ái, biết pháp ái là biết pháp đắm nhiễm. Biết các việc này rồi, không còn thọ thai. Vì không thọ thai, không còn sanh, già, bệnh, chết”.

Đoạn này chính là khai thị Khổ Không, Vô thường, Vô ngã. Đầu tiên là các pháp điều phải ly tan, là Vô thường, có hội ngộ chắc chắn có biệt ly, đó là Vô thường. Và có thân năm uẩn, tức là mình có thân thể này, vật chất là Sắc, có Thọ là cảm nhận, có Tưởng, có Hành, có Thức. Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức, đó là Ngũ uẩn. Khi nào có năm Ngũ uẩn đó thì chắc chắn phải còn ở trong năm đường, phải chịu khổ đau. Đức Phật nói 12 nhân duyên, nhưng đối với các cô này chắc không phải chuyên lắm, đức Phật thuyết đơn giản thôi.

Tóm lại có thân năm uẩn này thì có thọ thai, rồi có nỗi khổ vui, vì sao? Vì có thọ thai thì có sanh ra, rồi có lớn lên, đều có già, có bệnh, có chết, cứ khổ như vậy. Cho nên biết vậy thì thôi, đừng có mong cầu nữa. Nói chung [Phật] thuyết một bài pháp về Tứ đế và 12 Nhân duyên một cách ngắn gọn. Bởi vì đối với những người không cao siêu lắm thì đức Phật chỉ giảng như vậy thôi, không nói phức tạp.

Quý vị thấy đức Phật luôn luôn nói về giáo pháp Tứ đế, lúc nào cũng nói để cho chúng sanh chán lìa nỗi khổ sanh, già, bệnh, chết trong sanh tử. Nói chung trong vòng Sanh tử Luân hồi khổ lắm, nói như vậy để người ta có tâm thoát ly.

Bấy giờ, Thế Tôn lại tuần tự nói pháp này cho các nữ họ Thích: Ngài luận về bố thí, luận về trì giới, luận về sinh thiên; dục là tưởng bất tịnh, xuất yếu là an lạc. Khi Thế Tôn thấy tâm ý các cô này đã được khai mở. Như pháp mà chư Phật Thế Tôn thường thuyết, là Khổ, Tập, Tận, Đạo (hay Khổ, Tập, Diệt, Đạo); bấy giờ, Thế Tôn cũng vì họ mà thuyết. Bấy giờ, những người nữ, các trần cấu hết sạch, được mắt pháp trong sạch, mọi người từ chỗ họ mà qua đời, đều sinh lên trời.

Tức là đức Phật vẫn thuyết một pháp đơn giản, đó là Tứ đế. Quý vị thấy Tứ đế là pháp mà chư Phật thường thuyết, nên nhớ vậy! Trong kinh nói Tứ đế: Khổ đế là gì? Tập đế là gì? Khổ đế là sự thật về khổ, có sanh thì có già, có khổ; sanh khổ, già khổ, bệnh [khổ], tử khổ, ái biệt ly mà khổ, cầu không được mà khổ, oan gia gặp nhau hoài [thì] khổ, Ngũ ấm xí thạnh khổ. Nói chung là tám nỗi khổ, ba nỗi khổ, điều đó đức Phật lúc nào cũng nói. Nguyên nhân của khổ và con đường diệt khổ gọi là Tập, Diệt đế. Và khi nào hết khổ, được Niết Bàn thì vui như thế nào. Đó là Khổ, Tập, Diệt, Đạo, lúc nào đức Phật cũng thuyết Tứ đế hết. Và đức Phật thuyết xong thì mấy người nữ này đắc được Pháp nhãn tịnh (mắt pháp trong sạch) tức là Sơ quả Tu đà hoàn, và họ từ chỗ họ mà qua đời, sinh lên cõi Trời.

Trong vòng sanh tử, thật ra cũng là một chuyện nhỏ thôi, Thiện Trang mong là quý vị nghe câu chuyện này để mình hiểu rõ hơn. Tức là [ngoài] 500 người nữ dòng họ Thích này, còn những người kia, [thì] có rất nhiều người đắc đạo rồi, đắc đạo rất nhiều. Trong đó như ông Thích Ma Ha Nam mà vua Lưu Ly xưng là ông ngoại, có bài kinh nói: Nếu tu tập như thế, thì cho dù gặp chuyện gì, bị voi giày xé, bị ngựa điên đá chết, v.v… hay chết thế nào đó thì cũng đều sanh về cõi lành. Giống như cây đã nghiêng về hướng nào, thì khi nó ngã, nó sẽ ngã về hướng đó thôi. Vậy dòng họ Thích chắc chắn đa số được sanh về cõi lành.

Ở đây chúng ta không thấy nói những người kia sanh về đâu, nhưng 500 người nữ được đức Phật thuyết pháp độ cho, để họ chứng được Sơ quả Tu đà hoàn thì sanh lên cõi Trời. Như vậy đức Phật rất tuyệt vời đúng không? Câu chuyện này mình phải nghe đầy đủ như vậy, có đoạn này quan trọng, đoạn khai thị về Vô thường, Khổ Không, Vô ngã. Và cộng thêm đức Phật giúp 500 người dòng họ Thích chứng Sơ quả Tu đà hoàn và sanh lên cõi Trời.

Quý vị thấy không? Nhiều khi mình chỉ nghe những đoạn trích dẫn khác, những câu chuyện hoặc xem phim hoạt hình thì mình không thấy có những chi tiết này, thật là đáng tiếc! [Chi tiết này] để nói cho người ta điều tốt đẹp. Cho nên đừng có sợ, học đoạn này cố gắng đừng sợ chết, chết không phải là vấn đề quá lớn, mà quan trọng là chết đi về đâu. Và quan trọng là chúng ta cố gắng chứng đạo như những cô này, đến phút cuối cùng rồi, mặc dù bị chặt tay chặt chân như vậy, nhưng vẫn chứng được Sơ quả Tu đà hoàn. Quan trọng là pháp mà đức Phật thuyết, chúng ta cũng vậy, chúng ta nghe hoài thì cũng sẽ thông.

Rồi Thế Tôn đến cửa thành Đông, thấy trong thành lửa cháy dữ dội, liền nói kệ này:

Tất cả hành vô thường

Có sinh ắt có tử

Không sinh thì không tử

Đã diệt, tối an lạc.

Đây là bài kệ mà lúc nào đức Phật cũng nói hoài: ‘Tất cả hành vô thường’ tức là tất cả những gì ở thế gian diễn biến thì chắc chắn là Vô thường, không bao giờ đứng yên. Có sinh thì chắc chắn có chết thôi, không tránh [được] đường nào hết; Không sinh thì không chết. Mà muốn [vậy] thì chỉ có diệt hết đi Phiền não, đó là Diệt đạo (trong Tứ đế), thì lúc đó mới đạt được Niết Bàn Vô vi và mới là an lạc nhất. Bài kệ này là hầu như kinh nào cũng nói, quan trọng nhất là nhắc chúng ta: Ở trong Thế gian tất cả hành vô thường, có sinh tất có tử, có khổ trong đó thôi.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ kheo: “Các ông hãy đến hết trong vườn Ni Câu Lưu, theo thứ lớp mà ngồi”. (Tức là đức Phật muốn thuyết thêm nên bảo các Tỳ kheo như vậy).

Thế Tôn bảo các Tỳ kheo: “Đây là vườn Ni Câu Lưu. Xưa kia ở nơi này Ta vì các Tỳ kheo rộng nói pháp mầu, nhưng nay trống rỗng không còn một ai. Ngày xưa, hàng nghìn vạn người đắc đạo, đắc Pháp nhãn thanh tịnh ở đây. Từ nay về sau, Như Lai không còn trở lại chốn này”.

Ở đây đức Phật muốn nói lại hồi xưa Ngài thuyết pháp ở đó, rất nhiều người đắc đạo, hàng nghìn vạn người đắc đạo, và đắc được Pháp nhãn tịnh (Sơ quả Tu đà hoàn). Còn bây giờ trống không, sau này Ngài không trở lại nữa, tại vì Ca Tỳ La Vệ coi như diệt rồi, đất nước của Ngài hầu như diệt.

Ở đây Thiện Trang cũng xin nói thêm, về việc đắc đạo thì đọc trên mạng thấy có người tóm lại trong Kinh Nikaya, họ ghi nhận theo trong Kinh Trường Bộ, là có kể đức Phật thời quá khứ từ đức Phật Tỳ Bà Thi, đức Phật Thi Khí, đức Phật Tỳ Xá Phù, đức Phật Câu Lưu Tôn, Phật Ca Na Hàm Mâu Ni, Phật Ca Diếp và Phật Thích Ca, tổng cộng [có] bao nhiêu người đắc đạo A la hán? Họ cộng những số được kể ra thời đó, có bao nhiêu người đắc đạo A la hán v.v… Trong bảy vị Phật ra đời thì quý vị có biết bao nhiêu người đắc đạo A la hán theo Kinh Nikaya? Xin nói với quý vị con số là hơn 7 triệu 300 [nghìn]. Thế giới này cộng lại gần 8 tỷ người, một phần quá nhỏ (1/1000). Đó là đắc đạo A la hán, những người khác không [tính].

Thật ra người đó thống kê chưa đầy đủ, bởi vì ngoài [số người đắc A la hán trong thời] bảy vị Phật giáo hóa ra, còn số người đắc Tu đà hoàn chưa tính, quả vị nhỏ hơn chưa tính. Còn số người không gặp Phật mà đắc Bích chi phật cũng chưa tính. Cho nên con số đó nhiều hơn, chúng ta đừng có bi quan. Nhưng ít nhất con số đắc A la hán mà [trong] bảy vị Phật ra đời là hơn 7 triệu A la hán, là cũng nhiều rồi đó. Còn những người không gặp Phật cũng đắc A la hán được mà, thời đó gặp Phật là đắc A la hán thôi. Bây giờ chúng ta coi đức Phật nói tiếp theo thế nào.

Thế Tôn vì các Tỳ kheo thuyết pháp xong, mọi người từ chỗ ngồi đứng dậy mà đi, về đến vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ Đà.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ kheo: “Nay vua Lưu Ly và các binh chúng ở đời sẽ không còn bao lâu. Sau bảy ngày nữa họ sẽ bị tiêu diệt hết”.

Lúc ấy, vua Lưu Ly nghe Thế Tôn báo hiệu, vua Lưu Ly và binh chúng sau bảy ngày nữa sẽ bị tiêu diệt hết.

Nghe vậy, vua lo sợ bảo quần thần: “Nay Như Lai đã báo hiệu, sau bảy ngày nữa vua Lưu Ly và binh chúng sẽ bị tiêu diệt hết. Các ngươi xem, ngoài biên giới có giặc cướp, tai biến nước lửa, đến xâm phạm nước chăng? Bởi vì sao? Vì chư Phật Như Lai không có hai lời. Lời nói quyết không đổi khác”.

Quý vị nhớ giùm đoạn này, đức Như Lai không nói hai lời. Quý vị thấy vua Lưu Ly cũng có niềm tin, là đức Như Lai báo hiệu, nói không bao giờ đổi lời, đổi khác. Cho nên quý vị nhớ chi tiết này: ‘Vì chư Phật Như Lai không có hai lời. Lời nói quyết không đổi khác’.

Ngày nay chúng ta hay nói đức Phật nói thế này, nói thế kia. Thực ra toàn là người đời sau nói thôi. Còn quý vị coi kinh, đức Phật nói thống nhất có một kiểu, nên nhớ [Ngài] không có hai lời, đức Phật nói như vậy là như vậy, Ngài đã quán sát hết rồi. Ngài nói như vậy là như vậy, cho nên không có vụ nói thế này, nói thế kia. Đó là người đời sau họ bẻ lại, nên quý vị hãy tin, hãy cố gắng nghe.

Vua Lưu Ly mà còn hiểu được, bởi vì sao? Vì chư Phật Như Lai không có hai lời, lời nói quyết không đổi khác. Cho nên nếu mình thấy lời nói mà đổi khác, là có vấn đề, điều đó phải coi lại, chứ còn Phật không bao giờ [có hai lời]. Và đức Phật đã báo hiệu là bảy ngày nữa, ổng và binh chúng sẽ bị tiêu diệt. Ổng biết chắc như vậy rồi nên [thấy] lo sợ.

Bà la môn Hảo Khổ tâu với vua (ông này có duyên sâu với vua Lưu Ly, và cũng có duyên nợ sâu với dòng họ Thích, cho nên lúc nào cũng đi theo): “Vua chớ có lo sợ. Nay bên ngoài không có nạn giặc cướp đáng sợ, cũng không tai biến nước lửa. Hôm nay, Đại vương hãy cứ vui chơi thỏa thích”.

Vua Lưu Ly nói: “Bà la môn nên biết, chư Phật Thế Tôn không bao giờ sai lời”. (Nên nhớ! Chư Phật Thế Tôn không bao giờ sai lời, chỉ có phàm phu mới sai thôi).

Vua Lưu Ly cho người đếm ngày, đến đầu ngày thứ bảy, Đại vương vui mừng hớn hở không tự chế được, liền dẫn binh chúng và các thể nữ đến bờ sông A Chi La mà tự vui chơi và nghỉ đêm ở đó. Vào lúc nửa đêm, bất ngờ mây nổi dậy mưa gió dữ dội. Lúc ấy, vua Lưu Ly và binh chúng cùng bị nước cuốn trôi, đều bị tiêu diệt, thân hoại mạng chung bị đọa vào Địa ngục A Tỳ. Cung điện thành nội lại bị lửa trời thiêu đốt.

Quý vị thấy đức Phật dự báo không sai, dù có binh hay không có binh, cũng vậy thôi. Ông cho người canh gác hết, đi khắp nơi canh gác, coi dò xét hết rồi, tới ngày thứ bảy rồi, thấy không có binh, hồi xưa người ta đâu thể kéo binh nhanh được, cho nên đi chơi được rồi. Tới ngày thứ bảy kéo quân binh ra tới bên bờ sông chơi, ai ngờ tới nửa đêm, thì bất ngờ mây nổi dậy, mưa gió dữ dội, rồi lụt. Bây giờ chúng ta bị hiện tượng này nhiều, ở gần sông, [nước] quá lớn, bị cuốn trôi chết hết, và bị đọa vào Địa ngục A Tỳ.

Ở đây không nói nguyên nhân [đọa] Địa ngục A Tỳ, nhưng chúng ta có thể hiểu là [do] giết quá nhiều người, trong đó dòng họ Thích có nhiều người chứng Thánh. Quý vị nên nhớ trong dòng họ Thích, có nhiều người chứng Thánh. Chứng Thánh tức là chứng từ Sơ quả Tu đà hoàn, Nhị quả v.v… Không có A la hán trong đó, nhưng giết những bậc Thánh, giết một người thôi cũng đọa, chứ đừng nói giết nhiều người. Tội làm đối với một người Tu đà hoàn hướng là đã nặng rồi, [một người] gọi là thành tựu Chánh niệm thôi, là đã nặng rồi. Mà bây giờ giết nhiều người như vậy, thì không đọa Địa ngục A Tỳ mới lạ.

Không biết nhân quả thế nào, đoạn này chưa nói, nhưng quý vị thấy rõ ràng là khiến vậy, nghiệp tới rồi, có trốn đi đâu cũng trốn không được. Cho nên ráng tu! Ở trong vòng luân hồi, nhiều khi mình chỉ cần vì hận gì đó, hoặc là bị nghiệp gì đó, mà mình có thể làm những nghiệp đó. Và nếu là người bình thường thì tội nhẹ, nhưng nếu người ta là bậc Thánh, người tu tập, thì tội đó nặng lắm. Cho nên quý vị thấy chán ngán trong vòng luân hồi. Cung điện thì bị lửa trời thiêu đốt, tức là cõi Trời tới thiêu, điều này là nghiệp tới rồi.

Bấy giờ, Thế Tôn dùng Thiên nhãn quan sát thấy vua Lưu Ly và binh bốn bộ bị nước cuốn trôi, mạng chung tất cả đều vào Địa ngục.

Thế Tôn liền nói kệ này:

Làm việc tối cực ác

Đều do thân, miệng làm

Nay thân cũng chịu khổ

Thọ mạng cũng ngắn ngủi.

Nếu khi ở trong nhà

Thì bị lửa thiêu đốt

Đến lúc mạng qua đời

Tất sinh vào Địa ngục.

Đức Phật nói bài kệ: Nếu làm việc cực ác, việc quá ác, do thân và miệng làm (tất nhiên là ý dẫn đầu, nhưng phải làm trên thân trên miệng. Trừ người đắc Thiền thì không nói, họ có thể tác ý), nay thân phải chịu khổ, thọ mạng cũng ngắn ngủi. Tức là giết người thì sau này thọ mạng sẽ ngắn ngủi.

Dù sanh lên nhân gian, trong Kinh A Hàm, Kinh Đại Bảo Tích, hay trong Kinh Hoa Nghiêm, ở Phẩm Thập Địa nói: “Khi sát sanh, sau này có sanh lên nhân gian, thì thọ mạng cũng ngắn ngủi”. Cho nên có nhiều người mới sanh ra, ở đời không bao lâu rồi chết, [thọ mạng] ngắn là do nghiệp sát sanh. Đó gọi là dư báo, quả báo nặng hết rồi, vẫn thọ báo nhẹ.

Còn nếu khi ở trong nhà, thì bị lửa thiêu đốt, tức là mình dù trốn ở trong nhà chăng nữa, vẫn bị lửa cháy chết. Còn như vua Lưu Ly, ra bờ sông nên bị nước cuốn. Nói chung trốn không được, nghiệp tới rồi thì trốn không được đâu.

Lúc ấy, các Tỳ kheo bạch Thế Tôn: “Sau khi chết, vua Lưu Ly và binh lính sanh nơi nào?”

Thế Tôn bảo: “Vua Lưu Ly sanh vào Địa ngục A Tỳ”. (Địa ngục này rất khổ).

Các Tỳ kheo bạch Thế Tôn: “Xưa kia các Thích tử đã tạo ra nhân duyên gì mà nay bị vua Lưu Ly làm hại?” (Quan trọng nhất là chúng ta coi nhân duyên vì sao dòng họ Thích bị tàn sát một cách thảm thương như vậy. Vua Lưu Ly cũng có tội rồi, vì nghiệp gì đó nên ông sát hại [cả dòng họ Thích]. Bây giờ chúng ta coi vì sao?)

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ kheo: “Ngày xưa, trong thành La Duyệt này có một thôn đánh cá. Thời ấy, gặp lúc đói kém, người ăn rễ cây, một thăng vàng đổi một thăng gạo. Trong thôn lúc đó có một hồ nước lớn, lại nhiều cá. Mọi người dân trong thành La Duyệt đến nơi hồ bắt cá ăn. Vào lúc đó, trong hồ có hai giống cá, một gọi là Câu tỏa, hai gọi là Lưỡng thiệt. Lúc ấy, hai giống cá nói với nhau: ‘Đối với những người này, trước đây chúng ta không có lỗi lầm. Ta là loài thủy tánh, không ở đất khô. Những người dân này đều đến ăn thịt chúng ta. Bao nhiêu phước đức chúng ta có đời trước, nay sẽ dùng để báo oán này”.

Quý vị thấy đoạn này nói tới chúng sanh, mặc dù nói cá, quý vị nghĩ cá không làm gì hết. Đây là nhân duyên, mình đọc đoạn này, mình cũng hiểu ra nhiều vấn đề hơn. Thứ nhất, hồi xưa thành La Duyệt là thôn làm nghề đánh cá, nhưng không phải bình thường, lúc đó là mùa đói kém nữa, không có ăn, một thang vàng mà đổi một thang gạo. Nói chung giống như một ký vàng mà đem đổi một ký gạo vậy đó. Người ta phải ăn rễ cây, cho nên lúc đó người ta mới bắt cá trong hồ nước lớn đó để ăn, mà trong đó có cá Câu tỏa, cá Lưỡng thiệt. Hai loại cá đó nói với nhau là loài người bắt họ ăn thịt, cho nên họ thù, họ nguyền là có bao nhiêu phước đức đời trước, sẽ dùng để báo oán.

Quý vị thấy không? Cho nên đừng thấy mấy loài chúng sanh không có thù, chúng thù, chúng nghĩ như vậy là thành báo oán thôi. Chúng có bao nhiêu phước đức, lúc đó là cá, chúng chưa có phước, nhưng sau này có.

Lúc ấy, trong thôn có một cậu bé mới tám tuổi, không bắt cá, lại cũng không hại chúng, nhưng cá kia ở trên bờ, tất cả đều bị chết, thấy vậy cậu bé rất là vui mừng. (Tội này là tội tùy hỉ sát, nên tội tùy hỉ cũng có. Chúng ta coi tội tùy hỉ như thế nào?)

Tỳ kheo nên biết, các ngươi chớ nghĩ nhân dân trong thành La Duyệt lúc bấy giờ há là người nào khác, mà nay chính là họ Thích. Cá Câu tỏa bấy giờ, nay là vua Lưu Ly. Cá Lưỡng thiệt bấy giờ, thì nay là Bà la môn Hảo Khổ. Còn cậu bé thấy cá nằm trên bờ mà cười lúc ấy, nay chính là Ta. Bấy giờ, họ Thích ngồi bắt cá ăn. Vì nhân duyên này, nên trong vô số kiếp vào trong Địa ngục, nay phải chịu báo này. Lúc ấy, Ta ngồi nhìn mà cười nên nay bị đau đầu giống như bị đá đè, hoặc như đầu đội núi Tu Di. Vì sao vậy? Vì Như Lai vốn không nhận hình hài nữa, đã xả bỏ các hành, vượt qua các ách nạn. Này các Tỳ kheo, đó gọi là vì nhân duyên này, nay chịu báo này. Các Tỳ kheo, hãy giữ thân, miệng, ý hành, hãy niệm cung kính thừa sự người phạm hạnh.

Các Tỳ kheo cần phải học những điều này như vậy”.

Quý vị thấy chi tiết trong đoạn này, chúng ta nghe ra rất rõ ràng. Dòng họ Thích ngày xưa chính là nhóm người đánh cá đó, và con cá trong dòng cá Lưỡng thiệt là Bà la môn Hảo Khổ, cho nên khiến; còn con cá Câu tỏa (trong đó chắc là một con cá lớn) là vua Tỳ Lưu Ly thống lĩnh. Đức Phật, Ngài không làm gì hết, chỉ có một tội là tùy hỉ sát, thấy người ta bắt cá quăng lên bờ, cá chết, vậy mà cười, nên bây giờ cũng bị đau đầu, như bị đá đè hay như đầu đội núi Tu Di. Cho nên nghiệp nào có quả đó, chúng ta thấy nhân quả ghê gớm lắm. Mà điều tùy hỉ đó nhiều lắm, tùy hỉ sát, nên đừng có đùa. Quý vị không trực tiếp giết hại, chỉ tùy hỉ thôi cũng có nghiệp. Tất nhiên không bị giết, không bị sao, nhưng tùy hỉ thì cũng khổ.

Quý vị thấy trong câu chuyện có vợ chồng đó mới cưới nhau được mấy ngày, ông chồng trèo lên cây hái gì đó, xong rồi té xuống chết. Bà vợ khổ, mấy người thân khổ, tới bạch đức Phật. Đức Phật nói là không phải [chỉ mấy người] khổ đâu, mà trước đó ở trên cõi Trời, người thân trên cõi Trời của ổng cũng đang khổ trên đó. Tại vì ở trên cõi Trời, ổng cũng bị té [hay bị] gì đó, hết thọ mạng nên chết, xong xuống nhân gian cũng chết. Rồi ổng sanh vào loài rồng, vừa sanh vào chả bao lâu thì gia đình cũng khổ nữa, bởi vì bị chim sí điểu bắt ăn thịt, chết, bị bắt mất.

Nỗi khổ đó, lý do là hồi xưa ổng là đứa bé bắn chim, khi giương cung bắn thì có mấy người bên cạnh kêu: ‘Cháu bắn giỏi lắm! Cháu bắn giỏi lắm!’ Mấy người kia thấy bắn chết con chim nên khen. Đức Phật nói: Thằng bé hồi xưa bắn chết chim chính là ông đó. Nên ông vừa chết trên cõi Trời, vừa chết ở cõi Người, chết ở cõi Rồng, ba lần chết. Và những người tùy hỉ đó, cười [và khen] cháu bắn giỏi lắm, bây giờ là người thân, nên phải chịu nỗi khổ như vậy, nỗi khổ mất người thân. Nên tội tùy hỉ sát là có nghiệp tùy hỉ sát, và cũng khổ luôn.

Cho nên ở trong vòng luân hồi, đừng tưởng mình ngon, thật ra mình tạo nghiệp ghê lắm, nên [hãy] mong tâm cầu xuất ly ra khỏi sanh tử. Quý vị thấy chúng ta tạo nghiệp nhiều lắm, mặc dù nghiệp thiện nhiều, cũng sanh ra quả thiện nhiều lắm, nhưng nghiệp ác cũng sanh ra quả ác, và hai nghiệp đó không có bù trừ nhau, mà duyên nào tới là cho nghiệp thôi, trổ quả.

Mai mốt mình học tới phần Tâm nhân, Tâm quả trong phần A Tỳ Đàm, Vi Diệu Pháp, quý vị phân tích ra thấy đúng hết, không chạy đâu hết, không thoát được. Như đời này, tại sao tâm mình cứ đờ đờ, không có lanh lẹ, cứ trầm trầm. Người tính trầm là do đầu thai bằng tâm tái tục (tâm tái sanh) là tâm Xả thọ. Xả tức là đời trước trơ trơ, kiểu vậy đó, thì bây giờ cũng trơ trơ. Còn ai đời này sân nhiều, ưu buồn nhiều, lo lắng nhiều, suy nghĩ nhiều là đời trước đầu thai bằng tâm thọ Ưu. Còn ai mà đời này tâm lúc nào cũng vui vẻ hoan hỉ, cười tươi, vui vẻ nhìn đời lạc quan là đầu thai bằng tâm quả thọ Hỷ.

Cho nên không có sai, mình biết rồi thì mình ráng tu, lúc nào cũng ráng làm sao để tạo những tâm đầu thai [tốt]. Nếu còn trong vòng luân hồi, cố gắng Sáu căn tiếp xúc với cảnh giới Sáu trần bằng tâm như ý, lúc nào cũng thọ vui hoặc ít nhất là xả thọ thì mới được. Còn không, cứ lo lắng nhiều… nếu quý vị còn tái sanh trong luân hồi thì khả năng lại khổ nữa. Nên là đời sau tái sanh bằng tâm đó thì khổ nữa thôi, [nên đừng] lo lắng rồi buồn phiền, hoang tưởng nhiều. Mình học trong Phật pháp rõ lắm, không có sai chỗ nào.

Cho nên hãy cố gắng! Nghe câu chuyện này Thiện Trang nghĩ là cung cấp đầy đủ hết và cũng đính chính lại những kiến thức hồi xưa, mình theo những người giảng nào đó mình nói sai, thì bây giờ cũng biết kiến thức đúng như vậy. Quý vị thấy cũng rất là hay, câu chuyện này rất dài và chúng ta thấy đã học hết.

Các Tỳ kheo sau khi nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

(Kinh Số 2 – Phẩm Đẳng Kiến Thứ 34 – Kinh Tăng Nhất A Hàm).

Quý vị có thể kiểm tra lại bộ kinh này, đoạn này rất hay! Bữa nay [học] quý vị thấy các nhân quả trong dòng luân hồi rất phức tạp, [nghiệp] xưa kia nếu như chưa thoát khỏi sanh tử thì vẫn phải chịu quả báo. Nếu như đủ duyên thì chúng ta cũng ráng tạo nhiều phước, tạo nhiều duyên làm sao để cho [ra] những quả thiện. Chúng ta học, nguyên tắc trong A Tỳ Đàm là khi chúng ta đang trổ quả thiện, thì cơ hội để trổ tiếp quả thiện nữa. Ví dụ chúng ta đang sung sướng, đang có phước báo, chúng ta đang tu tập thì cơ hội để trổ quả thiện tiếp tục, mình sướng theo dòng đó. Còn một khi trổ quả ác rồi thì khả năng trổ tiếp rất cao, vì duyên thuận theo như vậy.

Cho nên bây giờ mình đang khỏe mạnh, đang tốt lành thì ráng tạo phước duyên, ráng tu tập. Khi nào duyên tới, dòng nghiệp xấu kia chạy là nghiệp xấu đó dễ trổ lắm, tại vì điều kiện đủ rồi, thì lúc đó mình xoay sở khó. Muốn cắt [nghiệp xấu] thì phải nhờ nghiệp nào mạnh, gọi là Trọng nghiệp hoặc Cực trọng nghiệp để tác động, cắt lại dòng nghiệp xấu. Hoặc là mình đang tốt mà gặp Cực trọng nghiệp [xấu] cắt một cái là cắt luôn thành nghiệp xấu. Chứ còn mình bình thường, duyên như thế thì trổ quả như vậy, bởi vì quý vị đang có thời kỳ như vậy. Và nhân quả rất rõ ràng, không phải bù trừ nhau đâu, không có nghiệp này bù trừ nghiệp kia, mà cứ chen nhau, sanh quả. Cho nên là hãy cẩn thận!

Đó là nội dung đầu tiên Thiện Trang giới thiệu và cũng hơi mất nhiều thời gian, nhưng hy vọng qua câu chuyện này quý vị nghe được câu chuyện thời đức Phật. Và chúng ta thấy từ đó là thần lực cũng không giải quyết vấn đề, chỉ có tu tập thôi.

Phần thứ hai Thiện Trang xin giới thiệu pháp hành căn bản:

Hai Pháp Bố Thí Mà Được Công Đức Lớn, Thành Quả Báo Lớn, Được Vị Cam Lồ, Đến Chỗ Vô Vi (Niết Bàn)

(Kinh Tăng Nhất A Hàm)

Tôi nghe như vầy: Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ Đà, nước Xá Vệ. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ kheo: “Có hai pháp bố thí cho người phàm phu mà được công đức lớn, thành quả báo lớn, được vị cam lồ, đến chỗ Vô vi. Sao gọi là hai pháp? (1) Cúng dường cha mẹ. Đó là hai hạng người mà cúng dường đến thì được công đức lớn, thành quả báo lớn.

Có một điều sai lầm lớn nhất của mọi người học Phật, đó là thường quên mất phước điền bên cạnh mình. Đức Phật nói là hai pháp bố thí cho người phàm phu, tức là mình cúng dường cho người phàm phu thôi mà được công đức lớn. Trừ Thánh nhân ra, ở đây phàm phu thôi, thì cúng dường cho ai được công đức lớn, được quả báo lớn và được vị cam lồ đến chỗ Vô vi? Đầu tiên, cúng dường cha mẹ là dễ nhất đúng không? Cúng dường cha mẹ là pháp thứ nhất. Đây là phàm phu mà. Còn cúng dường Thánh nhân thì có phước báo lớn rồi, [thì] không nói. Cha mẹ mình là phàm phu, nhưng quý vị cúng dường thì có phước báo lớn. Còn hàng thứ hai là ai?

Lại nữa, (2) cúng dường một vị Bồ tát Nhất sanh Bổ xứ, được công đức lớn, được quả báo lớn, được vị cam lộ, đến chỗ Vô vi.

Thứ hai là cúng dường cho Bồ tát Nhất sanh Bổ xứ, giống như ngài Di Lặc. Cho nên [cúng dường] cho Bồ tát thì công đức lớn. Nhưng tại sao vẫn gọi là phàm phu, mà sao không gọi Bồ tát? Tại vì các ngài tuy gọi là Bồ tát, nhưng Bồ tát này vẫn chưa thành đạo, chưa thành Phật. Cho nên [cúng dường] cho Bồ tát Nhất sanh Bổ xứ là sanh lên trời Đâu Suất, thì có công đức lớn. Nhưng bây giờ mình đâu có lên trời Đâu Suất để cúng dường, mà các ngài không biết có xuống nhận hay không? Giống như Bồ tát Di Lặc. Nhưng tại sao gọi là phàm phu? Tại vì ngài cũng chưa chứng Phật quả.

Theo giáo lý nguyên thủy thì hoặc chứng quả Thanh văn, hoặc là chứng quả Bích chi phật (quả Độc giác Phật) thì cũng là chứng quả Phật. Còn đi con đường Phật đạo, dù là Bồ tát Nhất sanh Bổ xứ thì vẫn là phàm phu, ý nói vậy, nhưng [cúng dường] công đức lớn lắm. Cho nên cô Sujata cúng dường bát cháo sữa lên đức Phật, lúc đó Ngài sắp thành đạo, sắp thành Phật, cho nên những công đức đó cực kỳ lớn.

Cho nên, các Tỳ kheo, thường niệm hiếu thuận cúng dường cha mẹ. Các Tỳ kheo, hãy học tập điều nầy như vậy”.

Các Tỳ kheo sau khi nghe đức Phật thuyết pháp, hoan hỷ phụng hành.

(Kinh Số 10 – Phẩm 20 Kinh Tăng Nhất A Hàm).

Quý vị nhớ nha! Quý vị cố gắng cúng dường cha mẹ cũng được phước nhiều lắm. Chứ còn đi cúng dường người khác, mà mình đối xử với cha mẹ [không tốt], thì nghèo. Một số người học Phật, không học căn bản cho nên hiểu sai. Nên nhớ như vậy! Phước [cúng dường] cho phàm phu (trừ bậc Thánh ra), thì công đức [cũng] lớn.

Đó là pháp hành căn bản, chúng ta thêm một pháp giải nữa:

Tu Ngũ Quyền (Tín, Tấn, Niệm, Định, Tuệ) Thì Giải Thoát

(48.24) Nhứt Chủng Tử: Ekabījī)

1 2. - Có năm căn này, này các Tỷ kheo. Thế nào là năm? Tín căn, Tấn căn, Niệm căn, Định căn, Tuệ căn. Những pháp này, này các Tỷ kheo, là năm căn.

3. Với sự toàn diện, này các Tỷ kheo, với sự viên mãn Năm căn này là bậc A la hán.

Quý vị nhớ nha! Thật ra mình chỉ tu năm căn (Ngũ quyền): Tín, Tấn, Niệm, Định, Tuệ. Năm căn này thôi mà mình tu được tốt, toàn diện viên mãn luôn, thì mình thành A la hán, đây là một con đường đơn giản. Tín là niềm tin đối với Tam Bảo, rồi Tấn, Niệm, Định, Tuệ, chỉ tu năm điều đó thôi. Thật ra Phật pháp tu chủ yếu bấy nhiêu đó, nếu tu viên mãn là thành A la hán thì mới giải thoát.

Yếu nhẹ hơn là bậc Trung gian Bát niết bàn. Yếu nhẹ hơn là bậc Tổn hại Bát niết bàn. Yếu nhẹ hơn là bậc Vô hành Niết Bàn. Yếu nhẹ hơn là bậc Hữu hành Niết Bàn. Yếu nhẹ hơn là bậc Thượng lưu, đạt tới Sắc cứu cánh thiên.

Quý vị thấy, nếu mình tu không viên mãn toàn diện được năm điều: Tín, Tấn, Niệm, Định, Tuệ, thì mình cũng đạt tới năm địa vị trong Tam quả A na hàm là Trung gian Bát niết bàn. Trung gian Bát niết bàn tức là lúc đó quý vị vừa chết ở đây (trong Thân trung ấm nói theo Đại Tỳ Bà Sa) thì sẽ chứng quả [A la hán] luôn. Còn nói theo Nam truyền thì vừa chết một cái, sanh lên trời Ngũ Bất Hoàn Thiên là chứng luôn [quả] A la hán liền. Còn tệ hơn nữa là lên đó phải một thời gian sau thì [được bậc] Tổn hại Bát niết bàn. Còn nhẹ hơn thì [được bậc] Vô hành Niết bàn, không cần tu gì hết, lên đó tu cũng chứng thôi. Nhẹ hơn nữa là bậc Hữu hành, là phải dụng công một thời gian nữa thì mới chứng được Niết Bàn. Tức là từ Tam quả, nhưng dụng công ở trời Ngũ Bất Hoàn Thiên. Còn tệ nhất là Thượng lưu Sắc cứu cánh, [địa vị] này chúng ta cũng học rồi.

Nếu không được nữa thì sao? Tức là tu Tín, Tấn, Niệm, Định, Tuệ không đủ được Tam quả nữa thì sao? Ở đây nói tiếp.

Yếu nhẹ hơn là bậc Nhất lai. (Nhất lai tức là bậc Tư đà hàm). Yếu nhẹ hơn là bậc Nhứt chủng (ekabījī). (Nhất chủng đạo này là bậc Tu đà hoàn, nhưng một đời thôi). Yếu nhẹ hơn là bậc Gia gia (kolaṃkolo). (Gia gia có thể hai đời hoặc ba đời nữa trong nhà cao quý, thì mình mới chứng giải thoát. Đây là Tu đà hoàn, mà Tu đà hoàn Nhất chủng với Tu đà hoàn Gia gia này cao). Yếu nhẹ hơn là bậc phải tái sanh lại nhiều nhất là bảy lần (sattakkhattuparamo). (Tức là Tu đà hoàn tiêu chuẩn. Quý vị thấy không ạ? Chỉ cần tu Tín, Tấn, Niệm, Định, Tuệ thôi). Yếu nhẹ hơn là bậc Tùy pháp hành. Yếu nhẹ hơn là bậc Tùy tín hành.

(Tương Ưng Bộ Kinh Thiên Đại Phẩm).

Quý vị thấy, thật ra chúng ta đang tu trong đó đúng không? Chúng ta học và tu để làm sao niềm tin đối với Tam Bảo (Phật, Pháp, Tăng) của mình mạnh. Rồi Tấn là siêng năng, siêng năng chọn pháp thiện, pháp lành. Nếu nói theo cách đơn giản, là luôn luôn suy niệm, luôn luôn tư niệm, suy tư về Chánh kiến. Niệm là gì? Ở đây có hai nghĩa, một [là] ghi nhớ và bắt được cảnh, lúc nào cũng Chánh niệm rõ ràng và luôn luôn suy nghĩ với Chánh đạo đó. Rồi Định là tu Thiền định, là Thiền chỉ. Và Tuệ là tu Thiền quán và học pháp...

Mình tu tốt, làm được 100%, thì là A la hán. Nếu không được thì hạ xuống một chút, xuống bậc cao nhất trong Tam quả A na hàm gọi là bậc Trung gian Bát niết bàn. Không được nữa thì tới Tổn hại Bát niết bàn, không được nữa thì Vô hành Bát niết bàn, không được nữa thì Hữu hành Bát niết bàn, còn không tệ nữa thì Thượng lưu Sắc cứu cánh Bát niết bàn. Tam quả A na hàm có năm bậc. Nhẹ hơn chút nữa thì xuống bậc Nhất lai, tức là Nhị quả Tư đà hàm. Và yếu nhẹ hơn nữa thì xuống bậc Nhất chủng tức là Tu đà hoàn. Nhất chủng tức là một đời, và thậm chí trong đó nói một đời tôn quý nữa là thành A la hán. Tức là Tu đà hoàn một đời nữa thôi đúng không quý vị? Ráng tu như vậy! Còn không thì xuống bậc Gia gia, là hai đời đến ba đời, có chỗ nói hai, ba đời [sanh vào] nhà tôn quý nữa, có chỗ không nói như vậy, [nên] không biết thế nào. Còn nếu tệ hơn nữa là Tu đà hoàn [tiêu chuẩn]. Nếu không được Tu đà hoàn thì xuống Tùy pháp hành, không được Tùy pháp hành thì Tùy tín hành. Đó là hai bậc của Tu đà hoàn hướng, là thấp.

Như vậy tu có khó không quý vị? Không khó! Nếu căn cứ vào đây thì chỉ tu Ngũ quyền (Tín, Tấn, Niệm, Định, Tuệ) thôi. Cho nên chúng ta đang học rất nhiều cách để vào các [địa vị] Sơ quả. Ở đây có thể đặt [tựa đề] là “cách vào Sơ quả Tu đà hoàn thứ mấy”, nhưng trùng với đằng trước rồi nên không đặt lại mà chỉ nói lại thôi.

Cho nên học thấy dễ mà đúng không quý vị? Đâu có khó đâu! Cho nên ráng tu nha! Ở đây ráng [tu], tệ nhất là vào Tùy tín hành, Tùy tín hành là tiêu chuẩn rất dễ. Và theo Kinh Nikaya thì người Tùy tín hành, Tùy pháp hành không thể chết nếu như chưa chứng Tu đà hoàn. Cho nên xếp vào hàng đã vượt qua dòng sông của Ma vương, cho nên yên tâm! Tùy tín hành, Tùy pháp hành không khó, thời đức Phật thì còn dễ nữa. Nhưng bây giờ không có Phật, mình học hoài, mình tu theo trong đó, đúng theo Phật thì mình sẽ đạt được.

Đó là kiến thức mà chúng ta cung cấp. Bây giờ chúng ta trở lại với phần Tâm sở trong 52 Tâm sở của A Tỳ Đàm. Hôm bữa mình đã học Tâm sở Tịnh hảo Trí quyền, quý vị còn nhớ không? Trí quyền hay Tuệ quyền, nếu duy trì phát triển Tâm sở này thì đạt đến Thẩm như Ý túc trong Tứ như Ý túc, và đạt đến Trạch pháp Giác chi trong Thất giác chi, và Chánh kiến trong Bát chánh đạo. Cho nên Tâm sở này quan trọng.

Hôm bữa mình đã học rồi, bây giờ không nhắc lại nữa. Bữa nay thì mình sẽ học 40 nhân để trợ sanh trí. Tức là bây giờ mình học làm sao để có trí tuệ, thì hôm nay chúng ta sẽ học 40 nhân để sinh ra trí tuệ. Bây giờ chúng ta sẽ học từng mục, ở đây chia ra có mấy mục.

40 Nhân Trợ Sanh Trí