Giảng Ký A Tỳ Đạt Ma Câu Xá Luận

Còn một điều nữa là phóng dật, phóng dật là tâm mình lao xao, trạo cử. Thật ra tâm lao xao thì đừng nghĩ gì hết, nhớ quán Vô thường v.v… thì [sẽ] bớt. Rồi khi đó mình nhìn [đề mục] đó. Mình đừng nghĩ gì hết, đừng nhìn màu xanh rồi nghĩ chuyện hẹn hò yêu đương gì hết. Mình chỉ cần nhìn một [đề mục] thôi, thế là xong.

Như vậy là xong [các đề mục tu Thiền chỉ]. Bữa nay còn thời gian, chúng ta chia sẻ một chút [về] Tâm sở. Trong A Tỳ Đàm có 52 món Tâm sở, xin giới thiệu lại 13 món Tâm sở Tợ tha, gồm có 7 Tâm sở Biến hành. Tợ tha tức là nương tựa, đi theo cái khác, tức là luôn luôn đi với Tâm sở Bất thiện hoặc là Tâm sở Thiện. Tâm sở Thiện tức là Tâm sở Tịnh hảo. 7 Tâm sở Biến hành tức là 7 Tâm sở này lúc nào cũng có. Rồi 6 Tâm sở Biệt cảnh thì lúc có, lúc không.

Trong 14 món Tâm sở Bất thiện thì chúng ta có 4 Tâm sở Bất thiện Biến hành là: Si, Vô tàm, Vô uý và Trạo cử. Còn 10 Tâm sở Biệt cảnh là: Tham, Tà kiến, Ngã mạn, thuộc nhóm Tham phần; Sân, Tật, Lận, Hối là nhóm Sân phần; Hôn trầm, Thụy miên, Nghi là nhóm Trì trệ và Do dự.

Chúng ta đang học 25 Tâm sở Tịnh hảo gồm có 19 Tâm sở Tịnh hảo Biến hành, gồm có: Tín, Niệm, Tàm, Uý, Vô tham, Vô sân, Trung hòa, Tịnh tâm, Tịnh thân, Khinh tâm, Khinh thân, Nhu tâm, Nhu thân, Thích thân, Thích tâm, Thuần tâm, Thuần thân, Chánh thân, Chánh tâm. Đó là 19 [Tâm sở]. Còn 6 Tâm sở Tịnh hảo Biệt cảnh, gồm có: 3 Tâm sở Tịnh hảo Giới phần (về Giới), 2 Tâm sở Tịnh hảo Vô lượng phần, và 1 Tâm sở Tịnh hảo Trí quyền, [Tâm sở] này rất quan trọng.

Ở đây chúng ta đã học đến [Tâm sở] Tịnh tâm (8) và [Tâm sở] Tịnh thân (9). Hôm nay chúng ta sẽ học về [Tâm sở] Khinh tâm (10) và [Tâm sở] Khinh thân (11). Những [Tâm sở] này có 6 cặp đi chung với nhau, mình học một lúc. Tại vì hai [Tâm sở] này lúc nào cũng đi chung với nhau hết.

Tâm sở Khinh tâm (10) và Tâm sở Kinh thân (11)

Thế nào là Khinh tâm và Khinh thân? Khinh tức là nhẹ, sự nhẹ nhàng hay nhanh nhẹn. Trạng thái chính của Khinh thân là ngăn chặn được sự nặng nề của ba uẩn là: Thọ uẩn, Tưởng uẩn và Hành uẩn. (Thọ, Tưởng, Hành, Thức trong Ngũ uẩn).

Thọ là gì? Định nghĩa của đức Phật rất đơn giản, Thọ là cảm thọ, cảm nhận. Cảm nhận gồm có ba cảm nhận: Cảm nhận khổ, cảm nhận vui và cảm nhận không khổ không vui (gọi là Xả thọ).

Rồi Tưởng và Hành. Tưởng là gì? Tưởng là nghĩ nhớ về những điều quá khứ, nghĩ nhớ về những điều hiện tại và nghĩ nhớ về những điều tương lai, ba đời kết nối nhau. Mình suy nghĩ lung tung, kết nối ba đời, nhờ quá khứ mà kết nối với hiện tại, rồi hiện tại kết nối với tương lai, rồi tưởng ra tum lum hết. Đó là Tưởng.

Còn Hành là gì? Hành nói đơn giản là những suy nghĩ bất thiện, hay thiện, hay không thiện hay ác. Những yếu tố đó trong suy nghĩ mình thì gọi là Hành.

Khi ba điều này mà nhẹ nhàng thì gọi là Tâm sở Khinh thân. Tức là ba uẩn: Thọ, Tưởng, Hành trong Năm uẩn. Năm uẩn là: Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức, thì mình bỏ Sắc ra. Sắc là thân thể thì không nói, đang học về tâm, nên tâm chỉ có bốn thứ là Thọ, Tưởng, Hành, Thức. Ba uẩn đầu Thọ, Tưởng, Hành mà nhẹ nhàng thì gọi là Khinh thân. Còn sự nhẹ nhàng của Thức uẩn thì gọi là Khinh tâm. Định nghĩa rất đơn giản. Quý vị hiểu không? Thức là uẩn cuối cùng mà nhẹ nhàng [thì gọi là Khinh tâm]. Vậy nên mình có hai trường hợp này, thì người mình nhẹ nhàng lắm. Vì tâm mình nhẹ nhàng, nên mới gọi là Tâm sở Tịnh hảo.

Hai Tâm sở này cùng có đặc tính là trạng thái nhẹ nhàng của bốn danh uẩn (bốn uẩn trên), đối lập với Phiền não Hôn thụy làm nặng nề thân tâm.

Tức là [Tâm sở này] đối lập với Phiền não Hôn trầm, Thụy miên làm cho mình nặng nề. Ví dụ như mình đang thấy tâm mình nặng nề, buồn ngủ, đó là do không có mặt của hai thằng này. Còn khi có hai Tâm sở Khinh thân và Khinh tâm này, thì tự nhiên mình thấy nhẹ nhàng. Cho nên trạng thái nhập Thiền, tu Thiền thì rõ ràng lắm, nó nhẹ nhàng là nhờ điều này. Nên nếu không tu Thiền chỉ thì khó có được điều này, khó lắm! Cho nên thường phải tu Thiền chỉ, [để] giúp cho hai Tâm sở này mạnh.

Hai Tâm sở này có tướng trạng là sự vắng lặng nặng nề của thân tâm (nghĩa là thân và tâm vắng lặng luôn sự nặng nề. Vì tâm mình nhẹ nhàng rồi thì thân mình cũng nhẹ nhàng, cảm giác nhẹ nhàng). Có nhiệm vụ là trấn áp sự nặng nề của thân tâm (tức là trấn áp sự nặng nề. Cho nên muốn nhẹ nhàng là quý vị phải có hai Tâm sở này). Có biểu hiện là sự không trì trệ của thân tâm. Thân tâm mình lúc đó nhẹ nhàng, làm việc gì cũng nhanh.

Quý vị cứ thử tu Thiền chỉ đi, quý vị không cần nhập định đâu, chỉ cần Vị đáo định thôi là quý vị thấy nhẹ nhàng hơn rồi. Làm việc gì cũng chuẩn xác mà nhanh nhẹn. Nên nhiều người không tu, họ không biết rồi họ cứ tưởng tu mấy điều này không có lợi ích. Nhưng thực tế ai tu rồi mới biết. Đặc biệt có những đồng tu Tịnh Độ, Thiện Trang khuyên là nên tu. Đừng chấp trước quá, vì tu câu Phật hiệu không có nhẹ nhàng, an lạc bằng Thiền chỉ đâu, Thiền chỉ dễ hơn. Rồi sau đó mình trở lại niệm Phật cũng nhẹ nhàng thôi. Đó là Thiện Trang khuyên những đồng tu Tịnh Độ.

Như Thiện Trang thấy là: vì lâu rồi mình niệm Phật quá nhiều, nên vừa mới ra Thiền là thấy Phật hiệu khởi rồi. Nó tự động khởi, nên lúc đó đâu cần phải niệm Phật nữa, mình chỉ cần nghe thôi, mình lắng tâm là nó khởi. Đi, đứng, nằm, ngồi gì mình cũng niệm được. Còn một hồi mình không thích thì mình chuyển sang niệm đề mục khác, chuyển sang niệm Pháp, rồi khi nghe pháp thì niệm pháp lặng.

Cho nên chỉ cần tâm mình thanh tịnh thì tu [môn] gì cũng được. Mà muốn thanh tịnh là phải tu Thiền chỉ mới dễ lắng được. Đức Phật nói, mà mình không tin nữa, mình cứ tin những người đời sau nói thế này, nói thế kia, thì thật sự mình sẽ bị hoang mang. Thực tế là đức Phật nói như vậy, mình tin lời Phật là ok. Nên cứ tin lời Phật rồi thực hành đi, thì sẽ thấy hiệu quả.

Khinh thân trong khi có ra sao? Sự nhẹ nhàng và cách thay đổi nhẹ nhàng, không nặng nề, không sần sượng của Thọ uẩn, Tưởng uẩn và Hành uẩn.

Tức là khi nào có trường hợp đó thì Khinh thân có mặt. Bao giờ mình cảm thấy Thọ uẩn là gì? Ví dụ như mình cảm thấy nóng, lạnh, v.v… thì mình vẫn thấy nhẹ nhàng, không có vấn đề gì hết. Rồi mình không nghĩ phức tạp, không nghĩ lung tung, không nghĩ những điều bất thiện tùm lum...

Ví dụ như những người bị hoang mang, bị hoang tưởng, thì cách đối trị là quý vị kéo được hai Tâm sở này lên là đỡ. Mà muốn kéo Tâm sở này chỉ có cách tu Thiền chỉ thôi. Nên nhớ: Tu Thiền chỉ là nhanh nhất. Cho nên đức Phật nói khi mình đắc được Sơ thiền thì không sợ hãi, hết sợ hãi. Còn mình không đắc Sơ thiền nên mình sợ, rồi mình hoang mang này kia. Những người nào bị như vậy, thì quý vị cố gắng dạy cho họ đề mục tu Thiền chỉ. Họ chỉ cần vượt qua được, họ đắc được là họ khác lắm.

Cho nên ráng tu, những đề mục cũng dễ mà, chúng ta học qua rồi, không khó đâu, cứ nghiên cứu đi. Tu một thời gian là vô, rồi thời gian sau, nhẹ nhàng, không cần nhiều thời gian đâu. Lúc đầu quý vị sẽ mất nhiều thời gian, nhưng khi vào được rồi, thì lần sau nhanh lắm, nhiều khi chỉ cần tích tắc mấy giây là vào được. Sau này càng ngày càng nhẹ. Và mỗi ngày quý vị có thể chỉ cần nửa tiếng thôi. Buổi sáng tu nửa tiếng, buổi chiều nửa tiếng, thậm chí nửa tiếng buổi trưa nữa là cả ngày an lạc, hoan hỷ cả ngày. Rất nhẹ nhàng. Đó là mình tu để chống Phiền não. Còn nếu quý vị muốn tu sâu hơn, thì tất nhiên quý vị phải có nhiều thời gian hơn. Mà về sau này quen rồi thì nhập được định sâu hơn.

Khinh tâm trong khi có ra sao? Là sự nhẹ nhàng, cách thay đổi nhẹ nhàng, không nặng nề, không sần sượng của Thức uẩn.

Tức là trong khi Thức uẩn có, thì Khinh tâm sẽ có. Thức tức là sự biết, biết xanh, vàng, đỏ, trắng v.v… biết này, biết kia, âm thanh hay, âm thanh dở. Những sự biết đó thuộc về Thức trong sáu thức. Chúng ta thấy sự biết này sẽ nhẹ nhàng hơn. Ví dụ như Thiện Trang nói thế này, bình thường mình nghe một âm thanh lớn thì mình thấy khó chịu. Nhưng khi có Tâm sở này hay là có định, thì tự nhiên quý vị nghe âm thanh lớn, quý vị cũng thấy bình thường. Hay quý vị ăn thấy cay quá, nhưng cũng bình thường, nhẹ nhàng. Sức chịu đựng của mình tốt hơn, nên bớt sân.

Hai Tâm sở này là pháp đối trị, đối lập với Hôn Thụy (tức là Hôn trầm và Thụy miên). Hai Tâm sở này giúp cho hành giả tuệ quán trở nên linh hoạt hơn trước cảnh danh sắc, bằng cách hạn chế số lượng hữu phần xen kẽ giữa các Tâm lộ.

Mình chưa học Tâm lộ, mình chỉ nói thôi. Điều này làm cho Tuệ quán của mình (tức là trí tuệ quan sát hay là Minh sát tuệ) trở nên linh hoạt hơn trước các cảnh danh sắc. Sắc tức là vật chất hoặc là về tinh thần. Bằng cách nó hạn chế số lượng hữu phần xen kẽ giữa các Tâm lộ. Mình chưa học tâm lộ, không thể giải thích được hữu phần xen kẽ giữa các tâm lộ là như thế nào. Để đợi khi nào mình học tới đó thì mình giải thích.

Tốc độ suy nghĩ của mỗi người nhanh chậm khác nhau, một phần là do số lượng hữu phần xen kẽ nhiều hay ít. Đây cũng nói luôn là tại sao suy nghĩ chậm hay nhanh, là do số lượng hữu phần này xen kẽ vào trong Tâm lộ đó nhiều hay ít. Cái nào xen kẽ càng nhiều hay xen kẽ ít, thì sau này để học tới Tâm lộ (là lộ trình tâm) thì mình từ từ học.

Bốn ý nghĩa của Tâm sở Khinh thân và Khinh tâm:

1. Là trạng thái nhẹ nhàng của Tâm sở và tâm không nặng nề: nói chung là nhẹ nhàng.

2. Phận sự là làm cho những yếu tố (Thọ, Tưởng, Hành) và tâm bài trừ được sự nặng nề.

3. Thành tựu là sự không đình trệ của các yếu tố đó và tâm.

4. Nhân gần nhất là có các thành phần đó (Thọ, Tưởng, Hành và tâm). Chúng ta hiểu là như vậy.

Thật ra những điều này thì chúng ta chỉ cần biết qua thôi, quan trọng là thực hành. Cũng không biết tại sao, Thiện Trang giảng vô tình hợp đúng lúc mình tu Thiền chỉ. Nên muốn được hai Tâm sở này, Thiện Trang thấy kinh nghiệm tốt nhất là nên thường xuyên tu Thiền chỉ nhiều hơn, thì hai Tâm sở này sẽ mạnh.

Chúng ta sẽ chia sẻ thêm Tâm sở Nhu tâm và Nhu thân.

Tâm sở Nhu tâm (12) và Nhu thân (13).

Quý vị biết chữ Nhu không? Chữ nhu trong đối lập với chữ cương. Nhu là gì? Là dùng nhu thắng cương, nhu trong nhu nhược, nhu yếu, nhưng ở đây là sự mềm dẻo.

Hai Tâm sở Nhu tâm và Nhu Thân là sự mềm dẻo của ba uẩn. Cũng giống như trên, nếu ba uẩn là: Thọ, Tưởng, Hành, mà mềm dẻo thì gọi là Nhu thân. Còn một uẩn cuối cùng là Thức uẩn, thì là Nhu tâm. Sự mềm dẻo của Thức uẩn gọi là Nhu tâm.

Tóm lại mình học về Thọ, Tưởng, Hành, Thức, bốn uẩn đó. Nếu ba uẩn đầu mà mềm dẻo, thì gọi là Nhu thân; còn cái cuối cùng là Thức, mà mềm dẻo thì gọi là Nhu tâm. Cũng tương tự như trên, bữa giờ mấy bài đều có công thức giống nhau như vậy. Cứ ba thằng đầu là cho chữ thân, còn thằng cuối là chữ tâm. Tất cả sáu cặp đó đều như vậy. Mình nhớ vậy cho dễ, không phức tạp, chứ không thì mình học toàn chữ nghĩa, mình thấy khó hiểu. Thực tế thì mình chỉ cần nhớ đơn giản như vậy thôi.

Có bốn uẩn về Danh, tức là Thọ, Tưởng, Hành, Thức, thì ba thằng đầu thuộc về thân, còn thằng cuối (Thức) là tâm. Mình nhớ ba thằng đầu thôi, ba thằng đầu tự mình kể ra được đúng không? Vậy cho dễ nhớ, cho đơn giản, chứ không, Thọ, Tưởng, Hành, đọc một hồi không biết cái nào nữa. Ba điều đầu gọi là thân, điều cuối cùng là tâm, vậy cho dễ nhớ.

Hai Tâm sở này có cùng đặc tính là trạng thái nhu nhuyến của bốn Danh uẩn (Thọ, Tưởng, Hành, Thức), đối lập với Phiền não Tà kiến và Kiêu mạn, làm cho thân tâm cứng ngắc.

Tức là Tà kiến và Kiêu mạn làm cho thân tâm mình cứng ngắc, tức là bốn yếu tố đó cứng ngắc. Điều này thì ngược lại, làm cho mềm dẻo, nhẹ nhàng. Cho nên có điều này thì sẽ không có Tà kiến, không có Kiêu mạn.

Cho nên đang Kiêu mạn, Tà kiến là bốn Danh uẩn: Thọ, Tưởng, Hành, Thức cứng ngắc. Nếu đang Tà kiến, Kiêu mạn thì thường cảm thấy thọ khổ. Tất nhiên đôi khi kiêu mạn cũng thọ lạc, đôi khi cũng cảm thấy mình cao ngạo quá, mình vui chứ. Nhưng nó cứng ngắc, không có đổi.

Rồi Tưởng cũng vậy, lúc đó mình quyết định, thì Tưởng đó cũng cứng luôn. Tức là mình sẽ suy nghĩ theo một chiều hướng nào đó rất là cứng [ngắc]. Rồi Hành tức là tư duy thiện ác, thì tất nhiên thường Tà kiến với Kiêu mạn là ác rồi. Còn Thức là biết, mình cho là biết như vậy, thường mình khẳng định là như vậy, gần như là Thắng giải. Mình cho Thắng giải đi theo, mình cho như vậy, quyết định như vậy.

Hai Tâm sở này có tướng trạng là giải tỏa sự cứng ngắc của thân tâm (tất nhiên có hai Tâm sở này thì sẽ giảm bớt sự cứng ngắc). Có nhiệm vụ là trấn áp sự cứng cỏi của thân tâm (tất nhiên [hai Tâm sở này] chống lại sự cứng cỏi). Có biểu hiện là không đối kháng. Cho nên lúc đó mình không đối kháng. Quý vị thấy mình còn đang đối kháng, mình đang cạnh tranh, mình đang phân biệt, mình đang biện luận, v.v… cứng cáp, thì thường là đang có Tà kiến và Kiêu mạn.

Cho nên bữa nay mình học tới đây, thì mình sẽ quan sát được kỹ hơn. Tức là khi nào ta đang muốn thắng, đang muốn chiến thắng, đang muốn điều gì đó v.v… là ta đang có Tà kiến và Kiêu mạn đang chạy lên. Khi nào mà mình có những điều ở trên, là Hôn trầm, Thụy miên thôi, thì cũng không nhẹ nhàng. Hôn trầm, Thụy miên là [cũng] không tốt rồi. Còn ở dưới này, là khi nào có Tà kiến và Kiêu mạn là không tốt, mình phải đi ngược lại.

Cho nên có cái này thì không có cái kia, nó đối lập nhau. Cho nên muốn đi vào Tâm sở tốt thì đừng để Tà kiến, Kiêu mạn khởi lên. Đừng có cứng ngắc, đừng cho mình hơn, đang tranh luận thì thông thường sẽ đã rơi vào đây. Học dần dần, mình biết rồi thì mới quán được tâm, chứ nếu không thì mình không quán được mấy điều vi tế này.

Cho nên những người không học Tâm sở, khi tu Tứ niệm xứ thì họ quán không được sâu. Nhưng nếu ai học được 52 món Tâm sở này rồi thì quý vị quán được sâu lắm, trạng thái nào là tâm mình đang như thế nào. Quý vị chỉ cần nhớ, hiểu thôi, không cần phải thuộc làu, mình cần nhớ đại ý như vậy thôi, thì mình biết là tâm mình như thế nào. Tà kiến, Kiêu mạn là tâm cứng ngắc. Ngược lại thì là tâm mềm dẻo, là Nhu thân và Nhu tâm.

Nhân gần là thân và tâm: tức là bốn uẩn đó là nhân gần để [Tâm sở này] xuất hiện.

Ở đây chúng ta dễ hiểu, khi có hai Tâm sở này thì mình không có sự ngoan cố và giúp mình khỏi bị Tà kiến và Kiêu mạn. Hai Tâm sở này hỗ trợ cho Tâm sở Tín và Vô sân. Ở đây Thiện Trang xin nói lại là: khi có hai Tâm sở này thì quý vị sẽ không có sự ngoan cố, vì nó là Tâm sở thiện, giúp cho mình khỏi bị Tà kiến và Kiêu mạn. Cho nên lúc nào mình bị Tà kiến, Kiêu mạn thì là không có Tâm sở này.

Rồi [hai Tâm sở này] hỗ trợ cho hai Tâm sở nữa là Tín và Vô sân (tức là hỗ trợ cho niềm tin). Tại sao vậy? Vì khi tâm quý vị cứng ngắc rồi, thì quý vị chẳng tin điều gì nữa hết. Quý vị cho là như vậy rồi, quyết định như vậy rồi, nên ai nói gì cũng không tin, nghe gì cũng không tin, v.v… tại mình xác định như vậy là tâm cứng ngắc rồi, thì Thức uẩn không nhận được gì cả. Thọ, Tưởng, Hành, Thức đó, thì bây giờ mình đưa điều gì vô cũng chỉ suy nghĩ theo chiều đó. Ví dụ nghĩ ông đó xấu rồi thì suốt ngày xấu, xấu, xấu, không bao giờ nghĩ được điều tốt. Cho nên mình nghe như vậy rồi, thì nghe làm sao mà có niềm tin. Ví dụ như người ta Tà kiến rồi, [thì] người ta không tin Tam Bảo, người ta cứng ngắc rồi thì người ta đâu có nghe nữa.

Và thứ hai nữa là Vô sân (Vô sân là không sân), nếu khi tâm đã cứng ngắc rồi là hay sân. Nên ai hay sân thì chịu khó để ý Tâm sở này, cố gắng kéo hai Tâm sở này lên thì đỡ sân. Kéo bằng cách nào? Bây giờ mình thấy khó quá vì nó nhu (nhu hòa). Quý vị cứ coi giùm khi nào mình có Kiêu mạn không, có Tà kiến không, có khi nào tâm mình cứng ngắc không, là được. Hai Tâm sở này gây ra những Tâm sở Bất thiện như Tà kiến và Ngã mạn, điều này là rõ ràng rồi, mình học ở trên rồi, không có gì.

Bốn ý nghĩa của hai Tâm sở này:

1. Trạng thái là sự mềm dịu của các thành phần tâm và tâm: tức là gồm bốn Danh uẩn đó.

2. Phận sự là hạn chế sự cứng cỏi, sần sượng của bốn Danh uẩn.

3. Thành tựu là bốn Danh uẩn đó không uể oải.

4. Nhân gần cũng là bốn Danh uẩn đó.

Nói tóm lại, điều này để quan sát được tâm vi tế hơn, và chúng ta sẽ biết từ từ, khi nào học hết rồi chúng ta lược lại.

Hôm nay cũng hết giờ rồi, Thiện Trang chia sẻ tới đây, hy vọng là quý vị áp dụng được. Chúng ta có mấy pháp hành [là] Thiền chỉ và Thiền quán. Học điều này để hỗ trợ Thiền quán. Học về Tâm sở là để tu Minh sát tuệ. Còn học về các đề mục Thiền chỉ là để hỗ trợ. Và chúng ta học về các quả vị nữa, đó là con đường giải thoát. Chúng ta phải học Khổ, Tập, Diệt, Đạo (Tứ đế), mình học nhuần nhuyễn thì mình sẽ dễ dàng hơn. Hôm nay quý vị thấy mừng hơn đúng không? Ít nhất là chúng ta biết được thêm Tùy tín hành, Tùy pháp hành cũng không khó lắm, nếu theo kinh. Cho nên có hy vọng hơn rồi.

A Mi Đà Phật! Hôm nay thời gian đã hết, chúng ta tạm dừng ở đây. Mời quý vị chúng ta cùng hồi hướng.

“Chúng sanh vô biên thệ nguyện độ

Phiền não vô tận thệ nguyện đoạn

Pháp môn vô lượng thệ nguyện học

Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành”.

“Nguyện đem công đức này

Hướng về khắp tất cả

Đệ tử cùng chúng sanh

Đều trọn thành Phật đạo”.

Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật!

Nam mô A Mi Đà Phật!

Giảng Ký Câu Xá Luận Và Tinh Hoa Kinh Luận - Bài 40

Giảng giải: Thầy Thích Thiện Trang

Giảng ngày: 30/04/2025

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật!

Nam Mô A Mi Đà Phật!

Kính chào toàn thể quý vị đồng tu! Hôm nay là thứ Tư, chúng ta học về A Tỳ Đạt Ma Câu Xá Luận (Luận Câu Xá). Nhưng phần này chúng ta đang học về phần nền tảng trong Kinh tạng Nikaya, Kinh A Hàm của Bắc truyền, Nam truyền, và cũng có Vi Diệu Pháp nữa. Cho nên tạm thời chúng ta đang dừng phần Luận Câu Xá lại, chúng ta học phần này một thời gian rồi chúng ta sẽ học Luận Câu Xá thì dễ dàng hơn.

Mở đầu Thiện Trang hay giới thiệu phần nền tảng, hôm nay sẽ giới thiệu cho quý vị một nền tảng căn bản ở phần đầu, rồi dần dần nâng cao lên. Mời quý vị theo dõi một câu chuyện trong Kinh Nikaya. Tựa đề Thiện Trang tạm đặt là:

“Người Giết Hại Sinh Mạng Nhiều Loài Hữu Tình Để Cúng Đồ Ăn Cho Người Chết, Có Hạnh Phúc, Lợi Ích Nào Không?”

Tựa đề này thực tế ngay trong câu chuyện này có.

Câu chuyện này, khi ở tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã kể về đồ ăn cúng người chết. Trong thời ấy, nhiều người giết hại nhiều dê cừu... để cúng đồ ăn cho người thân đã mệnh chung. Các Tỷ kheo thấy họ làm như vậy, hỏi bậc Đạo Sư:

- Bạch Thế Tôn, nay nhiều người giết hại sinh mạng nhiều loài Hữu tình để cúng đồ ăn cho người chết, Bạch Thế Tôn, ở đây có hạnh phúc, lợi ích nào không?

Đây là một câu hỏi rất quen thuộc. Các Tỳ kheo hỏi đức Phật Thích Ca Mâu Ni: là những người thấy người thân đã qua đời rồi, họ sát hại các loài sinh vật để cúng, như vậy thì có hạnh phúc, có lợi ích nào không? Đây là một kiến thức rất căn bản đúng không? Rất nhiều người ở thế gian chúng ta cũng có việc này. Vậy thì đức Phật trả lời như thế nào, mời chúng ta xem vấn đề này:

Thế Tôn nói:

- Cúng đồ ăn như vậy cho người chết không có lợi ích gì. Khi đã sát sanh, làm sao có lợi ích được? (Đức Phật nói là cúng như vậy không có lợi ích gì. ‘Khi đã sát sanh, làm sao có lợi ích được?’ Nghĩa là mình giết hại chúng sanh thì làm sao có lợi ích được. Đức Phật nói [như thế]). Thuở xưa, các bậc Hiền trí ngồi giữa hư không thuyết pháp, nói rõ nguy hại của tập tục này, khiến toàn thể dân chúng ở cõi Diêm Phù Đề bỏ hành động ấy. Nhưng nay, bị sanh hữu tích lũy, nên hành động ấy lại khởi lên.

Nói vậy xong, Thế Tôn kể câu chuyện quá khứ.

Đức Phật nói tục lệ này ngày xưa người ta cũng có rồi. Ngày xưa đã có bậc Hiền trí thuyết pháp để cho người dân không làm những tục lệ này nữa, nhưng lâu người ta quên rồi, nên lại khởi lên nữa. Cho nên bây giờ đức Phật kể lại câu chuyện quá khứ.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta đang trị vì ở Ba La Nại, một Bà la môn thông hiểu ba tập Vệ đà, một danh sư nổi tiếng bốn phương, muốn cúng dường đồ ăn cho người chết, cho bắt một con dê và bảo các đệ tử.

- Này các con thân, hãy dẫn con dê này đến sông, tắm cho nó, đeo vòng hoa ở cổ nó, cho nó ăn lúa độ nửa đấu, chải chuốt cho nó rồi đem nó lại đây.

Ngày xưa người ta cũng như vậy, lễ cúng tế thường phải có người làm bên tôn giáo, đó chính là đạo Bà la môn. Vị này thông hiểu ba tập Vệ đà, cho nên Bà la môn cũng giỏi lắm.

Các đệ tử vâng lời, dắt dê đến sông, tắm cho nó, chải chuốt cho nó, rồi để nó đứng trên bờ sông. Con dê ấy thấy được việc của mình đã làm từ đời trước, suy nghĩ: "Hôm nay, ta sẽ được thoát đau khổ", vì vậy nó cảm thấy sung sướng, cười lớn tiếng như đập bể cái ghè, lại nghĩ: "Bà la môn này, khi giết ta, sẽ chịu nỗi đau khổ của ta thuở trước", nó khởi lòng thương hại người Bà la môn và khóc lớn tiếng. Các thanh niên ấy hỏi nó:

- Này bạn, bạn cười lớn tiếng rồi khóc lớn tiếng. Vì nhân gì bạn cười, vì nhân gì bạn khóc?

- Hãy hỏi câu hỏi này trước mặt thầy các ông!

Họ đem con dê ấy đi, và báo cáo cho thầy biết. Vị thầy nghe câu chuyện, hỏi con dê:

Quý vị thấy câu chuyện này, bây giờ chúng ta nghe chắc cũng hơi thần thoại chút, là tại sao con dê có thể hiểu tiếng người. Nhưng thực tế trong kinh nói thời kiếp ban sơ (thời ban đầu khi hình thành sự sống, nền văn minh ở Trái đất này) thì các loài thú có thể nói tiếng người. Vì người với thú hiểu nhau, thậm chí người với người chỉ một ngôn ngữ thôi. Sau này do nghiệp lưỡng thiệt, nghiệp nói dối, v.v… những nghiệp về khẩu ngữ, nên dần dần bị chia rẽ, cho nên bây giờ có rất nhiều ngôn ngữ. Đó là ở trong kinh giải thích như vậy.

Chúng ta bây giờ cứ tạm tin vậy đi, bao giờ muốn biết được đúng hay không thì quý vị tu chứng rồi mới biết. Quý vị tu chứng đến Tứ thiền, rồi quý vị dùng tâm định lực của Tứ thiền, hướng tâm về coi nhiều thành kiếp, nhiều hoại kiếp, nhiều đời, trăm đời, ngàn đời, đời trước mình ở đâu, sinh ra chỗ nào, có tên là gì, hạnh nghiệp là gì, v.v… biết rất rõ thì lúc đó mình sẽ tin những điều này. Còn bây giờ chưa tin [thì] cứ từ từ thực hành. Đức Phật nói đạo Phật là đến để mà thấy, cứ thực hành và kiểm nghiệm. Bây giờ chúng ta có phương pháp tu Thiền chỉ rồi, ráng tu đến Tứ thiền đi, rồi dùng tâm định lực của Tứ thiền hướng về thì sẽ có được năng lực này. Trong kinh đức Phật dạy như vậy, chúng ta bây giờ chưa có được, thì cứ tạm nghe đã.

- Này dê, sao ngươi lại cười và sao ngươi lại khóc?

Con dê nhờ trí biết được đời trước, nhớ đến việc đã làm của mình, và nói với Bà la môn:

- Này Bà la môn, thuở trước, giống như ông, ta là một Bà la môn học giỏi các chú thuật, muốn cúng dường đồ ăn cho người chết, đã giết một con dê để cúng dường. Vì giết chỉ một con dê, ta bị chém đầu trong 499 lần sống chết. Nay là lần thứ 500 sống chết cuối cùng của ta. Hôm nay, ta sẽ thoát khỏi sự đau khổ ấy. Nghĩ vậy, ta cảm thấy sung sướng, do nhân duyên này ta cười. Còn ta khóc, vì ta nghĩ rằng chỉ vì giết một con dê, ta phải chịu khổ hình chặt đầu đến 500 lần. Hôm nay ta sẽ thoát cái khổ ấy. Nhưng Bà la môn này, vì giết ta, sẽ như ta chịu khổ hình chặt đầu trải 500 đời sống. Vì thương xót ông, nên ta khóc.

Thật ra quý vị thấy câu chuyện này, Thiện Trang đã kể tóm lược ở đâu rồi đúng không? Tức là con dê này nhớ được hồi trước nó cũng giống như ông đó. Nó giết một con dê để cúng cho người chết, mà nó phải trải qua 500 đời bị người ta chém. Bây giờ là lần thứ 499 rồi, còn một lần nữa thôi. Nó biết là lần này chém xong, nó chết thì sẽ được giải thoát. Cho nên nó sung sướng, cười vui vì được giải thoát khỏi đời làm dê rồi. Nhưng nó lại buồn, [vì] nó cũng có lòng từ bi, nó thương cho ông đó. Tại vì ông đó sau này cũng giống như nó vậy thôi, cũng sẽ làm con dê để người ta chém 500 lần nữa, nó thương nên nó khóc. Con dê này linh tánh rất tốt đúng không quý vị?

- Này dê, chớ sợ, ta sẽ không giết ngươi! (Ông đó cũng tiếp nhận rất nhanh).

- Này Bà la môn, ông nói gì thế? Dầu ông có giết ta hay không, hôm nay ta cũng không thể thoát chết!

- Này dê, chớ sợ, ta sẽ bảo vệ ngươi, sẽ cùng đi với ngươi!

- Này Bà la môn, nhỏ nhoi thay là sự bảo vệ của ông và mạnh bạo thay là nghiệp ác ta làm!

Con dê này biết nhân quả, nó kêu là hôm nay nó sẽ chết. Ông Bà la môn nói là sẽ bảo vệ nó để [nó] không chết, đi với nó thì chắc chắn nó không chết. Nhưng nó nói là sự bảo vệ của ông nhỏ nhoi lắm, còn ác nghiệp của nó lớn, cho nên không bảo vệ được. Nó nói vậy, không biết có đúng vậy không? Chúng ta coi tiếp:

Vị Bà la môn thả con dê ra, nói với các đệ tử:

Và cùng với các đệ tử, vị Bà la môn đi theo con vật. Con dê vừa được thả, vươn cổ lên, đến bụi cỏ mọc sau lưng tảng đá ấy, và bắt đầu ăn lá cỏ (tại vì nó thèm ăn quá, được ăn liền). Liền khi ấy, sét đánh trên lưng tảng đá ấy, một mảng đá bị đánh vỡ, rơi trên cổ con dê đang vươn ra và chặt đứt đầu. Nhiều người quy tụ lại xem.

Lúc bấy giờ, Bồ tát sanh làm vị thần cây tại chỗ ấy. Với uy lực của vị thần, Bồ tát ngồi kiết già trên hư không, trên đại chúng đang đứng nhìn, và suy nghĩ: "Những chúng sanh này, nếu biết được kết quả của việc ác như vậy, sẽ không làm ác nữa!" Rồi với âm thanh dịu ngọt, Ngài thuyết pháp qua bài kệ:

Nếu chúng sanh biết được

Sự này sanh đau khổ,

Hữu tình sẽ không còn

Giết hại Hữu tình nữa,

Vì ai giết Hữu tình,

Sẽ phải sầu, phải khổ.

Quý vị nhớ nha! Bài kệ này cũng khuyên người ta. Rõ ràng con dê cuối cùng cũng chết, vì nghiệp tới rồi, nó [đã] nói đằng trước. Đạo lý ở đây là nghiệp tới rồi thì không cản được đâu. Mặc dù không bị chém bởi người, nhưng sét đánh xuống, làm văng mảnh đá lên chém vào cổ, cũng đứt đầu chết. Cho nên khi nghiệp tới rồi thì không thoát được, nghiệp chết tới rồi đó. Quý vị nên nhớ vậy! Cho nên phải biết được nhân quả như vậy thì sẽ không dám làm, đoạn trên nói vậy đó. Bồ tát lúc đó làm thần cây nghĩ như vậy.

Như vậy, bậc Đại Sĩ thuyết pháp khiến cho mọi người sợ hãi Địa ngục. Và nhiều người nghe bài thuyết pháp ấy, biết sợ hãi Địa ngục, nên từ bỏ sát sanh. Bồ tát thuyết pháp xong, an trú quần chúng vào Ngũ giới, rồi về sau đi theo nghiệp của mình. Còn quần chúng, an trú trong lời khuyên của Bồ tát, sau khi làm các phước đức như bố thí v.v... được sanh lên thiên giới, làm tràn đầy thành phố chư Thiên.

Bậc Đạo Sư thuyết pháp thoại này xong, kết hợp hai câu chuyện với nhau, và nhận diện Tiền thân như sau:

- Thời ấy, Ta là vị thần cây. (Đức Phật chính là vị thần cây).

(18. Chuyện Đồ Ăn Cúng Người Chết (Tiền Thân Matakabhatta) – Kinh Tiểu Bộ Thuộc Tạng Nikaya).

Quý vị thấy nghiệp tới rồi, ở đó mà thoát được. Câu chuyện này cũng gợi lên cho chúng ta nhiều đạo lý. Mỗi câu chuyện trong kinh đều có đạo lý. Đạo lý thứ nhất là đừng có sát sanh cúng cho người chết, không có lợi ích gì, mà thậm chí bị quả báo nữa. Đó [là] đức Phật nói, chứ không phải Thiện Trang nói. Thứ hai là khi nghiệp tới rồi thì không tránh được đâu. Cho nên muốn tốt thì hãy làm cho tốt.

Ở đây đằng sau nữa, là tiền thân đức Phật là vị thần cây hiện ra để thuyết pháp, an trú mọi người vào Ngũ giới (giữ được năm giới), nhờ vậy sau khi chết đều được sanh lên cõi Trời. Quý vị thấy [giữ được] năm giới thì sanh lên cõi Trời. Nhớ giùm! Chứ không phải học như bên Tịnh Độ mình, ngài [ta] suốt ngày thuyết là giữ năm giới là được [thân] người. Không phải! Năm giới là được lên cõi Trời. Nhớ nha! Hôm bữa Thiện Trang nói bên Kinh A Hàm, bữa nay nói bên Kinh Nikaya.

Cho nên quý vị hãy vui mừng lên, vì chúng ta có nhiều cơ hội để giải thoát. Quý vị ở trong nhân gian, Thiện Trang khuyên thế này: Nếu như mình tu mà không giải thoát sanh tử, thì lên cõi Trời để tu tiếp cũng tốt hơn, vì đỡ khổ, thời này kiếp mạt. Thời nào kiếp tốt thì cõi Người tu tốt hơn. Nhưng thời này sợ quá, ở cõi Người này hơi bị khó, nên thôi, nếu trốn được thì trốn lên cõi Trời [để] tu. Lên cõi Trời vẫn tu được tiếp, hơi khó thôi, ai mê quá, gặp Tiên nam, Tiên nữ mà ở cõi Dục giới là mê, quên mất quá khứ thì có thể không tu được. Nhưng nếu quý vị không có gặp gỡ nam nữ, thì chắc quý vị không đến nỗi quên, quý vị còn tu được. Tốt nhất chúng ta hãy vào địa vị Tùy tín hành, Tùy pháp hành, hoặc Sơ quả Tu đà hoàn thì chắc ăn, lên cõi Trời cũng không đọa nữa. Thậm chí Sơ quả Tu đà hoàn lên đó ráng tu, ở trên đó tu luôn. Nếu mình ở cõi Trời cao, phải là trời Đâu Suất trở lên, thì chúng ta sẽ gặp được ngài Di Lặc. Chúng ta với tuổi thọ đủ thì chúng ta sẽ được gặp ngài Di Lặc [ra đời] nữa, chúng ta sẽ có cơ hội giải thoát dễ dàng hơn. Chứ còn bây giờ mình ở nhân gian khổ quá, đời này càng ngày càng khổ. Cho nên ráng giữ năm giới để được lên cõi Trời, ít nhất là như vậy.

Rồi ai tu Tây Phương Tịnh Độ cũng ráng. Giữ năm giới thôi là được lên cõi Trời, đây là trong kinh nói. Đấy là những kiến thức giúp chúng ta bớt lo sợ, chứ hồi xưa các đồng tu sợ đủ thứ hết. Sợ điều này, sợ điều kia, sợ nhiều thứ quá thì không nên. Mình giữ được năm giới thì mình được lên cõi Trời. Trong Kinh A Hàm nói nếu mình giữ đủ năm giới, thì chắc chắn sẽ được lên trời Đao Lợi. Cho nên ngon lắm đó!

Đây là câu chuyện đầu tiên. Kết luận là cúng đồ ăn như vậy cho người chết thì không có lợi ích, vì sát sanh thì không có lợi ích. Đây là lời đức Phật nói. Cho nên tất cả những vấn đề cần thiết cho chúng ta đều có ở trong kinh. Nếu không có trong kinh, mà mình tự nói thì nhiều khi không chính xác. Nhưng trong kinh có hết rồi, cần gì thì mình chỉ triển khai lại. Chúng ta rất may mắn gặp được Phật pháp, nếu không gặp Phật pháp thì tu nhiều khi rất vất vả mà không được gì.

Quý vị có thể coi Kinh 57 trong Kinh Trung Bộ, tựa đề kinh là Kinh Hạnh Con Chó. Quý vị lên trên mạng, đánh Kinh Hạnh Con Chó thì sẽ ra Kinh Trung Bộ thứ 57. Quý vị thấy hai vị Bà la môn, một vị thì tu theo hạnh con bò, một vị thì tu hạnh con chó. Một người làm sao cho giống con bò, người [thì làm cho] giống con chó, ngồi chò hõ giống như con chó vậy. Tới gặp đức Phật, vị này hỏi [về] vị kia. Tức là hỏi đức Thế Tôn: Vị kia tu theo hạnh con chó, nếu thành tựu thì được gì? Mai mốt sanh thú ông ấy đi về đâu, được điều gì? Đức Phật không trả lời. Ông hỏi như vậy ba lần, nhưng đức Phật không trả lời. Tới phiên ông kia hỏi: ‘Vậy ông tu hạnh con bò thì được điều gì?’ Một người thì hỏi người tu hạnh con chó được gì, một người thì hỏi lại người tu hạnh con bò được gì? Tức là mình hỏi [cho] người kia. Cũng hỏi tới lần thứ ba thì đức Phật mới nói. Tức là đức Phật không muốn nói ra, vì nói ra thì họ buồn, hoặc là cố tình đợi cho họ nói ba lần, họ rất muốn nghe rồi, đức Phật mới nói.

Đức Phật nói: Nói chung là tu những hạnh như vậy, giữ được như vậy, thành tựu như vậy, đó là những người tu theo Tà kiến. Vất vả tu thế nào, [nhưng] Tà kiến thì chỉ có hai sanh thú (hai con đường sanh về): Một là Địa ngục, hai là Súc sanh. Người tu theo hạnh con bò, chắc chắn nếu thành tựu hạnh con bò thì sẽ đi vào làm con bò, làm súc sanh. Người tu hạnh con chó thì sẽ làm con chó thôi. Kiểu vậy! Nghe xong hai ổng rơi nước mắt, than khóc. Nhưng hai ông đó cũng có thiện căn, ông tu hạnh con bò thì xin quy y với đức Phật làm Cư sĩ tại gia, còn ông tu hạnh con chó thì xin đức Phật xuất gia luôn, tu theo đức Phật, ổng ngộ ra đó quý vị. Sau một thời gian tu, ổng chứng được quả A la hán, rất tốt.

Cho nên không gặp Phật pháp thì thật sự nhiều khi tu theo hạnh gì đó, mà cả đời mình không giải quyết được vấn đề gì. Thời nay, mặc dù nhiều đồng tu chúng ta đã gặp Phật pháp rồi, nhưng nhiều khi không phải Phật pháp chính thống, mình tu một đời rất vất vả, nhưng cuối cùng không được kết quả gì. Bởi vì sao? Phật pháp thì tam sao thất bản, theo năm tháng truyền, cứ truyền miệng, người này truyền cho người kia. Nói một hồi [rồi] thêm ý của người này, người kia vô, còn kinh điển của Phật thì mình không chịu đọc. Cho nên tu một hồi, mình tu theo ngoại đạo mà cũng không biết luôn. Đó là một tình trạng rất đáng thương thời nay. Cho nên Thiện Trang khuyên quý vị, nếu có thời gian thì quý vị chịu khó nghe kinh Phật nguyên văn. Ngoài nghe giảng ra thì mình nghe kinh nữa, để mình có Chánh tri kiến của Phật.

Thiện Trang hay nói là Thiện Trang chưa phải là A la hán, theo trong kinh đức Phật nói: ‘Người chưa diệt độ thì không thể giúp cho người khác diệt độ’. Tức là người chưa ra khỏi sanh tử thì không thể nào giúp cho người khác ra khỏi sanh tử. Có nghĩa là một vị chưa chứng A la hán thì không cách nào giúp cho người khác chứng A la hán. Một người chưa ra khỏi sanh tử hoàn toàn thì không thể nào giúp cho người khác ra khỏi sanh tử. Có nghĩa là nếu Thiện Trang chưa chứng A la hán, Thiện Trang giúp quý vị thì nhiều lắm tới Tam quả A na hàm mà thôi, không thể tới địa vị A la hán được. Điều đó rất khó!

Cho nên quý vị phải nghe kinh Phật, nghe kinh Phật để làm gì? Để quý vị nghe chính lời của Phật thì quý vị sẽ đắc A la hán được. Hay vậy đó! Thiện Trang thì chỉ chia sẻ lại, có thể không [giúp] được quý vị chứng quả A la hán, nhưng [tu] theo lời kinh Phật thì quý vị sẽ được A la hán. Đó là một điều mà chúng ta nên hạnh phúc.

Bây giờ Thiện Trang xin giới thiệu một nội dung tiếp theo:

Tiêu Chuẩn Pháp Sư

Rồi một Tỷ kheo đi đến Thế Tôn. Ngồi xuống một bên, Tỷ kheo ấy bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, nhiều người vẫn nhắc đến danh xưng Pháp sư. Bạch Thế Tôn trong chừng mực nào mới được gọi là một Pháp sư?

Quý vị thấy không ạ? Ngay cả tiêu chuẩn Pháp sư thì trong kinh cũng có, chúng ta chỉ cần đưa kinh ra thôi, mình chỉ cần tuyên thuyết thôi, tức là nói lại những lời của đức Phật là đủ. Cho nên mình cứ nói theo lời Phật là được, cần gì phải tự mình nói. Rồi bây giờ tiêu chuẩn là gì? Để coi các Tỳ kheo hỏi đức Phật là chừng mực nào mới được gọi là Pháp sư.

– Này Tỷ kheo, khi một Tỷ kheo thuyết pháp nhằm đến mục đích nhằm chán, ly tham, tịch diệt Nhãn căn thì như vậy là vừa đủ để vị ấy được gọi là một Tỷ kheo Pháp sư.

Quý vị thấy, một vị Tỳ kheo được quyền thuyết pháp đúng không ạ? Chứ không phải như nhiều người nói là Tỳ kheo không được thuyết pháp. Trong kinh đức Phật cho các Tỳ kheo thuyết pháp, nhưng phải thuyết đúng lời Phật, nhằm đưa đến mục đích nhằm chán, ly tham, tịch diệt. #Nhằm là chán, tức là chán [thế gian] để ra khỏi sanh tử; rồi lìa tham; #tịch diệt nhãn căn tức là làm cho nhãn căn mình thanh tịnh (mắt thanh tịnh). Như vậy đủ để vị ấy được gọi là một Tỷ kheo Pháp sư. Vậy ai mà thuyết pháp như vậy thì được đúng không? Đó là tiêu chuẩn. Tiêu chuẩn này khá đơn giản.

Đằng sau còn có một số đoạn nữa, nhưng chúng ta chỉ cần hiểu được đoạn đầu thôi. Chúng ta làm sao đưa pháp để người ta chán [sanh tử], chứ không phải giúp người ta thêm vô đường sanh tử. Một hồi giảng yêu đương gì đâu không, người ta thích yêu đương, thì đó không phải là Pháp sư rồi.

Khi một Tỷ kheo hành đạo để nhằm đến mục đích nhằm chán, ly tham, tịch diệt nhãn căn thì như vậy là vừa đủ để vị ấy được gọi là một Tỷ kheo hành trì đúng pháp. Hành trì đúng pháp là phải hành trì làm sao đó ra khỏi sanh tử. Đây cũng là tiêu chuẩn để hành trì đúng pháp, để đánh giá người ta.

Khi một Tỷ kheo do nhằm chán, ly tham, tịch diệt Nhãn căn, được giải thoát không có chấp thủ, như vậy là vừa đủ để được gọi là Tỷ kheo chứng đạt Niết Bàn ngay trong hiện tại… Bây giờ người ta làm được điều này, là được giải thoát không có chấp thủ, hơn ở trên đoạn này nữa.

Khi một Tỷ kheo thuyết pháp nhằm đến mục đích nhằm chán, ly tham, tịch diệt Thiệt căn thì như vậy là vừa đủ để vị ấy được gọi là một Tỷ kheo Pháp sư… Tức là ở trên là Nhãn căn, ở [đoạn] dưới đây là Thiệt căn v.v... Nhãn, Nhĩ, Tỷ, Thiệt, Thân, cuối cùng là Ý.

Khi một Tỷ kheo thuyết pháp nhằm đến mục đích nhằm chán, ly tham, tịch diệt Ý căn thì như vậy là vừa đủ để vị ấy được gọi là một Tỷ kheo Pháp sư.

Khi một Tỷ kheo hành đạo để nhằm đến mục đích nhằm chán, ly tham, tịch diệt Ý căn thì như vậy là vừa đủ để vị ấy được gọi là một Tỷ kheo hành trì đúng pháp.

Khi một Tỷ kheo do nhằm chán, ly tham, tịch diệt Ý căn, được giải thoát không có chấp thủ, như vậy là vừa đủ để được gọi là Tỷ kheo chứng đạt Niết Bàn ngay trong hiện tại.

(Trích từ KINH PHÁP SƯ NHẬT TỤNG KĀLĀMA 3 Sư Toại Khanh (Giác Nguyên) sưu lục).

Còn quý vị muốn tra bảng của ngài Minh Châu thì quý vị tra trong: SN 35.155 Vị Thuyết Pháp 15. Phẩm Cũ Và Mới Tương Ưng Sáu Xứ (e) - Kinh Tương Ưng. Chữ Kinh Pháp sư này là Sư Giác Nguyên (Sư Toại Khanh) đặt, chứ còn tên [Vị Thuyết Pháp] là quý vị tìm mục 35.155 trong Kinh Tương Ưng, chữ SN là Kinh Tương Ưng (Tương Ưng Bộ Kinh thuộc tạng Nikaya).

Như vậy thật ra rất đơn giản, ai thuyết pháp mà giúp cho mình lìa tham, nhàm chán, các [căn] Nhãn, Nhĩ, Tỷ, Thiệt, Thân, Ý, tịch diệt tức là mình thanh tịnh, thì người đó tạm được gọi là Tỳ kheo Pháp sư. Còn ai tu được như vậy nữa thì người đó là một Tỳ kheo hành trì đúng pháp.

Cho nên cũng khó đó, bây giờ mình còn ham quá, cũng khó được hành trì đúng pháp lắm. Rồi ai được giải thoát ra, không còn chấp thủ nữa, thì mới được chứng Niết Bàn ngay trong hiện tại. Đó cũng là dấu hiệu để mình kiểm tra người ta có chứng Niết Bàn không đó. Tại vì thật sự không chấp thủ nữa thì người ta mới thành A la hán được. Chứ còn không, mình dính vào mấy điều đó, Sáu căn đối với cảnh giới Sáu trần, mình ăn mình vẫn thấy tham, mình vẫn thích nhìn [người] mẫu đẹp v.v… thì chưa. Còn chấp thủ thì chưa chứng Niết Bàn được trong hiện tại. Cho nên Thiện Trang nói, trong Đại tạng kinh có hết tất cả kiến thức rồi, chỉ cần nói lại thôi, phân tích thêm một chút thôi là được rồi, không cần phải đâu xa. Quý vị cứ học hết kinh là ok, là tu được.

Như vậy đó là mục thứ hai. Gần đây hay nhắc đến tác dụng của Thiền chỉ và Thiền quán. Bây giờ tiếp tục học về tác dụng của Thiền chỉ (các Biến Xứ) theo Kinh Tạp A Hàm. Không biết đây là lần thứ mấy rồi, rất nhiều, mỗi lần mỗi bổ sung thêm. Hôm nay giới thiệu cho quý vị về các Biến xứ. Các Biến xứ mà chúng ta đang giới thiệu gần đây, ví dụ như tu các Biến xứ màu xanh, vàng, đỏ, trắng, hay là hư không, ánh sáng, hay là các Biến xứ khác. Có mười Biến xứ quý vị nhớ không? Đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, [hư không, ánh sáng]. Và mọi người nói hình như thầy chỉ giới thiệu từ Kinh Nikaya. Hôm nay Thiện Trang xin giới thiệu cho quý vị từ Kinh A Hàm, về tác dụng của Thiền chỉ (các Biến xứ) theo Kinh A Hàm. Ở đây cụ thể là Kinh Tạp A Hàm, để quý vị thấy không phải là bên Nam truyền nói thôi, mà bên Bắc truyền cũng có, chỉ có những người học giả thời nay không chịu đọc kinh.

Tác Dụng Của Thiền Chỉ (Các Biến Xứ) Theo Kinh Tạp A Hàm

Tôi nghe như vầy: Một thời, đức Phật ở tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ Đà, nước Xá Vệ. Bấy giờ Tôn giả Ma Ha Ca Chiên Diên đang ở trong Tinh xá Câu La La Tra, nước A Bàn Đề. (Những tên này quý vị tự tìm, chúng ta chỉ cần biết nội dung thôi).

Sáng sớm, Tôn giả Ma Ha Ca Chiên Diên đắp y, mang bát, vào Tinh xá Câu La La Tra tuần tự đi khất thực, đến nhà Ưu bà di Ca Lê Ca. (Quý vị biết Tôn giả Ma Ha Ca Chiên Diên, người được gọi là Luận nghị Đệ nhất, [vị này] cũng nổi tiếng lắm. Bây giờ gặp một Ưu bà di, tức là một nữ Cư sĩ tên là Ca Lê Ca).

Khi ấy, Ưu bà di trông thấy Tôn giả Ma Ha Ca Chiên Diên, liền sửa soạn chỗ ngồi, rồi mời ngồi, đảnh lễ sát chân Tôn giả Ma Ha Ca Chiên Diên xong, đứng lui qua một bên, thưa Tôn giả Ma Ha Ca Chiên Diên:

“Như những gì đức Thế Tôn đã dạy, trả lời câu hỏi của Đồng nữ Tăng Kỳ Đa. Thế Tôn đã nói trong bài kệ những câu hỏi của Đồng nữ Tăng Kỳ Đa (tức là cô nữ Cư sĩ này nhắc lại trả lời câu hỏi của đức Phật đối với Đồng nữ Tăng Kỳ Đa. Bài kệ này như sau):

Thật nghĩa ở tại tâm,

Tịch diệt mà không loạn.

Hàng phục quân dũng mãnh,

Sắc đẹp đẽ đáng yêu.

Một mình, chuyên thiền tứ,

Nếm thiền lạc vi diệu,

Đó gọi là xa lìa,

Các bạn bè thế gian.

Các bạn bè thế gian,

Không gần gũi ta được.

Ở đây bài kệ này cũng không rõ ý lắm. Chúng ta thấy là muốn được thật nghĩa ở tại tâm; tịch diệt mà không loạn, tức là tâm mình được tịch diệt, thanh tịnh, mà không loạn; hàng phục được quân dũng mãnh, tức là quân ma; rồi được sắc đẹp đáng yêu, thì mình phải tu điều gì? Mình phải chuyên Thiền tứ (Thiền tứ là Thiền tu), ở đây không nói là tu Thiền gì; nếm được niềm vui vi diệu an lạc của Thiền; đó gọi là xa lìa các bạn bè thế gian; và các bạn bè thế gian cũng không gần gũi ta được. Có nghĩa là tu Thiền có tác dụng như vậy. Thiền gì thì ở đây sẽ học tiếp.

“Tôn giả Ma Ha Ca Chiên Diên, bài kệ này của Thế Tôn, ý nghĩa như thế nào?”

Tôn giả Ma Ha Ca Chiên Diên trả lời Ưu bà di:

“Này Chị, có một Sa môn Bà la môn nói: Biến xứ định về đất; không còn gì hơn đây để cầu mong quả này. Này Chị, nếu Sa môn, Bà la môn nào đối với biến xứ định về đất, mà được thanh tịnh trong sáng, sẽ thấy được căn bản của nó, thấy được sự tai hại, thấy được sự diệt tận, thấy được con đường đi đến sự diệt tận. Vì thấy được cội gốc, thấy được sự tai hại, thấy được sự diệt tận, thấy được con đường đưa đến sự diệt tận, nên đạt được nghĩa chân thật tại tâm, tuy tịch diệt nhưng không loạn.

Có nghĩa là đoạn này nói: nếu ai tu Biến xứ định về đất, tức là chúng ta hay nói là Thiền chỉ Biến xứ đất. Còn tên đầy đủ trong Kinh A Hàm là nói Biến xứ định về đất. Mình tu được như vậy, vị đó thực hành được rồi, được thanh tịnh trong sáng thì vị ấy thấy căn bản của nó. Căn bản của nó, ở đây ngài Tuệ Sỹ chú giải cho chúng ta là được vị ngọt của định. Khi đó mình mới thấy được sự tai hại, thấy được sự diệt tận, thấy được con đường đưa đến sự diệt tận. Tức là mình sẽ thấy được tai hại trong luân hồi, thấy được con đường để đi đến diệt tận, tức là đạt đến Niết Bàn.

Cho nên nhờ tu Thiền chỉ này, Biến xứ định về đất mà được như vậy. ‘Vì thấy được cội gốc, thấy được sự tai hại, thấy được sự diệt tận, thấy được con đường đưa đến sự diệt tận, nên đạt được nghĩa chân thật tại tâm, tuy tịch diệt nhưng không loạn’. Cho nên tu Biến xứ định một hồi về đất thì sẽ được như vậy. Quý vị thấy không? Đó là lý do tại sao mình tu Biến xứ định về đất. Nhưng không sao! Biến xứ định khác cũng được. Ở đây nói tiếp.

Này Chị, cũng vậy biến xứ định về nước, biến xứ định về lửa, biến xứ định về gió, biến xứ định về màu xanh, biến xứ định về màu vàng, biến xứ định về màu đỏ, biến xứ định về màu trắng; biến xứ định về hư không, biến xứ định về thức là tối thượng để cầu mong quả này.

Cho nên nếu mình không tu mấy Biến xứ này thì làm sao được. Ở đây những Biến xứ này quá quen đúng không? Thức này [là] Thức vô biên. Tiếp tục ngài Ma Ha Ca Chiên Diên nói.

Này Chị, nếu có Sa môn, Bà la môn nào cho đến, biến xứ định về thức (tức là nguyên đoạn trên) mà được thanh tịnh trong sáng, sẽ thấy căn bản, thấy được sự tai hại, thấy được sự diệt tận, thấy được con đường đưa đến sự diệt tận. Vì thấy được căn bản, thấy được sự tai hại, thấy được sự diệt tận, thấy con đường đưa đến sự diệt tận, nên đạt được nghĩa chân thật tại tâm, tịch diệt mà không loạn, khéo thấy, khéo nhập. Cho nên Thế Tôn trả lời bài kệ Những câu hỏi của Đồng nữ Tăng Kỳ Đa:

Đức Phật trả lời, nhắc lại bài kệ đó.

Thật nghĩa ở tại tâm,

Tịch diệt mà không loạn.

Hàng phục quân dũng mãnh,

Sắc đẹp đẽ đáng yêu.

Một mình, chuyên thiền tứ,

Nếm Thiền lạc vi diệu,

Đó gọi là xa lìa,

Bạn bè của thế gian.

Các bạn bè thế gian,

Không gần gũi ta được.

Nếu quý vị làm được vậy, thì ở thế gian không còn gì lôi kéo mình được nữa.

Này Chị, vì tôi hiểu Thế Tôn bằng ý nghĩa như vậy mà nói kệ như vậy”.

Ưu bà di thưa:

“Lành thay, Tôn giả! Tôn giả đã nói nghĩa chân thật. Xin Tôn giả nhận lời mời thọ trai của con”. (Ngài được [cúng dường] bữa cơm).

Bấy giờ, Tôn giả Ma Ha Ca Chiên Diên im lặng nhận lời.

Ưu bà di Ca Lê Ca biết Tôn giả Ma Ha Ca Chiên Diên đã nhận lời mời rồi, liền sắm sửa các thứ đồ ăn thức uống ngon lành, cung kính tôn trọng, tự tay dâng thức ăn. Khi Ca Lê Ca biết Tôn giả Ma Ha Ca Chiên Diên đã thọ thực, rửa bát, súc miệng xong, liền sửa soạn một chỗ ngồi thấp trước Tôn giả Ma Ha Ca Chiên Diên, cung kính nghe pháp. Tôn giả Ma Ha Ca Chiên Diên vì nữ Cư sĩ mà nói các pháp, khai thị, chỉ giáo, soi sáng, khiến cho hoan hỷ xong, sau đó Tôn giả từ chỗ ngồi đứng dậy ra về.

(Kinh 548. Ca Lê Kinh Tạp A Hàm) tương ưng với Kinh 549, Đại Chánh Tân Tu Đại Tạng Kinh. Pāli, A.10. 26 Kālī.

Quý vị thấy rõ ràng ngay trong Tạp A Hàm cũng có nội dung này, nhấn mạnh tầm quan trọng của tu mười Biến xứ. Cho nên ai vẫn còn nghi ngờ, chưa tu mười Biến xứ thì ráng tu, tu về Thiền chỉ đó. Chúng ta thấy rõ ràng lợi ích như vậy mà không tu thì uổng phí, mặc dù điều này ít được nói, tại vì sao? Vì thời đức Phật, các đề mục tu Thiền chỉ, các giáo phái ngoại đạo tu giỏi lắm. Quý vị thấy bây giờ ở bên Du già (Yoga), họ tu cũng được mà. Họ tu cũng tới Tứ thiền Bát định, thậm chí tu đến Phi tưởng Phi phi Tưởng xứ cũng còn được đó. Mình không cần tu nhiều đâu, quý vị chỉ cần tu đến Tứ thiền thôi là đủ xài rồi. Quý vị muốn xài gì thì cũng xài được, và trừ rất nhiều Phiền não. Muốn thắng được Vô minh, không đoạn được, mình gọi là phục, ngôn ngữ Bắc truyền là phục được Vô minh, và tất cả Phiền não tạm dừng thì rất tuyệt vời. Mình tu thêm Thiền quán nữa là xong luôn, rất nhanh.

Như vậy quý vị thấy là lợi ích rồi đúng không? Chúng ta tiếp tục.

Sức Mạnh Của Thiền Định

- Thành tựu sáu pháp, này các Tỷ kheo, Tỷ kheo có thể phá vỡ vua núi Tuyết Sơn, còn nói gì vô minh hạ liệt. Thế nào là sáu? (Nếu tu Thiền định, mà thành tựu được sáu pháp này, thì mình còn có thể phá vỡ được vua núi Tuyết Sơn. Núi tuyết lớn vậy có thể phá vỡ được, còn nói gì vô minh hạ liệt. Tức là Vô minh là chuyện nhỏ. Thế nào là sáu?)

Ở đây, này các Tỷ kheo, vị Tỷ kheo thiện xảo nhập được Thiền định, thiện xảo trú được Thiền định, thiện xảo xuất khỏi Thiền định, thiện xảo trong sự an lạc Thiền định, thiện xảo trong cảnh giới Thiền định, thiện xảo trong sự dẫn khởi đến Thiền định.

Ở đây, quý vị thấy có sáu điều nói về tu Thiền. Thiền định này không nói là Thiền gì, nhưng chúng ta cũng hiểu đây là Thiền chỉ. Nếu mình khéo nhập được Thiền, nhập thì phải nhập cho khéo đúng không? Cho nên nhiều người bây giờ chưa nhập được Thiền, là tại vì mình chưa khéo. Chưa khéo là sao? Là chưa có giỏi, vì mình tu chưa đúng cách. Mới đầu mò mò hoài, tu mới vô. Mà sau khi nhập được rồi thì không khéo trú, vì sao? Vì trú không được. Vô trong đó một chút rồi bay ra mất. Cho nên phải khéo nhập rồi khéo ở trong đó. Ở trong đó rồi phải khéo ra được. Quý vị muốn ra lúc nào thì ra, thì mới được. Chứ còn nhiều khi nhập vô [định] Vô tưởng (định Vô tâm đó), ở trong đó không biết ra. Có những định Vô tâm, mấy định Phi tưởng Phi phi Tưởng xứ, vô trong đó loạng quạng không ra được. Rất sợ! Cho nên [phải] khéo. Nhưng mình chắc không tu đến mức độ đó. Quý vị yên tâm đi! Còn lâu quý vị tu mới tới đó, tới đó thì chắc quý vị cũng không cần Thiện Trang đâu.

Tiếp theo là thiện xảo trong sự an lạc Thiền định: nhiều khi mình không biết cách làm sao để được sự an lạc. Rồi thiện xảo trong cảnh giới Thiền định: trong Thiền định thì có cảnh giới thật, có cảnh giới ảo v.v… có cái đúng, có cái sai, mình không biết, đó cũng là không khéo. Mình biết được thì gọi là khéo. Rồi thiện xảo trong sự dẫn khởi đến Thiền định: là mình phải chuẩn bị các Chi thiền, các bước tu làm sao. Được như vậy, thành tựu sáu pháp này, mình có thể tới mức độ phá vỡ vua núi Tuyết Sơn được, nói chi vô minh hạ liệt.

Thành tựu sáu pháp này, này các Tỷ kheo, Tỷ kheo có thể phá vỡ vua núi Tuyết sơn, còn nói gì vô minh hạ liệt.

(Kinh (6.24) Núi Tuyết Sơn: Himavanta (Hy Mã Lạp Sơn)- Phẩm Sáu Pháp – Kinh Tăng Chi (tạng Nikaya)).

Quý vị thấy không ạ? Thiện Trang nhắc lại sức mạnh của Thiền định lớn vậy đó, nên ráng tu nha. Bây giờ Thiện Trang đang nhấn mạnh cho quý vị tu Thiền chỉ. Thời gian sau quý vị tu nhuần nhuyễn rồi thì Thiện Trang sẽ nhấn mạnh về Thiền quán nữa, chứ mình tu một thứ cũng chưa được, phải tu cả hai Chỉ và Quán.

Tiếp tục, chúng ta sẽ giới thiệu về:

Tầm Quan Trọng Của Mười Biến Xứ (Tu Thiền Chỉ)

Chưa hết! Còn nữa. Kinh A Hàm vẫn còn, mời quý vị xem trong Kinh A Hàm, mục 9.