Giảng Ký A Tỳ Đạt Ma Câu Xá Luận

4. Quang minh tưởng

Lại nữa, Tỳ kheo quán thân như thân; là Tỳ kheo niệm quang minh tưởng, khéo thọ khéo trì, nhớ rõ điều niệm; như phía trước, phía sau cũng vậy; ngày cũng như đêm, đêm cũng như ngày; dưới cũng như trên, trên cũng như dưới. Như vậy tâm không điên đảo, tâm không bị ràng buộc, tâm tự quang minh, không khi nào còn bị bóng tối che lấp. Tỳ kheo như vậy, quán thân trên nội thân; quán thân trên ngoại thân; lập niệm trên thân, có tri, có kiến, có minh, có đạt. Như vậy gọi là Tỳ kheo quán thân như thân.

Đoạn này nói tưởng về ánh sáng, nghĩ là có ánh sáng, mà nghĩ thế nào? Là đằng trước đằng sau gì cũng vậy, ngày cũng như đêm, đêm cũng như ngày. Điều này là thêm thôi, quý vị tu được thì tu. Tại vì đoạn này, Thiện Trang thấy bên kinh kia không chú trọng điều này lắm, cho nên Thiện Trang không tô đỏ.

5. Quán nội thân

1. Lại nữa, Tỳ kheo quán thân như thân (chúng ta coi dòng đỏ này); Tỳ kheo khéo giữ tướng trạng tu quán (tức là mình phải tu quán), khéo nhớ điều niệm (mình niệm đề mục gì thì mình phải nhớ. Ví dụ mình niệm Phật thì mình phải nhớ), như người ngồi quán sát kẻ nằm, rồi nằm quán sát kẻ ngồi (tức là mình phải tu quán. Bây giờ tới tu quán rồi, tu quán thì cũng thuộc về quán Tứ niệm xứ. Mình tu đề mục nào thì mình phải nhớ, phải giữ và nhớ được tướng trạng đó. Còn nếu mình quên, là thất niệm, thì không được. Cho nên mình tu [pháp] gì đó, như niệm Phật v.v... thì cũng được tính là tu quán. Điều này thì rộng hơn bên Kinh Nikaya). Tỳ kheo khéo giữ tướng trạng tu quán, khéo nhớ điều niệm, cũng giống như vậy. Tỳ kheo như vậy, quán thân trên nội thân; quán thân trên ngoại thân; lập niệm trên thân, có tri, có kiến, có minh, có đạt. Như vậy gọi là Tỳ kheo quán thân như thân.

2. Lại nữa, Tỳ kheo quán thân như thân (đây là quán thân bất tịnh); Tỳ kheo tùy theo những chỗ trong thân, tùy theo tính chất tốt xấu từ đầu đến chân quán thấy thảy đều đầy dẫy bất tịnh, ‘trong thân này của ta có tóc, lông, móng, răng, da dày, da non, thịt, gân, xương, tim, thận, gan, phổi, ruột già, ruột non, lá lách, dạ dày, phân, não và não căn, nước mắt, mồ hôi, nước mũi, nước miếng, mủ, máu, mỡ, tủy, đờm dãi, nước tiểu’. Như một cái bồn chứa đủ hạt giống, ai có mắt sáng thì thấy rõ ràng, ‘đây là hạt lúa, hạt gạo, kia là hạt cải, cỏ, rau’; cũng vậy, Tỳ kheo tùy theo những chỗ trong thân, tùy theo tính chất tốt xấu, từ đầu đến chân, quán thấy thảy đều đầy dẫy bất tịnh: ‘Trong thân này của ta có tóc, lông, móng, răng, da dày, da non, thịt, gân, xương, tim, thận, gan, phổi, ruột già ruột non, lá lách, dạ dày, phân, não và não căn, nước mắt, mồ hôi, nước mũi, nước miếng, mủ, máu, mỡ, tủy, đờm dãi, nước tiểu’. Tỳ kheo khéo giữ tướng trạng tu quán, khéo nhớ điều niệm, cũng giống như vậy. Tỳ kheo như vậy, quán thân trên nội thân; quán thân trên ngoại thân; lập niệm trên thân, có tri, có kiến, có minh, có đạt. Như vậy gọi là Tỳ kheo quán thân như thân.

Như vậy thì cũng là tu Tứ niệm xứ. Tức là chỗ này nói về tu quán 32 thể trược. Quý vị nhớ trong đề mục tu Chỉ, có chỗ tu quán về thể trượt (thân thể bất tịnh), thì ở đây y chang như vậy. Nói tóm lại là mình tu điều gì thì mình biết điều đó, [nhưng] những điều này rộng hơn. Còn không thì quý vị cứ tu được như trên này thôi, quan trọng là quý vị nhớ được đoạn trên, đoạn quán thân ở [phần Chánh niệm chánh tri] (1, 2, 3) cho đến phần quán [Sổ tức] (quán hơi thở). Còn mấy điều dưới này quý vị nhớ được thì tốt, nếu không nhớ được thì thôi. Đó cũng là mấy đề mục tu Thiền chỉ, thì mình có hết rồi. Cho nên đừng có lo là sao bài này dài dữ vậy. Quý vị nhớ mấy phần ở trên thôi.

6. Bốn giới

Lại nữa, Tỳ kheo quán thân như thân; Tỳ kheo quán sát giới trong thân rằng: ‘Trong thân này của ta có Địa giới, Thủy giới, Hỏa giới, Phong giới, Không giới, Thức giới’ (có nghĩa là Đất, Nước, Gió, Lửa, và thêm Không là chỗ khoảng trống trong cơ thể; còn Thức là sự biết trong thân thể, sự biết của mình đó). Như gã đồ tể mổ bò, lột hết bộ da, trải lên mặt đất, phân thành sáu đoạn; cũng vậy, Tỳ kheo quán các giới trong thân rằng ‘trong thân này của ta có Địa giới, Thủy giới, Hỏa giới, Phong giới, Không giới, Thức giới’. Tỳ kheo khéo giữ tướng trạng tu quán, khéo nhớ điều niệm, cũng giống như vậy. Tỳ kheo như vậy, quán thân trên nội thân; quán thân trên ngoại thân; lập niệm trên thân, có tri, có kiến, có minh, có đạt. Như vậy gọi là Tỳ kheo quán thân như thân.

Đó cũng là một cách tu. Ở đây nói về cách tu Tứ niệm xứ dựa trên quán về Bốn phân biệt. Trong đề mục tu Thiền chỉ, quý vị còn nhớ không? [Pháp quán] này cũng nằm trong đó. Cho nên học một hồi rồi cũng giống nhau. Mình nghĩ là ở trong thân ta có tính chất của Đất, Đất là những gì cứng chắc. Trong thân ta có những gì là nước, thì đó gọi là Thủy giới. Rồi chỗ nào mà có hơi ấm, (có năng lượng), thì đó là Hỏa giới. Rồi những gì mà di chuyển v.v... đó là Phong giới. Chỗ nào có khoảng trống thì gọi là Không giới. Rồi chỗ nào mà biết, như những dây thần kinh truyền đó, thì gọi là Thức giới.

Những cách đó cũng là cách quán. Mình biết như vậy thì sâu hơn. Còn không thì mình cứ tu giống như trên kia đi, bên kinh kia hoặc là nhiều chỗ khác cũng chỉ dạy bốn pháp tu ở trên thôi, chứ không tu nhiều như vậy. Ở đây thì nói rộng quá, rộng quá thì khó tu.

Tiếp theo là quán xác chết:

7. Quán ngoại thân

1. Lại nữa, Tỳ kheo quán thân như thân; Tỳ kheo quán xác chết, mới chết từ một hai ngày đến sáu bảy ngày, đang bị quạ diều bươi mổ, sài lang cấu xé, hoặc đã được hỏa thiêu, hay đã được chôn lấp, đang bị rửa nát hư hoại. Quán rồi tự so sánh: ‘Thân ta cũng thế, đều có những trường hợp này, không sao tránh khỏi’. Tỳ kheo khéo giữ tướng trạng tu quán, khéo nhớ điều niệm, cũng giống như vậy. Tỳ kheo như vậy, quán nội thân như thân; quán ngoại thân như thân; lập niệm tại thân, có tri, có kiến, có minh, có đạt. Như vậy gọi là Tỳ kheo quán thân như thân.

Tu như vậy cũng gọi là tu quán thân trên thân, đây cũng nằm trong đề mục tu Thiền chỉ. Cho nên quay qua quay lại rồi cũng tu bấy nhiêu đó, tu một hồi cũng có bấy nhiêu đó. Mà quý vị tu thành tựu là được.

2. Lại nữa, Tỳ kheo quán thân như thân; Tỳ kheo như từng thấy trong nghĩa địa, hài cốt xám xanh, rữa nát gần hết, xương vải khắp đất. Quán rồi tự so sánh: ‘Thân ta cũng thế, đều có những trường hợp này, không sao tránh khỏi’, Tỳ kheo khéo giữ tướng trạng tu quán, khéo nhớ điều niệm, cũng giống như vậy. Tỳ kheo như vậy, quán thân trên nội thân; quán thân trên ngoại thân; lập niệm trên thân, có tri, có kiến, có minh, có đạt. Như vậy gọi là Tỳ kheo quán thân như thân.

Mình tu như vậy cũng được. Mình tưởng tượng sau này chết, cho nên đấy là quán bất tịnh để trừ tham, trước sau gì cũng chết, cũng bị chôn trong nghĩa địa v.v... thân thể nát rửa, tưởng tượng như vậy. Hoặc là đưa vào lò thiêu, cuối cùng còn lại cái sọ, hoặc là không còn gì hết, nát bấy ra hết. Mình quán như vậy, rồi quán thân mình cũng vậy thôi, thì tự nhiên mình sẽ buông được. Cách quán đó cũng là một cách quán, và đó là đề mục cũng tu Thiền chỉ.

3. Lại nữa, Tỳ kheo quán thân như thân; Tỳ kheo như từng thấy trong nghĩa địa, da, thịt, máu, huyết tiêu cả, chỉ còn xương dính gân. Quán rồi tự so sánh: ‘Thân ta cũng thế, đều có trường hợp này, không sao tránh khỏi’. Tỳ kheo khéo giữ tướng trạng tu quán, khéo nhớ điều niệm, cũng giống như vậy. Tỳ kheo như vậy, quán thân trên nội thân; quán thân trên ngoại thân; lập niệm trên thân, có tri, có kiến, có minh, có đạt. Như vậy gọi là Tỳ kheo quán thân như thân.

Quý vị cũng nghĩ như vậy. Bây giờ vô nghĩa địa chắc không thấy cảnh này, tại Việt Nam không có đâu, nhưng Thiện Trang chỉ cho quý vị cách để quán bất tịnh này, là quán thân thể bầm chết v.v... Quý vị ra ngoài chợ, thấy thịt heo, thịt bò người ta làm đó, mình nhìn thấy đó mình tưởng tượng: mình chết rồi cũng tan nát vậy đó. Hoặc là mai mốt, nếu không tu tốt thì cũng đầu thai thành mấy con heo, con gì đó, người ta giết rồi bỏ ra đó, ghê lắm. Đó là quán Vô thường, quán thân thể, thì tự nhiên hết tham, hết sân, hết si. Sợ lắm! Quý vị nghĩ như vậy thì quý vị ớn.

Quý vị đừng có nghĩ mấy con đó là mấy con đó, quý vị phải nghĩ mai mốt ta luân hồi thì cũng như vậy, bị người ta đem ra lò mổ, rồi bị đem ra bán ở giữa chợ, họ rao: thịt đùi, thịt gì đó, đủ thứ. Ghê quá! Hay là thấy con cá nằm đó, nó chết ghê như thế nào, nó giãy giãy đó. Cho nên đâu cần phải quán ở đâu, toàn thấy suốt ngày đó mà. Quý vị thấy như vậy thì quý vị tu mau đắc đạo lắm. Đó là quán Vô thường đấy, mình học như vậy.

4. Lại nữa, Tỳ kheo quán thân như thân; Tỳ kheo như từng trong nghĩa địa thấy xương rời từng đốt, tản mác khắp nơi, xương chân, xương đùi, xương đầu gối, xương bắp vế, xương sống, xương vai, xương cổ, xương sọ, mỗi thứ một nơi. Quán rồi tự so sánh: ‘Thân ta cũng thế, đều có những trường hợp này, không sao tránh khỏi’. Tỳ kheo khéo giữ tướng trạng tu quán, khéo nhớ điều niệm, cũng giống như vậy. Tỳ kheo như vậy, quán thân trên nội thân; quán thân trên ngoại thân; lập niệm trên thân, có tri, có kiến, có minh, có đạt. Như vậy gọi là Tỳ kheo quán thân như thân.

Nếu quý vị thấy thì quán như vậy. Còn bây giờ không thấy thì quý vị cứ ra chợ, ở chợ thấy cảnh họ chém sành sạch đó, mình cứ nghĩ mai mốt mình mà đọa vào loài súc sanh thì cũng bị họ chém, họ làm thịt v.v... đủ thứ, ghê lắm. Ở Việt Nam thì mình thấy rõ ràng hơn. Còn ở phương Tây thì người ta giết, họ giấu lò sát sanh ở đâu đó, xa vùng dân cư nên không thấy. Đến khi họ đem thịt tới thì cũng thấy một phần thôi, chứ không thấy đầu con này, đầu con kia. Cho nên người ta dễ ăn hơn, nên khó quán hơn. Dễ ăn tức là người ta ăn dễ hơn.

Còn ở Việt Nam mình thấy vậy ghê quá, đi ra mà thấy treo đầu heo hay đầu bò thôi là ớn, hết dám ăn. Hoặc là đi vô mấy đám cưới mà có món tôm nhảy, tâm hấp gì đó, thấy chúng nhảy cạch, cạch, cạch thì không thể nào ăn được hết. Quý vị nghĩ mai mốt mình vô [loài đó], họ cho chút bia vô, đun nóng lên từ từ, rồi mình cũng nhảy cạch cạch thế nào đó. Quý vị nghĩ như vậy thì tự nhiên quý vị tu tinh tấn. Đó là những pháp quán mà mình nên quán, quán Vô thường.

5. Lại nữa, Tỳ kheo quán thân như thân; Tỳ kheo như từng thấy trong nghĩa địa, xương trắng như vỏ ốc, xanh như lông chim bồ câu, đỏ như màu máu, mục nát bể vụn. Quán rồi tự so sánh: ‘Thân ta rồi cũng thế, đều có những trường hợp này, không sao tránh khỏi’. Tỳ kheo khéo giữ tướng trạng tu quán, khéo nhớ điều niệm, cũng giống như vậy. Tỳ kheo như vậy, quán thân trên nội thân; quán thân trên ngoại thân; lập niệm trên thân, có tri, có kiến, có minh, có đạt. Như vậy gọi là Tỳ kheo quán thân như thân.

Nếu Tỳ kheo, Tỳ kheo ni từng chi tiết quán thân như thân như vậy, đó gọi là niệm xứ quán thân như thân.

Đề mục này chính là quán bất tịnh trong 40 đề mục tu Thiền chỉ. Quý vị đem những pháp quán này ra tu thì cũng tương tự như vậy.

Có đồng tu hỏi: “Làm sao để quán như thế?” Thiện Trang nói thời nay khó quán, tại vì không thấy thật. Muốn thấy thì lên coi tivi thôi, nhưng trong kinh thì tả như thế này.

Đó là mới quán thân thôi, bây giờ là quán thọ, tâm, pháp. Ở đây chia ra:

II. QUÁN THỌ TÂM PHÁP

1. Quán thọ

Thế nào gọi là niệm xứ quán thọ như thọ? (Bên kinh kia thì nói là quán thọ trên thọ. Đoạn này hơi dài, không biết quý vị còn đủ khả năng nghe không, hay là nghe nhiều quá nhức đầu rồi. Đó mới quán thân thôi, bây giờ là quán thọ. Nhưng thật ra quán thọ này cũng không khó, quý vị chịu khó nghe cho hết luôn bài Tứ niệm xứ này) Tỳ kheo khi thọ nhận cảm giác lạc liền biết đang thọ nhận cảm giác lạc, khi thọ nhận cảm giác khổ liền biết đang thọ nhận cảm giác khổ, khi thọ nhận cảm giác không lạc không khổ liền biết đang thọ nhận cảm giác không lạc không khổ. Khi thân thọ nhận cảm giác lạc, thân thọ nhận cảm giác khổ, thân thọ nhận cảm giác không lạc không khổ; khi tâm thọ nhận cảm giác lạc, tâm thọ nhận cảm giác khổ, tâm thọ nhận cảm giác không lạc không khổ; cảm giác lạc khi ăn, cảm giác khổ khi ăn, cảm giác không lạc không khổ khi ăn; cảm giác lạc khi không ăn, cảm giác khổ khi không ăn, cảm giác không lạc không khổ khi không ăn; cảm giác lạc khi có dục, cảm giác khổ khi có dục, cảm giác không khổ không lạc khi có dục; cảm giác lạc khi không có dục, cảm giác khổ khi không có dục, cảm giác không lạc không khổ khi không có dục. Tỳ kheo như vậy, quán thọ nơi nội thọ, quán thọ nơi ngoại thọ, lập niệm ở thọ, có tri, có kiến, có minh, có đạt. Như vậy gọi là Tỳ kheo quán thọ như thọ.

Tóm lại thế này thôi, quý vị đang vui thì quý vị biết đang cảm nhận vui. Quý vị đang cảm nhận thấy khổ, như khó chịu, thì quý vị biết đang ở trong khổ. Quý vị không có cảm nhận khổ hay không vui gì hết, bình thường, thì cảm thấy mình đang bình thường.

Rồi về thân thì mình cũng cảm giác như vậy. Ví dụ mình thấy thân đang đau thì mình biết thân đang đau, thân đang cảm thấy thoải mái, dễ chịu, sướng quá, thì biết cảm thấy dễ chịu, sướng quá. Rồi nếu như bình thường, trơ trơ, không có gì hết, giống như chúng ta đi tắm, nhiều người đi tắm thì thấy đã quá, nước mát quá, nước mát quá. Hoặc có người nói nước ấm quá, nước ấm quá. Ngay lúc đó mình cảm giác: À! Thân mình đang cảm giác mát quá, đang cảm giác ấm quá, đang cảm giác sướng đây, đang cảm giác gì đấy. Có người thì thấy lạnh quá, lạnh quá, [thì mình biết]: À! thân mình đang cảm giác khổ đây. Còn vô xối nước xong mà thấy trơ trơ, không có cảm giác gì hết, giống như bình thường, thì mình kêu: À! Thân mình đang cảm thọ bình thường.

Tâm thì cũng tương tự như vậy. Ví dụ người ta nói một câu, thì mình thấy: Ôi! Khổ quá! Người ta nói xấu mình. Đó là mình cảm nhận ngay: tâm ta đang thọ khổ. Rồi nghe người ta khen, mình thấy vui chẳng hạn, đó là tâm ta đang thọ vui. Rồi người ta nói mà mình trơ trơ, không có cảm giác gì hết, đó là tâm đang cảm thọ không lạc không khổ.

Rồi khi ăn cũng vậy, cảm nhận ăn ngon tức là ta đang cảm giác lạc đó. Đang ăn mà cảm thấy sao món ăn đắng nghét, hay là mặn quá, thì mình biết mình đang cảm giác khổ đó. Rồi cảm giác không lạc không khổ, tức là ăn món ăn này thấy bình thường, ngày nào cũng vậy thôi, có gì đâu. Mình phải cảm giác được như vậy, thì mới gọi là tu quán thân, thọ, tâm, pháp được. Rồi khi không ăn thì cảm thấy sướng, bởi vì khỏi phải ăn, khỏe quá. Đó là cảm giác lạc khi không ăn. Rồi có khi ăn thì cảm giác vui, bởi vì ăn thấy đã mà, nên vui. Nhưng có khi không ăn, đói quá nên khổ, thì cảm giác ta đang khổ, cảm giác khổ khi đói, tức là không được ăn, v.v… Hoặc thấy người ta dọn ra món ăn ngon quá mà mình không ăn được, [vì] mình đã thọ giới không ăn phi thời rồi, cho nên là cảm giác khổ khi không được ăn. Rồi thọ giới không ăn phi thời lâu ngày, nên người ta dọn ra ăn, mà mình cũng thấy trơ trơ, những món đó không liên quan đến mình, mình cũng chả thích, nên họ ăn trước mặt mình cũng vậy thôi. Đó là cảm giác không lạc không khổ khi không ăn.

Rồi dục là sự [mong] muốn. Muốn mà không được cho nên khổ, muốn mà được cho nên sướng. Cảm giác như thế nào thì mình biết ngay cảm giác đó. Rồi có khi cảm giác không có dục thì mình trơ trơ, không muốn gì hết, đó là không khổ không lạc. Mình biết như vậy tức là luôn luôn biết được cảm nhận của mình, cảm nhận của mình chạy như thế nào là mình biết ngay. Đó là tu Tứ niệm xứ. Chứ không phải tu Tứ niệm xứ một hồi mà mơ mơ màng màng, không biết gì hết, thì đó không phải tu Tứ niệm xứ.

Cho nên Thiện Trang nói, nhiều người học Tứ niệm xứ thôi đã học không xong rồi, thì làm sao mà tu. Rồi suốt ngày nói mình tu, nào là Kiến tánh, tu Tứ niệm xứ... Có nhiều người giảng Kiến tánh hay lắm, nhưng thực tế họ không nắm được điều này. Nếu nắm được điều này thì mới tu Kiến tánh được. Chưa làm [xong] lớp Tiểu học mà đòi vô Kiến tánh. Quý vị không làm được tiêu chuẩn. [Quý vị] tu điều này là có Chánh niệm, thì mới ra khỏi sanh tử được. Chánh niệm là gì? Chánh niệm là quý vị rõ biết việc đang làm, đang cảm thọ như thế, tôi cảm thọ rất rõ. Và khi mà quý vị biết thì quý vị điều chỉnh nhanh lắm. Còn quý vị không biết thì mới chạy theo nó.

Ví dụ người nào có nỗi sợ ma, đi qua nghĩa địa thấy sợ ma, thì quý vị biết ngay tâm ta đang sợ, cảm giác là cảm giác khổ. Vậy thì chúng ta phải biết liền, biết liền thì nó dừng ngay. Còn không biết thì tiếp tục sợ, chạy cho nhanh thôi, coi xem có ai không để đi chung v.v… đủ các kiểu. Đó là mình tiếp tục sợ, và tâm mình không biết. Cho nên quán thọ, tâm, pháp không được. Quý vị thấy không? Mới có quán thọ thôi mà rớt mất rồi.

Nếu Tỳ kheo, Tỳ kheo ni từng chi tiết quán thọ như thọ như vậy, gọi là niệm xứ quán thọ như thọ.

Thấy chưa? Bao nhiêu người học đúng Tứ niệm xứ này? Nhiều người học không đúng nên tu không được.

2. Quán tâm

Thế nào gọi là niệm xứ quán tâm như tâm? Như vậy chúng ta mới [học] quán thân, thọ rồi, bây giờ là [quán] tâm. Tỳ kheo có tâm tham dục thì biết đúng như thật có tâm tham dục, có tâm vô dục thì biết đúng như thật là có tâm vô dục. Khi có sân hay không sân, có si hay không si, có ô uế hay không ô uế, có hợp hay có tan, có thấp hay có cao, có nhỏ hay có lớn; tụ hay không tụ, định hay không định, giải thoát hay không giải thoát. Cũng như vậy, có tâm giải thoát thì biết đúng như thật có tâm giải thoát; có tâm không giải thoát thì biết đúng như thật là có tâm không giải thoát. Tỳ kheo như vậy, quán tâm nơi nội tâm, lập niệm ở tâm, có tri, có kiến, có minh, có đạt. Như vậy là Tỳ kheo quán tâm như tâm.

Quý vị thấy không ạ? Đơn giản thôi! Bây giờ biết tâm có tham không? Biết tâm không có tham không? Không biết! Có sân không? Biết không sân không? Không biết! Làm sao biết? Có học Tâm sở đâu mà biết. Phải học Tâm sở thì mới biết được. Thế nào là tâm sân? Cứ nghĩ sân là với người, không ngờ có sân với mình nữa. Sân với mình là gì? Buồn là sân, tủi là sân, không hài lòng với mình cũng là sân, hối hận cũng là sân, cái gì cũng là sân hết. Cho nên không học làm sao mà tu được Tứ niệm xứ, có biết sân đâu. Biết tham không? Thế nào là Tham? Học chưa? Không sao, bữa sau mình sẽ học tới Tâm sở Không tham, Không sân nữa, nên mình sẽ biết lại.

Tóm lại là mình đã học về [Tâm sở] Sân rồi, còn Tham, Si thì mình [cũng sẽ] học. Si có biết si không? Thế nào là Si? Nhiều người kêu: Si là không biết gì. Không phải. Định nghĩa Si là đối nghịch lại với không si. Không si là quý vị phải biết giáo lý của Phật, quý vị có những Tà kiến là si đó. Ví dụ như mình biết là có nhân có quả, có luân hồi, có cha có mẹ, có nghiệp, có nghiệp báo của nghiệp, có bậc A la hán tu chứng ở đời, có loài hóa sanh v.v… Mình tin những điều đó, mình tin [có] nghiệp báo. Đó là không si. Còn bây giờ mình đâu có tin đâu, không tin thì mình si. Cho nên si của mình nhiều lắm, mà mình đâu biết là mình si. Mình tưởng là mình đang không si, ai ngờ mình si. Vậy thì làm sao tu Tứ niệm xứ được, mới quán tâm là [đã] rớt rồi đó.

Có những điều khác nữa, định hay không định, mình cũng không biết nữa, làm sao biết định hay không định. Có giải thoát hay không giải thoát, cũng không biết. Đâu có học định là gì đâu mà biết. [Về giải thoát], thì mình biết chắc chắn là mình không có giải thoát rồi đó. Thật ra có những giải thoát trong sát na, trong giây phút nào đó có, nhiều khi mình biết hay không biết. Vấn đề là phải học đủ rồi mới tu Tứ niệm xứ được. Chứ cắm đầu cắm cổ vô tu, thì khẳng định với quý vị là tu tà thôi.

Cho nên nhiều người không học kinh tạng, cứ vô nghe thầy nào đó nói sơ sơ, rồi cắm đầu vô tu, tu một hồi không biết đi về đâu. Rồi kêu tu sao không thành đạo, tu không đắc đạo. Thật ra mình đâu có tu đúng như Phật dạy. Quý vị phải coi lại những bài này cho kỹ. Ai muốn tu muốn Tứ niệm xứ thì phải coi kỹ những bài này, toàn lời Phật mà, đâu phải lời của Thiện Trang đâu. Quý vị nhớ là lời Phật đó.

Nếu Tỳ kheo, Tỳ kheo ni từng chi tiết quán tâm như tâm như vậy, đó gọi là niệm xứ quán tâm như tâm.

3. Quán pháp

a. Sáu xứ

Thế nào gọi là niệm xứ quán pháp như pháp? (Tức là quán pháp trên pháp) Khi con mắt duyên sắc, sanh nội kiết, nếu Tỳ kheo bên trong thật có kiết thì biết đúng như thật là bên trong có kiết; bên trong thật không có kiết thì biết đúng như thật là bên trong không có kiết. Nội kiết chưa sanh, bây giờ sanh, biết đúng như thật. Nội kiết đã sanh và được đoạn trừ, không sanh lại nữa, biết đúng như thật.

Đây là nói về Sáu xứ (tức là Sáu căn) của mình tiếp xúc với Sáu trần, tạo ra những hiện tượng. Ví dụ mắt thấy cảnh, gọi là mắt duyên với sắc, thì sanh nội kiết. Nội kiết là sanh ra những Phiền não, ví dụ như tham, thấy hình đẹp quá nên thích nhìn. Đó là tham sanh. Mình có biết điều đó không? Biết thì được, biết đúng như thật như vậy là ok. Biết nó sanh rồi, mình biết nên mình diệt ngay. Ví dụ thấy cái áo đó đẹp quá, nhưng mình có một chục cái ở nhà rồi, 10 hoặc 30 cái áo, đầy tủ rồi, nên không mua nữa. Khi mắt tiếp xúc với cảnh, đã sanh ra phiền não Tham. Nhưng bằng Chánh niệm, ta đã kịp diệt trừ sự tham đó. Ta biết thật như vậy, vừa rồi ta đã sanh ý niệm tham, và kiết đó ta đã dừng, đã diệt rồi. Biết thật như vậy, gọi là quán pháp trên pháp, và nó không sanh nữa. Quý vị thấy đâu có đơn giản. Như vậy Thiện Trang đã giải được đoạn vừa rồi, rất rõ ràng.

Ở đây mở rộng ra: Với tai, mũi, lưỡi, thân và ý cũng giống như vậy (cũng giống như vậy thôi). [Ví dụ] như tai nghe âm thanh hay quá, đang nghe một giọng ca, hát bài nhạc gì đó. Lâu rồi Thiện Trang không nhớ bài nhạc nào, để cất lên cho quý vị nghe một đoạn, lâu quá nên quên rồi. Giả sử mình nghe bài nhạc đó, mình thấy đã quá, kéo theo mình hát tiếp. [Rồi mình nhớ ra], kêu: Ủa! Bữa nay mình tu Bát quan Trai giới mà. Hoặc là [nhớ] mình đang tu hành, muốn ra khỏi sanh tử mà tại sao hát bài hát này. Thôi không được hát nữa. Ngay lúc đó mình phát hiện ra: À! Vậy là vừa rồi mình đã phóng dật, đã chạy theo nhạc, vừa tham vừa phóng dật. Nội kiết đó đã sanh theo duyên của tai. Và như vậy ta đã dùng pháp để diệt trừ nó, biết như vậy thì mình dừng, là hết rồi. Đó gọi là quán pháp trên pháp.

[Quý vị] có quán được như vậy không? Đa số là mê luôn, chạy một hồi là quên luôn, đâu có nhớ. Cho nên ngôn ngữ người ta nói là hãy trở về, trở về Chánh niệm. Quý vị không trở về được, vì quý vị không thấy thì làm sao quý vị trở về được. Trở về là gì? Là lúc đó quý vị chỉ cần quán sát được như vậy, là trở về Chánh niệm đó. Chánh niệm là gì? Mình thấy rõ ràng tâm như thế, và ta không bị chạy theo cảnh. Chứ không phải nói là trở về, trở về không [thôi], nói ngôn ngữ đó không đúng. Nhiều người học không tới nơi tới chốn, mà cứ nói lung tung.

Ví dụ như bây giờ Thiện Trang thấy câu nói nổi nhất trên mạng hay truyền, mà một thời các vị Pháp sư, Giảng sư từ trong nước ra đến nước ngoài hay giảng, dùng câu bốn chữ là “hiện tại lạc trú”. Người ta giảng hiện tại lạc trú là an lạc trong từng phút giây, cứ an lạc trong hiện tại thôi. Có đúng như vậy không? Điều đó là nói không đúng. Tại sao? Vì không nói theo kinh. Quý vị mở trong Kinh A Hàm thôi, Kinh Nikaya cũng được. Trong Kinh A Hàm hay Kinh Nikaya, Thiện Trang nhất thời không nhớ tên kinh nào, để bữa nào đó trích cho quý vị coi. Hiện tại lạc trú là quý vị phải chứng từ Sơ thiền. Đang ở trong Sơ thiền, sáng suốt rõ biết trong Thiền, đó mới gọi là hiện tại lạc trú. Sơ thiền, Nhị thiền, Tam thiền, Tứ thiền cho đến Không vô Biên xứ, Thức vô Biên xứ, Vô sở Hữu xứ, thì mới là hiện tại lạc trú.

Còn xin lỗi! Mấy vị cứ giảng ra thành đang vui, đang yên, thì cứ an vui trong đời sống hiện tại đi, gọi là hiện tại lạc trú. Chết chưa? Đó là đoán mò ngôn ngữ mà giảng, cho nên rất nguy hiểm. Thời nay học, mà không học kinh điển thì nguy hiểm lắm. Mà từ đó truyền suốt, bao nhiêu người giảng.

Cho nên nếu Phật pháp mà không căn cứ theo kinh điển thì rất đáng sợ. Thiện Trang cảnh báo cho quý vị như vậy đó. Nhiều khi mình tin người quá, người ta khoác lên tấm áo của người xuất gia, hay khoác lên danh Hòa thượng gì đó, thì quý vị thích rồi, tin rồi. [Quý vị] quên mất là đức Phật nói phải coi, không biết người đó tu lâu hay mau, sớm hay tối, hay thế nào không biết, nổi tiếng hay không nổi tiếng mình không biết, nhưng hãy coi họ giảng có đúng theo kinh hay không. Bây giờ Kinh đầy trên mạng, khắp nơi. Kinh chánh văn của Phật [như] Kinh Nikaya, Kinh A Hàm, v.v… có đó [mà] không chịu coi. Cứ theo người ta, rồi người ta dụ một hồi đi đến đâu. Nên rất là đáng thương!

Thiện Trang thấy thời hiện đại này, sao quý vị có Smartphone (điện thoại thông minh) để làm gì, có máy tính để làm gì, mà không biết tra cứu. Chúng ta hãy tra cứu, phải kiểm tra xem người đó giảng có đúng không, người ta nói có đúng không, người ta nói theo đâu. Thiện Trang luôn luôn cung cấp cho quý vị một công thức là: Khi người ta nói điều gì, thì hãy kiểm tra và hỏi lại: Có theo kinh hay không? Kinh nào? Họ tự nói, thì lời đó là của họ thôi. Còn chúng ta phải theo kinh.

Cho nên nhiều người học theo một vị thầy, rồi cứ theo người đó hoài, rồi cuối cùng mình đi về đâu? Giỏi lắm thì mình bằng người ta thôi. Còn quý vị học theo Phật thì quý vị mới hơn được. Cho nên Thiện Trang nói, Thiện Trang chỉ trích kinh thôi. Quý vị học theo kinh, mai mốt quý vị là Đệ tử của Phật, chứ không phải học theo Thiện Trang. Mai mốt quý vị học giỏi rồi, quý vị theo Phật luôn, thì càng tốt. Quý vị cứ học theo Phật, học theo kinh là ok. Còn quý vị cứ phụ thuộc người ta là khổ lắm.

Cho nên Thiện Trang phải truyền kinh, giới thiệu kinh cho quý vị, hãy cố gắng nghe. Hãy nghe nhiều đi thì tự nhiên mình sẽ có Chánh kiến. Còn không, suốt ngày nghe mà không kiểm chứng gì hết, nên cứ tin sái cổ. Rồi ngày nào đó nghe thầy Thiện Trang hay nghe một người nào đó nói ngược lại với tư tưởng đó, thì mình nổi khùng, nổi điên, sân lên [nói]: ‘Sao nói thầy tôi giảng sai, thầy tôi là Phật Bồ tát’ v.v… Nổi khùng lên, mà quên mất rằng người ta giảng đúng chưa. Đó là mình mặc định, mình cho như vậy thôi. Còn mình phải coi trong kinh xem có đúng với lời Phật không.

Cho nên hãy cẩn thận! Thời nay học, công nghệ hiện đại rồi chứ đâu phải thời xưa. Thậm chí quý vị lên mạng, vô trong app Nikaya Reading. Trong điện thoại hay máy tính đều có ứng dụng đó, quý vị đánh vô tìm kiếm Nikaya Reading là ra được một Đại tạng kinh ở trong điện thoại, máy tính của quý vị luôn. Quý vị vô đó là có [Kinh] Nikaya, còn [Kinh] A Hàm [thì] chưa có. Để Thiện Trang tìm thử coi, khi nào có thì đẩy vô bốn bộ A Hàm nữa, thành một cái app luôn, quý vị coi trong đó thì khỏe. Chắc sau này kiếm người nào [để] nhờ. Để Thiện Trang coi lại bộ A Hàm có gì sai sót không, nếu có sai sót thì đính chính, hiệu đính lại một chút, những chỗ không rõ thì mình sẽ làm cho rõ hơn, rồi mình đưa vô trong app, mọi người coi A Hàm, Nikaya tìm kiếm dễ lắm. Tìm cái gì, người nào giảng điều gì, lục trong đó coi có đúng không, nếu không đúng thì thôi, ta không nghe nữa. Đừng mất thời gian với những người giảng tào lao nữa.

Thời nay [học] Phật pháp thì phải [học] Chánh giáo, phải học rõ ràng, chứ không phải cứ học lung tung, rồi [học] kinh Đại thừa nữa. Chứ không, nhiều người giảng phát kiến lắm, họ giảng tùm lum tùm la. Hiện tại lạc trú là như vậy, mà họ giảng ra là trong hiện tại cứ vui đi, thì gọi là hiện tại lạc trú. Thôi thua! Kiểu đó là nguy hiểm vô cùng. Ở đây sẵn Thiện Trang nói vậy, tại thời nay thấy hơi buồn cho Phật pháp, thời Mạt pháp người học thì ít, mà người giảng thì nhiều, nên bị vậy.

Với tai, mũi, lưỡi, thân và ý cũng giống như vậy. Khi ý duyên pháp, sanh nội kiết, nếu Tỳ kheo bên trong thật có kiết thì biết đúng như thật là bên trong có kiết (kiết đây là Kiết sử, là Phiền não đó), bên trong không có kiết thì biết đúng như thật là bên trong không có kiết, nội kiết chưa sanh bây giờ sanh; biết đúng như thật nội kiết đã sanh và đã được đoạn trừ, không sanh lại nữa, biết đúng như thật. Tỳ kheo như vậy quán pháp nơi nội pháp, quán pháp nơi ngoại pháp, lập niệm ở pháp, có tri, có kiến, có minh, có đạt. Như vậy gọi là Tỳ kheo quán pháp như pháp, nghĩa là quán sáu xứ bên trong.

Điều này cũng giống như vậy. Có nghĩa là mình khởi lên một Phiền não nào thì mình phải biết ngay, khi biết rồi thì tất nhiên mình phải cố gắng diệt đi.

b. Năm cái

Lại nữa, Tỳ kheo quán pháp như pháp; Tỳ kheo bên trong thật có ái dục thì biết đúng như thật là đang có ái dục, bên trong thật không có ái dục thì biết đúng như thật là không có ái dục. Ái dục chưa sanh nay sanh, biết đúng như thật. Ái dục đã sanh và đã được đoạn trừ, không sanh lại nữa, biết đúng như thật.

Tức là năm Triền cái gồm có: Ái tức là Tham dục cái, Sân nhuế cái, Nghi cái, Trạo hối cái, Thùy miên cái, năm điều này đều [được] nói hết. Cũng tương tự như vậy, nếu [Triền cái] nào sanh thì mình biết liền. Nếu nó đã sanh, và đã được đoạn trừ thì mình biết nữa, biết đúng như thật như vậy, thì đó là quán được. Đây là quán pháp trên pháp đó quý vị.

Với sân nhuế, thùy miên, trạo hối và nghi cũng giống như vậy. Bên trong thật có nghi, biết đúng như thật là đang có nghi; bên trong thật không có nghi, biết đúng như thật là không có nghi. Nghi chưa sanh, nay đã sanh, biết đúng như thật. Nghi đã sanh và đã được đoạn trừ, không sanh lại nữa, biết đúng như thật.

Tóm lại là [đối với] năm Triền cái này, quý vị biết rất rõ ràng. Tham ái Triền cái hay Tham dục Triền cái vừa sanh thì mình biết nó đã sanh rồi đó. Và ta đã diệt trừ, thì biết nó đã diệt trừ rồi. Tham rồi tới sân, biết ta đang sân, sân nổi lên rồi đó, thì mình dừng liền. Vậy thì người đó có sân nhiều không? Không sân nhiều. Còn ta sân quá trời, vì ta sân mà ta không biết ta sân. Rồi diệt trừ xong thì ta cũng biết nó đã diệt trừ rồi. Về Thùy miên, tức là biết ta hơi buồn ngủ rồi, Thùy miên đã sanh, vì hôm qua ta thiếu ngủ nên ta buồn ngủ, thì biết liền. Chứ còn [có người] ngủ gục luôn mà không biết. Và biết ta đã rửa mặt rồi cho nên hết buồn ngủ, thì được. Trạo hối là trạo cử và hối hận, đưa tâm lên. Và nghi cũng vậy, ta biết đang có nghi, ta biết đã hết nghi v.v… thì nó không sanh lại nữa v.v…

Cho nên quán như vậy đó. Chứ không phải cứ ăn rồi tu Tứ niệm xứ, nói ‘biết, biết’ không [thôi], thì đó là biết quá cạn, không phải tu sâu. Cho nên tu sâu lắm, nhiều người học không tới nơi tới chốn, tu Tứ niệm xứ không đúng, cho nên không hiệu quả.

Tỳ kheo như vậy quán pháp nơi nội pháp, quán pháp nơi ngoại pháp, lập niệm ở pháp (hay là tại pháp), có tri, có kiến, có minh, có đạt. Như vậy gọi là Tỳ kheo quán pháp như pháp, nghĩa là quán năm Triền cái (phải tu như vậy).

c. Bảy giác chi

Lại nữa, Tỳ kheo quán pháp như pháp; Tỳ kheo bên trong thật có Niệm giác chi thì biết đúng như thật là có Niệm giác chi; bên trong thật không có Niệm giác chi thì biết đúng như thật là không có Niệm giác chi. Niệm giác chi chưa sanh nay sanh, biết đúng như thật. Niệm giác chi đã sanh thì ghi nhớ không quên, bất thối, tu tập càng lúc càng tăng trưởng, biết đúng như thật. Với trạch pháp, tinh tấn, hỷ, khinh an, định và xả cũng giống như vậy.

Tức là nói về Bảy giác chi, điều này thì chúng ta chưa học. Thiện Trang xin chia sẻ, Bảy giác chi gồm có: Niệm giác chi, Trạch pháp Giác chi, Tinh tấn, Hỷ, Khinh an, Định và Xả. Cứ thấy từng điều sanh lên thì biết nó sanh, nó chưa sanh thì biết nó chưa sanh. Nó đã sanh rồi thì ghi nhớ, đừng để mất đi. Vì điều này quan trọng, [cho nên] tu tập làm cho nó tăng trưởng lên, biết đúng như vậy.

Cũng tương tự như vậy với Trạch pháp Giác chi, Tinh tấn Giác chi, Hỷ giác chi, Khinh an Giác chi, Định giác chi và Xả giác chi. Quý vị làm đúng như vậy thì thành công. Cho nên tu quá trời thứ, đâu phải mới vô là tu Tứ niệm xứ được, không học đủ thì làm sao tu được.

Bên trong thật có Xả giác chi thì biết đúng như thật là đang có Xả giác chi, bên trong thật không có Xả giác chi thì biết đúng như thật là không có Xả giác chi. Xả giác chi chưa sanh nay sanh, biết đúng như thật, Xả giác chi đã sanh thì ghi nhớ không quên, bất thối, tu tập càng lúc càng tăng trưởng, biết đúng như thật. Tỳ kheo như vậy quán nội pháp đúng như pháp, quán ngoại pháp đúng như pháp, lập niệm ở pháp, có tri, có kiến, có minh, có đạt như vậy gọi là Tỳ kheo quán pháp như pháp, nghĩa là quán Bảy giác chi (Thất giác chi).

Bảy giác chi này dài lắm. Và có bài kinh [nói về] lúc nào thì tu giác chi nào, đức Phật có nói nguyên bài kinh rất dài. Ví dụ như quý vị đang sân quá, đang cảm thấy phóng dật quá, trạo cử quá, thùy miên quá thì tu pháp nào trong Bảy giác chi này. Có chừng mấy chục trường hợp, hoặc một vài trường hợp thì mình phải coi bài đó, bài đó là những phương pháp đối trị Phiền não. Bây giờ tất nhiên chúng ta chưa có đủ thời gian, thì từ từ học, chứ học nhiều quá thì quý vị choáng. Thiện Trang nói cứ học từ từ, bộ này học vừa cả Kinh tạng vừa cả Luận tạng. Học một bộ là tu được, học tới đâu thì tu tới đó.

Chúng ta học được một thời gian qua, chúng ta tu cũng kha khá rồi đúng không quý vị? Thì cứ từ từ thôi. Cứ bình tĩnh học rồi tu, chứ đừng nôn nóng. Nôn nóng cũng là một Phiền não. Cứ từ từ, học tới đâu mình hành được tới đó thì hiệu quả. Còn nếu mình học mà cuối cùng mình không hành được, thì sự học đó chẳng có ý nghĩa gì. Nhiều người ham, thích học nhiều, nhưng học rồi không nhớ, không nhớ thì không hành được. Vậy nên cố gắng học, học làm sao cho nhớ, nhớ rồi làm thì sẽ thành tựu được.

Nếu Tỳ kheo, Tỳ kheo ni từng chi tiết quán pháp như pháp như vậy, đó gọi là niệm xứ quán pháp như pháp.

Mục cuối cùng này quan trọng. Quý vị thấy nãy giờ mới học hết, bây giờ quan trọng ở mục Cứu cánh này:

III. CỨU CÁNH

Nếu Tỳ kheo, Tỳ kheo ni nào trụ Bốn niệm xứ thì trong vòng bảy năm, nhất định sẽ chứng được một trong hai quả: hoặc chứng Cứu cánh trí ngay trong hiện tại, hoặc chứng A na hàm nếu còn Hữu dư.

Điều quan trọng này, [đức Phật] ấn chứng luôn, quý vị tu Tứ niệm xứ trong vòng bảy năm, thì nhất định sẽ chứng được một trong hai quả: hoặc chứng Cứu cánh trí, tức là chứng A la hán ngay trong hiện tại, chứ không phải đợi đời sau. Nếu chưa được thì cũng chứng được A na hàm. [Tu] bảy năm thôi, ngon không? Quý vị nói bảy năm lâu quá, thì khỏi, đức Phật nói luôn:

Không cần phải đến bảy, sáu, năm, bốn, ba, hai hay một năm, nếu Tỳ kheo, Tỳ kheo ni nào lập tâm chánh trú nơi Bốn niệm xứ thì trong vòng bảy tháng cũng sẽ nhất định chứng được một trong hai quả: hoặc chứng Cứu cánh trí ngay trong hiện tại, hoặc chứng A na hàm nếu còn Hữu dư.

Không cần một năm đâu, quý vị tu bảy tháng là chứng được A na hàm. Vậy thì có chứng được không? Được chứ! Mình phải tin lời Phật chứ. Tu pháp này cũng nhanh mà, bảy tháng thôi, nhưng tu [phải] đúng như vậy. Còn hiện tại là mình đang tu mơ mơ, nên không chứng. Bảy tháng cũng dài quá, thôi khỏi cần bảy tháng, ở đây đức Phật nói nữa:

Không cần phải đến bảy, sáu, năm, bốn, ba, hai hay một tháng (vậy là không cần tới một tháng đâu, quý vị sẽ tu nhanh hơn nữa), nếu Tỳ kheo, Tỳ kheo ni nào lập tâm chánh trú nơi Bốn niệm xứ thì trong vòng bảy ngày bảy đêm cũng sẽ nhất định chứng được một trong hai quả: hoặc chứng Cứu cánh trí ngay trong hiện tại, hoặc chứng A na hàm nếu còn Hữu dư.

Có nghĩa là nếu quý vị tu đúng, lập tâm chánh trú (#chánh trú là thực sự trú, trụ) nơi Bốn niệm xứ này, thì bảy ngày bảy đêm thôi, không cần nhiều, sẽ chứng được một trong hai quả: A la hán hoặc A na hàm. Điều này thì hồi xưa là được quảng cáo ghê lắm, kêu tu Tứ niệm xứ bảy ngày thôi, lời này trong Kinh Trung Bộ. Thiện Trang nói Kinh Trung Bộ thua Kinh A Hàm. Kinh A Hàm còn có dòng cuối nữa, dòng cuối còn đã hơn nữa.

Không cần phải đến bảy ngày đêm, sáu, năm, bốn, ba, hay hai ngày hai đêm, mà chỉ cần trong một ngày một đêm, nếu Tỳ kheo, Tỳ kheo ni nào luôn luôn trong từng khoảnh khắc lập tâm chánh trú nơi Bốn niệm xứ thì nếu buổi sáng thực hành như vậy, nhất định buổi tối liền được thăng tiến. Nếu buổi tối thực hành như vậy, nhất định sáng hôm sau sẽ được thăng tiến”.

Có nghĩa là quý vị khỏi cần bảy ngày, lâu quá, quý vị tu một ngày thôi. Nhưng quý vị nghe cho kỹ là ‘luôn luôn trong từng khoảnh khắc lập tâm chánh trú nơi Bốn niệm xứ’, thì mới được. Bây giờ mình có luôn luôn không? Điều quan trọng là ở dòng này, chứ nhiều người kêu dễ quá. Dễ! Nhưng có phần khó là ở chỗ ‘luôn luôn’. Điều này có khác gì Kinh A Di Đà nói là: ‘Nhược nhất nhật, nhược nhị nhật, nhược tam nhật... nãi chí thất nhật’ tức là một ngày cho đến bảy ngày, nhất tâm bất loạn.

Quý vị thấy, cho nên học đến cuối cùng rồi, các pháp tu, [như] tu niệm Phật không phải là niệm trì danh đâu, mà đời sau người ta giải sai, ăn rồi cứ trì danh. Không tới bảy ngày đâu, quý vị tu đúng niệm Phật là cũng thuộc về Tứ niệm xứ (niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng), nếu niệm đúng thì quý vị niệm một ngày cho đến bảy ngày thôi. Đoạn này cũng giống vậy. Pháp môn nào cũng vậy.

Quý vị thấy Pháp môn hạnh Đầu đà cũng vậy, tu có mấy tháng, tu nửa tháng, một tháng cũng thành tựu. Pháp khác cũng vậy, pháp này cũng vậy, pháp nào cũng vậy, kinh nào cũng vậy. Quý vị tu đúng thì tu bảy ngày thôi, thậm chí tu một ngày cũng thấy thăng tiến rồi (thăng tiến là tiến lên). Vậy nên tất cả Phật pháp đều giống nhau, nhưng mình phải học Chánh kinh, mình phải hiểu. Chứ đừng nghe người ta giải Tứ niệm xứ, người ta cũng giải sai, rồi mình tu sai. Dù có học Phật giáo Nguyên thủy mà quý vị không học kinh, thì cũng vậy thôi. Nghe người khác nói lại, rồi người ta hiểu sai, người ta giảng sai, thì mình cũng tu sai.

Rồi Kinh A Di Đà nói một ngày đến bảy ngày, niệm Phật nhất tâm bất loạn, thì người đó đến lúc lâm chung tất nhiên vãng sanh rồi, khỏi nói lúc lâm chung nữa, thậm chí chứng A la hán tự tại đi luôn. Thật sự là vậy, nếu quý vị tu đúng niệm Phật. Cũng vậy thôi, niệm Phật là một trong các pháp để tu [Tứ] niệm xứ. Quý vị tu các đề mục, ta thấy trong Kinh A hàm nói rõ ràng, tu như vậy là đắc được đến A la hán. Rồi sau này chúng ta còn có mấy pháp tu mà hôm trước Thiện Trang cũng có giới thiệu đó, có mấy điều đó, rồi sau này còn có mấy pháp nữa. Thiện Trang coi có nhiều cách tu để vào lắm, vấn đề là mình tu được hay không, vấn đề là mình tu đúng hay không. Thiện Trang xin nhắc lại một lần nữa, đúng là được, chứ không phải là mong muốn [mà được].

Đức Phật nói trong bộ Kinh Nikaya cũng có, Kinh Trung A Hàm (hay Kinh Trung Bộ) cũng có, hình như Kinh Ước Niệm hay Ước Vọng gì đó, Thiện Trang quên rồi. Có nghĩa là quý vị có ước hay không ước, quý vị mong muốn hay không mong muốn, hay vừa mong muốn vừa không mong muốn, hay là chẳng mong muốn cũng chẳng không mong muốn. Mà quý vị tu đúng và đủ là được, thì sẽ thành tựu. Còn mong muốn cho lắm mà tu sai thì cũng không [thành tựu].

Cho nên phải tu đúng pháp, mà muốn đúng pháp thì phải học theo Chánh kinh, điều gì cũng phải có căn cứ. Chứ một hồi người ta đề xướng theo ý của người ta, rồi mình cũng tu sai theo thì rất đáng thương. Cho nên kinh điển để làm gì? Bây giờ kinh điển ở trên mạng không thiếu, gõ vô kinh nào cũng có hết. Mai mốt Thiện Trang coi mấy kinh này ổn thì sẽ đưa lên mạng, đưa lên mp hết cho quý vị, Kinh A Hàm và Kinh Nikaya [cho] lên luôn. Thiện Trang sẽ rà lại từng chút, chứ không rà mà đưa lên thì [nhiều khi bị] lỗi, sai mất công, mang tội. Thiện Trang sẽ rà, vì Thiện Trang biết chữ Hán, nên sẽ rà hết rồi đưa lên chia sẻ cho quý vị, để quý vị coi, thì quý vị sẽ thực hành được.

Sau này nếu Thiện Trang có thời gian thì sẽ phân loại điều nào là pháp tu, điều nào là pháp hành trong đời sống. Ví dụ như cách xài tiền làm sao, cách chọn bạn làm sao v.v… những bài kinh đó mình đưa về một nhóm. Một nhóm là tu Thiền chỉ, nhóm thì tu Thiền quán, điều nào để nhận diện Thiện tri thức. Ví dụ cách nhận diện ai là A la hán, có phải là A la hán hay không, mình đưa ra mấy bài kinh đó. Như vậy thì làm sao ai lừa thiên hạ được, làm sao mình bị dụ được, còn mình học không tới thì suốt ngày mình bị dụ hoài, rất là đáng thương.

Như vậy, tu chỉ cần bảy ngày thôi, nhưng ở đây câu cuối cùng nói chỉ tu một ngày một đêm là thăng tiến rồi.

Phật thuyết giảng như thế, các Tỳ kheo ấy sau khi nghe Phật thuyết, hoan hỷ phụng hành. Đừng nói là Phật thuyết, mình nghe thôi cũng thấy thích rồi, chắc chắn là hoan hỷ phụng hành.

(98. Kinh Niệm Xứ trong Kinh Trung A Hàm).

Quý vị thấy Kinh Niệm Xứ bên này với Kinh Niệm Xứ bên kia cũng tương đương.

Bữa nay hết giờ mất rồi, định giảng tiếp Tâm sở, nhưng thôi để bữa khác, quý vị nghe nhiều như vậy thì quý vị cũng choáng tai rồi. Tóm lại thật ra tu [Tứ] niệm xứ không khó, nhưng khó là duy trì được, mình giữ được, quán sát được. Quán sát được bốn điều là: Thân, thọ, tâm pháp. Nó chuyển biến thế nào mình cảm nhận được hết, mình thấy rõ, mình biết được hết thì thành công, thì người đó mới gọi là tu Tứ niệm xứ. Chứ không phải mình làm một hồi rồi mình không biết gì hết, thì không phải là tu Tứ niệm xứ.

Đặc biệt tâm là khó biết nhất, cảm nhận khó, pháp cũng khó, còn thân là dễ nhất. Cho nên người ta thường đẩy về tu quán tâm và quán pháp. Quán thọ thật ra cũng dễ, tâm đang cảm thấy khổ thì biết khổ, trời nóng quá thì biết trời đang nóng, mình đang cảm thấy thọ khổ. Trời đang mát dịu, cảm thấy dễ chịu, thì biết mình đang mát dịu thôi, thấy bình bình dễ chịu thì quán thọ dễ. Còn quán tâm và quán pháp thì cần phải học pháp mới biết [cách] quán, học Tâm sở mới quán tâm được.

Hôm nay thời gian cũng hết rồi, hẹn quý vị vào hôm khác chúng ta sẽ tiếp tục gặp nhau. Hy vọng bài hôm nay không làm quý vị nổ tung cái đầu, quý vị học được.

A Mi Đà Phật! Mời quý vị chúng ta cùng hồi hướng.

“Chúng sanh vô biên thệ nguyện độ

Phiền não vô tận thệ nguyện đoạn

Pháp môn vô lượng thệ nguyện học

Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành”.

“Nguyện đem công đức này

Hướng về khắp tất cả

Đệ tử cùng chúng sanh

Đều trọn thành Phật đạo”.

Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật!

Nam mô A Mi Đà Phật!

Giảng Ký Câu Xá Luận Và Tinh Hoa Kinh Luận - Bài 35

Giảng giải: Thầy Thích Thiện Trang

Giảng ngày: 26.03.2025

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật!

Nam Mô A Mi Đà Phật!

Kính chào toàn thể quý vị đồng tu! Hôm nay [là] thứ Tư, chúng ta học bài 35 của Luận Câu Xá. Hôm nay chúng ta cũng tiếp tục học, có ba phần trong [bộ giảng] này: Một phần là kinh tạng, thứ hai là phần Luận Câu Xá, thứ ba là phần A Tỳ Đàm bên Nam truyền. Phần kinh tạng gồm có Kinh A Hàm và Kinh Nikaya, tất nhiên cũng có những kinh khác nữa, nhưng chủ yếu là Kinh A Hàm và Kinh Nikaya.

Chúng ta học thì chúng ta phải biết được, phân biệt được rất rõ quá trình tu tập. Ví dụ đức Phật nói, chúng ta tu hành thì tu hai pháp: Một là Thiền chỉ, hai là Thiền quán. Quý vị mà coi Kinh Nikaya thì sẽ xuyên suốt hơn, đức Phật nói vị Tôn giả nào hoặc vị Tỳ kheo ni nào, hoặc người tại gia tu Thiền quán, đề mục gì, cho nên đắc quả A la hán, Tam quả A na hàm v.v… Nói chung Thiền quán sẽ đưa đến đắc quả, chúng ta thấy rõ ràng trong kinh như vậy. Còn Thiền chỉ thì đắc năm Thắng trí (năm loại Thần thông) v.v… Chúng ta học thì chúng ta phải phân biệt [được] rõ như vậy, chứ còn không thì cứ mơ mơ màng màng, cũng không biết đường nào mà tu.

Hôm nay xin giới thiệu với quý vị bài kệ khai thị của đức Phật:

Khai Thị Về Tu Tập Của Đức Phật

593. Giới hạnh và học nhiều,

Như thật nghiên cứu pháp,

Thiền quán những sự thật,

Đây hợp Sa môn đạo.

594. Tu quán trên vô thường,

Tưởng vô ngã, bất tịnh,

Không ưa thích tục sự,

Đây hợp Sa môn đạo.

595. Tu tập các Giác chi,

Thần túc, căn và lực,

Với Thánh đạo tám ngành,

Đây hợp Sa môn đạo.

(Kinh Tiểu Bộ - thuộc Tạng Nikaya).

Chúng ta thấy tuy là bài kệ này không dài, có ba bài kệ, 12 câu thôi, [nhưng] nói lên sự tu tập.

#Giới hạnh và học nhiều: Thứ nhất là giới hạnh và đa văn (học nhiều). Đầu tiên phải có giới hạnh, tức là phải giữ giới, rồi chúng ta phải học. Vì nếu không học nhiều thì làm sao biết mà tu. Nhiều đồng tu hiện nay sở dĩ không biết tu hành là vì thiếu sự đa văn này, thiếu sự học.

#Như thật nghiên cứu pháp: [tức là] phải nghiền ngẫm, phải nghiên cứu pháp, thì mới tu được. Giống như chúng ta nghe pháp, quý vị nghe xong rồi quý vị để đó, thì cũng không được hiệu quả nhiều. Quý vị phải nghe đi nghe lại, ghi chép ra những điều quan trọng, tóm tắt lại những điều quan trọng, rồi mình thực hành theo.

#Thiền quán những sự thật: là tu Thiền quán về Bốn thánh đế, những sự thật là Tứ thánh đế: Khổ đế, Tập đế, Diệt đế, Đạo đế.

#Đây hợp Sa môn đạo: đây hợp với con đường của Sa môn, là con đường ra khỏi sanh tử.

#Tu quán trên vô thường; Tưởng vô ngã, bất tịnh: đức Phật dạy là tu quán trên Vô thường, Vô ngã và Bất tịnh, quán tưởng đó.

#Không ưa thích tục sự: là không ưa thích những việc thế gian.

#Đây hợp Sa môn đạo: là hợp với con đường của Sa môn.

#Tu tập các Giác chi; Thần túc, căn và lực; Với Thánh đạo tám ngành; Đây hợp Sa môn đạo: tu tập Thất giác chi (nếu hôm nay kịp thì học Thất giác chi, còn nếu không thì hôm sau chúng ta sẽ học); #Thần túc là Tứ như Ý túc; Ngũ căn và Ngũ lực (Năm căn và Năm lực); Bát thánh đạo. 37 Phẩm trợ đạo cực kỳ quan trọng. Đây là hợp với Sa môn đạo.

Đây là lời đức Phật nói. Cho nên tu, tổng cương lĩnh thật ra là chúng ta tu đều trong 37 Phẩm trợ đạo. Bất cứ Pháp môn nào mà rời khỏi 37 Phẩm trợ đạo, thì đó không phải là Phật pháp. Nên nhớ như vậy! Tứ niệm xứ, Tứ chánh cần, Tứ như Ý túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất Bồ đề phần, Bát chánh Đạo phần. Trong này thì chúng ta đã học được một ít, đó là học về Tứ niệm xứ ở bài trước. Tứ chánh cần thì dễ, không có gì, từ từ, chúng ta nhắc lại. Tứ như Ý túc có nhắc qua rồi, Ngũ căn (Ngũ quyền: Tín, Tấn, Niệm, Định, Huệ) đã học rồi, Ngũ lực thì cũng tương tự Ngũ căn, Thất Bồ đề phần thì chưa học, Bát thánh Đạo phần thì học rồi. Chúng ta đã học được một ít như vậy, mình học từ từ thì sẽ đủ. Mới đầu vào mà giới thiệu cho quý vị Phật pháp là như vậy, thì chúng ta dễ dàng học hơn rất nhiều.

Có đồng tu nói: “Thầy ơi! Thầy ra cả bản có file ghi nữa, con in ra, vừa nghe vừa ghi, thì học rất nhanh ạ”. Thiện Trang có [đưa] ra rồi, quý vị lên trang web Dieuphap.net có file để quý vị tải. [Quý vị] vào Menu, mục Luận Câu Xá, có file word và file pdf, hiện nay có tới bài 26 rồi, tuần này Thiện Trang sẽ đưa lên bài 27 nữa. Bây giờ chúng ta giảng bài 35, vậy chúng ta chỉ chậm có mấy bài thôi. Quý vị sẽ có cả file để quý vị tự in ra mà học. Quý vị cứ mạnh dạn lấy những cây bút tô màu, tô vào những chỗ quan trọng để hành. Hoặc quý vị có thể dùng những cái [gì đó để] đánh dấu, mình in ra giống như một bản nháp, mình dùng cho thoải mái. Đó là cách để chúng ta học.

Còn có đồng tu thắc mắc là ngày nào giảng buổi nào? Thiện Trang giảng lâu rồi, thứ Tư hầu như cố định giảng Luận Câu Xá, thứ Bảy giảng về Khoa Chú Tuyển Giảng. Thứ sáu cách tuần thì chúng ta có Học Phật Vấn Đáp. Thứ Hai có một số đồng tu báo cáo lớp học, thì Thiện Trang có trả lời câu hỏi trong khoảng một tiếng cuối cùng của lớp học thứ Hai. Thời gian hầu như cố định như vậy rồi, cứ 20h tối giờ Việt Nam, quý vị không cần phải thắc mắc.

Bây giờ là ban đêm ở Việt Nam, nên dễ buồn ngủ. Để khỏi buồn ngủ, Thiện Trang xin giới thiệu một câu chuyện hay một vấn đề nào đó, thay đổi không khí cho đỡ căng thẳng, mới vô mà Khổ, Không, Vô thường, Vô ngã, Thất giác chi, Bát chánh đạo [thì] khó quá, [mình học] nhẹ nhàng thôi.

Thiện Trang xin giới thiệu một vấn đề:

Vợ Chồng Là Tiên Hay Là Đê Tiện

Đây là nói trong kinh. Chỗ này quý vị có gia đình thì quý vị coi, bộ kinh này cũng hay lắm.

Một thời, Thế Tôn đang đi trên con đường giữa Madhurā và Verañjā. Và nhiều nam gia chủ và nữ gia chủ cũng đang đi trên con đường giữa Madhurā và Verañjā. Rồi Thế Tôn từ trên đường bước xuống, đến ngồi dưới một gốc cây, trên chỗ đã được sửa soạn. Các nam gia chủ và nữ gia chủ thấy Thế Tôn ngồi dưới gốc cây, đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói với các nam cư sĩ, nữ cư sĩ đang ngồi một bên:

Vào thời xưa, quý vị thấy hình ảnh này khá quen thuộc đúng không? Đức Phật đi ở ngoài đường, gặp nam Cư sĩ, nữ Cư sĩ (nam gia chủ và nữ gia chủ, tức là vợ chồng), họ đến gặp đức Phật. Đức Phật ngồi nghỉ bên đường, ngồi dưới gốc cây để họ tới thỉnh pháp, họ nghe pháp. Quý vị thấy thời nay hình ảnh [này] cũng được tái hiện lại, rất quen thuộc. Hồi xưa chúng ta thấy xa lạ, nhưng bây giờ thấy quen thuộc. Rất giống! Đức Thế Tôn ngồi bên gốc cây và những người vợ chồng tới hỏi. Bây giờ đức Phật hỏi họ, chúng ta coi đức Phật thuyết pháp như thế nào?

- Này các Gia chủ, có bốn loại sống chung này. Thế nào là bốn?

Này các Gia chủ, có bốn loại sống chung, tức là vợ chồng sống chung với nhau có bốn loại. Thế nào là bốn? Đức Phật đưa ra. Lâu lâu giảng bài thấp thôi, chia sẻ về vợ chồng. Cho nên ngay trong Kinh A Hàm, Kinh Nikaya có những vấn đề giảng rất đầy đủ, cần gì phải học Đệ Tử Quy của nhà Nho làm chi cho mệt. Học ở trong này còn đầy đủ hơn, rất chính xác, vì đức Thế Tôn giảng lúc nào cũng chính xác hết. Bây giờ coi bốn hạng người sống chung là thế nào?

Đê tiện nam sống chung với đê tiện nữ. Đê tiện nam sống chung với Thiên nữ. Thiên nam sống chung với đê tiện nữ. Thiên nam sống chung với Thiên nữ.

Tức là có nam nữ, chia đôi. Nam thì có Thiên nam và đê tiện nam; [Nữ thì có] Thiên nữ và đê tiện nữ. Bây giờ hai vợ chồng sống với nhau là ai? Vậy thì có bốn trường hợp xảy ra: Một là Thiên nam sống với đê tiện nữ; hoặc Thiên nam sống với Thiên nữ; hoặc đê tiện nam sống với Thiên nữ; hoặc đê tiện nam sống đê tiện nữ. Đó là bốn hạng.

[Đối với] Vợ chồng, đức Phật nói như vậy, quý vị nghe hơi sốc. Nhưng thật sự đức Phật luôn luôn nói sự thật. Điều này khác với Đệ Tử Quy, lúc nào cũng nói kiểu gì đó. Đức Phật luôn nói sự thật. Quý vị là vợ chồng thì coi mình xếp vào hạng nào trong bốn hạng đó. Quý vị thứ đoán thử xem mình là hạng nào? Thiên nam sống với Thiên nữ, hay Thiên nam sống với đê tiện nữ, hay đê tiện nam sống với đê tiện nữ, hay đê tiện nam sống với Thiên nữ. Coi thử mình rơi vào trường hợp nào. Đức Phật giảng tiếp, cũng hay đó:

Và này các Gia chủ, thế nào là đê tiện nam sống chung với đê tiện nữ? Đây là trường hợp tệ nhất, hai đê tiện sống chung với nhau đó.

Ở đây, này các Gia chủ, người chồng sát sanh, lấy của không cho, sống tà hạnh trong các dục, nói láo, đắm say rượu men rượu nấu, ác giới, tánh ác, sống ở gia đình với một tâm bị cấu uế xan tham chi phối, nhiếc mắng chửi rủa các Sa môn, Bà la môn. Còn người vợ cũng sát sanh, lấy của không cho, sống tà hạnh trong các dục, nói láo, đắm say rượu men rượu nấu, ác giới, tánh ác, sống ở gia đình với một tâm bị cấu uế xan tham chi phối. Như vậy, này các Gia chủ là đê tiện nam sống chung với đê tiện nữ.

Ý đức Phật nói: mặc dù vợ chồng sống chung với nhau, nhưng ở đây nếu người chồng sát sanh, trộm cắp, tà dâm, nói dối, uống rượu, làm những việc ác, sống trong gia đình mà tâm tham chi phối, hay mắng nhiếc chửi rủa các Sa môn, Bà la môn (mắng nhiếc chửi rủa những người tu hành). Người vợ cũng y chang như vậy. Đó là đê tiện nam sống với đê tiện nữ. Đức Phật nói vậy.

[Quý vị] kiểm tra xem có giống mình không? Mình chắc không đến nỗi nào, chắc không phải là đê tiện nữ rồi. Vì dù sao mình cũng không đến nỗi sát sanh cỡ đó, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu, không làm những việc xấu ác, tâm không có tham, không có mắng chửi rủa những Sa môn, Bà la môn, v.v…

Thời nay có những người như vậy. Thực sự có! [Họ] chửi những người tu hành v.v… Ở nhà chẳng có tu gì hết, mà lên chửi ghê gớm lắm. Chửi những người tu hành, làm đủ các trò v.v... Cả [hai] vợ chồng như vậy thì xứng lứa vừa đôi, đó là đê tiện nam sống với đê tiện nữ. Đây là lời đức Phật nói, chứ không phải Thiện Trang nói. Như vậy chắc mình không rơi vào đây, nhưng ở thế gian có trường hợp đó.

Và này các Gia chủ, thế nào là đê tiện nam sống chung với Thiên nữ? Người nam thì tệ, nhưng người nữ thì tốt.

Ở đây, này gia chủ, người chồng sát sanh... (nói chung giống như trên: sát sanh, trộm cướp, tà dâm, nói dối, uống rượu, v.v… ) nhiếc mắng chửi rủa các Sa môn, Bà la môn (người chồng giống như trên). Còn người vợ từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ bỏ nói láo, từ bỏ đắm say rượu men rượu nấu, có giới, thiện tánh, sống ở gia đình không với tâm bị cấu uế xan tham chi phối, không có nhiếc mắng chửi rủa các Sa môn, Bà la môn. Như vậy, này các Gia chủ, là đê tiện nam sống chung với Thiên nữ.

Chắc trường hợp này nhiều đúng không quý vị? Đó là vợ tu, còn chồng không tu. Chồng thì ghê gớm lắm (ở đây không phải là phá giới, vì đâu có giới đâu mà phá giới), nào là sát sanh, trộm cắp, tà dâm, nói dối, uống rượu, làm những việc ác giới (là làm những việc ác), có tánh ác, sống trong gia đình có tâm tham, mắng nhiếc chửi rủa những người tu hành. Còn người nữ thì ngược lại, không có sát sanh, không có trộm cắp, không có tà dâm, không có nói dối, không có uống rượu, có giới (giữ Ngũ giới, Bát quan Trai giới), tính thiện lành, không có tham, không chửi rủa những người tu hành. Như vậy quý vị là Thiên nữ, và quý vị sống với đê tiện nam.

Trường hợp này ngày nay phổ biến, người nữ tu hành đông. Nhưng chưa chắc đâu quý vị, Thiện Trang thấy có người nữ tu hành cũng chửi ghê lắm, chửi những người tu hành luôn. Cho nên [những người đó] cũng không xếp vào đây được.

Đó là trường hợp thứ hai, trường hợp này chắc thời nay nhiều.

Và này các Gia chủ, thế nào là Thiên nam sống chung với một đê tiện nữ? Bây giờ là Thiên nam sống chung với đê tiện nữ. Điều này chúng ta cũng tự đoán ra. Ở đây đức Phật nói tắt thôi.

Ở đây, này các gia chủ, người chồng từ bỏ sát sanh... không có nhiếc mắng chửi rủa các Sa môn, Bà la môn. Nhưng người vợ là người sát sanh, lấy của không cho... nhiếc mắng chửi rủa các Sa môn, Bà la môn. Như vậy, này các Gia chủ là Thiên nam sống chung với đê tiện nữ.

Trường hợp này thì ngược lại. Có nghĩa là người chồng thì tu hành, nhưng người vợ không tu, thậm chí còn [làm những việc] như thế. Đúng là Thiên nam sống với đê tiện nữ. Cho nên ông chồng nào mà tu, còn bà vợ không tu, thì rơi vào trường hợp này.

Và này các Gia chủ, thế nào là Thiên nam sống chung với Thiên nữ?

Ở đây, này các Gia chủ, người chồng từ bỏ sát sanh... không nhiếc mắng chửi rủa các Sa môn, Bà la môn, và người vợ cũng là người từ bỏ sát sanh... không nhiếc mắng chửi rủa các Sa môn, Bà la môn.

Này các Gia chủ, có bốn loại chung sống này.

Đức Phật đã nói đủ bốn trường hợp. Trường hợp này thì tốt, cả vợ chồng đều tu thì tốt. Như vậy mới gọi là Thiên nam sống chung với Thiên nữ. Mình không có được như vậy. Quý vị thấy ai mà rơi vào trường hợp [thứ] tư là may mắn.

Đức Phật đúc kết một bài kệ:

Cả hai là ác giới,

Xan tham và nhiếc mắng,

Cặp vợ và chồng ấy,

Đê tiện sống đê tiện.

Chồng là người ác giới,

Xan tham và nhiếc mắng,

Vợ là người có giới,

Bố thí, không xan tham,

Như vậy vợ Thiên nữ

Sống với chồng đê tiện.

Đây là an ủi cho các cô, các cô sống với chồng [không tốt] thì các cô cũng là Thiên nữ. Sống với [người] đó cũng không sao, sau mình lên cõi Trời thôi, hoặc giải thoát v.v… chứ còn biết sao được. Mỗi người tự lựa chọn một con đường mà.

Chồng là người có giới,

Bố thí, không xan tham,

Vợ là đê tiện nữ,

Chung sống chồng, Thiên nam.

Cả hai, tín, bố thí,

Sống chế ngự, chánh mạng.

Cả hai vợ chồng ấy,

Nói lời thân ái nhau,

Đời sống nhiều hạnh phúc

Chờ đợi hai người ấy.

Kẻ thù không thích ý,

Cả hai giới hạnh lành.

Ở đây sống theo pháp,

Giữ cấm giới đồng đẳng,

Cả hai giới hạnh lành,

Sống hoan hỷ Thiên giới,

Hân hoan được thỏa mãn,

Đúng với điều cầu mong.

((4.53) Sống Chung 1: Paṭhamasaṃvāsa – Kinh Tăng Chi – Thuộc Tạng Nikaya).

Như vậy ráng làm Thiên nam sống với Thiên nữ. Còn không được thì cũng ráng một phía, còn không, hai người [đê tiện] như vậy thì không biết thế nào.

Cho nên quý vị thấy những bài đức Phật giảng luôn phục vụ đối tượng chúng sanh. Thấy các cặp vợ chồng tới đảnh lễ, đức Phật nói như vậy, người ta nghe cũng chạnh lòng. Người ta về, ai mà là đê tiện nữ hoặc đê tiện nam, thì người ta lo sửa thành Thiên nam hoặc Thiên nữ. Quý vị thấy rất hay! Lâu lâu Thiện Trang cũng hạ cấp chút, những đề tài này thật ra cần thiết chứ không phải là không cần thiết. Chúng ta học thì mới biết. Cho nên là các cô hay các ông chồng, nếu lỡ mình rơi vào trường hợp không được như ý thì cũng không sao. Hồi xưa cũng có như vậy, đức Phật thuyết như vậy rồi.

Bây giờ Thiện Trang xin giải đáp một câu hỏi, đó là:

Làm Sao Để Vợ Chồng Gặp Nhau Ở Đời Này, Đời Sau?(hay là sống với nhau ở đời này đời sau)

Thiện Trang nghĩ là cũng không nhiều đâu, ít người, cũng có tình yêu, tình chấp gì đó, mong là đời sau còn gặp nhau, thậm chí đời này sống chung với nhau. Có nhiều người nói: “Thầy ơi, con không muốn xa chồng đâu, con muốn sống suốt đời với chồng thì sao?” Thì bài kinh này đây, đức Phật sẽ trả lời cho câu hỏi đó. Chúng ta theo dõi.

Một thời, Thế Tôn trú ở giữa dân chúng Bhagga tại núi Suṃsumāragira, rừng Bhesakaḷā, ở vườn Nai. Rồi Thế Tôn, vào buổi sáng đắp y, cầm y bát, đi đến trú xứ gia chủ cha Nakula, sau khi đến, ngồi xuống trên chỗ đã soạn sẵn. Rồi gia chủ cha Nakula và nữ gia chủ mẹ Nakula đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, gia chủ cha Nakula bạch Thế Tôn:

Đoạn này là giới thiệu thôi, có một người tên là Nakula. Đức Phật đến [chỗ] cha và mẹ của người đó, tức là nam gia chủ và nữ gia chủ (cha mẹ của người đó). Bây giờ người cha bạch đức Phật như thế này:

- Từ khi nữ gia chủ mẹ Nakula được đem về đây cho con khi con còn trẻ tuổi, con không bao giờ biết con có điều gì xâm phạm đến vợ con, cho đến ý nghĩ cũng không, chớ đừng nói gì đến thân. Vì rằng bạch Thế Tôn, chúng con muốn thấy mặt nhau trong đời này, mà còn muốn thấy mặt nhau trong đời sau nữa.

Ở đây, hai vợ chồng này chắc hạnh phúc lắm, không có gây chuyện gì hết. Cho nên là ông này tình chấp dữ lắm, ổng muốn là đời này tiếp tục gặp mặt nhau, được sống chung với nhau, và còn muốn đời sau gặp nhau nữa.

Quý vị nào muốn dạy con, đứa nào đang yêu, mê tình yêu lắm, thì hãy nói rằng: “Trong kinh Phật, đức Phật có dạy, để tụi mày yêu nhau, được đời này đời sau gặp nhau hoài. Đức Phật có dạy bí quyết. Bí quyết nằm trong bộ kinh này”. Quý vị phải dạy như thế thì tụi nó mới thích kinh Phật được. Chứ suốt ngày dạy Khổ, Không, Vô thường, Vô ngã, thì nó chưa tiếp nhận được, đúng không? Nhưng dạy điều này thì chắc tiếp nhận được, nó đang yêu nên thích. Chúng ta coi thử đức Phật sẽ dạy phương pháp nào, để trả lời cho ông này. Ở đây tiếp tục [với] mẹ (Nakula), nữ gia chủ đó.

Nữ gia chủ mẹ Nakula bạch Thế Tôn:

Tức là bà vợ cũng nói luôn. Không phải ông chồng nói không [thôi], mà bà vợ cũng nói nữa.

- Bạch Thế Tôn, từ khi con được đem về đây cho gia chủ cha Nakula, khi con còn trẻ tuổi, con không bao giờ biết con có điều gì xâm phạm đến gia chủ cha Nakula, cho đến ý nghĩ cũng không, chớ đừng nói gì đến thân. Vì rằng bạch Thế Tôn, chúng con muốn thấy mặt nhau, trong đời này, mà còn muốn thấy mặt nhau trong đời sau nữa.

Tức là cả hai người này thật sự sống hạnh phúc, đến nỗi ý nghĩ cũng không gây khó khăn, khó chịu cho nhau, huống hồ chi thân thể. Chắc là không có đánh đập gì đâu, chắc chắn là vậy. Cho nên hai người này còn muốn sống với nhau đời này và đời sau. Vậy thì làm sao? Quý vị thấy không? Đức Thế Tôn giải quyết tất cả vấn đề. Bây giờ, người ta muốn như vậy thì đức Phật dạy. Người ta không muốn giải thoát sanh tử, bây giờ người ta muốn yêu nhau, sống với nhau tiếp nữa, đời này hạnh phúc và đời sau gặp nhau nữa thì làm sao? Bây giờ đức Phật dạy làm sao đây, chúng ta coi thử coi.

- Vậy này các Gia chủ, khi cả hai vợ và chồng muốn thấy mặt nhau trong đời này, và cũng muốn thấy mặt nhau trong đời sau nữa, và cả hai người là đồng tín, đồng giới, đồng thí, đồng trí tuệ, thời trong đời hiện tại, các người được thấy mặt nhau, và trong đời sau, các người cũng được thấy mặt nhau.

[Điều này] quan trọng! Hai vợ chồng muốn thấy mặt nhau ở đời này và đời sau, nói chung là muốn thấy mặt nhau đời này, là đừng ly hôn nhau, đừng chia lìa, hoặc là ông chết trước, hoặc bà chết trước, thì quý vị phải làm gì? Ở đây đức Phật nói phải [có] bốn điều đồng. Đồng tín tức là cùng niềm tin, mình phải tin Tam Bảo. Ví dụ người tin Tam Bảo, [còn] người không tin Tam Bảo là rồi đó. Thời nay đa số, vợ tu thì tin Tam Bảo, còn chồng không tin, là rồi xong. Thế thì trước sau gì, có thể đời này tan sớm, còn không thì đời sau chắc chắn tan. Đời sau tan là khả năng chắc chắn quá lớn rồi, còn đời này đôi khi tan luôn. Cho nên vợ chồng không có cùng niềm tin thì không được.

Thứ hai là đồng giới. Đồng giới là cùng giới. Ví dụ người giữ Ngũ giới, thì người kia cũng giữ Ngũ giới; người thọ Bát quan Trai giới, [thì người kia] cũng thọ Bát quan Trai giới. Nếu không thì khó gặp nhau lắm.

Cho nên trong kinh có câu chuyện: [Có] hai vợ chồng, bà đó tu trước, bả đi trước, bả lên trời Đao Lợi thì phải. Câu chuyện này Thiện Trang không nhớ lắm, kể tạm đại ý nha. Bả lên trời Đao Lợi xong rồi xuống báo mộng cho ông chồng: “Ráng tu đi ông. Tôi ở trên trời Đao Lợi chờ ông đó. Tôi có lâu đài trên này, ông lên đây để mà gặp nhau tiếp”. Ổng nghe nói vậy, ổng mừng quá nên ráng tu. Tu một hồi xong bả xuống, báo: “Ông ơi, ông ráng tu đi. Bữa nay ông có tòa lâu đài ở trời Tứ Thiên Vương rồi đó, nhưng trời Đao Lợi của tôi trên cao hơn, nên chưa được. Ráng tu thêm chút nữa đi, ráng tu nhiều hơn, thọ giới nhiều hơn”, kiểu vậy đó. Giống như bây giờ mình khuyên tu Bát quan trai nhiều vô.

Thời gian sau bả xuống nói: “Ôi! Mừng quá ông. Bữa nay ông đã có tòa lâu đài ở trời Đao Lợi rồi, mai mốt chúng mình gặp nhau nữa rồi”. Đó là đồng giới đó quý vị. Sau một thời gian nữa, bả xuống nói: “Ông ơi ông, ông tu vừa vừa thôi, ông tu quá rồi. Bây giờ tòa lâu đài của ông không xuất hiện ở trời Đao Lợi nữa, nó đâu mất rồi. Chắc lên trời cao hơn rồi, tôi không lên được. Cho nên ông tu bớt bớt, chứ không thì đời sau chúng ta lại không gặp nhau nữa”.

Đấy quý vị thấy, đó là đồng giới. Quý vị thọ Bát quan Trai giới, quý vị tu nhiều hơn [thì lên cảnh giới cao hơn], cho nên phải tu ngang ngang nhau thì mới gặp nhau nữa.

Rồi chưa hết! Đó mới có hai yếu tố thôi. Yếu tố thứ ba là đồng thí. Đồng thí tức là bố thí ngang ngang nhau. Giống như hai người đi cúng dường, một người cúng dường cho A la hán, còn người kia cúng dường cho Tu đà hoàn, thì quả báo khác nhau. Cho nên rủ rê nhau, phải đi cúng dường giống nhau, chứ không thì cũng khó. Quý vị thấy nghiệp khó như vậy đó.

Thứ tư là đồng trí tuệ. Điều này khó nữa, điều này là học pháp, tu hành phải ngang nhau. Bốn điều này quá khó, từ đó suy ra đời sau gặp nhau là khó nha. Đừng tưởng dễ, rồi chúng ta gặp nhau nữa. Khó! Đồng tu với nhau, đồng tín là cùng niềm tin, đồng giới là cùng giữ giới giống nhau, rồi đồng thí là bố thí giống nhau, cúng dường giống nhau, rồi đồng trí tuệ. Đồng được thì gặp nhau tiếp, không thì khó, đời sau khó gặp nhau.

Cho nên trong gia đình, đoạn này cũng nói ra, là hai vợ chồng muốn hạnh phúc muôn đời hơi khó. Muốn không khó thì phải tu giống nhau. Bây giờ vợ với chồng không cùng niềm tin, vợ giữ giới, chồng không giữ giới hoặc ngược lại. Rồi bố thí, ông chồng keo kiệt, vợ [không] xan tham, giống như Thiên nữ với đê tiện nam vậy đó. Rồi trí tuệ cũng không giống nhau, thì đời hiện tại làm sao giống nhau được. Cho nên tuy đức Phật không nói ra, nhưng chúng ta hiểu: Nếu tan vỡ trong hạnh phúc gia đình là điều đương nhiên, khi hai người không cùng bốn điều đồng đó. Cho nên đó là đức Phật ngầm nói như vậy rồi, quý vị hiểu chưa?

Cho nên đừng nói tại sao học Phật mà gia đình tan vỡ. Không đồng bốn điều này thì tan vỡ thôi. Đời này không gặp nhau, đời sau không gặp nhau, đức Phật có nói rồi. Những người học mà nói ‘học Phật mà ly hôn là đọa Địa ngục’. Ở đây, đức Phật rõ ràng, là không cùng [bốn điều này] thì khó gặp nhau, có gì đâu. Muốn gặp được nhau là phải cùng bốn điều này. Khó đúng không?

Cả hai, tín, bố thí,

Sống chế ngự, chánh mạng,

Cả hai vợ chồng ấy,

Nói lời thân ái nhau,

Đời sống nhiều hạnh phúc,

Chờ đợi hai người ấy.

Kẻ thù không thích ý,

Cả hai giới hạnh lành,

Ở đây sống theo Pháp,

Giữ cấm giới đồng đẳng,

Cả hai giới hạnh lành,

Sống hoan hỷ Thiên giới,

Hân hoan được thỏa mãn,

Đúng với điều sở cầu.

((4.55) Kinh Xứng Đôi 1: Paṭhamasamajīvī – Kinh Tăng Chi Bộ - Thuộc Tạng Nikaya).

Nghĩa là cả hai phải có niềm tin, phải bố thí, sống chế ngự, rồi chánh mạng chứ không phải tà mạng. Rồi hai vợ chồng nói lời thân ái nhau, đời sống sẽ được nhiều hạnh phúc. Đây là bí quyết để hạnh phúc, gom lại bấy nhiêu đó thôi. Quý vị nhớ là cùng niềm tin đối với Chánh pháp, cùng chịu khó bố thí, cúng dường, sống chế ngự, chánh mạng. Rồi hai vợ chồng sống với nhau nói lời thân ái, thì được nhiều hạnh phúc. Và người đó yên tâm, không có ai chia rẽ được đâu. Rồi cả hai giới hạnh lành, tức là giữ giới; sống theo Pháp (Pháp là Phật pháp); rồi giữ cấm giới đồng đẳng thì sống hoan hỉ Thiên giới, tức là sau này được lên cõi Trời, điều mong cầu sẽ được. Đó là bí quyết để hạnh phúc gia đình. Không làm được vậy thì không hạnh phúc được.

Quý vị thấy không ạ? Đức Phật dạy những điều đơn giản thôi, đâu có gì ghê gớm đâu mà quý vị thấy ghê quá. Cho nên học mấy điều này rõ hơn, còn Đệ Tử Quy, học làm sao đủ được mấy điều này, [như] sát sanh v.v… Đệ Tử Quy đâu có dạy không sát sanh v.v... Cho nên quý vị thấy Phật pháp hay hơn Đạo gia nhiều. Đạo Nho, Đạo gia không bằng được đâu. Đức Phật có [nói] hết rồi, chịu khó học trong kinh đi.

Rồi bữa nay giới thiệu cho quý vị về đạo giải thoát, chứ nãy giờ nói pháp nhân gian (nhân thiên). Bây giờ chúng ta tới đạo giải thoát, dẫn cho quý vị một câu chuyện để tỉnh ngủ, đó là câu chuyện của một vị Tỳ kheo ni thời đức Phật.

Câu Chuyện Một Vị Tỳ Kheo Ni

Trong thời đức Phật hiện tại (đức Phật Thích Ca), nàng được sanh ở Vesālī, con gái của một người chị của võ tướng Sīha. Do vậy, nàng được đặt tên là Sīhā, như tên của người cậu của nàng (tức là vị Tỳ kheo ni này, trước đó tên là Sīha). Khi đến tuổi trưởng thành, nàng nghe bậc Đạo Sư thuyết pháp cho người cậu, Sīhā trở thành một tín nữ và được phép cha mẹ cho xuất gia.

Giới thiệu sơ là cô này có một người cậu nổi tiếng là võ tướng. Cô này cũng nghe đức Phật thuyết pháp, cổ có niềm tin (gọi là tín nữ), và được cha mẹ cho phép đi xuất gia, nên cổ đi xuất gia luôn. Quý vị thấy tuyệt vời chỗ đó.

Khi nàng tu tập thiền quán, nàng không thể chận đứng tâm tư nàng chạy theo những ngoại vật khả ý. Bảy năm bị dày vò, nàng kết luận: “Làm sao ta thoát khỏi nếp sống uế nhiễm này. Ta hãy chết, tốt hơn”. Rồi nàng cột sợi dây trên cây, đút cổ vào thòng lọng để thắt cổ chết.

Tại sao Thiện Trang dẫn cho quý vị nghe câu chuyện này? Tại vì nhiều người tu [mà] than quá: “Thầy ơi, con nhiều Phiền não quá, tu không được”. Thiện Trang nói không phải quý vị không đâu, ai cũng vậy thôi. Nhiều người cũng bị đó, điển hình thời đức Phật có một vị Tỳ kheo ni, tên là Siha, đi xuất gia, tu suốt bảy năm rồi mà cuối cùng vẫn không chặn đứng được tâm tư. Tu Thiền quán để đắc đạo A la hán mà tu không được. Và suốt bảy năm, cô nàng bị những vật bên ngoài không khả ý giày vò, cho nên cô Tỳ kheo ni này kết luận rằng: “Làm sao ta thoát được nếp sống uế nhiễm này. Ta hãy chết, tốt hơn”.

Quý vị thấy đó là một điều rất đáng tiếc, và đã đi đến việc là thắt cổ. Tức là cô treo sợi dây lên cây, để thắt cổ chết, tự sát. Cho nên quý vị đừng buồn. Ngay thời đức Phật còn có người làm như vậy. Vậy bây giờ kết cục như thế nào? Cho nên quý vị lỡ phiền não quá thì bình tĩnh, nghe hết câu chuyện này coi có người đồng cảm với mình. Bảy năm tu nhưng không được gì, mà thời đức Phật đó.

Trong giây phút cuối cùng với sự cố gắng tinh thần chất chứa từ trước cho đến nay, nàng cố gắng triển khai thiền quán. Tức là sắp chết rồi, nhưng chất chứa tinh thần lắm, nên cố gắng triển khai Thiền quán.

Đối với nàng, đời sống hiện tại thật sự là đời sống cuối cùng, trong giờ phút cuối cùng, trí tuệ nàng được viên mãn, và với nội tâm thiền quán nàng chứng được quả A la hán với pháp tín thọ, nghĩa tín thọ.

Có nghĩa là mặc dù tự sát, nhưng lúc đó nhớ tới Thiền quán. Tại vì học bảy năm rồi, ít nhất cũng bảy năm đi xuất gia, nhớ được Khổ Không, Vô thường, Vô ngã. Cho nên lúc thắt dây lên cổ tự sát, do học lâu rồi nên nhớ đời là Khổ Không, Vô thường, Vô ngã, lúc đó thiền quán được. Thiền quán thì chứng luôn quả A la hán với pháp tín thọ, nghĩa tín thọ. Quý vị thấy hay chưa?

Cho nên chưa gì hết mà đã bỏ cuộc rồi. Đồng tu hiện nay chưa tu gì mà đã bỏ cuộc. Trong khi đó người ta tu đến phút cuối cùng rồi, sắp chết rồi, vẫn chứng được A la hán kìa. Cho nên Thiện Trang dẫn câu chuyện này cho quý vị nghe, chứ quý vị bi quan quá. Mình đã tu gì đâu, người ta tu bảy năm không thành tựu kìa. Thời đó xuất gia là tu dữ lắm đó, chứ không phải như thời nay tu chơi chơi đâu.

Cho nên ai biết được, nên ‘tu nhất kiếp ngộ nhất thời’ là vậy đó. Biết đâu lúc nào đó, bị một sự gì bức bách quá, một sự khó khăn quá, hay một chuyện gì đó xảy ra, thì mình có thể đắc đạo. [Nhưng] phải học nền tảng trước đã, chứ không, tới lúc gặp chuyện rồi hốt hoảng sợ chết thì xong rồi. Như cô này lúc đó không sợ chết mà triển khai Thiền quán. Quý vị nhớ nha! Lúc đó triển khai Thiền quán, là nhớ Khổ Không, Vô thường, Vô ngã, đời sống khổ đau. Nhớ như vậy thì sau đó đắc đạo A la hán. Thấy chưa! Chứ không phải tự sát là chết đâu. Chưa chết!

Mở thòng lọng ra nàng trở về lại Tinh xá. Được thành một vị A la hán, nàng sung sướng phấn khởi nói lên bài kệ:

Tức là [cổ] không chết, thắt cổ nhưng chứng A la hán rồi, không chết. Mở dây thắt cổ, tự đi về Tinh xá. Bây giờ sướng quá [vì] trở thành A la hán rồi. Cho nên quý vị thấy câu chuyện hay đó.

77. Không như lý tác ý,

Bị dục tham ám ảnh,

Ta trước bị dao động,

Không chế ngự được tâm.

Tức là ngài cũng biết nguyên nhân, vì chứng A la hán nên biết nguyên nhân, là do không như lý tác ý, tức là không theo đúng như kinh Phật dạy mà suy nghĩ Chánh niệm, Chánh tư duy không được, cho nên bị tham dục ám ảnh. Ta trước bị dao động; Không chế ngự được tâm.

78. Bị phiền não chi phối,

Lạc tưởng ngự trị ta,

Tâm ta không thăng bằng,

Bị tham tâm chi phối.

Tức là cổ nói bị phiền não, tâm cứ nghĩ đến chuyện vui. Chuyện vui ngự ở trong tâm, toàn nghĩ đến chuyện vui, tâm không thăng bằng, cho nên là bị tham chấp. Vui cho nên bị tham chi phối.

79. Bảy năm sống ốm yếu,

Vàng da, dung sắc xấu,

Đêm ngày không an lạc,

Ta sống chịu khổ đau.

Bảy năm tu đến ốm yếu luôn, vàng da, dung sắc xấu, tu không được. Đêm ngày không an lạc; Ta sống chịu khổ đau.

80. Do vậy ta lấy dây,

Đi vào giữa khu rừng,

Tốt hơn ta treo cổ,

Còn hơn sống hạ liệt.

Tu mà thất vọng quá, cho nên đi vô rừng, thắt cổ còn tốt hơn sống.

81. Làm chắc dây thòng lọng,

Ta cột ở cành cây,

Quàng thòng lọng quanh cổ,

Tâm ta liền giải thoát.

((5.3) Sīhā Trích Từ Kinh Tiểu Bộ - Thuộc Tạng Nikaya).

Quý vị thấy, cuối cùng cổ được giải thoát. Quý vị thấy hay không? Cho nên Thiện Trang nói thích học những bộ kinh hơn. Quý vị thấy nếu học chư Tổ Trung Hoa, toàn là người lên rừng khổ hạnh, hoặc là từ nhỏ xuất phát từ gia đình rất tốt đẹp. Rồi đi tu, không yêu một cô nào, không yêu một anh nào. Chư Tổ Trung Hoa ít có nữ lắm, toàn là nam. Rồi lên tu với toàn thầy nổi tiếng ghê gớm, một hồi sau bao nhiêu năm đắc đạo thành Tổ sư. Cuộc đời quá tốt đẹp.

Cho nên chúng ta thấy xa vời quá, ta làm không được. Còn nếu đúng theo kinh Phật, ghi lại những chuyện người thật, việc thật đúng thời đức Phật, là đủ các loại Phiền não, như trăm dòng suối, trăm dòng sông, nước đục, nước trong, nước gì cũng vậy, đổ ra biển. Đức Phật nói hòa vô nước biển, chỉ có một vị, đó là vị giải thoát. Cũng vậy, vô trong Phật pháp chắc chắn chỉ có vị giải thoát thôi. Nước biển có một vị mặn, thì Phật pháp chỉ có một vị là vị giải thoát.

Cho nên dù tu dở như vậy, cuối cùng cũng đắc đạo A la hán. Quý vị hãy tin đi! Học những bộ kinh Phật thì mình mới tin được. Mình thấy ham lắm, ai cũng đắc đạo được. Ai vô nghe đức Phật thuyết bài kinh xong, là đắc đạo Sơ quả Tu đà hoàn, hoặc là đắc Tư đà hàm, A na hàm, A la hán, v.v… Thế mới đã! Còn mình hèn yếu quá, [nghĩ]: chỉ có những người Pháp sư, những người tu phải thế này thế kia mới thành đạo được, còn mình không có phần. Cho nên Thiện Trang nói tại sao nên học kinh của Phật. Còn tới chư Tổ là bắt đầu toàn đưa những chuyện tốt đẹp không [thôi]. Mình thấy thiếu những câu chuyện khó khăn như thế này. Người thắt cổ tự tử, nhưng cuối cùng cũng chứng đạo A la hán. Quý vị thấy hay không?

Hôm nay, giới thiệu câu chuyện Tỳ kheo ni, để các cô có niềm tin hơn, chứ hồi trước giờ toàn giới thiệu người nam không [thôi]. Có nhiều người nói: “Con thưa thầy, con phá thai nhiều quá, con sợ quá!” Thiện Trang nói: quý vị phá thai nhiều, đó là chuyện hồi xưa [mình] không biết. Quý vị giết nhiều người như ông tướng cướp Vô Não Angulimala chưa? Trong kinh nói là ổng giết tới 999 người, rồi sau đó xuất gia đắc đạo A la hán. Mình có nghiệp nhiều hơn ổng không? Rồi có những cô phạm tà dâm, hồi trước làm nghề gì đó v.v… Có bằng cô kỹ nữ Ambapali (kỹ nữ vườn xoài) không? Một đêm cổ lấy người ta 1000 lượng vàng đó. Nhưng sau khi nghe đức Phật, gặp đức Phật một lần thôi, Phật thuyết cho một bài kinh thì cổ đắc sơ quả Tu đà hoàn, bỏ nghề luôn. Còn cô Tỳ kheo ni Vi Diệu, chồng bị rắn cắn chết, con thì đứa bị trôi sông, đứa bị hổ ăn thịt, nhà (gia đình) bị cháy chết hết, nên [cổ] bị điên luôn. Rồi khi gặp được đức Phật, sau cũng đắc được quả A la hán.

Quý vị thấy không? Như vậy nghiệp của mình đâu đến nỗi đó. Mình cũng đỡ hơn, mình cũng tốt mà, căn lành đầy đủ. Tốt như vậy thì mình tu phải ngon chớ. Tại sao mình tu dở? Tại vì không học giáo pháp của Như Lai, mà học cái gì đâu không v.v... Những trọng tâm đức Phật nhấn vào là Khổ Không, Vô thường, Vô ngã, là Tứ niệm xứ, là Tứ chánh cần, Tứ như Ý túc, Ngũ căn Ngũ lực, Thất Bồ đề phần, Bát thánh Đạo phần. Học những nền tảng căn bản là Thiền chỉ và Thiền quán, thì không học. Học mơ mơ màng màng, học chi sâu xa cho mệt.

Giống như hồi xưa lâu rồi, Thiện Trang chợt nhớ là mình học Lục tức Phật của tông Thiên Thai để làm gì. Trong khi đó Lục tức Phật đâu có trong kinh Phật đâu. Đó là một vị Tổ Trung Hoa sáng chế ra. Vậy thì mình học làm chi, học điều đó đâu có giải quyết vấn đề gì. Tại sao mình không dành thời gian để học kinh Phật. Học kinh Phật, giáo pháp Như Lai rất là tuyệt vời. Dù có bệnh nào thì mình cũng tìm được người tương ưng.

Quý vị thấy có những người phiền não ghê gớm, trong thời đức Phật như Tôn giả Ca Lưu Đà Di, hay là những người như cô Liên Hoa Sắc có hoàn cảnh éo le, hay là cô Tỳ kheo ni Vi Diệu v.v... đủ các người. Mà khi vào gặp đức Phật, gặp giáo pháp của Phật thôi là đắc đạo giải thoát. Thế thì tại sao mình làm không được?

Hoặc là người nghèo như Tôn giả Ưu Ba Ly, một thợ cạo tóc thôi, hèn mọn trong nước Ấn Độ thời đó, vào [Phật pháp] cũng trở thành một vị Tôn giả Ưu Ba Ly đắc đạo A la hán. Quá tuyệt vời! Từ hàng vua chúa đến hàng thường dân, ai cũng có thành tựu hết. Giàu có như Trưởng giả Cấp Cô Độc cũng thành tựu, nghèo khổ không có gì, bần cùng, hay là tệ như ông gánh phân cũng thành tựu. Quý vị thấy không? Ai cũng thành tựu hết. Tại sao mình không học giáo pháp đó, mà mình học điều gì cao siêu, nói toàn trên trời dưới đất. Mà nói đâu có giải thoát được, học riết rồi không giải thoát.

Cho nên có thời gian thì hãy đọc Kinh A Hàm, Kinh Nikaya đi. Đọc rồi sẽ thấy: “Ôi! Rất gần gũi. Đức Phật dạy bao nhiêu điều gần gũi”. Rồi từ từ, học xong vững rồi, bắt đầu mình biết trọng tâm, thì mình học kinh điển Đại thừa mới vững được. Còn các ngài sáng tác nói văn hóa rất hay, nói văn phong rất hay, nhưng thực sự bánh vẽ thì mình không ăn được. Cuối cùng rồi ai khai ngộ Minh tâm Kiến tánh đâu? Kể coi. Bao nhiêu người Việt Nam đến giờ, ai khai ngộ Minh tâm Kiến tánh đâu? Học bao nhiêu năm rồi, [có] ai ‘đọc thư thiên biến, kỳ nghĩa tự kiến’ không? Không có! Càng ngày càng phiền não nhiều hơn thì có, đúng không? Cho nên học giáo pháp đức Thế Tôn quan trọng.

Câu chuyện này hay chưa? Ai thấy mình phiền não nhiều thì nhớ cô Tỳ kheo ni này, bảy năm không chế phục được Phiền não, đến nỗi cô định tự tử. Nhưng đến lúc cuối cùng thì sự học đó sử dụng được. Cho nên lỡ có chuyện gì, lỡ sắp chết, thì cũng nhớ Thiền quán giùm, biết đâu đắc đạo. Ít nhất cũng đắc Sơ quả Tu đà hoàn. Trong kinh có rất nhiều câu chuyện những người sắp chết đắc được Sơ quả Tu đà hoàn. Nên nhớ vậy!

Cho nên hãy học! Học rồi mình mới thấy. Từ từ Thiện Trang sẽ trích nhiều câu chuyện hay hơn nữa. Những câu chuyện như thế này thì mới được. Chứ các cô suốt ngày cứ nói Tỳ kheo, quý thầy [thành tựu] không à. Hôm nay giới thiệu luôn cô Tỳ kheo ni. Bữa nào giới thiệu những câu chuyện nữa, để công bằng, chứ không thì các cô bi quan. Mình không bi quan. Nhớ! Hãy học giáo pháp đức Thế Tôn, có nhiều câu chuyện hay lắm. Người giỏi cũng được, người dở cũng được, gặp Phật là thành công. Mà ở đây, quý vị thấy là đâu có nói là gặp Phật đâu, chỉ có nghe Phật giảng kinh, xong rồi vô tự tu, thời gian cũng đắc đạo đó thôi. Chứ đâu phải lúc đó sắp chết rồi đức Phật hiện ra thuyết cho bài pháp đâu. Cô này tự chứng đó chứ. Miễn mình học cho lâu thì sẽ chứng. Cho nên là hãy cố gắng học, tư duy.

Rồi bây giờ chúng ta tiếp tục vào mục nữa, đó là:

Tác Dụng Và Tầm Quan Trọng Của Thiền Chỉ Và Thiền Quán (2) – Hai Pháp Nên Tu Hành

Lần trước Thiện Trang đã giới thiệu số (1), hôm nay là số (2), Hai pháp nên tu hành. Hôm bữa trước Thiện Trang giới thiệu từ Kinh Nikaya. Quý vị nhớ tác dụng của Thiền chỉ và Thiền quán không? Nếu không biết điều này thì coi như con đường tu hành không biết gì hết, đặc biệt những đồng tu Tịnh Độ là mơ mơ màng màng điều này lắm.

Tác dụng của Thiền chỉ và Thiền quán ở trong Kinh Tăng Chi lần trước nói: Tu tập Thiền chỉ, tâm được tu tập nên đoạn trừ được tham, và cuối cùng được Tâm giải thoát. Nói chung là được Tâm giải thoát. Tu tập Thiền quán thì cuối cùng được Tuệ giải thoát. Cho nên phải có tu tập cả hai: Thiền chỉ và Thiền quán.

Bây giờ chẳng ai biết tu Thiền chỉ, Thiền quán thế nào hết. Chúng ta đã có bài 18, 19 gì đó, Thiện Trang giảng 40 đề mục tu Thiền chỉ. Đó là tu Thiền chỉ để đoạn trừ những Phiền não, và giúp cho tâm được giải thoát. Nhưng quý vị muốn giải thoát hoàn toàn thì quý vị phải được Tuệ giải thoát. Vì trong Luận Đại Tỳ Bà Sa, nếu một vị A la hán Tâm giải thoát vẫn có thể thoái chuyển, nhưng Tuệ giải thoát thì hết thoái chuyển. Cho nên là phải tu cả Chỉ và Quán.

Thế nào là tu Chỉ? Thế nào là tu Quán? Chỉ thì có 40 đề mục tu Thiền chỉ, đã giới thiệu rồi. Tu quán là gì? Trong đó có thể quán pháp, hoặc là quán Vô thường, Vô ngã, Khổ, Không, hoặc là quán Tứ niệm xứ, hoặc là tu Thất giác chi, Bát chánh đạo, v.v… Những đề mục quán thì nhiều lắm, nhưng Thiền chỉ thì chỉ có 40 đề mục đó thôi, quý vị nhớ như vậy. Những đồng tu như Tịnh Độ thì không biết tu Thiền chỉ luôn, bây giờ học rồi mà không dám tu, sợ, [nói] phải đưa câu Phật hiệu vô, một câu Phật hiệu nhiều công đức v.v… Quý vị tu như vậy, quý vị coi thử câu Phật hiệu có nằm trong 40 đề mục tu Thiền chỉ không? Không có nha! Quý vị coi đi, không có.

Trong đề mục tu Thiền chỉ có niệm Phật, nhưng niệm Phật theo cách nào? Niệm Phật là niệm công đức của Như Lai (niệm 10 danh hiệu), nhớ danh hiệu Như Lai như thế nào, quý vị coi lại bài đó. Rồi niệm Phật theo Kinh Tăng Nhất A Hàm, trong bài [trước] Thiện Trang [đã] giới thiệu, đó là tu Thiền chỉ hay Thiền quán? Đó là tu Thiền quán. Và có giống với trì danh niệm Phật không? Không giống! Nên nhớ như vậy. Cho nên phương pháp trì danh niệm Phật đó không có trong Kinh A Hàm. Trong Kinh A Hàm, Kinh Nikaya dạy, chúng ta phải niệm theo đúng [cách]. Cho nên không biết mà tu, cứ nghe người, cứ y nhân, rồi tu một hồi, cuối cùng không đắc gì thì ráng chịu. Chúng ta hãy tu theo Phật, Phật dạy sao thì [mình] tu thế đó.

Một câu Phật hiệu ở trong Kinh Quán Vô Lượng Thọ nói trừ 80 ức kiếp tội chướng trong đường sanh tử, nghe như vậy chúng ta tưởng ngon lắm. Nhưng thật ra trong Kinh Quán Vô Lượng Thọ chúng ta đã học rồi, [Thiện Trang] đã giới thiệu, có những pháp tu [giúp] diệt vô lượng ức kiếp tội chướng trong đường sanh tử, diệt nhiều hơn nữa. Pháp tu trong Kinh Quán Vô Lượng Thọ, ở trên nói phẩm vị cao hơn, dễ tu hơn, trong đó có niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm Giới, niệm Thí, niệm Thiên. Tu Lục niệm, học giáo pháp hiểu, người đó còn được Thượng phẩm, diệt được nhiều tội hơn nữa, mà không chịu tu, xuống pháp thấp [ở] dưới, diệt ít tội hơn mà tu.

Cho nên không học kinh, nhiều khi mình cứ y nhân quá, mình cứ tưởng là ngon, nhưng thực tế không phải. Cho nên hãy học giáo pháp, hãy đọc kinh. Chứ nghe mà không có kiểm chứng, nghe mà không có so sánh, thì đôi khi mình tu sai mà không biết luôn, tại vì mình đâu có so sánh đâu. Điều gì mình cũng [phải] tìm hiểu đối chiếu.

Hôm nay giới thiệu thêm cho quý vị tác dụng của Thiền chỉ và Thiền quán, đây là mục thứ hai, và hai pháp nên tu hành. Lần này giới thiệu trong Kinh A Hàm:

Tác Dụng Và Tầm Quan Trọng Của Thiền Chỉ Và Thiền Quán (2) – Hai Pháp Nên Tu Hành

Tôi nghe như vầy: Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc (vườn ông Cấp Cô Độc), rừng cây Kỳ Đà, nước Xá Vệ. Bấy giờ, đức Thế Tôn dạy các Tỳ kheo:

“Tỳ kheo a lan nhã nên tu hành hai pháp. Hai pháp gì? Đó là Chỉ và Quán.

Quý vị nhớ nha, đức Phật luôn luôn dạy nên tu hai pháp, đó là Chỉ và quán. Còn bây giờ không biết Chỉ là gì. Rất nhiều người bây giờ không dám tu Thiền chỉ, Thiện Trang giới thiệu các cách rồi, tu 10 đề mục Biến xứ chẳng hạn, để đắc được Sơ thiền đến Tứ thiền, mà không chịu học, và không dám tu luôn. Trong khi đó đức Phật nói: “Nên tu hành hai pháp. Hai pháp đó là gì? Đó là Chỉ và Quán”. Mà bây giờ không biết Thiền chỉ là thế nào, Thiền quán là thế nào. Những người học Tịnh Độ thì không biết Chỉ [và] Quán đâu, chỉ nghe nói thôi, chứ không hiểu Chỉ và Quán thế nào.

Nếu Tỳ kheo a lan nhã đắc tịch tĩnh, tịch diệt, tĩnh chỉ, thì thành tựu giới luật, không mất oai nghi, không phạm cấm hạnh, tạo các công đức.

Đoạn này chính là nói: Nếu đắc được Thiền chỉ rồi, thì mình sẽ thành tựu Giới luật, không mất oai nghi, không phạm cấm hạnh, tạo các công đức. Đây là cách nói khác của Định cộng giới. Câu "Định cộng giới" là chư Tổ dịch từ đoạn này ra, quý vị có để ý không? Khi thành tựu được Thiền chỉ rồi (tức là mình phải đắc Sơ thiền trở lên) thì thành tựu Giới luật, không mất oai nghi, không phạm cấm hạnh và tạo được các công đức.

Quý vị thấy không? Trong Thiền định có công đức luôn, đây là Thiền chỉ thôi đó, vậy mà không chịu tu. Nhiều người cứ nói một câu Phật hiệu có Định cộng giới và Đạo cộng giới. Thật ra một câu Phật hiệu không thể nào là Định cộng giới được, tại sao? Thứ nhất, theo trong Luận Thanh Tịnh Đạo nói niệm Phật kiểu (niệm 10 danh hiệu Phật) [thì] không đắc được Sơ thiền. Còn trì danh niệm Phật liệu có đắc Sơ thiền hay không? Đấy là vấn đề, tại vì không có nói trong đó. Chúng ta căn cứ vào Kinh Vô Thích bên A Hàm, Kinh Vô Thích nói: “Âm thanh là chướng ngại cho việc nhập Sơ thiền”. Cho nên khi nào quý vị niệm Phật còn âm thanh, thì không cách nào nhập được vào Sơ thiền. Mà không nhập được vào Sơ thiền, thì không cách nào đắc được Định cộng giới. Tức là không thành được tịch tĩnh, tịch diệt, tĩnh chỉ, không thể nào thành tựu Giới luật, không mất oai nghi, không phạm cấm hạnh được đâu.

Cho nên ai đắc Sơ thiền trở lên, thì người ta có một định, gọi là Định cộng giới. Nhân định đó mà giữ giới được, là dịch từ trong câu này ra. Quý vị thấy Kinh A Hàm nói. Đây là ý nghĩa khác, chư Tổ rút lại cho gọn, gọi là Định cộng giới.

Cho nên phải tu định nha, nhiều người giữ giới không được, cứ tu đắc định thì sẽ giữ giới được. Nhưng thật ra giữ giới rồi mới đắc định, đắc định rồi sẽ giữ giới tốt hơn, nên tự nhiên thành tựu được Giới luật, không mất oai nghi, không phạm cấm hạnh, tạo các công đức (là có công đức luôn). Cho nên ngồi ở nhà tu là có công đức luôn, không cần đi làm gì đâu. Đó là tu theo Thiền chỉ đó, ngôn ngữ là tịch tĩnh, tịch diệt, tĩnh chỉ.

Nếu Tỳ kheo a lan nhã lại được quán rồi, liền quán và biết như thật rằng, đây là Khổ; quán biết như thật rằng đây là Khổ tập, Khổ diệt, Khổ đạo Xuất yếu. Người đó quán như vậy rồi, tâm được giải thoát khỏi Dục lậu, tâm được giải thoát khỏi Hữu lậu, Vô minh lậu, bèn được trí giải thoát, biết như thật rằng, sanh tử đã hết, phạm hạnh đã lập, việc làm đã xong, không còn tái sinh nữa.

Đoạn này nói rõ hơn, ‘được quán rồi’ tức là đắc được Thiền quán rồi đó, liền quán và biết đây là Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Khổ đạo Xuất yếu là con đường ra khỏi nỗi khổ, mà quan trọng nhất là thế nào. Có nghĩa là khi nào quý vị đắc điều này, là quý vị phải đắc Thiền quán. Đắc Thiền quán thì quý vị mới biết như thật thôi, còn không thì chưa biết như thật được. ‘Được quán rồi’ tức là đắc được Thiền quán rồi.

Người đó quán như vậy rồi, tâm được giải thoát khỏi [dục lậu], tâm được giải thoát khỏi Hữu lậu, Vô minh lậu, tức là được Tâm giải thoát, và được trí giải thoát là Tuệ giải thoát. Tức là ở đây có được Tuệ giải thoát luôn. Và như vậy [việc làm] đã xong. Tại vì sao? Vì trên này có Thiền chỉ, thì mới có Tâm giải thoát và Tuệ giải thoát. Nếu trên này không có Thiền chỉ, thì nhiều khi tu có được một điều là được Tuệ giải thoát thôi. Trí giải thoát tức là Tuệ giải thoát đó quý vị.

Chư Như Lai Chí chơn, Chánh đẳng Chánh giác thời quá khứ, nhờ hai pháp này mà được thành tựu.

Quý vị nhớ nha! Chư Phật quá khứ nhờ hai pháp này mà được thành tựu. Vậy mà ngày nay chúng ta không chịu tu. Quý vị thấy chưa? Chỉ và Quán là hai pháp quan trọng nhất để tu, mà thời nay không thèm tu, đặc biệt là đồng tu Tịnh Độ không biết Thiền chỉ là gì luôn. Cho nên rất là đáng thương! Mình học lâu ngày rồi mà mình không biết, trong khi đó trong kinh đức Phật dạy: “Chư Phật quá khứ nhờ hai pháp này mà được thành tựu”. [Cho nên] không tu Thiền chỉ, không tu Thiền quán thì làm sao được. Hai pháp đó là gì? Đó là Chỉ và Quán.

Cho nên Thiện Trang để ‘Tầm Quan Trọng [Của Thiền Chỉ Và Thiền Quán]’ cho rõ ràng, thì người ta mới để ý, chứ không thì không để ý đâu. Quá quan trọng luôn!

Vì sao vậy? Như khi Bồ tát ngồi dưới bóng thọ vương, trước tiên tư duy pháp Chỉ và Quán nầy (tức là đức Phật khi ngồi dưới cây bồ đề, trước tiên cũng tư duy pháp Chỉ và Quán này, tức là tu Thiền chỉ và Thiền quán. Đức Phật còn phải tu, huống chi là chúng ta. Còn chúng ta giỏi quá thì khỏi tu). Nếu Bồ tát ma ha tát (đại Bồ tát) đã đắc Chỉ rồi, bèn có thể hàng phục được các ma oán. Muốn hàng phục được ma oán thì phải làm sao? Đắc Thiền chỉ rồi thì sẽ hàng phục được ma oán.

Có một bộ kinh khác (Thiện Trang quên tên kinh nào rồi), [trong] Kinh A Hàm luôn, đức Phật nói là khi nào đắc Thiền chỉ (tức là từ Sơ thiền trở lên) thì quý vị hàng phục được Ma vương. Ma vương Ba Tuần hết làm gì được quý vị, nếu quý vị đắc được Sơ thiền trở lên. Cho nên đây cũng là cách nói đó: ‘Đắc Chỉ (Thiền chỉ) rồi, bèn có thể hàng phục được các ma oán’. Nếu đắc được đến Tứ thiền thì quá ngon. Cho nên không tu Chỉ thì làm sao được.

Nếu Bồ tát đạt được Quán rồi, ngay sau đó liền đạt được ba đạt trí, [1] (tức là Tam minh) thành Vô thượng Chí chân, Đẳng chánh giác.

Đây là đức Phật nói là trước khi thành Phật, Bồ tát nào ngồi dưới cội cây bồ đề thì sẽ tu như vậy. Đầu tiên là tu Thiền chỉ trước, thì hàng phục được ma oán. Sau khi hàng phục được ma oán thì mới tu Thiền quán, mới đạt được Tam lậu minh, mới thành Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác là thành Phật.

Có phải như vậy không? Đức Phật Thích Ca cũng vậy. Quý vị coi lại lịch sử của đức Phật Thích Ca đi, đầu tiên Ngài ngồi dưới cây bồ đề, Ma vương kéo quân tới phá, nào là làm năm cỗ xe ngựa đi ngang qua, rung chuyển hết, làm cho ma nữ ma con tới ào ào. Nhưng đức Phật lúc đó đắc Thiền chỉ nên không bị làm sao hết, Ngài hàng phục được ma. Thiền chỉ là có Thần thông rồi. Rồi sau đó Ngài tiếp tục tu tiếp, quý vị nhớ không? [Quý vị] coi lịch sử đi. Ban đêm Ngài nhìn thấy sao trời (nhìn thấy sao sáng), lúc đó Ngài ngộ được, Ngài đắc được Tam lậu minh (ba minh), từ đó thành Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Nhớ chưa? Rõ ràng quá mà! Đức Phật nói như vậy mà mình không tin, bây giờ mình tu khác Phật mà cứ đòi thành tựu.

Cho nên nhiều khi mình cứ y nhân quá, những gì người nào giảng, mình phải coi thử người đó giảng căn cứ vào đâu? Căn cứ vào kinh nào? Đem ra đối chiếu, nếu người ta nói đúng trong kinh thì ok, chấp nhận hết. Nhưng người ta nói một hồi mình coi không thấy trong kinh, thì mình phải đặt dấu chấm hỏi: ‘[Điều này] từ đâu ra?’ Không giống trong kinh, không có tinh thần trong kinh, thì biết chưa nên tin điều đó. Chớ vội tin! Chớ vội tin! Chúng ta học bài Kinh Kalama rồi nha.

Cho nên, này các Tỳ kheo, Tỳ kheo a lan nhã nên tìm phương tiện hành hai pháp này.

Tóm lại chúng ta, những Đệ tử nên tìm cách nào đó để tu hành hai pháp này, đó là Chỉ và Quán. Cho nên phải tu nha.

Các Tỳ kheo, hãy học điều này như vậy”.

Các Tỳ kheo sau khi nghe đức Phật thuyết pháp, hoan hỷ phụng hành.

(Kinh Số 7 Phẩm Thiện Tri Thức Số 20 – Kinh Tăng Nhất A Hàm).

Quý vị thấy Thiện Trang luôn luôn dẫn kinh và ghi rõ nguồn, ghi luôn phẩm để quý vị tìm trong đó cho nhanh, để đảm bảo là Thiện Trang nói trong kinh, không phải tự Thiện Trang nói. Còn người ta tự nói là chuyện của người ta, còn mình nói có sách, mách có chứng. Đây là vấn đề.

Cho nên Thiện Trang khuyên quý vị tu Thiền chỉ và Thiền quán. Trong Kinh A Hàm, đức Phật nói là tùy thời, biết lúc nào nên tu Thiền chỉ thì tu Thiền chỉ, lúc nào nên tu Thiền quán thì tu Thiền quán. Điều đó nằm trong bài Thất giác chi. Phải học Thất giác chi để biết lúc nào tu điều nào, chứ bây giờ mình chưa biết. Có lúc thì tu điều này, lúc thì tu điều kia. Và quý vị đừng có chấp trước quá, ví dụ như tu theo đúng Kinh A Hàm, Kinh Nikaya, tu theo Phật thì nhẹ nhàng lắm.

Như Thiện Trang, hồi xưa Thiện Trang chấp trước lắm, sáng dậy là phải ra lạy Phật, rồi tụng kinh, niệm Phật, v.v… Sau này thấy không cần thiết, tại vì học theo kinh, đức Phật đâu có dạy như vậy đâu, đâu có dạy là ra tụng kinh đâu, mà quan trọng là tư duy pháp. Cho nên sáng dậy, nếu thấy khỏe người, trời ấm áp, thì ra ngoài Chánh điện tu. Còn nếu thấy trời lạnh quá, thì không nhất thiết ra Chánh điện, ngồi trên giường tu. Hoặc tu Thiền chỉ hoặc tu Thiền quán. Khỏe khoắn, không buồn ngủ, thì ngồi trên giường tu, lấy đề mục ra. Đề mục tu Thiền chỉ dễ nhất là [gì] quý vị biết không? Ở trên giường thì làm gì có tu được đề mục Biến xứ: Đất, nước, gió, lửa, xanh, vàng, đỏ, trắng; thì chỉ có tu quán hơi thở, hoặc là mình tu niệm Phật, niệm Pháp. Mình học thuộc mấy đề mục niệm Phật, niệm Pháp thì tu được. Còn không thì tu Thiền quán, tư duy đời vô thường, suy nghĩ về cuộc đời vô thường: Bữa nay sáng dậy, [thấy] thêm một ngày mất rồi đó, v.v… đời mình như thế này, già khổ, tư duy đủ điều. Rồi thấy cuộc đời sanh diệt, chúng sanh khổ, bước ra buổi sáng là thấy khổ v.v… Đó cũng là tư duy pháp. Hoặc là mở pháp nghe, nghe Kinh A Hàm, Kinh Nikaya, hay kinh nào đó v.v… Ngồi đó nghe, nghe [trong] tĩnh lặng. Đó là sáng ra.

Mà không nhất thiết phải là buổi sáng. Buổi tối muốn tu, mà nhiều khi mệt quá, tu không nổi, vô tu gục gà gục gật thì vô tu làm chi, đi ngủ đi, ngủ dậy sớm. Ví dụ Thiện Trang thấy bữa tối hôm trước, Thiện Trang dậy lúc 0h 18 phút, dậy không biết là mấy giờ, coi đồng hồ thì thấy 0h 18 phút. Bắt đầu ngồi dậy, bên đầu giường luôn mở Kinh A Hàm, Kinh Nikaya, bữa đó đang mở Kinh Nikaya, bắt đầu nghe: ‘Ôi! Sao đoạn này hay quá, càng nghe càng hay’. Cho nên ngồi xếp bằng, nghe đã một hồi, thấy hay thiệt. Tức là bình thường mình không nghe hay được như vậy, nhưng do trạng thái của đêm khuya tĩnh lặng, hay lúc đó thanh tịnh thế nào đó, nghe từng lời, từng lời hay cực kỳ, hiểu rất nhiều thứ, mà sau này muốn hiểu lại như vậy cũng không được. Bây giờ mà muốn hiểu lại đoạn đó, giống y chang như vậy cũng không được, lúc đó rất hay.

Cho nên đừng chấp trước, giờ nào cũng tu được, miễn mình có thể tu. Và ở đâu cũng tu được, tu như vậy nhẹ nhàng. Đừng có ép, nhiều đồng tu quá áp lực, áp lực đề ra thời khóa. Mà lên thời khóa thì gục gà gục gật, buồn ngủ, thì thôi đi ngủ còn hơn. Ngủ tỉnh táo rồi tu thì sẽ tốt hơn.

Cho nên không có ép, Phật pháp biết lúc nào tu Thiền chỉ thì tu Thiền chỉ, lúc nào tu Thiền quán thì tu Thiền quán. Quý vị muốn niệm Phật cũng được, niệm mười danh hiệu Như Lai, niệm công đức Phật, hoặc niệm công đức Phật A Mi Đà, niệm gì cũng được v.v... miễn quý vị tu đúng theo lời Phật dạy, là có hiệu quả. Còn quý vị tu sai thì không có hiệu quả, còn khổ nữa. Cho nên phải biết tu. Mà muốn biết tu thì phải học kinh, học kinh nhiều thì biết. Đức Phật dạy rất căn bản, rất dễ dàng.

Bộ kinh này nói tầm quan trọng của Thiền chỉ và Thiền quán, và nên tu hành hai pháp: là Chỉ và Quán. Đức Phật nói bộ kinh này cực kỳ quan trọng, quý vị hãy truyền cho nhiều người biết, để thấy điều quan trọng đó. Như vậy, chúng ta có hai bài nói về tầm quan trọng, hay tác dụng của Thiền chỉ và Thiền quán rồi, một bài từ Kinh A Hàm, một bài từ Kinh Nikaya. Cho nên cực kỳ hay!

Bữa nay giới thiệu thêm cho quý vị một điều nữa, là quả Tu đà hoàn có mấy hạng. Bình thường, nếu là những người học Tịnh Độ, thì biết Tu đà hoàn có một Tu đà hoàn thôi. Nhưng không phải! Tu đà hoàn không phải có mỗi một hạng Tu đà hoàn đó đâu, mà có nhiều hạng hơn. Điển hình, đợt trước Thiện Trang đã nói sơ qua, bây giờ sẽ trích theo kinh, để quý vị thấy có chứng minh. Đây là theo kinh, chứ không phải theo Thiện Trang. Đoạn kinh này dài quá, Thiện Trang chỉ trích từ khúc cuối thôi.

Quả Tu Đà Hoàn Có Mấy Hạng?

...............

Bấy giờ đức Thế Tôn đang thuyết pháp cho vô lượng đại chúng vây quanh trước sau. Từ đàng xa đức Thế Tôn thấy Tôn giả Xá Lợi Phất đi lại, liền bảo các Tỳ kheo rằng (đây là đức Phật nói nha):

Tỳ kheo Xá Lợi Phất là bậc thông tuệ, tốc tuệ, tiệp tuệ, lợi tuệ, quảng tuệ, thâm tuệ, xuất yếu tuệ, minh đạt tuệ, biện tài tuệ, Tỳ kheo Xá Lợi Phất đã thành tựu thật tuệ. Nói chung là [đức Phật] khen ngài Xá Lợi Phất là Trí huệ Đệ nhất, nên bao nhiêu chữ nói về trí tuệ là [Ngài] dùng hết.

Vì sao vậy? Vì về bốn hạng Tu đà hoàn mà Ta đã nói sơ lược, thì Tỳ kheo Xá Lợi Phất triển khai thành mười hạng để nói cho Trưởng giả Cấp Cô Độc.

Quý vị thấy không? Tu đà hoàn có bao nhiêu hạng? Đức Phật nói là Ngài triển khai sơ lược có bốn hạng thôi, còn ngài Xá Lợi Phất thì triển khai mười hạng. Vậy ai học Tịnh Độ, nói mình giỏi đúng không? Thiện Trang thấy những đồng tu Tịnh Độ hay cống cao ngã mạn lắm. Vậy thì hỏi lại Tu đà hoàn có mấy hạng, là họ ngơ ngác liền. Trong khi đó đức Phật nói có bốn hạng mà họ không kể ra được, không thể nào kể ra được bốn hạng Tu đà hoàn. Mà thậm chí, điều kiện để vào Sơ quả Tu đà hoàn học cũng sai nữa, nên rất đáng thương. Thiện Trang nói nhiều khi tội lắm, học thì không biết, không đối chiếu với kinh điển, mà cứ tin một cách vô tội vạ, thì khổ thôi. Rồi đến ngày nào đó, có người nói ngược lại, thì bắt đầu nổi sùng, nổi điên lên, chửi người ta, phỉ báng thế này thế kia, thật là đáng thương.

Cho nên quý vị thấy bốn hạng Tu đà hoàn, đức Phật nói: ‘Đây là Ta đã nói sơ lược’, đức Phật nói sơ lược thôi, còn Tỳ kheo Xá Lợi Phất triển khai thành mười hạng. Quý vị thấy mười hạng Tu đà hoàn, chứ không phải một hạng đâu, mà suốt ngày mình nghe có một hạng thôi. Thật ra Thiện Trang đã giới thiệu cho quý vị bốn hạng Tu đà hoàn rồi, quý vị có nhớ không? Để chút nữa nói nha.

Đức Phật thuyết như vậy, các Tỳ kheo nghe Phật nói xong hoan hỷ phụng hành.

(Trích từ Kinh Giáo Hóa Bệnh – Kinh Số 28 – Kinh Trung A Hàm).

Quý vị mở Kinh Trung A Hàm ra, Kinh số 28, tựa đề là Kinh Giáo Hóa Bệnh. Bộ Kinh này giống như hộ niệm cho ông Trưởng giả Cấp Cô Độc. Tức là ông Trưởng giả Cấp Cô Độc bị bệnh quá, cho nên ngài Xá Lợi Phất tới, giảng cho bài pháp. Ông Trưởng giả đã đắc Sơ quả rồi, và [sau khi] giảng xong thì ổng hết bệnh. Cho nên bộ kinh này gọi là Kinh Giáo Hóa Bệnh.

Đoạn cuối này là đức Phật Thích Ca tán thán ngài Xá Lợi Phất, Ngài đem bốn hạng Tu đà hoàn đó chia ra cho rõ hơn là mười hạng, để nói cho Trưởng giả Cấp Cô Độc. Rất tiếc là đoạn đó thì không thấy nói trong bộ kinh này, [không] nói mười hạng là mười hạng nào, chỉ nói vậy thôi.

Còn bây giờ chúng ta thấy bốn hạng Tu đà hoàn, quý vị có kể được không? Thiện Trang đã chia sẻ, trích từ trong kinh rồi. Kinh nào? Không biết luôn. Có một bộ kinh là Kinh 127 Kinh Phước Điền, thuộc Kinh Trung A Hàm, hoặc nhiều bộ kinh nói có bốn hạng Tu đà hoàn. Đó là gì? Không biết! Học xong rồi không tư duy được. Đó là Tùy tín hành, Tùy pháp hành, Thân chứng, Kiến đáo. Không! Thân chứng, Kiến đáo có khi xếp lên trên luôn, cũng có thể nói Tu đà hoàn. Nhưng ít nhất phải kể ra được Sơ quả Tu đà hoàn gồm: Tùy tín hành, Tùy pháp hành (vẫn là Sơ quả Tu đà hoàn), Thân chứng, Gia gia, Kiến đáo, Nhất chủng. Mình kể ra là dư rồi đó. Tại vì Nhất chủng, có khi kéo lên là Nhị quả Tư đà hàm. Vì họ còn một đời nữa trong cõi Dục, thì lên Nhất lai, chứ sao [là] Tu đà hoàn.

Trong một bộ kinh, ngài Xá Lợi Phất nói với ngài gì đó, là quả Nhất chủng không biết nên xếp vào đâu, khó mà phân định được là Sơ quả Tu đà hoàn hay Nhị quả Tư đà hàm. Còn Gia gia là hai đời, hoặc ba đời ở trong cõi Dục. Tức là ở cõi Người, cõi Trời hoặc là hai đời, hoặc là ba đời nữa, thì gọi là Gia gia. Và đời đó họ sanh vào gia đình tôn quý ở cõi Người và cõi Trời, không nhất định là cõi Người hay cõi Trời. Chứ không phải như ngài Tịnh Không nói, là cứ chết ở cõi Người rồi sanh lên cõi Trời, chết ở cõi Trời rồi sanh xuống cõi Người, bảy đời rồi mới đắc A la hán... Đó là Sơ quả Tu đà hoàn tiêu chuẩn. Không phải như vậy, mà là không có nhất định.

Bảy đời trong cõi Dục, là tối đa của một người Sơ quả Tu đà hoàn. Còn đây là Gia gia, là có thể hai hoặc ba đời thôi. Về điều này thì quý vị yên tâm, từ từ rồi cũng có bài học. Chính là bộ Luận Câu Xá này, tới Phẩm Hiền Thánh thì chúng ta sẽ học, chính là những địa vị này, chia chẻ ra và phân tích rõ hơn. Thiện Trang thấy trong bộ Luận Câu Xá này có.

Thấy chưa? Nội Sơ quả Tu đà hoàn thôi mà mình đã mơ màng. Bây giờ nói mười quả, Thiện Trang không biết mười quả này, Thiện Trang chưa tìm ra mười hạng Tu đà hoàn. Đâu mà nhiều vậy, kể ra những [địa vị] nào nữa thì không biết, nhưng trong kinh này không có. Chỉ có tán thán vậy thôi, Thiện Trang không biết mười hạng Tu đà hoàn gồm những gì. Thiện Trang có thể bắt đầu kể từ Tùy tín hành, Tùy pháp hành, Kiến đáo, Thân chứng, Gia gia, Nhất chủng. Sơ sơ là sáu rồi, không biết kể đâu ra mà thành mười nữa. Đôi khi kéo Nhất chủng lên nữa, cho nên không biết. Có thể có Dĩ kiến Đạo tích, tức là đã thấy dấu vết của đạo, cũng là Sơ quả Tu đà hoàn, thì mình kể chung vào nữa là bảy. Rồi Đắc pháp Nhãn tịnh nữa là tám, chẳng hạn, đôi khi là vậy. Rồi không biết kiếm đâu ra cho đủ mười nữa, Thiện Trang không biết, Thiện Trang chưa tìm ra.

Cho nên quý vị thông cảm, thời nay không có Phật, nên mình không biết, mình cũng chưa phải người chứng A la hán. Nếu chứng A la hán thì thấy các pháp Tứ đế, giống như nhìn trái am la trong lòng bàn tay, như vậy thì mới có thể nói được. Còn Thiện Trang chưa chứng A la hán, cho nên Thiện Trang không thể nói mười hạng này được. Quý vị hiểu không? Chưa chứng A la hán thì không thể nói, không thể biết được. Cho nên chúng ta học đây thì mình thấy kiến thức mênh mông, không học thì mình không biết.

Đó là giới thiệu cho quý vị về quả Tu đà hoàn. Đây là những điều Thiện Trang nói hoàn toàn theo kinh điển, không phải Thiện Trang tự sáng tác. Còn người ta tự sáng tác, người ta nói sai, thì ráng chịu. Còn mình nói theo kinh, quý vị có thể tra cứu các kinh này.

Hôm nay có lẽ học Tâm sở, bữa sau sẽ học Thất giác chi. Hôm bữa chúng ta đã học các loại Tâm sở, có 52 món Tâm sở trong A Tỳ Đàm, Thiện Trang xin giới thiệu lại để quý vị nhớ, gồm: 13 Tâm sở Tợ tha; Tợ tha tức là nó luôn luôn nương tựa, hoặc là đi với nhóm 14 Tâm sở Bất thiện thì thành bất thiện, hoặc đi với 25 Tâm sở Tịnh hảo thì nương vào [Tâm sở Tịnh hảo]. [13 Tâm sở Tợ tha] gồm: 7 Tâm sở Biến hành, tức là lúc nào cũng có bảy thằng này: Xúc, Thọ, Tưởng, Tư, Nhất hành, Mạng quyền, Tác ý; và 6 Tâm sở Biệt cảnh, thì lúc có lúc không, gồm: Tầm, Tứ, Thắng giải, Cần, Hỷ, Dục.

Còn 14 Tâm sở Bất thiện gồm: 4 Tâm sở Bất thiện Biến hành, tức là trong bất thiện luôn luôn có 4 thằng này: Si, Vô tàm, Vô úy, Trạo cử; và 10 Tâm sở Bất thiện Biệt cảnh, gồm: Tham, Tà kiến, Ngã mạn, là thuộc nhóm Tham phần; Sân, Tật, Lận, Hối, là nhóm Sân phần; Hôn trầm, Thụy miên, Nghi, là nhóm Trì trệ và Do dự. 10 [Tâm sở Bất thiện Biệt cảnh] này thì lúc có lúc không. Sau này chúng ta học 121 tâm nữa, còn đây là 52 Tâm sở. Nói 121 tâm, nhưng thực tế thì không nhiều, phân tích một chút là hết, [vì] giống giống nhau.

Chúng ta đang học 25 Tâm sở Tịnh hảo, tức là Tâm sở tốt đẹp, gồm 19 Tâm sở Tịnh hảo Biến hành: Tín, Niệm, Tàm, Uý, Vô tham, Vô sân, Trung hòa. Hình như chúng ta mới học tới Tín, Niệm, Tàm, Uý rồi. Hôm nay chúng ta sẽ học Vô tham, Vô sân, và Trung hòa. Còn sau này, chúng ta học sáu Tâm sở Tịnh hảo Biệt cảnh, gồm: 3 Tâm sở Tịnh hảo về Giới, gọi là Tâm sở Tịnh hảo Giới phần, 2 Tâm sở Tịnh hảo về Vô lượng phần, và 1 Tâm sở Tịnh hảo Trí quyền. Tu có trí, đầu thai tâm Tam nhân là phải kéo được Tâm sở Trí này lên, hoặc làm những việc gì có trí thì mới tốt. Hôm nay chúng ta học tới Vô tham, Vô sân, và Trung hòa.