Giảng Ký A Tỳ Đạt Ma Câu Xá Luận

1. Tâm dục giới:

‘Dục’: ở đây có nghĩa là ham muốn, luyến ái, say đắm dục ái hay sự vừa ý, hợp ý về cảnh dục. Đó là vật dục và phiền não dục.

Chữ Dục thường theo nghĩa dục là mong muốn, nhưng ở đây xét trong trường hợp này, thì có nghĩa ham muốn chứ không phải là mong muốn, là theo chiều hướng không tốt, ham là tham đấy.

Luyến ái, sự luyến ái cũng là dục, say đắm dục ái, hay sự vừa ý (mình vừa ý với điều gì cũng là dục), hợp ý về cảnh dục (ví dụ như mình thấy cảnh đẹp quá, thích hoa nở đẹp, thích ngửi mùi thơm, thích đồ ăn ngon...) đó là đều là dục giới. Theo Phật pháp mà nói, đó là vật dục và phiền não dục. Cho nên mình tưởng mình ngon lắm, nhưng thực tế mình ở trong này.

*Có 54 Tâm dục giới được chia thành 3 loại: điều này quý vị có thể tự điền vào đây. 54 Tâm dục giới, Tâm sắc giới bao nhiêu, Tâm vô sắc giới bao nhiêu. Tại vì chúng ta không muốn rối nên tạm để đó. Quý vị có thể coi lại bài cũ, Thiện Trang có giới thiệu rồi, nhưng bữa nay chúng ta học Tâm dục giới thôi, có 54 Tâm dục giới.

“Ủa có 11 cõi mà sao nhiều vậy?” Có nhiều người thắc mắc như vậy, sau khi học rồi sẽ không thắc mắc nữa. Tại vì vấn đề chia, không chia [theo] kiểu cõi như chúng ta đoán. Cách chia làm ba loại như sau:

a.Tâm bất thiện: có 12. Tức là Dục giới chúng ta có 12 loại Tâm bất thiện.

b.Tâm vô nhân: có 18.

c.Tâm dục giới Tịnh hảo: có 24.

Nhiều người nghe như vậy cảm thấy mừng rồi, cộng thử xem đủ không? Nghe như vậy có vẻ cảm thấy vui, tại vì thấy Tâm bất thiện có 12, mà Tâm thiện Tịnh hảo tốt đẹp tới 24, mình thấy vui. Thấy gấp đôi, như vậy nghĩ là sẽ ngon hơn. Nhưng không phải! Điều này thực ra là mình làm bất thiện nhiều hơn, mặc dù ít hơn nhưng dễ làm hơn. Còn Tâm dục giới Tịnh hảo, quý vị thấy 19 Tâm sở kia xuất hiện thì mới có được Tịnh hảo, cho nên khó.

Giống như ở thế gian, Thiện Trang lấy ví dụ rõ ràng nhất là ở thế gian. Người đi học trình độ Tiến sĩ thì đủ bằng Tiến sĩ, Tiến sĩ này Tiến sĩ kia, đủ các loại Tiến sĩ, nhiều lắm. Tiến sĩ Toán, mà trong đó có Toán kỳ dị, Toán này, Toán kia, Vật lý, Y học, cấp một trời bằng, đủ các ngành. Nhưng số lượng người đó không nhiều so với người đi học Phổ thông Trung học. Người đem bằng Phổ thông Trung học cấp ba ra đầy, bằng Tiểu học, bằng Trung học đầy. Như vậy mặc dù loại bằng đó ít, tức là bằng cấp một, cấp hai, cấp ba, đâu có nhiều loại đâu, có ba loại bằng thôi, nhưng số đông là vô trong đó hết. Còn số kia, mặc dù tên nhiều, nào là Tiến sĩ Toán, Tiến sĩ Vật lý, Tiến sĩ hạt nhân, Tiến sĩ gì đó v.v… đủ các thể loại. Tên thì nhiều nhưng người vô đó ít, không mấy người cầm được [bằng Tiến sĩ] đó. Kiểu vậy đó!

Cũng vậy! Ở trong tâm này, mặc dù mình nói Tâm bất thiện ít, có 12 loại thôi, nhưng thật ra số đông là vô đây, cho nên chúng sanh trong vòng bất thiện nhiều. Còn số 24 [Tâm dục giới Tịnh hảo] tuy là nhiều nhưng thực tế ít người đạt được, chứ không phải là nhiều hơn, rồi lấy số đông đè lên số ít này. Không phải! Loại ít, nhưng trong mỗi loại thì nhiều.

Tại vì điều kiện bất thiện, quý vị thấy hôm bữa mình học, là chỉ cần xuất hiện bốn thằng: Si, Vô tàm, Vô Úy, Phóng dật, là bất thiện rồi đó. Tại vì 13 [Tâm sở Tợ tha] thì 7 [Tâm sở Tợ tha Biến hành] này luôn luôn có, lúc nào cũng có, biến hành mà, tất cả tâm đều có. Còn mấy [Tâm sở Tợ tha biệt cảnh] thì lúc có lúc không. Để bữa sau chúng ta sẽ học kỹ phần này, có bài đó, nhưng bây giờ nhiều quá, sợ rối, chúng ta hiểu tâm này đã.

Tóm lại có 12 Tâm bất thiện, 18 Tâm vô nhân, và 24 Tâm Tịnh hảo. Hôm nay chúng ta cố gắng học 12 Tâm bất thiện này, chắc học được một phần trong 12 [tâm] đó thôi.

a. Tâm bất thiện (thuộc Tâm dục giới):

Thiện Trang sợ mọi người hiểu lầm, ở đây là thuộc Tâm dục giới. Tại vì thuộc Dục giới thì mới bất thiện, chứ lên mấy cõi kia thì không có bất thiện.

Định nghĩa Bất thiện:

+ Bất thiện có 5 nghĩa: 1. Bệnh hoạn; 2. Không tốt đẹp; 3. Không khôn khéo; 4. Có sai lỗi; 5. Tạo nghiệp quả khổ.

Định nghĩa chữ bất thiện có năm nghĩa, chứ không phải mình cứ cho vô một nghĩa. Có khi là tâm bệnh hoạn, tức là tâm không bình thường lắm. Không tốt đẹp hoặc không khôn khéo, tức là mình làm gì đó mà không khôn khéo. Nhiều khi không tạo nghiệp bất thiện, nhưng không khôn khéo. Ví dụ như mình làm hành động đó không mang lại kết quả tốt trong đó, chứ không phải nhân quả gì hết, nhưng không tốt. Ví dụ như mình làm gì cũng ngơ ngơ ngác ngác, thì đó cũng là không khôn khéo, là cũng bất thiện. Có sai lỗi, hay tạo nghiệp quả khổ, thì từ từ chúng ta vào, chúng ta sẽ hiểu.

Ở đây chúng ta phải học kỹ hơn, tại sao bất thiện?

+ Nhân trợ cho bất thiện sanh có 5:

Tức là Tâm bất thiện có nguyên nhân để sanh ra. Bình thường mình học, bất thiện là bất thiện thôi, nhưng mình không biết tại sao. Nhưng học bộ này thì [được học] rất kỹ, nếu là vấn đề bất thiện, thì tại sao có bất thiện, nhân gì tạo ra? Ở đây nói năm nhân, mình phải biết nhân của nó thì mới chặn được chứ. Còn ra bất thiện rồi thì làm sao mình biết được. Nhân thứ nhất là:

1. Không khéo tác ý: Thế nào là không khéo tác ý? Nói vậy thì nhiều người nghe không khéo tác ý là không khéo tác ý [thôi], cũng chả biết không khéo tác ý là gì.

Không khéo tác ý là những cách suy xét nhận định làm cho Tâm bất thiện phát sanh, như là mình nghĩ theo cách tham, sân, si, đó là một cách. Hoặc là không thấy biết được các pháp chỉ là Danh pháp, Sắc pháp, tập hợp Danh sắc. Nói tóm lại không thấy được Khổ Không, Vô thường, Vô ngã, thì đó là không khéo tác ý.

Mình cho nó là ta, cho nó là của ta, là Thường, là Lạc, là Ngã, rồi mình ham thích, mình đắm chấp, đắm nhiễm ở trong đó, tìm cách giữ gìn, ham muốn, bảo vệ v.v… Tóm lại là nằm ở chỗ không khéo tác ý. Không khéo tác ý ở chỗ là không biết các pháp đều là Khổ Không, Vô thường, Vô ngã. Nếu quý vị nhìn thấy tất cả các pháp đều với tâm là nhìn thấy được là Khổ Không, Vô thường, Vô ngã, tức là quý vị đã khéo tác ý.

Cho nên nói như vậy có dễ không quý vị? Không dễ đúng không? Thường đa số mình tác ý, mặc dù học Phật pháp lâu rồi, nhưng mình không khéo tác ý. Mình cho điều gì cũng thường còn, cho nên mình nghĩ cái nhà của mình là còn mãi mãi, ngày nào nó hư một cái thì: Ôi! Sao nhà tôi bị hư v.v… Nhà ở vùng động đất đó bị sập xuống hư mất là bắt đầu khóc, tại vì sao? Vì tiếc! Nhưng nếu một người khéo tác ý thì sao? Họ biết đó là Khổ Không, Vô thường, Vô ngã. Thế gian là vô thường mà!

Cho nên ngày nào đó mất cái gì đó thì cũng không sao, cái điện thoại rớt ở đâu, kiểm tra lại thấy mất rồi. Thì thôi, vô thường, tiếc cũng làm gì nữa, chuyện đã qua rồi. Như vậy gọi là khéo tác ý. Còn không, lúc đó [mình] tiếc, đau khổ, dằn vặt, trách móc, rồi nói thế này thế kia, thì đó là không khéo tác ý. Tức là mình không nhận thấy được Khổ Không, Vô thường, Vô ngã.

Cho nên điều này mình phải học như vậy thì mới hiểu được, mình nắm được điều này. Nên ai nắm pháp thì thường có thể ngăn được điều đầu tiên.

2. Ở chỗ không đáng ở: Là ở những chỗ nhiều sự, khiến cho mình sanh ra tâm tham, tâm sân, tâm si.

Ví dụ như mình ở chỗ nào mà [khiến] tham nhiều, như chỗ đó bán đồ ăn, hoặc toàn quảng cáo xe hơi, nhà lầu, quảng cáo gì đó suốt, mình đi qua đi lại, mình thấy thì mình tham. Hoặc là mình ở với chỗ đó là nơi đấu tranh, ở xóm đó ăn rồi đấu tranh, họ ăn rồi chửi lộn suốt, thì mình làm sao mà thiện cho nổi, nghe hoài cũng khó chịu. Khó chịu là bất thiện rồi, chứ không phải mình theo họ thì mới là bất thiện, mà mình nghe họ, mình kêu ‘chán quá’. Ở Việt Nam có nạn gọi là hát karaoke, họ hát, hát hoài, mình nghe hoài thì mình cũng nhức đầu, chịu không nổi. Đó là Tâm bất thiện.

Như vậy đó là ở nơi không đáng ở. Nhân thứ hai là ở nơi không đáng ở. Có chỗ ăn chơi, đánh bạc, đánh bài, suốt ngày xóm làng đánh bài đánh bạc, mình thích. Ngày nào ra cũng thấy đánh bài tứ sắc, đánh bài tiến lên, ở miền Bắc [gọi là] đánh phỏm gì đó, đánh hoài, hoặc là mình thấy họ đánh cờ riết rồi cuối cùng mình cũng sa vào đó. Hoặc là những nơi ăn chơi, vũ trường v.v… Mình ở chỗ không đáng ở thì cuối cùng khiến cho mình sanh Tâm bất thiện. Như vậy đó là nguyên nhân thứ hai.

Nguyên nhân thứ ba giúp cho sanh Tâm bất thiện là:

3. Thân cận không phải hiền nhân: tức là mình ở gần với những người không phải là hiền nhân, mà mình ở gần người tham, sân, si, [ví dụ như] Tà sư này, Tà sư dạy mình làm những điều sai. Rồi những bạn bè ác dạy mình đi ăn trộm, ăn cắp, rồi những kẻ mưu kế, tráo trở, lừa gạt mình v.v… Ở gần đó thì tự nhiên: Thứ nhất, nếu mình không nhiễm [bởi] họ, thì mình cũng khó chịu, mình cũng sẽ bất an. Bất an cũng là bất thiện rồi, sợ hãi cũng là bất thiện. Cho nên mình ở gần những người đó thì tự nhiên mình bị vậy thôi. Nên mình đổi ngược lại, là phải khéo tác ý, ở chỗ đáng ở, chỗ nào thanh tịnh, chỗ nào tốt thì nên ở, rồi nên thân cận với bậc hiền nhân. Còn đây [thì] ngược lại.

4. Đời trước không tạo nhiều phước: tức là đời trước mình chuyên môn làm những điều bất thiện như bỏn xẻn, v.v… Cho nên đời này không có giàu sang, không sung sướng, mà thiếu thốn, khổ. Và khi đã thiếu thốn, khổ rồi thì không thể ‘một mái nhà tranh, hai trái tim vàng’ được đâu. Mà đời sống phải đầy đủ thì người ta mới sống được. Rồi khi mình nghèo quá thì mình hay nghĩ và hay trách móc, khi kinh tế gia đình khó khăn thì vợ chồng hay cãi nhau.

Tức là những điều bất thiện đó, hoàn cảnh đó là do đời trước mình không tạo nhiều phước, cho nên đời này sanh ra ở chỗ cũng bất như ý, rồi nhà cửa cũng không được tốt đẹp, hư lên hư xuống, [rồi] thiếu gạo, thiếu tiền v.v… Nên thành ra tâm bất thiện sẽ dễ sanh hơn, tức là mình dễ sân, dễ lo lắng, rồi dễ tham, dễ tham là bắt đầu dễ trộm cắp, đủ thứ các kiểu…. Đây là do đời trước. Cho nên những người tốt vì họ toàn thấy hoàn cảnh tốt nên tâm họ vui vẻ, họ lúc nào cũng hoan hỉ. Nhà họ giàu sang rồi đầy đủ thì họ ít có khả năng tạo ra tâm bất thiện. Ít thôi chứ không phải không có, nhiều khi họ vẫn tham, nhưng dù sao cũng đỡ hơn. Đó là điều thứ tư. Cho nên ráng tạo phước thì đỡ hơn, chứ nếu không có phước thì tu cũng khó.

5. Tự lập trường phát triển theo đường lối sai: tức là mình không nương theo kiến thức tiến hóa chân chánh giải thoát cao siêu. Ví dụ như học Phật pháp mà mình cứ hành động và suy xét theo lề lối của mình, mà lề lối đó là ác, xấu. Có những hành vi mà mình cho là bình thường, giống như người ta không tin Phật pháp chẳng hạn, hoặc là người ta không tin nhân quả, không tin đạo đức gì hết, người ta làm theo hướng của người ta.

Ví dụ như người Trung Quốc có câu ‘người không vì mình, trời chu đất diệt’ chẳng hạn, đó là tự mình lập trường phát triển theo đường lối sai. Rồi ví dụ như ‘buôn bán mà chân thật quá thì bị lỗ vốn’, rồi cuối cùng cũng lập ra một lối [sai]. Nhưng rồi quý vị thấy nhân quả, nhiều người sợ hãi, mình buôn bán một hồi rồi cuối cùng buôn bán đâu được nữa, mất uy tín rồi, hàng hóa không xuất khẩu được, sầu riêng thì sợ bị nhúng thuốc, dần dần ở nước ngoài người ta không mua nữa v.v… rồi họ cấm, cuối cùng nhân quả tới.

Đó là mình tự lập trường phát triển theo đường lối sai. Mình nghĩ là được cái trước mắt, nhưng cuối cùng ngay sau đó, đến lúc đủ duyên cho quả thì mình thấy khổ. Khi mình lập trường theo những đường lối sai ấy thì phát triển những tâm bất thiện lên.

Năm yếu tố khiến cho sanh Tâm bất thiện là: (1) Không khéo tác ý; (2) Ở chỗ không đáng ở; (3) Thân cận người không phải là hiền nhân; (4) Đời trước không tạo nhiều phước; và (5) Tự mình lập trường phát triển theo đường lối sai.

Quý vị thấy không? Học bộ này hay lắm! Học kỹ càng lắm! Học tới đâu là chi tiết tới đó, cái gì ra cái đó, rõ ràng thì mình tu mới được. Chứ không, nói bất thiện, bất thiện rồi mình cũng chẳng biết bất thiện là gì, không biết nguyên nhân từ đâu sanh ra bất thiện. Còn đây mình học, mình chặn từ nhân: những gì giúp cho Tâm bất thiện sanh. Tất nhiên có khi do tâm mình xấu sẵn rồi thì không nói, nhưng đây là nói năm [nhân] trợ duyên, trợ thêm để giúp cho Tâm bất thiện dễ sanh.

Như vậy 8+2+2 là 12. Hôm nay chúng ta cố gắng học hết tâm tham này là được rồi. Bây giờ thế nào là tham?

a1. Tâm tham (Lobha mūla Citta)

*Để phân chia tâm chúng ta xét 3 khía cạnh: Cảm thọ, Tà kiến hay không, có phụ trợ hay không.

Tức là bây giờ để xét về chia tâm thì người ta phân ra như thế nào? Ví dụ như chia ở đây là về cảm thọ, có mấy cảm thọ? Có năm cảm thọ. Chúng ta thường hay nói ba cảm thọ là: Thọ lạc, thọ khổ và thọ xả (không lạc không khổ). Nhưng thật ra còn hai thọ nữa, có khi chia ra là thọ hỉ và thọ ưu. Lạc với hỉ ở bên Kinh tạng thì có lúc chia kỹ, có lúc không. Nhưng bên Vi Diệu Pháp hay A Tỳ Đàm phải chia rõ ra, thế nào là hỉ, thế nào là lạc. Đó là yếu tố thứ nhất mình xét trên [cảm thọ] để chia.

Thứ hai là xét trên [khía cạnh có] tà kiến hay không, tức là có tà kiến hay không tà kiến. Và yếu tố thứ ba là có phụ trợ hay không. Ở đây mình xét như thế để tạm chia cái này.

Trong năm thọ thì Tâm tham chỉ có hai thọ: là thọ hỉ và thọ xả. Tại sao lại nói có hai thọ thôi, không phải là năm thọ? Vậy thọ hỉ là gì? Chúng ta tìm hiểu về thọ hỉ.

+Thọ hỉ: Cảm thọ vừa lòng, thích ý. Ví dụ như quý vị được tặng chiếc điện thoại, mình cảm thấy vừa lòng quá, chiếc điện thoại này phù hợp với tôi quá. Hoặc là mình đi mua một cái áo, thấy cái áo đó vừa với tôi quá, áo này màu đẹp quá, hợp [với tôi quá], v.v… Đó là cảm thọ vừa lòng thích ý, đó là thọ hỉ.

+Thọ xả: Cảm thọ trung bình, bình thản. Tức là hơi trơ trơ chút. Thiện Trang hay lấy ví dụ giống như ăn món ăn, ngày nào mẹ cũng dọn món ăn đó, thì bữa đầu ăn ngon, vì lâu lâu về quê thăm mẹ, cho nên mẹ nấu cho bữa ăn ngon. Nhưng ngày hôm sau mẹ nấu nữa, nấu nữa, bữa sau khỏi cần hỏi cũng biết, đến giờ ăn là ăn món đó, và món đó cảm thận như thế nào thì mình cũng biết. Cũng ngon, nhưng trơ trơ thôi, bình thản thôi. Như vậy gọi là cảm thọ trung bình, bình thản.

Còn bây giờ thọ lạc và thọ hỉ thì trong A Tỳ Đàm lúc trước Thiện Trang đã chia sẻ rồi, [giờ] nhắc lại là quý vị nhớ thôi. Lấy ví dụ này là rõ nhất: Một người đi đường khát nước, hỏi người đi ngược đường lại. Tức là mình thì đi bộ từ dưới này lên, người kia thì đi từ trên đi xuống. Bây giờ mình đang khát nước lắm, muốn uống nước mà không có quán nước nào hết, mới gặp người kia đi bộ xuống, mình kêu: “Anh ơi! Ở đằng trước có quán nào bán nước hay không? Hay có nước hay không?” Người đó nói là: “Đằng trước cách đây khoảng một cây số nữa thôi, hay nửa cây số nữa thôi, hay mấy trăm mét nữa thôi có một quán bên phải bán nước”. Thì ngay lúc đó mình thấy vui mừng liền, tâm đó là Tâm hỉ, thọ hỉ. Hỉ là mình cảm thấy vừa lòng, thích ý, [vì] là có quán nước đằng trước. Rồi khi mình tới đó mua chai nước, uống vô, lúc đang uống nước đó mình cảm thấy đã, thì đó là thọ lạc. Quý vị hiểu không ạ? Lạc và hỉ phân biệt như thế, đó là cách phân biệt trong A Tỳ Đàm.

Còn thọ ưu là gì? Ưu là sầu khổ, cảm thấy sầu khổ thì là thọ ưu. Thọ khổ thì nặng hơn thọ ưu. Thọ ưu là mới hơi lo lắng, ví dụ như lo lắng có chuyện gì đó thì thọ ưu, còn thọ khổ là chạm vào người rồi. Ví dụ như lúc đó mình tới đó uống nước, nhưng người ta đưa nước gì đó mình không biết, giả sử mình thấy nước đó mình cầm, uống vô thấy nước nóng quá: Ôi! Nóng quá, nóng quá! Đó là thọ khổ. Còn thọ ưu là chưa cầm, nhưng nghĩ chắc nước này nóng quá, uống chưa được đâu, thì đó là đang lo, đang lo đó là thọ ưu.

Quý vị thấy năm thọ rõ ràng như vậy. Tức là hỉ và ưu thì giống như chưa chạm cảnh, mà mới tác trong tâm thôi. Còn [thọ khổ] đã chạm vào cơ thể mình rồi, phải sự có tiếp xúc. Đó là một cách giải thích, chúng ta hiểu được rồi đúng không?

Ở đây tâm tham chỉ có hai thọ: là thọ hỉ và thọ xả thôi, chứ không có thọ khác. Vì sao? [Vì] đang tham mà, hoặc là vừa lòng và thích ý, hoặc là mình thấy trơ trơ ra thôi, chứ làm gì có mấy [thọ] kia. Quý vị suy xét lại coi, thọ lạc thì không có rồi đúng không? Thọ lạc là mình tiếp xúc vào, còn đây thì không, [cho nên] không phải. Thọ khổ thì không có, thọ khổ làm gì có tham được, thọ khổ thuộc về sân chứ không thuộc về tham. Cho nên hai thọ này khác. Như vậy chúng ta hiểu được hai thọ này.

Bây giờ tới Tà kiến. Một tâm tham đôi khi hợp với Tà kiến, tức là tương ưng với Tà kiến, hay thích nghi với Tà kiến, hay là đi cùng [với Tà kiến]. Thật ra ngôn ngữ chính xác là đi cùng với Tà kiến). Tà kiến là gì?

+Tà kiến: Thấy sai về nghiệp và quả của nghiệp, cho rằng không tồn tại. Giống như những người tà kiến, chúng ta hay nói người tà kiến, người ta nặng nề lắm. Thật ra đơn giản thôi, có khi mình cũng tà kiến nữa. Ví dụ có khi mình làm việc gì đó, mình kêu: “Chắc chưa sao đâu, nhân quả gì đâu, chưa thấy đâu hết”. Hoặc là mình không có quan niệm về nhân quả gì hết, mình kêu: “Ôi, làm những việc này có gì đâu” v.v… Những quan niệm về nghiệp, quả của nghiệp, khi mình không có quan niệm đó thì gọi là Tà kiến, nói đơn giản như vậy. Không có quan niệm về nghiệp và nghiệp quả trong việc đó, cho là không có, không tồn tại, thì đó là Tà kiến.

+Ly tà kiến: Có nhận thức về nghiệp và quả của nghiệp. Khi mình làm việc gì đó mà quý vị chỉ có một trong hai trường hợp này thôi, [đó là]: Tà kiến thì không có Ly tà kiến, mà Ly tà kiến thì không có Tà kiến, vậy thôi!

Thứ ba là xét về yếu tố Vô trợ hay Hữu trợ. Vô trợ tức là không có trợ giúp gì thêm.

+Vô trợ: Tự phát, không dẫn dắt, không trợ giúp.

+Hữu trợ: Có dẫn dắt, có trợ giúp bởi người hay chính mình.

Lấy ví dụ này để quý vị hiểu hơn. Ví dụ như mình tới [cửa hàng], mình nhìn thấy chiếc điện thoại Iphone 16 mới ra, mình thấy thích chiếc điện thoại đó thì là tâm tham đúng không? Mình kêu có tiền [nên] bỏ ra mua liền, mua ngay lập tức. Đó là tự phát, không cần ai dẫn dắt, không gì hết, thấy đẹp, thích là mua liền thôi, không cần suy nghĩ. Đó là không có trợ [Vô trợ].

Nhưng bắt đầu vô tới đó, thấy chiếc điện thoại cũng thích lắm, điện thoại Iphone 16 màu đúng ưng ý, rồi kích thước [ưng ý]… thích lắm! Nhưng nghĩ kỹ lại là không nên mua, mua là tham đó, hoặc mua thì không có tiền, v.v… Suy nghĩ đi, suy nghĩ lại để coi có nên mua hay không đã. Suy nghĩ một hồi rồi mới mua, thì đó gọi là có trợ.

Trợ là do mình suy nghĩ, suy xét một hồi rồi mới quyết định, trợ đó là tự mình trợ. Và còn một trường hợp trợ nữa, là người khác trợ. Ví dụ như tới đó, mình cũng chưa muốn mua, nhưng người bán hàng cứ nói: Mua đi anh, mua đi chị, chiếc điện thoại này mới ra, có gì đó mới [hay] hấp dẫn gì đó, v.v… Họ giới thiệu một hồi [là] mình mua. Đó gọi là có trợ (Hữu trợ). Quý vị hiểu như vậy!

Trên phương diện xét chia Tâm tham [gồm] ba khía cạnh này. Về cảm thọ là thọ hỉ hay thọ xả; Về Tà kiến hay không Tà kiến (rời Tà kiến); Có Vô trợ hay Hữu trợ; mà mình chia ra thành 8 tâm tham. Ai học quy tắc toán nhân ở lớp 11 thì có 8 trường hợp. 8 trường hợp này thì Thiện Trang kể hết ở đây rồi, nhưng chắc nhiều người đọc vô đây thấy choáng. Cho nên Thiện Trang xin phép để bảng này, viết chậm chậm cho quý vị đỡ choáng.

Tâm tham: Thứ nhất về thọ, thì chúng ta có hai thọ. Đầu tiên mình cứ cho thọ hỉ trước, Tâm tham thọ hỉ. Tiếp theo là xét về hợp tác, tức là có Tà kiến hay không Tà kiến. Bây giờ có hợp tà (là hợp tà kiến), có khi người ta chỉ nói hợp tà thôi. Và cuối cùng là không có trợ, thì người ta nói là vô trợ. Thì ra một trường hợp, một tâm gọi là: Tâm tham thọ hỉ, hợp tà, vô trợ. Người ta đọc ngắn vậy đó, còn mình đọc dài hơn là: Tâm tham thọ hỉ, hợp tà kiến, vô trợ. Thật ra người ta đọc là ‘hợp tà’ thôi. Đó [là] quý vị được một loại tâm.

Tiếp tục về Tâm tham, từ từ chút nữa lấy ví dụ nha, để mình làm xong bảng này đã. Tâm tham thọ hỉ, hợp tà (hợp tà kiến, kết hợp với tà kiến) và có trợ, là hai trường hợp. Ai không học Toán thì cũng biết được điều này đúng không? Hết đổi cột cuối rồi, bây giờ mình đổi cột giữa, đó là Tâm tham thọ hỉ, ly tà (ly tà kiến), vô trợ. [Tiếp theo] là Tâm tham thọ hỉ, ly tà, hữu trợ (có trợ), (mình đánh chữ ‘hữu’ đi cho quen), là thành bốn trường hợp rồi, gọi là bốn Tâm tham.

Thiện Trang đã viết được tới cột: Tâm tham thọ hỉ, ly tà (ly tà kiến), hữu trợ rồi. Tương tự như vậy, bây giờ là bốn trường hợp còn lại, thì mình đổi thành thọ xả. Cũng vậy, Tâm tham thọ xả, hợp tà kiến, vô trợ; Tâm tham thọ xả, hợp tà, hữu trợ. Tại vì có trường hợp như vậy, chút nữa chúng ta lấy ví dụ thì sẽ dễ hơn. Bây giờ còn hai trường hợp nữa [là] đổi dòng giữa: Tâm tham thọ xả, ly tà (rời khỏi tà kiến), vô trợ. Và cuối cùng là Tâm tham thọ xả, ly tà, hữu trợ. Như vậy là mình đủ 8 tâm. Cho nên ở đây viết như vậy thì mình đọc dễ hiểu, chứ còn không thì khó quá, nên mình dùng cách này.

Ở đây có sách dùng chữ ‘câu hành với hỉ, xả’. #Câu hành: tức là đi cùng, đi cùng với hỉ, xả; hoặc là tương ưng với tà kiến hay là bất tương ưng với tà kiến. Cách đó chính xác hơn, nhưng khó đọc quá, cho nên ở đây dùng chữ cho ngắn là Tâm tham thọ hỉ, hợp tà, vô trợ. Tâm tham thọ hỉ, ly tà, vô trợ, v.v… Cứ đọc như vậy cho dễ hơn.

Và như vậy có 8 tâm, bây giờ chúng ta lấy từng ví dụ cho quý vị dễ nắm. Quý vị có nắm được không ạ?

Ví dụ:

1. Tâm tham thọ hỉ, hợp tà [kiến], vô trợ. Tức là mình phải cho một ví dụ làm sao mà tâm đó là tâm tham, mà người ta thọ là thọ hỉ và hợp tà kiến (đi cùng với tà kiến), và không có sự trợ của mình hay trợ của người khác.

Bây giờ mình cho ví dụ đơn giản như thế này: "Một người thưởng thức món bánh ngọt mà không hề quan tâm tới nghiệp". Tức là họ thấy bánh ngọt, họ ăn và thưởng thức thế thôi. Khi ăn thì tất nhiên là thọ lạc đúng không? Nhưng lúc mình đang ăn thì mình không có [nhận ra], thường mình dừng thì mình mới có [cảm nhận]. Thực ra trong tâm chuyển nhanh lắm, lúc mình cảm nhận được ngon thì đó gọi là thọ hỉ. Còn sự tiếp xúc lúc đó là thọ lạc rồi, nhưng đây là thọ hỉ, là mình cảm thấy bánh ngọt này ngon quá. Và lúc đó mình cũng chẳng quan tâm gì đến nghiệp hết. Nghiệp gì đâu? Không quan tâm! Đó là hợp với tà kiến. Tại vì mình đâu có quan tâm đâu. Rồi lúc đó có cần yếu tố nào giúp đỡ không? Có ai suy xét là ăn hay không ăn đâu, không có! Cho nên là vô trợ.

Quý vị hiểu ví dụ đó không ạ? Một người ăn cái bánh ngọt, thưởng thức món bánh ngọt cảm thấy ngon, và không hề quan tâm tới nghiệp gì cả. Đó là Tâm tham thọ hỉ, hợp tà, vô trợ.

Thêm một ví dụ nữa cho quý vị dễ hiểu: "Có một thanh niên trẻ, say xưa ngắm một chiếc xe mới mà không hề quan tâm tới nghiệp". Tức là mới mua chiếc xe mới về, hoặc là ông già mới mua xe mới về, nên cậu thanh niên trẻ nhìn ngắm chiếc xe đó, thấy đã, thấy thích. Đó là thọ hỉ. Và người đó không nghĩ tới nghiệp, không quan tâm tới nghiệp là nghiệp thiện hay nghiệp ác gì hết, chả có nghiệp luân hồi gì đó, chẳng quan tâm. Cho nên đó là gọi là hợp với tà kiến. Và là vô trợ, tại vì đâu có yếu tố gì đâu.

Chúng ta hiểu được rồi đúng không? Đó là trường hợp thứ nhất, ví dụ đầu tiên cho trường hợp Tâm tham thọ hỉ, hợp tà kiến, vô trợ.

2. Tâm tham thọ hỉ, hợp tà, hữu trợ:

Bây giờ mình lấy [ví dụ về] Tâm tham thọ hỉ, hợp tà, hữu trợ, tức là chỉ khác một điều là có trợ giúp thêm thôi. Ví dụ như "một người, sau khi được người bạn dắt dẫn, khiến coi một bộ phim một cách thích thú, mà không hề quan tâm tới nghiệp". Tức là người đó mới đầu không phải là họ chủ động xem phim, mà do có người bạn dắt dẫn để xem phim, và khi xem thì xem rất thích thú. Vậy thì tâm đó là tâm gì? Là thọ hỉ đúng không? Và do họ không quan niệm đến nghiệp gì hết, cho nên là hợp tà kiến. Và do có người giúp đỡ nên họ mới coi bộ phim đó, nên gọi là hữu trợ. [Như vậy] là rõ ràng rồi.

Ví dụ thứ hai là "một người ăn món thịt bò với tâm thích thú nhờ sự khích lệ của người bạn, dù ban đầu họ không có định ăn; và người này cũng không có quan niệm về nghiệp". Có nghĩa là bây giờ đi vô quán ăn, mình nhắm là mình ăn món khác, nhưng tại vì có người bạn nói món thịt bò này ngon lắm v.v... và người này cũng chả quan niệm về nghiệp, nên ờ thì ăn vậy. Người kia khích lệ, khuyến khích, khuyến dụ gì đó, cho nên ăn. Và khi ăn món đó thì họ thấy ngon, họ nhắm là họ thích thú với món thịt bò đó, nghe nói ngon cho nên họ thích. Đó gọi là Tâm tham (vì thích mà, nên tham), thọ hỉ, vì không có quan niệm về nghiệp cho nên là hợp tà kiến, và có người hỗ trợ giúp đỡ cho nên gọi là hữu trợ.

3. Tâm tham thọ Hỉ, ly tà kiến, vô trợ:

Bây giờ là ly tà kiến, là rời khỏi tà kiến. Ví dụ "có một người Phật tử, giả sử là người Phật tử nữ, mặc một cái áo mới, cô ta cảnh giác rằng sự thích thú với chiếc áo này làm dấy lên tâm tham của mình". Tức là mình là Phật tử thật sự, mình mặc cái áo mới, mình thích, nhưng lúc đó nghĩ rằng sự thích thú này làm dấy lên tâm tham của mình. Cô ta nhận định như vậy.

Đầu tiên, tâm mà thích mặc áo mới là đã tham rồi phải không? Nhưng [do] cổ có học về nghiệp, nên kêu tham là đọa lạc đó, tham là coi chừng đọa. Cô ta [nhận định] mặc áo mà có sự thích thú này là tâm không tốt, cho nên cô ta gọi là ly tà kiến, là rời khỏi tà kiến. Nhưng quý vị thấy việc làm đó rõ ràng cũng không có yếu tố suy xét, không có ai tác động gì v.v... cho nên không có trợ, gọi là vô trợ.

Một ví dụ khác: "Một thanh niên uống một ly nước ngọt với sự thích thú, và suy nghĩ rằng mình không phạm giới gì với việc uống này". Chúng ta hay là Phật tử, mình nghĩ là người này có học. Giống như chúng ta có học [nên] chúng ta biết là uống ly nước ngọt này, nghĩ rằng là mình thích thôi chứ đâu có phạm giới gì đâu. Khi uống với tâm thích như vậy, đó là tâm tham, thích thú là tham. Uống thấy ngon mà, uống với sự yêu thích, thì ngon đó là thọ hỉ. Và lúc đó anh ta có quan niệm về Phật pháp, cho nên ly tà kiến. [Anh ta] nghĩ là uống nước ngọt này chẳng phạm giới gì đâu, nghĩ không phạm giới, [nên là ly tà]. Và không có trợ. Lý do không trợ là vì sao? Đơn giản là bởi vì anh ta đâu có cần phải suy nghĩ, suy xét gì đâu, đâu có ai khiến đâu.

Đó là trường hợp thứ ba rồi, quý vị hiểu không ạ? Chắc là hiểu!

4. Tâm tham thọ hỉ, ly tà kiến, hữu trợ:

Bây giờ mình lấy ví dụ là "một chú Phật tử có sự cảnh giác về nghiệp và quả của nghiệp, nhưng chú đấy chiều theo sự yêu cầu của sếp nên hát karaoke, hát bài hát hiện đại một cách thích thú". Tức là bây giờ một người Phật tử thì tất nhiên là biết về nghiệp và quả của nghiệp, biết việc hát karaoke là không tốt. Nhưng bây giờ đi với sếp thì [phải] hát, và khi hát thì lại hát một cách thích thú. Và nghĩ rằng việc hát này tạo nghiệp, nhưng tôi đang hát hay quá thì cứ hát thôi, cứ vậy đó, đang thích mà! Đầu tiên là tâm tham, tham hát, hát một cách thích thú mà. Mới đầu thì chưa, nhưng bây giờ vô hát thật là thích, như vậy là tâm tham, và thích rồi thì thọ hỉ. Lúc đó cũng có cảnh giác nghiệp chứ, nhưng thôi, đang hát hay rồi nên cứ hát, đó là ly tà kiến. Và có trợ. Thật ra mới đầu chắc cũng không có định hát đâu, nhưng do sếp nói quá, hát đi hát đi, rồi cuối cùng hát luôn. Đó là có trợ, hữu trợ là như vậy.

Chúng ta lấy ví dụ khác, ví dụ thứ hai về phần này. Đó là "một người Phật tử nghe bài nhạc hay, dù biết rằng việc nghe nhạc có thể khiến mất định, chìm trong luân hồi. Nhưng vì đang làm việc ở quán cà phê, lúc đầu thì cũng đắn đo, cố đừng nghe, nhưng một hồi rồi cũng nghe luôn, bài hát hay quá thôi cứ nghe đi".

Trường hợp này cũng vậy, tức là lúc đầu thì mình không có định nghe, mình đã cố tình không nghe rồi, nhưng bài hát này ưa thích quá, hấp dẫn, đang ngồi trong quá cà phê mà. Cũng biết là nghe nhạc thì khiến mất định đó, chìm trong luân hồi đó, nhưng thôi, cứ nghe đi, đang hay quá. Cho nên bằng Tâm tham thọ Hỉ và lúc đó có tà kiến hay không? Không có tà kiến. Bởi vì biết rõ là việc này là việc không tốt, cũng đắn đo, nhưng xong rồi cũng có nghe.

Chính vì điểm này mà ngài Na Tiên mới nói là việc làm ác của người biết nhân quả với người không biết nhân quả, thì ai có nghiệp nặng hơn? Người không biết nhân quả nghiệp nặng hơn. Tại vì sao? Tại vì người ta không có đắn đo, không có suy xét trong đó, đó là hợp tà kiến rồi. Còn người kia dù sao cũng học Phật pháp, tuy mình đang làm sai nhưng quý vị cũng có sự xét trong đó, cho nên tạo ra tâm ly tà. Tuy tâm tham nhưng cũng ly tà.

Quý vị thấy không ạ? Sân mai mốt cũng vậy, Si cũng vậy, cho nên là khác nhau đó. Mình tưởng là giống nhau, hai người cũng vậy thôi. Nhưng không phải! Người học Phật pháp, người ta biết mình đang sai, nhưng vì mình không chống lại nổi thôi, vì niềm đam mê thôi. Một hồi rồi cũng chạy vô đó, thì cũng vậy thôi, nhưng đỡ hơn, đỡ hơn ở chỗ là ly tà. Cho nên điều đó tốt chứ quý vị! Mai mốt mình mới biết là tâm Tam nhân, Nhị nhân, tâm Vô nhân khác nhau trong từng suy nghĩ, từng chút xíu vậy đó. Cho nên ai không tu được, chưa hành được, nhưng nghe pháp cũng đỡ đúng không? Có nhận thức thì cũng đỡ hơn. Từ đó tâm mình tạo cũng khác nhau so với người không biết gì, cho dù mình làm chưa được. Bị bị lôi kéo dữ quá, nhưng vẫn tốt hơn là không biết gì.

5. Tâm tham thọ xả, hợp tà kiến, vô trợ:

Bây giờ tới thọ xả, nãy giờ vui hết rồi, bây giờ là thọ xả. Lấy ví dụ là "có một đứa bé ăn cơm trắng với những thức ăn khác mà không hề thưởng thức, vì chỉ ăn qua bữa thôi, vì món này ăn hàng ngày rồi, và cũng không có hiểu biết gì về nghiệp". Giống như đứa con trai của quý vị đi, ngày nào nó cũng ăn cơm, nó kêu: Thôi thì ăn cho qua bữa. Và nó không hề thưởng thức món ăn này, mà chỉ ăn thôi, ăn cho lớn thôi, nó cứ ăn như vậy. Và nó cũng chẳng biết gì về nghiệp hết.

Như vậy chúng ta xét về ba phương diện: Đầu tiên là nó ăn, tất nhiên là khi ăn cơm thì nó vẫn có ham thích muốn ăn chứ, nhưng nó có cảm thọ là thọ xả. Bởi vì nó trơ trơ rồi, không có hứng thú như lúc trước ăn nữa, bởi vì ngày nào mẹ nó cũng nấu món đó. Thứ hai là nó cũng không có hiểu biết về nghiệp, không hiểu biết về nghiệp tức là hợp tà kiến. Nó không biết về nghiệp và quả của nghiệp, nó đâu có học giáo pháp đâu mà biết. Thứ ba là cũng đâu có ai thúc ép nó, hoặc nó đâu có suy nghĩ gì đâu, nên là vô trợ. Cho nên là Tâm tham thọ xả, hợp tà kiến, vô trợ.

Nếu quý vị không hiểu lắm thì chúng ta lấy thêm một ví dụ nữa. "Có một người Phật tử cũng có hứng thú nghe bài nhạc trong quán cà phê, nhưng nghe cảm thấy bài đó bình thường, chẳng thấy hay gì hết". Tức là họ cũng thích nghe nhạc, đầu tiên là tham nghe đó, nhưng sau đó họ nghe bài hát đó mà có cảm giác bình thường. Đó là Tâm tham thọ xả. Chúng ta đang lấy ví dụ về hợp tà kiến, nên người đó không có suy nghĩ gì về nhân quả hết, và họ cứ nghe thôi. Đó gọi là Tâm tham thọ xả, bởi vì họ cảm thấy bài nhạc đó bình thường, không có hấp dẫn lôi cuốn, như vậy đó gọi là thọ xả. Rồi do không suy nghĩ về nghiệp, quên mất nghiệp là gì hết rồi. Mặc dù là Phật tử, nhưng lúc đó chẳng nhớ gì về nghiệp hết, cho nên gọi là hợp tà kiến. Và không có ai tác động hay tự mình suy nghĩ, đắn đo đi đắn đo lại mà nghe. Đó là vô trợ.

6. Tâm tham thọ xả, hợp tà kiến, hữu trợ:

Cũng tương tự như thế, nhưng có trợ giúp thôi. Ví dụ như "một bà mẹ trân quý chiếc điện thoại mới sau khi được con trai bà mua về tặng, và được giải thích về chiếc điện thoại đó mới, nhưng bà chỉ cảm nhận thấy bình thường và không hiểu biết gì về nghiệp".

Ví dụ này hơi dài, chúng ta nghe cho kỹ. Một bà mẹ được đứa con tặng cho điện thoại mới, sau khi nghe đứa con mình giải thích thì bả cũng cảm thấy trân quý cái điện thoại đó lắm. Mới đầu thì chắc bả cũng chẳng có trân quý gì đâu, điện thoại nào cũng như nhau, chắc như điện thoại cũ. Nhưng bà nghe đứa con trai mình giải thích là điện thoại này tốt lắm, thế này thế kia, thì bả cũng cũng thấy trân quý, nhưng bà cảm thấy bình thường. Bởi vì thật ra cái điện thoại này cũng chả có tác dụng gì đối với mình lắm, chỉ có trân quý thôi, thích thích một chút thôi, thì là tham, gọi là Tâm tham thọ xả. Và do bà cũng chả biết gì nghiệp, cho nên gọi là hợp tà kiến. Bà có được thái độ đó là do người con trai giải thích, cho nên gọi là hữu trợ.

Tóm lại mình không cần nhớ nhiều lắm, mình đọc ra thì có nhiều trường hợp, nhưng mình chỉ cần nhớ là mình xét trên ba điều: Một, đó là thọ gì, thọ hỉ hay thọ xả? Hai là hợp tà kiến hay không hợp tà kiến. Và thứ ba là có trợ hay không có trợ (là hữu trợ hay vô trợ). Vậy thôi! Nhớ vậy thì dễ hơn! Chứ còn bây giờ nhiều khi đọc tám trường hợp thì thấy choáng quá. Đó là trường hợp thứ sáu, chúng ta lấy một ví dụ thôi.

7. Tâm tham thọ xả, ly tà kiến, vô trợ:

Ví dụ "một chú Phật tử có hiểu biết về nghiệp và uống cà phê vì thích hương vị. [Nhưng] lúc đó cảm thấy bình thường [và thấy] cà phê này cũng không có gì đặc biệt, không thấy ngon gì, vì uống hoài, ngày nào cũng uống mà". Tức là chú Phật tử [đó] cũng có quan điểm hiểu biết về nghiệp, và lúc đó uống cà phê thì vẫn đang nghĩ về nghiệp, thích hương vị cà phê nhưng cảm thấy bình thường vì uống hoài. Vậy đó là [tâm] gì?

Thứ nhất là xét về tâm, tâm thích và tham rồi. Và uống cảm thấy bình thường thì là Tâm tham thọ xả. Và có hiểu biết về nghiệp thì gọi là ly tà kiến. Cuối cùng là không có tác nhân nào [như] suy nghĩ gì hay hỗ trợ thêm, cho nên là vô trợ.

8. Tâm tham thọ xả, ly tà kiến, hữu trợ:

Ví dụ "một cô Phật tử có hiểu biết về nghiệp, nhưng sau nhiều lần bị thuyết phục bởi cô bạn nữ bán xe ô tô, nên cô đã miễn cưỡng mua chiếc xe mới, vì cũng có thích".

Bây giờ mình có trường hợp rất thực tế, tức là mình thì có hiểu biết về nghiệp, suy xét đàng hoàng. Rồi lúc mua thì bị cô bạn bán xe hơi (xe ô tô) nói một hồi thì mình cũng hơi thích, đó là miễn cưỡng mua chiếc xe đó. Như vậy mua vì sự thích, nên thích đó chính là tâm tham. Bây giờ xét theo thọ thì lúc này là thọ xả, vì thật ra cô ấy cũng miễn cưỡng [mua] thôi, chứ không phải là quyết liệt hấp dẫn lắm. Mua chiếc xe nhưng cảm thấy miễn cưỡng thôi, đâu có hoàn toàn vui 100% được. Cho nên [đó] là thọ xả. Và lúc đó tất nhiên là ly tà kiến, vì cổ có quan niệm về nghiệp. Và xét trường hợp này là có tác động của cô bạn, nên gọi là hữu trợ.

Đó là tám trường hợp, quý vị nắm được tám trường hợp này là được. Tóm lại, để nhớ điều này thì quý vị nhớ ba trường hợp: là cảm giác thọ (thọ hỉ hay thọ xả); rồi xét về trường hợp là hợp với tà kiến hay không tà kiến; và tác động có trợ hay không có trợ thôi. Nhớ vậy! Không cần hiểu máy móc đâu. Chỉ cần hiểu như vậy là được, bữa sau mình nói lại là được.

+Nhân trợ cho tham có 4: Tức là tại sao tham? Có 4 nhân để tạo ra tâm tham.

1. Tái tục bằng nghiệp có đi kèm với tham: có nghĩa là mình đi đầu thai (tái tục tức là đầu thai lại), giống như mình ở cõi Người, đời trước mình đi đầu thai, đầu thai bằng nghiệp đi kèm với tham. Tức là nghiệp nhân đời trước, lúc đó mình do tâm tham phát sanh trước, nên điều đó để lại nghiệp ấy, như là người mình tạo phước và mong hưởng phước ở trong đời hoặc muốn sanh về cõi ưa thích. Như vậy do điều đó mà tạo ra tâm.

Giống như đời trước mình tham, rồi đời này tham tiếp, giống như vậy đó. Tức là do đời trước mình tạo ra tâm tham rồi, cuối cùng tâm đó giúp mình đi đầu thai, đi chung. Nghiệp của mình là nghiệp đi đầu thai [bằng tâm] tham, nên bây giờ dễ cho mình tham tiếp. Cho nên nhiều người tại sao có sở thích gì đó v.v…. thì thường là vậy! Có ba điều: là Khuynh hướng tâm lý, tiền nghiệp và môi trường sống tạo nên những điều đó cho mình. Chúng ta đã học hết rồi.

2. Đời kế trước đa tham: tức là đời trước tham nhiều quá, đời kế là đời gần mình nhất [mà] tham nhiều thì đời này còn tham, giống như có trớn có đà. Đời trước mình sống trong cảnh dục, hưởng thụ quen rồi, đó là mình quá quen ở trong cảnh hưởng Ngũ dục, cho nên đời này gặp Sáu dục (Lục dục) thì mình cũng thích như vậy, y chang, phát tâm tham tiếp, nên điều đó khiến mình dễ tham. Điều này là do đời trước rồi nên mình không có cách nào, [nên] cũng khó thay đổi. Nhưng mình cố gắng thay đổi từ đời này để đời sau khỏi bị.

3. Gặp cảnh tốt: tức là mình thấy sắc tốt, nghe tiếng tốt, cho đến gặp những điều gì đó tốt thì tham, chứ không tốt thì [sẽ] không tham. Giống như mình đi, thấy cảnh đẹp thì mình tham, mình thích đẹp. Mình nghe âm thanh hay, mình thích nghe thì mình mới tham. Mình ngửi mùi hương thơm thì mình mới thích, [mới] tham chứ. Như vậy gọi là gặp cảnh tốt.

4. Gặp cảnh hay vật ưu thích: ở trên là tốt, còn ở đây là thích, thích thì khỏi phải nói rồi. Thích thì chưa hẳn là tốt, nhưng mình thích. Ví dụ như mình khoái món ăn đó, món đó thật ra đối với người ta thì không phải ngon, tốt gì, nhưng đối với mình thì rất thích. Ví dụ như người thích uống rượu, rượu đâu có ngon gì đâu, nhưng người ta thích. Cho nên người ta thấy rượu là người ta ưa, muốn uống, là người ta khởi tham rồi. Hoặc là có người rất sợ uống nước ngọt có ga thì họ đâu thích đâu, cho nên họ nhìn thấy nước đó là họ không thích rồi, thì họ đâu có tham. Nhưng mình thích nước ngọt có ga đó, [ví dụ] như Coca, mình nhìn thấy là thích uống, nên mình khởi tâm tham.

Mình học kĩ như vậy, mình mới biết nhân trợ cho tham là có bốn [điều]. Hai điều trên đã là đời trước rồi, còn điều dưới này thì cố gắng, cảnh vừa vừa thôi, đừng có tốt [quá], cái nào mà mình thích thì né né bớt cho đỡ tham.

+ Nhân trợ sanh cho hỉ cũng có bốn: Mình học tới hỉ, xả, tà với vô tà, rồi vô trợ với hữu trợ, mình học từng cái. Tham thì tránh từ đầu. Còn bây giờ là Hỉ, Hỉ cũng là nguyên nhân gây cho có thể tham. Tâm tham thọ hỉ.

1. Tái tục bằng tâm thọ hỉ: điều này mình nói hơi sâu một chút mới được, chứ nói sơ sơ thì không được. Tức là bốn Tâm đại quả thọ hỉ trong 24 Tâm dục giới Tịnh hảo. Trong Tâm dục giới chúng ta đang học thì có 12 Tâm bất thiện, 18 Tâm vô nhân và 24 tâm [dục giới Tịnh hảo], là 54 tâm Dục giới. Trong đó, khi mình tạo tâm thiện thì có bốn Tâm đại quả thọ hỉ trong 24 Tâm dục giới Tịnh hảo (điều này học hơi sâu) và bốn Tâm sắc giới thành hỉ (tức là thọ hỉ) thì sẽ tạo ra tâm đi đầu thai hay là tâm tái sanh (trong ngôn ngữ A Tỳ Đàm là tái tục) bằng tâm thọ hỉ. Tức là có bốn tâm ở Dục giới và bốn tâm ở Sắc giới mà tạo ra, khiến cho mình đi đầu thai, dễ gây cho mình thọ hỉ.

Cho nên có những người dễ vui, lúc nào cũng vui, thật ra là do họ tạo được bốn Tâm đại quả thọ hỉ này, nếu đời trước họ ở Dục giới, hoặc [đời] trước họ ở Sắc giới, thì họ cũng có bốn tâm. Bốn Tâm sắc giới, trong Sắc giới nếu chia ra thì có bao nhiêu tâm? Theo Kinh tạng là 4 [tầng Thiền], nhưng chúng ta đang học Vi diệu pháp là 5 tầng Thiền. Trừ Ngũ thiền là tâm thọ xả ra thì 4 tầng Thiền còn lại, quý vị thấy là một trạng thái hỉ lạc do Định sanh, do ly dục sanh, đó là thọ hỉ. Tâm đó sẽ tạo ra [khiến] đời này mình vui. Ví dụ như quý vị ở cõi Thiền xuống đây, thì thường là vui vẻ lắm. Còn mặt mình lúc nào [cũng] nhăn nhăn là biết rồi đó, là mình biết mình không phải tự tại đi đầu thai bằng tâm này, thì quý vị hiểu rất rõ như vậy.

Ở đây sẵn Thiện Trang nói về việc đi đầu thai, thì chúng ta phải hiểu về tâm. Tức là cứ mỗi trong một sát na tâm tốt lành hay bất thiện, thì ngay khi đó sẽ tạo ra hai thứ hậu quả: Một là Tâm đầu thai (hay gọi là Tâm tái tục) và năm tâm đón nhận cảnh vật chất. Quý vị nhớ mỗi sát na tâm dù thiện hay là bất thiện, thì tạo ra hai [tâm]: Một là tạo ra một tâm để đi đầu thai và năm tâm đón nhận cảnh vật chất.

Ví dụ chúng ta vừa khởi lên ý niệm thiện ác gì đó, thì kết một Tâm đầu thai, và khi nào đủ duyên [thì] tâm đó sẽ khiến cho mình đi đầu thai, và năm tâm đón nhận cảnh vật chất để nhận diện được hình tượng lúc đó. Lúc đó quý vị phải biết ứng biến như thế nào, xử lý thế nào, chứ không phải chỉ như vậy không. Ví dụ mình thấy cái đèn này, mình cảm thấy khó chịu, nóng quá, thì khi đó mình tạo ra tâm bất thiện, tâm sân. Tâm đầu thai mà là tâm sân thì mệt rồi đó. Lúc nào mà đầu thai bằng tâm đó là khổ, nhưng không biết lúc nào nha.

Thứ hai nữa là mình xử lý những tâm đón cảnh, nhận cảnh. [Ví dụ] cảnh này đang nóng quá thì ta giảm bớt ánh sáng, tắt đèn đi v.v… ta đem quạt [ra dùng]... đó là những tâm [đón cảnh]. Từ từ chúng ta nói về những [tâm] đó sau, chúng ta nói đơn giản thì chưa chính xác, nhưng tạm nói như vậy để quý vị dễ hiểu.

Và ngay khi một đời sống của mình kết thúc, thì Tâm đầu thai sẽ có mặt để đưa mình vào một cảnh giới tương ứng nào đó. Tâm đó chưa hẳn là tâm lúc nãy, nhưng có thể là một Tâm đầu thai hay là Tâm tái tục ở đời nào đó có thể xuất hiện. Cho nên tâm đó chỉ tồn tại trong một sát na tâm thôi. Tức là Tâm tái tục hay Tâm đầu thai chỉ tồn tại trong một sát na tâm thôi.

Thời gian sát na tâm này nhỏ lắm, trong Kinh Đại thừa hay Kinh Bắc truyền hay Nam truyền gì cũng đều nói thời gian là khoảng một phần tỷ giây. Giống như trong kinh mà Hòa thượng Tịnh Không hay lấy ra đó: ‘Trong một khảy búng ngón tay có 32 ức trăm ngàn niệm, niệm niệm thành hình, hình đều có thức’, kiểu vậy đó. Bên Nam truyền hay Bắc truyền gì đều công nhận thuyết đó. Tức là trong một cái búng tay thôi mà có 32 ức trăm ngàn niệm. Có nhiều tâm như vậy thì [gọi] là sát na tâm. Chúng ta tính ra, đổi ra cách tính bây giờ có thể có tới triệu tỷ, nghìn tỷ ý niệm, nhiều như vậy, đó gọi là sát na tâm.

Và sau sát na Tâm đầu thai đó, thì tâm đó trở thành Tâm hộ kiếp và nó tiếp nối sanh diệt trong suốt kiếp sống, với hai chức năng là xen kẽ giữa các dòng tâm thức. Tại sao vậy? Tại vì tâm đó cũng chen vào cho mình. Ví dụ như quý vị đầu thai bằng tâm thọ hỉ, thì quý vị xử lý điều gì [thường] thấy cũng vui. Nhưng quý vị đầu thai bằng tâm thọ ưu, thì quý vị khó chịu, cái gì cũng không hài lòng và buồn, người ta gọi là người bị trầm cảm, bị thế này thế kia, nghĩ theo tiêu cực. Là do mình đầu thai bằng tâm không tốt, cho nên tâm đó lúc đầu thai thì xong rồi, nhưng khi đầu thai xong thì lại duy trì trở thành Tâm hộ kiếp. Hộ kiếp tức là nó chen vô trong suy nghĩ hay chen vô cái gì đó, nó cứ chen vô, nên người ta thường có những tiêu cực, nếu người đó tâm thọ ưu, thọ khổ. Còn nếu mình có tâm thọ hỉ vui vẻ thì lúc nào cũng vui, nói gì cũng vui, vì tâm đó hay chen vô.

Quý vị thấy giá trị của tu hành là ở chỗ đó. Cho nên ai biết tu hành là phải nhìn cảnh bằng sự lạc quan. Tổng công thức là Sáu căn tiếp xúc với cảnh giới Sáu trần bằng tâm như ý, tức là tâm phải vui, hoan hỉ, đồng lòng với [việc] đó, thì đời sau được quả như ý, nếu như mình đầu thai bằng tâm đó. Còn nếu Sáu căn tiếp xúc với cảnh giới Sáu trần, tức là mình gặp cảnh gì, thấy hình ảnh, nghe âm thanh, ngửi mùi hương, [xúc] chạm, rồi ăn vật thực hoặc là nghĩ về các vấn đề gì khác, mà thấy bất như ý nhiều, thì quý vị liên tục tạo ra những Tâm đầu thai không tốt. Chính vì vậy là bất như ý, thì đời sau quý vị lại khổ nữa.

Quý vị hiểu không ạ? Nó khiến cho mình tự nhiên nghĩ tiêu cực, khiến cho mình tự nhiên nghĩ theo chiều hướng xấu, bởi vì nó cứ tạo, nó chen vô. Học tới đây mới biết giá trị của tu hành, cho nên người biết tu hành là lúc nào cũng giữ tâm vui vẻ hoan hỉ để đời sau mình vui tiếp. Còn mấy người không biết tu là lúc nào cũng nghĩ tiêu cực, nghĩ tiêu cực là không tốt. Bởi vì khi tâm đó đi vô đầu thai một cái là mệt nha. Đó là nói sơ sơ, rồi từ từ chúng ta học kỹ.

Ở đây tiếp theo nói là: Khi Sáu căn tiếp xúc với cảnh ở bên ngoài thì dòng sanh thức hiện ra với nhiều giai đoạn tâm lý, nhưng mỗi giai đoạn đó gồm tối đa là 17 sát na tâm. Và giai đoạn như vậy gọi là Tâm lộ, hay còn gọi là lộ trình tâm. Tức là có nhiều tâm. Buổi sau chúng ta sẽ học 17 sát na tâm đó là gồm những tâm nào, rồi chúng ta sẽ biết.

Nói tóm lại trong mỗi lúc tâm như vậy, đại khái gồm hai thứ tâm: là Tâm nhân và Tâm quả. Tâm quả là gì? Tâm quả là tâm đón nhận các cảnh ở bên ngoài để đánh giá phân loại. Ví dụ tôi nhìn thấy bóng đèn này, thì tôi đánh giá cái đèn này là tốt hay xấu, [thích] hay không thích v.v… đánh giá phân loại, đó là Tâm quả. Tại sao gọi Tâm quả? Vì đó là kết quả của việc đời trước, nó đón nhận kết quả thôi, nên gọi là Tâm quả. Tâm quả xuất hiện trước mà.

Sau giai đoạn đánh giá phân loại đấy, thì một loạt 7 sát na Tâm nhân mới xuất hiện, thì mới cảm nhận được. Tức là tâm kia là quan sát thế nào đó, bắt đầu cảm nhận được trần cảnh vừa biết, thì 7 sát na tâm này lúc đó mới xuất hiện, là vừa ý hay không vừa ý, thất vọng hay không thất vọng, không ưa cái bóng đèn này hay thích bóng đèn này v.v… Tâm đó gọi là Tâm nhân. Tại sao là [Tâm] nhân? Bởi vì nó tạo ra nhân để cho đời sau hoặc đời tiếp theo đó tiếp tục.

Cho nên Tâm quả là tâm đón nhận quả, quả là quả bên ngoài, ví dụ mình thấy màu này là màu hồng, màu trắng, màu xanh v.v… nó đón nhận đánh giá. Rồi tâm đưa ra kết quả, mình phân loại thích hay không thích, vừa hay không vừa ý, khó chịu hay không khó chịu, sân hay không, v.v… thì đó là Tâm nhân. [Tâm] đó mới đẩy mình đi đầu thai, xấu hay tốt là do tâm đó, do 7 sát na tâm thôi. Sau này mình sẽ học 7 sát na tâm đó là gì.

Và tùy vào các điều kiện, thực ra là 3 điều kiện là: Tiền nghiệp (nghiệp đời trước), khuynh hướng tâm lý của mình, và môi trường sống, mà mình đón nhận các cảnh đó bằng tâm xấu hay tâm tốt ở giai đoạn 7 sát na tâm này.

Có nghĩa là có nhiều người do tiền nghiệp, giống như hồi nãy mình đầu thai bằng tâm đó, [và] khuynh hướng tâm lý tức là tôi thích màu này, và đời trước tôi đầu thai bằng tâm thọ hỉ cho nên bây giờ tôi nhìn thấy màu này thì vừa thích vừa vui. Hoặc tôi nhìn màu này tôi không thích lắm, nhưng tại vì tôi đầu thai bằng tâm thọ hỉ nên tôi bình thường, không sao hết. Còn quý vị đầu thai bằng tâm thọ ưu, thọ khổ thì quý vị nhìn màu này cũng không ưa gì, thậm chí màu không hợp mình là đã ghét rồi. Hoặc nó không làm cho mình ưa thích thì tự nhiên mình khó [chịu]. Cho nên ba yếu tố: Tiền nghiệp, khuynh hướng tâm lý và môi trường sống tạo thêm cho mình ảnh hưởng. Cho nên giai đoạn 7 sát na tâm này cũng nguy hiểm [nếu không khéo].

Và cứ như vậy, mỗi lần sát na thiện ác xuất hiện thì kín đáo lại tạo ra hai thứ hậu quả. Hai thứ hậu quả là gì? Một là Tâm đầu thai (Tâm tái tục). Hai là các thứ tâm đón nhận ngoại cảnh. Như vậy [quý vị] nhớ cho giùm: Tâm thiện sẽ tạo ra tâm đầu thai đi về cõi vui, cảnh vui, cảnh thiện. Còn nếu tâm này là tâm ác (tâm bất thiện) thì sẽ tạo ra tâm đầu thai đi về cõi đọa, cõi xấu. Đó gọi là quả tái sinh.

Cho nên cẩn thận giùm! Hãy sống ở giữa cuộc đời, làm sao hãy tạo tâm thiện, tâm lành, đừng tạo tâm ác, vì tâm ác (tâm bất thiện) hại chính mình chứ chẳng hại ai trước. Nên nhớ! Bởi vì nó cho quả, cho một Tâm đầu thai như vậy, thì [khi] Tâm đầu thai đó đủ duyên, đúng lúc đầu thai nó bốc tâm nào không biết, nhưng tâm xấu nhiều thì khả năng sẽ đầu thai [bằng tâm đó] nhiều.

Nguyên lý giống như chúng ta dồn cái gì vô trong phòng, hay mình bỏ nhiều [thứ] vô một cái hộp, thì những gì nằm trên [sẽ] dễ bốc ra hơn là cái bên dưới, đúng không quý vị? Chính vì vậy những nghiệp đầu thai tiếp theo, khả năng nghiệp ở đời này đi nhanh hơn là nghiệp ở đời quá khứ. Cho nên tại sao lúc chết, mình rất cần nghiệp đời này dễ đi hơn là nghiệp trong [đời] xưa. Tâm đầu thai ngày xưa không trổ nhưng bây giờ trổ, tại vì nó gần thì dễ trổ hơn, lý do là như vậy. Cho nên mình hiểu rõ bản chất của vấn đề thì mình tu được.

Và quả này tạo ra một cách kín đáo nên mình không biết hậu quả nằm ở đâu. Và tốc độ sinh diệt của tâm nhanh hơn tốc độ của Sắc pháp (hình thể bên ngoài) gấp 17 lần, nhanh như vậy [đó].

Tóm lại đoạn nãy giờ hơi cao, nhưng quý vị coi lại đoạn nãy giờ thì hãy cẩn thận giùm trong mọi hành động, mọi suy nghĩ. Mình đang học ở đây, mặc dù mình học là Tâm tham thọ hỉ, nhưng nó cũng tác động ghê lắm, [vì] tái sanh bằng tâm thọ hỉ này thì cũng tốt. Còn nếu mình không có thọ hỉ thì mệt đó.

Như vậy muốn được tái tục bằng tâm đó thì hãy tạo ra nhiều Tâm đầu thai như vậy, bằng cách thường tiếp xúc cảnh gì thì cố gắng vui vẻ, cố gắng nhìn theo chiều hướng tích cực, còn nếu nhìn theo tiêu cực là tâm bất thiện. Bất thiện thì không nên. Sân cũng là bất thiện, si cũng là bất thiện, tâm tham cũng là bất thiện, toàn là tâm bất thiện không à. Cho nên rất nguy hiểm! Nên học rồi mình thấy hèn chi mình đọa nhiều, khó lên là vậy.

Thiện Trang đang chia sẻ nguyên nhân để cho hỉ. Một là tái tục (đầu thai) bằng tâm thọ hỉ.

2. Không có sự tế nhị: tức là mình làm việc gì cũng chẳng cần suy xét gì cả, cứ làm cố vô, có những người có tính như vậy. Không có sự tế nhị tức là mình không suy xét trầm ngâm gì hết, tức là mình không có suy xét thì dễ sanh hỉ hơn.

Ví dụ quý vị uống một ly nước, thì mình cứ uống thôi. Chứ lúc đó đang uống mà quý vị suy nghĩ, rồi trầm ngâm là bây giờ đang việc gì v.v… thì quý vị không tạo ra tâm hỉ được, tại vì cảnh không rõ. Mình muốn tâm thọ hỉ thì mình đừng suy xét gì cho lắm, cứ đơn giản thôi, thì mới tạo ra tâm hỉ. Không có sự tế nhị tức là không có sự trầm ngân suy xét. Có nhiều người có tâm phức tạp quá, cho nên lúc đó không hỉ được. Tức là mình đang làm việc gì mà mình suy đi tính lại, tính tới tính lui thì làm sao vui được. Nói đơn giản là vậy, nhưng ở đây lời dịch cũng không rõ lắm.

3. Gặp cảnh tốt: muốn có được hỉ thì gặp cảnh tốt. Ở trên kia thì mình nói rằng tránh cảnh tốt để khỏi tham, nhưng ở đây thì gặp cảnh tốt thì là hỉ. Cho nên vấn đề ở đây là cảnh tốt chưa phải là xấu.

4. Ly sự điêu tàn: là rời khỏi sự điêu tàn. Tức là lúc mà không gặp tai nạn rủi do gì đó, thì mới hỉ được. Còn mình đang gặp tai nạn hay gặp chuyện gì đó thì hỉ sao nổi, điều này dễ!

Bây giờ tới Tà kiến:

+Nhân trợ sanh hợp Tà kiến có 5: tức là có 5 nhân sanh ra hợp với Tà kiến, tức là bị Tà kiến:

1. Nết quen Tà kiến: tức là mình quen nết rồi, ví dụ mình làm gì thì cũng có tư tưởng toàn chấp, chấp hữu, chấp vô, là rớt vào Biên kiến, cho là linh hồn còn hoài... Nói chung là chẳng tin vào nghiệp nhân nghiệp quả, điều đó tất nhiên là sanh Tà kiến rồi.

2. Thân cận người Tà kiến: ăn rồi gặp toàn người Tà kiến, không tin vào những điều của Phật giáo, [không tin] về nghiệp, về quả của nghiệp. Suốt ngày nghe người bạn nói hoài: “Tu làm chi?” v.v… Họ nói miết, một hồi mình cũng bị Tà kiến luôn.

3. Trái với chánh pháp: tức là không tin, phản đối với đạo. Ví dụ như mình không tin chứng quả Thánh, chứng Tu đà hoàn hướng, đối với Niết Bàn và những pháp của Chánh pháp mình không tin.

4. Đa suy xét sai: là suy xét sai nhiều. Tức là mình có nhiều sự suy xét sai lắm. Lẽ ra mình suy xét theo chiều hướng đúng của Phật pháp, thì mình lại suy xét toàn theo kiểu gì đó mà tự mình tìm, tự nhận định suy xét theo hướng sai, hướng ngược lại.

5. Không khéo vượt tà kiến: là khi mình khởi lên ý nghĩ, thì mình toàn nghĩ [những điều] giống như: “Đây là của ta, con của ta, nhà của ta” v.v… Và nghĩ đời còn dài v.v… Mình đâu thấy Khổ Không, Vô thường, Vô ngã đâu. Mình cứ suy nghĩ như vậy là mình không thoát ra được. Dù mình học Phật pháp rồi nhưng mình cứ cho đó là thật, thì điều đó là không khéo vượt Tà kiến, thì mình tự nhiên sinh ra Tà kiến.

+ Nhân trợ sanh ly Tà kiến có 5: [Ly tà kiến] tức là hợp với Chánh kiến. Thì mình phải có:

1. Nết không quen Tà kiến: giống như trên, tức là mình phải thường nghĩ đời là Khổ Không, Vô thường, Vô ngã. Nói chung nhìn nhân sanh vũ trụ đều là vậy.

2. Không thân cận với người Tà kiến: tức là mình nên thân cận với người Chánh kiến, và tránh những người Tà kiến đi.

3. Được nghe Phật pháp: nghe Phật pháp, mà phải là nghe Chánh pháp, chứ nghe người tà giảng [thì không được]. Bây giờ có nhiều người tà lắm, họ giảng một hồi thì mình cũng rớt vô Tà kiến thôi. Có nhiều điều đức Phật không dạy nhưng mình áp dụng theo đó, rồi chấp vô đó thì thành Kiến thủ kiến, Giới cấm thủ, rồi mình giữ hoài là thành Tà kiến luôn, thì khó thoát ra lắm.

Ví dụ như đức Phật có dạy: Là nương Phật làm thầy. Sau khi Phật nhập Niết Bàn thì lấy Giới làm thầy, lấy kinh, lấy Pháp của Phật làm thầy. Nhưng bây giờ mình chấp giữ một Tà kiến, nói là phải nương ông thầy đó làm thầy, xem thầy đó còn hơn Phật nữa, thì đó là Tà kiến. Trong khi đó đức Phật nói là phải coi xét, muốn nghe người ta giảng Pháp thì phải coi người ta giảng có đúng với đối với Kinh, đối với với Luật (hay là Giới), đối với A Tỳ Đàm hay không. Nếu không đúng thì chúng ta không nên nghe. Vậy thì chúng ta phải xét như vậy.

Tất nhiên thời nay không có ai bằng Phật hết, bây giờ có những người nói những điều cao siêu mà mình thấy ghê hơn Phật, rồi mình tin người ta, mình tưởng người ta cao siêu, nhưng thực tế là rớt vào Tà kiến. [Tránh] điều đó thì phải nghe được Phật pháp.

4. Không hay suy xét sai: tức là mình thường suy xét sai, thì bây giờ đừng suy xét sai mà phải suy xét đúng. Hãy nghĩ đến sự Khổ Không, Vô thường, Vô ngã. Đó là Tam pháp ấn của nhà Phật, mình hãy suy xét theo hướng đó.

5. Khéo vượt khỏi Tà kiến: tức là mình hãy cố gắng đem sự việc ở đời ra nhận định, nhận định đời là Khổ Không, Vô thường, Vô ngã và định luật nhân quả. Mình hãy tin vào điều đó thì mình sẽ vượt qua được trước những [gì của] thế gian hay những luận điểm hay những gì mình khởi lên, thì mình cố gắng vượt qua.

Hôm nay thời gian hết rồi, chúng ta học tới đây. Các đồng tu chắc nghe nhiều quá, chúng ta nên để Nhân trợ sanh vô trợ học ở bài sau, bài 47. Vậy hôm nay chúng ta tạm dừng ở đây, quý vị nào có vấn đề cần hỏi thì có thể vào trong zoom để hỏi trực tiếp. Chương trình sẽ được đăng lại cho quý vị nghe, còn ai muốn hỏi mà không tiện vào thì có thể bình luận ở dưới bài giảng này ở trên kênh YouTube Thích Thiện Trang hoặc trên Fanpage Thích Thiện Trang. Quý vị bình luận trên đó thì Thiện Trang sẽ đọc trước khi vào giờ đó, để chọn trả lời cho quý vị.

Hẹn quý vị hôm khác, mời quý vị chúng ta cùng hồi hướng.

“Chúng sanh vô biên thệ nguyện độ

Phiền não vô tận thệ nguyện đoạn

Pháp môn vô lượng thệ nguyện học

Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành”.

“Nguyện đem công đức này

Hướng về khắp tất cả

Đệ tử cùng chúng sanh

Đều trọn thành Phật đạo”.

Nam Mô A Mi Đà Phật!