Giảng Ký A Tỳ Đạt Ma Câu Xá Luận

8. Niệm phát sanh do hứa, như là đã có hứa hẹn, lúc đến giờ dễ nhớ lại ngay.

Điều này là hứa [với] người ta. Ví dụ hứa là ngày mai tôi sẽ tới, tôi tặng cho quý vị một bộ Kinh A Hàm [chẳng hạn], xong rồi sẽ dẫn quý vị đi ăn trưa. Mình hứa như vậy rồi. Cho nên ngày mai, mình nói chín giờ tới, thì gần tới giờ đó là mình nhớ: À, hôm nay mình có lời hứa đó. Có nghĩa là Niệm này là do hứa. Do hứa như vậy, nên trong nhà Phật mới dùng cách nào quý vị biết không? Dùng phát thệ nguyện, là áp dụng cho Tâm sở này. Tại sao người ta có thể nhớ Phật pháp nhiều? Là do người ta phát nguyện nhiều. Ví dụ như mình toàn phát nguyện suốt nên mình nhớ. Quý vị đâu cần gặp [cảnh] gì đâu, mà quý vị cũng nhớ.

Giống như có nhiều người phát nguyện: là từ nay cho đến suốt cuộc đời này, con nguyện tu Phạm hạnh, tức là không có dâm dục. Cho nên một hồi mình cũng nhớ là mình không dâm dục, không được có người yêu, không được lấy chồng v.v… thế này thế kia, đủ các kiểu. Đó là do nhớ lại. Đó là Niệm. Niệm này là mình phải có lời hứa, hứa với ai? Mình lên phát nguyện, hứa với Tam Bảo, hoặc là ngay cả thọ giới, thọ Bát quan trai, con hứa phát nguyện một ngày một đêm, hoặc hứa thọ Ngũ giới v.v… là do hứa.

Cho nên điều đó cũng quan trọng, mà nhà Phật ứng dụng vào trong việc thọ giới, thọ Tam quy v.v… và phát những lời nguyện. Nên đây là đều ứng dụng trong A Tỳ Đàm, [ứng dụng] Tâm sở. Quý vị thấy rất hay đúng không? Cho nên mình không học Phật pháp, thì mình không hiểu tại sao Phật lại dạy như vậy. Thật ra là các ngài áp dụng ở trong này.

9. Niệm phát sanh do nêu, tức là làm dấu, sau khi gặp liền nhớ.

Điều này là ứng dụng. Ở thế gian, ai mà học giỏi thì cũng biết một phần cách áp dụng này. Thay vì mình vô học kiểu công thức máy móc, học đoạn dài ghê gớm, thì mình chỉ cần làm mấy dấu hiệu, dấu này thế này, dấu kia thế kia. Ví dụ như dùng bản đồ Atlat Địa lý, môn đó là rõ ràng nhất. Còn không thì mình dùng dấu, như có người tới công ty làm, họ niệm Phật nên họ để chữ Amitābha (là Phật A Mi Đà, Buddha đó), nhưng họ viết tắt thôi, để chữ A, chữ M, hoặc chữ B chẳng hạn, cho ấn tượng. Họ làm dấu đó, để mỗi khi thấy chữ đó thì nhớ đến Phật.

Rồi mình cũng vậy, mình đeo thứ gì cũng là mình làm dấu, người ta đeo chuỗi cũng là [để] nhớ. Như Thiện Trang đắp y này lên là cũng nhớ, thấy y này mới nhớ đến Phật, Pháp, Tăng, nhớ đang thọ Tỳ kheo, tự nhiên nhớ. Cho nên tại sao quý vị phải có bộ áo Cư sĩ, áo này áo kia, rồi chuỗi hạt v.v… đủ các kiểu? Mục tiêu là làm dấu hiệu, để khi gặp thì mình nhớ ra Phật, Pháp, Tăng. Rõ ràng khi quý vị mặc áo Cư sĩ vô thì quý vị nhớ: Tôi là Cư sĩ nên tôi tu hành. Còn quý vị không mặc thì quý vị không nhớ. Đó là cách áp dụng Tâm sở Niệm.

Cho nên ai biết tu hành cũng vậy, quý vị làm ra những dấu hiệu gì đó. Ví dụ như quý vị làm dấu gì lên con chuột, không viết chữ A Mi Đà Phật, hoặc chữ Phật, Pháp, Tăng, nhưng làm một dấu hiệu trên đó. Mỗi khi quý vị cầm con chuột máy tính lên là quý vị thấy: À, đây là Phật này v.v… Mình chuyển hết về tu hành là vậy. Cho nên có rất nhiều cách tu để nhớ. Nhớ càng nhiều thì Niệm nhiều, Niệm nhiều thì càng tốt.

10. Niệm phát sanh nhờ nhắc nhở, như là sự vật đã qua ta không nhớ được, nhờ người khác nhắc giùm liền nhớ lại được.

Điều này thì rõ ràng đúng không quý vị? Có nhiều điều mình quên, cho nên có người khác nhắc cho mình. Giống như Thiện Trang hay nhắc các đồng tu nào [hay] than thở [về] gia đình, suốt ngày gia đình con [có] chuyện này, chuyện kia v.v… Thiện Trang nói đời là vô thường, nhớ giùm Vô thường đi, Phật Pháp là do nhân duyên sanh. Thiện Trang nhắc như vậy mà quý vị không nhớ, thì Niệm của quý vị yếu quá.

Thật ra nếu quý vị luôn luôn [có] Tam Bảo thường trực hiện tiền trong đầu, thì những hiện tượng xảy ra là nhắc [nhở] ta. Tức là thấy cảnh thì mình đều nhớ: À! Đời là vô thường, đời là khổ. Không cần phải có người ta nhắc, nhưng để người ta nhắc là mình đã yếu rồi. Và khi người ta nhắc mà mình cũng không chấp nhận luôn, thì mình quá yếu. Cho nên công phu không đắc lực. Nhớ vậy nha!

11. Niệm phát sanh do đầu đề, như là ta thấy đầu đề nhớ được cả bài.

Điều này là rõ ràng. Thường ai học, thì chúng ta chỉ nhớ đầu đề thôi đúng không? Giống như sơ đồ mà Thiện Trang vẽ ở đây, quý vị thấy không? Đây là những đầu đề này, mình nói Tâm sở Tợ tha là quý vị nhớ Tợ tha là gì đúng không? Quý vị nhớ Xúc, Thọ, Tưởng, Tư... đó toàn là đầu đề. Nhưng nhờ đầu đề này thôi, là mình nhớ ra được toàn bộ nội dung. Khi đi học, mình viết đầu đề rất nhiều đúng không? Ví dụ mình nói Tâm sở Niệm, hay 24 Duyên hệ v.v... đó là toàn đặt tiêu đề đấy chứ. Cho nên Phật pháp là toàn đầu đề thôi. Một cuốn sách [được] viết mà không có tựa đề, thì coi như là không có đầu đề, thì mình không nhớ được. Cho nên là phải có những tựa đề.

12. Niệm phát sanh do đếm tính, như là những sự vật mà ta không nhớ được ngay đó, nhờ đếm đi tính lại mới nhớ ra.

Có những điều mà phải nhớ đếm. Ví dụ như hôm qua có người hỏi Sư Minh Tuệ về 12 bộ kinh là gì? Sư Minh Tuệ không nhớ, [ngài] nhớ mỗi Khế kinh thôi, tại vì ngài không chuyên về Bắc truyền. 12 bộ kinh đó thuộc về Bắc truyền, ngài thì chuyên [về] Kinh A Hàm, Kinh Nikaya thôi. 12 bộ kinh có bài kệ mà chúng ta hay đọc là:

Trường hàng, Trùng tụng, tinh Cô khởi,

Thí dụ, Nhân duyên, dữ Tự thuyết

[Phương quảng, Luận nghị, cập Ký biệt]

Bổn sanh, Bổn sự, Vị tằng hữu.

Tức là bốn câu kệ, mỗi câu nói ba thể loại kinh, như là Trường hàng, Trùng tụng và Cô khởi (tinh là và; và Cô khởi); Thí dụ, Nhân duyên, dữ Tự thuyết. Thí dụ là thí dụ, Nhân duyên, và Tự thuyết là tự nói. Tiếp theo là Phương quảng, Luận nghị, cập Ký biệt; rồi mới tới Bổn sanh, Bổn sự, Vị tằng hữu…. 12 [thể loại] kinh, nhưng tựa đề là như vậy.

[Khi] người ta hỏi thì nhất thời ngài không nhớ ra. Thiện Trang đôi khi cũng không nhớ ra, điều đó là bình thường. Trừ khi chúng ta thành Phật thì mới [nhớ] được, còn chưa thành Phật thì việc không nhớ là chuyện bình thường. Khi mình không nhớ thì phải đếm. Ví như vừa rồi Thiện Trang đếm số chữ đó, Trường hàng là một thể loại, #Trường hàng là văn xuôi. #Trùng tụng là những bài kệ lặp lại nội dung đằng trước. #Cô khởi có nghĩa là những bài kệ mà riêng thôi, không có liên quan đến nội dung trước hay là sau. #Thí dụ là đưa ra những ví dụ. #Nhân duyên là đưa ra nói những việc do nhân làm sao, duyên làm sao. Dữ là và; #Tự thuyết là tự nói, không ai hỏi thì đức Phật tự nói luôn. #Phương quảng là những vấn đề nói rộng, ví dụ Thế giới này thường hằng hay không thường hằng, còn hay mất, v.v… #Luận nghị tức là bắt đầu đưa ra, chia chẻ hoặc là tranh luận, luận bàn những vấn đề mà ngoại đạo đưa ra. Giống như trong kinh, có đưa ra những lập luận. Đưa ra thì đức Phật trả lời A cũng không xong, mà B cũng không xong. Họ gài đức Phật như vậy. Nhưng đức Phật có thể trả lời được hết, Ngài trả lời khác, không A cũng không B, thì người ta thua. Hoặc là vừa A vừa B, hoặc A hoặc B, kiểu nào thì Ngài cũng trả lời được. Tùy tình huống mà Ngài trả lời, thế nào cũng gỡ được điều đó hết.

Đó là do tính đếm, mình có thể đếm, mình thấy chưa đủ thì mình đếm tiếp. Đếm chưa đủ 12 [thì mình nghĩ]: Có bốn câu kệ, 12 [thể loại], mà sao [từ] nãy [đến] giờ mình đọc mới ba câu. Đó là đếm, do đếm mà ra. Hoặc là mình đếm theo số: Một là gì, hai là gì, ba là gì, bốn là gì, năm là gì, sáu là gì. Ví dụ bây giờ nói Lục đạo Luân hồi đi, mình nói sáu con đường luân hồi. Vậy mình đếm: Trời, Người, A tu la, Địa ngục, Ngạ quỷ, Súc sanh, đủ sáu rồi đó, kiểu đếm như vậy đó.

Hoặc là đếm các tầng Trời gồm có: 1. Tứ Thiên Vương, 2. Đao Lợi, 3. Tu Diệm Ma, 4. Đâu Suất Đà, 5. Trời Hóa Lạc, 6. Trời Tha Hóa Tự Tại, rồi 7, 8, 9 là ba tầng trời Sơ thiền: [Trời] Phạm Chúng, [trời] Phạm Phụ, trời Đại Phạm. [Rồi] Nhị thiền [gồm]: trời Thiểu Quang, trời Vô Lượng Quang, trời Quang Âm. Tam thiền gồm: Trời Thiểu Tịnh, trời Biến Tịnh, trời Vô Lượng Tịnh. Rồi Tứ thiền gồm: Trời Phước Sanh, trời Phước Ái, trời Quảng Quả. Có khi nói là trời Vô Vân hoặc là nói trời Quả Thật v.v… nói chung là cách đó.

Một hồi đếm tới trời Thiện Kiến, trời Thiện Hiện, trời Vô Phiền, trời Vô Nhiệt, trời Sắc Cứu Cánh, trời Ma Hê Thủ La v.v… Một hồi [đếm đến] bốn [tầng] trời [Vô sắc giới]: Không Vô Biên Xứ, Thức Vô Biên Xứ, Vô Sở Hữu Xứ, Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ.

Cách nói như vậy thì mình đếm một hồi, đếm đủ là được, đó là do đếm để nhớ được. Hoặc là để nhớ hiện tiền thì mình đếm hơi thở đó quý vị, mình đếm tới đếm lui. Hoặc là để niệm Pháp, để tâm mình hiện tiền thì mình đếm. Đó là cách đếm.

13. Niệm phát sanh do thuộc lòng những gì ta đã thuộc nhuần nhuyễn, nhớ đâu được đó.

Điều này thì rõ ràng đúng không? [Mình] học thuộc lòng đi thì mình nhớ ra liền. Học thuộc về giáo pháp, học thuộc về Phật v.v... Phật là giác ngộ, Phật là tỉnh thức v.v… Mình cứ gặp chuyện gì thì mình [nhớ] Phật là giác ngộ, Phật là tỉnh thức. Rồi từ sự giác ngộ, sự tỉnh thức đó mà mình tu được. Đó cũng là cách phát sanh Tâm sở Niệm do thuộc lòng.

14. Niệm phát sanh do tu tiến, tức là hành Tứ niệm xứ rất chuyên môn thì có trớn, cảnh đến niệm liền.

Tức là mình phải tu Tứ niệm xứ: Thân, Thọ, Tâm, Pháp. Thật ra quý vị thấy chữ Niệm đó, là trong Tứ niệm xứ rồi, đúng chưa? Niệm Thân, niệm Thọ, niệm Tâm, niệm Pháp, bốn điều đều là niệm hết. Cho nên chữ niệm này, ngay trong Tứ niệm xứ cũng phải niệm, người không có niệm thì làm sao tu Tứ niệm xứ đây. Nên ai mà lúc nào tâm cũng lơ đãng, này kia, thì phải ráng tu Tứ niệm xứ cho giỏi hơn, để có trớn rồi, thì cảnh đến là mình nhớ liền.

15. Niệm phát sanh do coi bổn, tức là nhờ coi sách mà được nhớ tới những gì ngoài sách ấy có liên quan tới.

Điều này thì giống như mình học kinh, học để mình nhớ, liên quan đến những điều gì đó, mình mở sách ra coi thì nhớ được.

16. Niệm phát sanh do cất để, là những vật cất có trật tự, khi muốn lấy rất dễ.

Điều này thì ai mà hay quên, để đồ lung tung, không nhớ, thì quý vị làm một cái kho, hộp, đồ nào để chỗ nào, tới lúc cần thì lấy dễ lắm. Cũng vậy, nếu mình không học theo thứ tự, mà học lung tung, lang tang, thì một hồi mình không nhớ được gì. Giống như Thiện Trang có nói với các vị đồng tu, là cố gắng làm Mục lục cho các bài này. Làm hai cái: một cái là về những chuyên đề. Ví dụ như người ta muốn tìm 24 Duyên hệ, thì người ta coi bài nào giảng Duyên hệ, ở phút bao nhiêu đến bao nhiêu. Hoặc lên [mạng] tải file đó về, kiếm là ra liền, 24 Duyên như Tiền sanh duyên, Hậu sanh duyên, Câu sanh duyên ở bài nào. Bài số mấy có Tiền sanh duyên, bài số mấy có Hậu sanh duyên đó v.v… Đó là Mục lục theo đề tài Duyên hệ.

Rồi đề tài về 52 món Tâm sở thì cũng vậy. Bài nào Thiện Trang giảng Tâm sở nào… quý vị lập như vậy thì người ta sẽ tìm rất dễ. Mai mốt Thiện Trang sẽ lấy file đó đưa lên trang web cho quý vị, để quý vị dò cho nhanh. Ngoài ra, ví dụ tu Thiền chỉ, tổng lược về tu Thiền chỉ, các bước tu Thiền chỉ. Rồi tu đề mục Biến xứ: Biến xứ Lửa, Biến xứ Gió v.v… ở bài nào, bài nào. Có Mục lục như vậy thì mới dễ tìm. Như [Thiện Trang] giảng về những đề mục khác nữa, ví dụ như các quả vị Thánh, thì [có] 33 quả vị Thánh, những quả vị đó ở bài nào v.v… như vậy mọi người học rất dễ.

Đó là một Mục lục mà Thiện Trang nghĩ là có đồng tu đã phát tâm rồi. Còn đồng tu nào muốn phát tâm nữa thì Thiện Trang chỉ cho làm bảng Mục lục thứ hai, là [làm] mục lục theo bài. Tức là trong bài đó thầy Thiện Trang chia sẻ những vấn đề gì. Bài 1, bài 2, bài 3, bài 4, bài 5, bài 6, đến bữa nay là bài 31. Quý vị làm như vậy thì mọi người có hai bảng Mục lục để tra cứu. Thứ nhất là Mục lục theo bài, và thứ hai là Mục lục theo chủ đề. Người nào học theo bài thì người ta cũng tìm được, mà học theo chủ đề thì cũng tìm được, cũng dễ tìm. Mình làm hai bảng Mục lục đó cho bộ này.

Nếu ai có điều kiện phát tâm in sách chẳng hạn, thì mình in Mục lục đó kèm đằng sau, thì mọi người tra cứu rất dễ dàng. Sau này có duyên [thì quý vị] làm. Còn Thiện Trang thì không bao giờ in sách của Thiện Trang. Thiện Trang in sách người khác, chứ không in sách của Thiện Trang. Hoặc sách của Thiện Trang dịch thì Thiện Trang in, còn sách Thiện Trang giảng thì không bao giờ in. Nếu ai muốn in thì tự in, Thiện Trang không bao giờ lấy tiền để tự in sách của mình giảng.

Đó là theo kiểu của Trung Hoa, các chư Tổ Trung Hoa dạy như vậy. Tất nhiên Phật cũng không dạy điều đó, nhưng thôi, mình cũng tuân thủ. Không biết sau này mình tu, mình ngộ rồi, thì mình có đổi ý hay không, chứ hiện tại mình giữ Kiến thủ kiến, Giới cấm thủ đó, tạm thời là vậy để người ta khỏi nói là mình tự bán, tự khoe, thì không nên. Cho nên là thôi kệ. Mà biết đâu ngày nào đó giác ngộ rồi thì thấy không quan trọng điều đó, thiên hạ có chê thì kệ họ, họ chửi thì cũng kệ, mình làm lợi ích cho chúng sanh, mình thấy bộ đó đáng, có lợi ích thì mình cứ in. Có thể là một ngày nào đó như thế, còn bây giờ thì chưa làm. Với lại tiền Thiện Trang ấn tống vào những kinh sách khác, vẫn chưa có thời gian để in.

17. Niệm phát sanh do thường quen, là những sự vật đã thường làm và gặp rất nhiều lần, thì lúc hoặc gặp trường hợp vẫn nhớ vật thường quen rất dễ.

Ví dụ như chúng ta thấy có câu là: ‘Thế gian vô nan sự, đô lai tâm bất chuyên’. Nghĩa là thế gian không có việc gì khó, đều bởi vì do tâm không chuyên. Đây là sách Trung Hoa nói, nếu tâm mình chuyên là được. Nghĩa là trên đời đâu có gì khó đâu, quý vị đối với việc gì [miễn] tâm chuyên là được. Chuyên là điều gì mình cũng quen thuộc. Cũng vậy, mình học Phật pháp thì cũng phải học tới nhuần nhuyễn, quen thuộc, không thể học kiểu mơ mơ màng màng mà có thể xài được Phật pháp, dùng Phật pháp tốt được.

Quý vị thấy Thiện Trang là một trong những người gọi là siêng học, rất siêng. Khi biết Phật pháp từ năm cuối năm 2009 và bắt đầu 2010, thì Thiện Trang học Phật pháp không biết mệt mỏi. Nói chung có thời gian là coi sách, học, nghe giảng v.v… tìm tòi nghiên cứu, rồi học và thực hành theo những gì có thể. Vậy mà bây giờ đến năm 2025, coi như 16 năm, thì rõ ràng là mới có một trình độ tạm tạm chút, ổn ổn chút, để mình hiểu được. Còn quý vị học ít quá, mà quý vị muốn hiểu tất cả mọi thứ thì không thể.

Tuy nhiên Thiện Trang nói, thật ra mình cũng không cần [học] nhiều như vậy, mình chỉ cần biết những gì mình cần thôi. Mỗi giai đoạn quý vị biết mỗi vấn đề của quý vị. Ví dụ bây giờ mục tiêu chúng ta là gì? Thiện Trang giảng cho quý vị nào là Sơ quả, Nhị quả, Tam quả, Tứ quả A la hán, rồi Tùy tín hành, Tùy pháp hành, Kiến đáo, Gia gia, Nhất chủng v.v… đủ kiểu, 33 quả vị, tính cả bốn địa vị trước (là Tứ gia hạnh). Nếu như quý vị học hết không nổi, thì quý vị học ít thôi. Bây giờ quý vị nhắm đến Tứ gia hạnh, rồi Tùy tín Hành, Tùy pháp hành v.v… Mình học mấy quả vị dưới đi, còn A la hán cao quá thì thôi.

Rồi Thiền chỉ chẳng hạn, bây giờ mình học tới 40 đề mục tu Thiền chỉ. Mình coi đề mục nào tu trước thì mình tu, còn [đề mục] nào [chưa cần] thì mình coi lướt qua rồi mình quên đi. Hãy chấp nhận quên đi, mình chỉ học những gì mình cần xài. Giai đoạn này ta cần điều này, giai đoạn khác ta cần điều khác. Ta biết là trong đó có, lúc nào đó cần thì sẽ xem lại, quý vị hiểu không? Đó là cách học. Chứ một lúc mà quý vị đua theo Thiện Trang, quý vị học hết tất cả những điều này thì làm sao được. Thiện Trang giảng là giảng cho nhiều đối tượng, nhiều căn cơ, và nhiều yêu cầu khác nhau.

Cho nên Thiện Trang giảng hết, còn quý vị lọc lại, tạm thời giai đoạn này con chỉ học điều này đã, con hành điều này cho xong, còn điều kia thì con biết được rồi. Còn không thì ghi nhớ sâu xa, để tâm mình thực hành thế nào đó cho hiệu quả. Nhưng mình vẫn nghe nha, chứ không phải nói con chỉ cần điều này thôi, còn điều kia con không cần quan tâm, thì sẽ bị thiếu kiến thức, tu không được. Mình phải biết kiến thức đủ. Nhưng mình hành điều nào là mình chú tâm vào điều đó, để làm điều đó. Và giai đoạn này thôi, tới giai đoạn khác thì sẽ khác. Cho nên [quý vị] phải biết điều này.

Mười bảy yếu tố sanh Niệm ở trên, là tùy trường hợp và đủ hạng chúng sanh. Còn về phần bậc tu cao, thì nên tìm cách thực hành.

Tức là bình thường thôi, có đủ hạng chúng sanh. Còn mình tu cao hơn thì thực hành như thế nào? Mình thực hành về Nhân trợ, tức là mình tu nhân bổ trợ để sanh Niệm giác chi (Niệm giác chi trong Bát chánh đạo), thì có bốn nhân như thế này:

1. Phải tu Niệm lương tri, dịch nghĩa ra là Chánh niệm Tỉnh giác (là Chánh niệm và Tỉnh giác). Vậy mình niệm thế nào? Thay vì mình niệm tà, thì bây giờ mình niệm chánh. Niệm chánh là gì? Là luôn luôn nhớ về Chánh tri kiến (Chánh kiến). Có hai loại Chánh kiến: Chánh kiến thế gian và Chánh kiến xuất thế gian. Đó là quý vị tin nhân quả luân hồi, tin có nghiệp báo, tin có đời này đời sau, tin có cha có mẹ, có bát quan trai, có loài hóa sanh, có bậc A la hán, có người tu chứng quả. Đó là Chánh kiến của thế gian.

Tiếp theo quý vị hãy nhớ giùm Chánh kiến của xuất thế gian, là biết như thật về Khổ, về Tập, về Diệt đế và Đạo đế. Tức là quý vị nhớ giùm Bốn đế (Tứ đế). Quý vị phải có điều đó, quý vị không có điều đó là thôi, không có tu gì thì làm sao mà niệm được.

Và Tỉnh giác là gì? Là mình phải luyện, luôn luôn sáng suốt trong mọi hoàn cảnh, không bị cảnh làm mê. Ví dụ quý vị bị người ta chửi, thì quý vị phải nhớ ra ngay: Đừng mê! Đừng mê! Đừng nghe lời chửi đó, họ chửi kệ họ. Công thức mà người ta hay nói là ‘mackeno’ là ‘mặc kệ nó’. Câu Thần chú ‘mackeno’ là kệ nó đi, không quan tâm. Họ chửi đúng hay chửi sai gì thì cũng kệ họ. Mình phải bình tỉnh, là tỉnh giác. Còn nếu mình bị cuốn theo câu chửi đó là mình bị chạy theo. Người ta nói xấu mình, thì mình phải tỉnh giác, coi họ nói có đúng hay không. Nếu họ nói đúng thì mình sửa. Nếu họ nói sai thì thôi kệ họ, thông cảm cho họ, họ hiểu sai hoặc là vì mục đích gì đó, họ cố tình nói. Chứ còn mình nổi sân lên là không được.

Rồi nói xấu thầy mình, nói xấu bạn mình. Ví dụ như nhiều đồng tu đợt này mất công phu là vì sao? Vì chạy theo sự kiện Sư Minh Tuệ. Thấy bức xúc quá, thấy có nhiều người tốt, thấy thầy như vậy mà họ chửi thế này thế kia. Khi quý vị bức xúc là quý vị mê rồi, quý vị không có tỉnh giác, không có Chánh niệm được, mất Chánh niệm.

Quý vị phải biết chúng sanh ở đời là như thế, họ nương vào nghiệp báo nặng nề như thế, họ nói thì thôi kệ họ. Sự thật mãi mãi là sự thật, chân lý mãi mãi là chân lý, trước sau gì cũng được phơi bày. Nên nhớ vậy! Và mình phải đứng ở ngoài cuộc, mình coi đó là một bộ phim để mình coi, giống như phim thời đức Phật. Hồi xưa mình coi hết Đại tạng kinh thì mới coi được bộ phim thời đức Phật, mình dựng lại thành phim để mình coi. Nhưng coi phim đó cũng không hấp dẫn, bởi vì mình coi phim đó, mình biết kết quả rồi. Còn đợt này là quý vị coi bộ phim này là hành trình về Ấn Độ, không biết trước kết quả, không biết tình hình thế nào nữa đúng không? Các sự kiện cứ liên tục xảy ra phức tạp, hết chuyện này đến chuyện kia, mà mình cảm thấy nhiều lúc thua cuộc rồi.

Giống như hôm bữa gia hạn Visa, nhiều đồng tu kêu: ‘Chết rồi! Bây giờ không đi được thì làm sao?’ Thiện Trang chỉ cười thôi, Thiện Trang nói có hai lý do để Thiện Trang tin là việc gia hạn Visa thành tựu. Thứ nhất là Sư Minh Tuệ có phước báo, nói theo mình nói là tin tưởng vào Phật pháp. Thứ hai, nói theo thế gian, là mình phải tin rằng Thái Lan là một đất nước du lịch. Và không phải Thái Lan, mà các nước khác cũng vậy thôi, người ta cũng muốn có khách du lịch. Quý vị thấy mỗi ngày có biết bao nhiêu người Việt, từ trong nước cho đến hải ngoại, và từ các nước khác bay đến Thái Lan, nên [ngành] du lịch được [đi] lên. Mình bay tới Thái Lan thì mình phải trả tiền cho hãng Thái Lan, trả tiền cho khách sạn Thái Lan đúng không? Rồi mình mua đồ Thái Lan, mình mang tiền tới cho họ, thì tội gì họ không gia hạn cho thêm ngày. Có đoàn Sư Minh Tuệ, mới có bao nhiêu khách du lịch.

[Ngoài ra] đây là cơ hội để họ quảng bá hình ảnh đất nước Thái Lan lên toàn thế giới, có biết bao nhiêu người đang theo dõi. Vậy tại sao họ không không gia hạn, tại sao họ không giúp đỡ? Thậm chí họ còn muốn đoàn đó ở càng lâu càng tốt, quý vị hiểu không? Họ mong ở càng lâu càng tốt. Chứ mình hút được bao nhiêu tiền, bao nhiêu khách, [thì việc gia hạn] có là gì đâu. Rồi họ còn muốn bảo vệ [đoàn] nữa, bởi vì họ muốn quảng bá một hình ảnh, là những người đến Thái Lan được cảnh sát Thái Lan bảo vệ, giữ an ninh trật tự rất tốt đẹp. Họ cung kính như việc ra chào các Sư v.v… Cảnh sát Thái Lan thân thiện, quảng bá hình ảnh đó đến toàn thế giới, khách du lịch đến nườm nượp. Người ta biết điều đó nên người ta cho thôi. Đó là mình nói theo thế gian, là mình nhìn thấy được rồi, chứ chưa nói đến xuất thế gian. Xuất thế gian là mình tin vào Phật pháp nhiệm màu v.v… đúng không ạ?

Tại vì quý vị không nhìn thấy, nên quý vị cảm giác thấy khó khăn. Chứ Thiện Trang nói có gì đâu, mai mốt Sư Minh Tuệ đi khắp thế giới được. Vì sao? Với hai lý do trên, là ngài đi khắp thế giới được. Bởi vì nước nào cũng muốn quảng bá hình ảnh của mình hết. Mình chưa nói đến tâm linh, nhưng nói việc hình ảnh của mình tốt đẹp, đất nước mình tốt đẹp, và bao nhiêu tiền đổ vào [nước của họ]. Quý vị thấy bao nhiêu người tới Thái Lan thì phải xài tiền Thái Lan, xài tiền ở nước đó. Quý vị trả bao nhiêu tiền khách sạn, thì dân họ đỡ hơn đúng không? Quý vị mua nước, mua đồ cúng dường, v.v… là quý vị lấy tiền Việt Nam, tiền Euro, tiền nước Mỹ, tiền nước này nước kia đúng không? Và bao nhiêu kênh YouTube, bao nhiêu đài truyền hình, truyền thanh gì đó đưa tin, thì tự nhiên quảng bá hình ảnh của Thái lan. Quý vị thấy sướng không! Tội gì không làm! Cho nên họ nhìn ra được, không cần nói. Mà đất nước Thái Lan lại càng đúng nữa, vì [đất nước] Phật giáo mà. Qua các nước khác cũng vậy thôi, không có nước nào dại hết.

Rồi qua Myanmar, nhiều đồng tu sợ qua đó bị họ bắn chết. Xin lỗi! Bắn chết ai? Người ta thừa biết Sư Minh Tuệ nổi tiếng, [đâu] có ai dại mà bắn. Đầu tiên Myanmar là đất nước Phật giáo, họ rất mến mộ những người tu hành, làm sao họ dám bắn một vị chân tu đúng không? Đó là điều không thể. Điều thứ hai là Myanmar cũng muốn những phiến quân, hay chúng ta nói những phe cánh nào đó đang đấu tranh, đều muốn sự ủng hộ của quốc tế. Nếu người ta làm mất đi một người có sức ảnh hưởng đến toàn thế giới, [bởi vì] toàn thế giới đang chú ý, ảnh hưởng đến người đó, thì người ta cũng mất sự ủng hộ.

Cho nên qua đó là chắc chắn được ủng hộ thôi, quý vị yên tâm đi! Quý vị nhìn thấy thế thôi, mình nói đó là phước của ngài, mình nói là Phật pháp nhiệm màu, nhưng thật ra nếu mình có trí tuệ một chút thì mình sẽ nhìn ra ngay. Cho nên chỉ có những người ngu mới không ủng hộ Sư Minh Tuệ. Chỉ có những người ngu mới không tận dụng được hình ảnh của ngài, cho nên rất là đáng tiếc. Thiện Trang nói rất đáng tiếc.

Chứ còn chỉ cần đi theo ngài, giả bộ cho mấy người gọi là ham danh một chút, đi quay YouTube, cứ quay rồi đưa những hình ảnh đẹp lên, toàn là hình ảnh đẹp, thì càng đẹp bao nhiêu sẽ càng thu hút được nhiều người bấy nhiêu. Nhưng chúng sanh dại quá, họ toàn đi phá để mau tiêu phước. Nhưng không sao, Thiện Trang nghĩ càng như vậy càng tốt, càng kịch tính, thì bộ phim đó càng hay, càng gay cấn, càng hấp dẫn. Các vị đó bị hù lên hù xuống, rồi coi các Sư tu thế nào. Phải luyện chứ, phải ra thử thách chứ, càng như vậy thì mình càng thấy đạo hạnh và khả năng nhẫn nhục, kham nhẫn, và trí tuệ [của các ngài] v.v… mình thấy càng tốt. Cứ như vậy mà qua được thì chúng sanh càng thương hơn phải không? Cho nên càng làm thì càng sáng thôi, không có vấn đề gì hết.

Cho nên để tu nhân sanh Niệm này, để cho giúp cho Niệm giác chi, thì đầu tiên là phải Chánh niệm, và thứ hai là Tỉnh giác. Đó là mục đầu tiên.

2. Điều thứ hai là tránh người lẫn và người hay quên. Nghĩa là quý vị đừng thân cận những người lẫn và người hay quên, [vì] họ thất niệm. Người lẫn, người hay quên thì quý vị biết rồi đúng không? Mấy người hay quên khổ lắm, họ gây phiền phức cho mình, nên mình cũng quên luôn. Tại vì người ta đâu có nhớ, người ta thường gây phiền phức. Người lẫn thì khỏi nói, họ bệnh rồi nhưng nhiều khi cứ quên hoài.

Ở đây nói để tu được Niệm giác chi, thì quý vị tránh những người đó. Cho nên trong Kinh A Hàm, Kinh Nikaya (nói chung pháp tu nguyên thủy đó), thì chúng ta thấy toàn là hãy tránh duyên đi, mấy người Phiền não quá thì nên tránh đi; mấy người sân si quá thì hãy tránh đi v.v… tránh, tránh, tránh. Bởi vì mình tu chưa thành. Còn khi quý vị tu thành rồi, thì gặp mấy người đó để luyện thêm một tầng nữa. Chứ còn chưa gì hết, quý vị tu chưa thành, mà ra gặp mấy người đó thì quý vị bị phiền não trước.

Người hay quên, suốt ngày họ phiền não, rồi họ không nhớ. Đáng lẽ mình làm A, mà một hồi họ quên mất, họ nghĩ mình làm B. Rồi có những người mơ mộng, quý vị biết trí nhớ của họ kém, họ suy nghĩ hoặc là họ nằm mơ thế nào đó, bắt đầu họ nhớ ra. Bữa sau họ lại quên, họ tưởng đó là sự thật, bắt đầu họ nói sao bữa trước làm tôi như vậy, nói xấu tôi như vậy v.v… Mình ngỡ ngàng, kêu: Ủa, ở đâu ra! Đó là do họ mơ hoặc họ tưởng thôi, nhưng vì họ quên, trí nhớ của họ không tốt, họ lẫn rồi, cho nên họ cho đó là thật.

Và hiện tượng này, ai sống với người già thì biết, mấy người lẫn lẫn là hay có hiện tượng này. Tức là sẽ có những chuyện, tự nhiên họ tưởng tượng cho mình những tội lỗi từ đâu ra. Mình cũng không biết từ đâu ra luôn. Họ tưởng ở trong tâm rồi gán cho mình luôn. Họ quên mà, họ quên cho nên họ nghĩ đó là sự thật.

3. Điều thứ ba là hãy thân cận với người có niệm vững vàng. Cho nên phải thân cận với những người có niệm vững vàng, thì người ta sẽ giúp mình có Chánh niệm hơn, có Niệm giác chi. Tại vì sao? [Vì] người có niệm vững vàng thì người ta sẽ nhắc mình, và mình ở bên cạnh họ thì giống như từ điển sống, v.v… mọi thứ. Rồi lúc nào người ta cũng tỉnh giác, cho nên mình cũng tỉnh giác theo. Còn người hay quên, họ lẫn lẫn, thì mình cũng quên theo.

4. Điều thứ tư là hãy chăm chú với thân tâm, với hành động của thân tâm. Có nghĩa là với những việc gì của tâm và của thân, thì quý vị phải quan sát cho kỹ vô. Đây là thuộc về tu Tứ niệm xứ. Có nghĩa là tâm sân thì quý vị phải biết sân, tâm tham thì phải biết tham, tâm đang hoài nghi thì biết đang hoài nghi, tâm ta đang keo kiệt thì biết đang keo kiệt. Rồi hành động, khi ta làm thì biết hành động này sai rồi, hành động kia sai rồi v.v… Người sáng suốt như vậy. Đó là bốn yếu tố giúp cho mình tạo ra được Niệm giác chi.

Cuối cùng Tâm sở Niệm là một trong 19 Tâm sở Tịnh hảo Biến hành, phối hợp với tất cả Tâm sở Tịnh hảo, là 24 tâm Dục giới Tịnh hảo, 15 tâm Sắc giới, 12 tâm Vô sắc giới và 40 tâm Siêu thế. Ở đây có đồng tu thắc mắc là sự kết hợp như thế nào để tạo ra tâm? Thật ra tâm là một khái niệm khác, nó kết hợp từ Tâm sở mà ra tâm, nhưng tâm là khái niệm khác. Ví dụ như Dục giới có 24 tâm Dục giới Tịnh hảo, thì chúng ta sẽ học 24 tâm đó là thế nào. Thật ra là nó chia theo kiểu khác. Rồi 15 tâm Sắc giới, Sắc giới thì tất nhiên là tốt đẹp rồi, là Tịnh hảo rồi; và 12 tâm Sô sắc giới.

Tại sao lại có những tâm đó, thì sau này mình sẽ học, ở trong đó có những Tâm sở nào thì mới ra bao nhiêu tâm đó. Rồi có 40 tâm Siêu thế. 40 tâm Siêu thế đây thật ra là gồm có bốn đạo; bốn đạo tức là Sơ quả, Nhị quả, Tam quả, Tứ quả; rồi bốn hướng nữa là tám. Mỗi cái có 5 tâm, thì 8 x 5= 40. Mai mốt mình học vô điều này thì mình mới hiểu, chứ bây giờ nói sơ sơ thì quý vị không hiểu đâu. Tại vì nó không phải là kết hợp giống kiểu như chúng ta đếm, không phải lấy 52 Tâm sở này, rồi tâm này kết hợp tâm kia thì ra tâm đó. Rồi tại sao tâm Dục giới có nhiều vậy, tâm Sắc giới có nhiều vậy? Không phải! Đó là một cách chia khác nữa. Cho nên từ từ, chưa học tới thì đừng [vội] thắc mắc, mình cứ từ từ nha.

Bây giờ Thiện Trang chia sẻ tiếp một Tâm sở nữa, đó là Tâm sở Tàm. Bữa trước mình học [Tâm sở] Vô tàm rồi đúng không quý vị? Chúng ta thấy học [Tâm sở] Vô tàm rồi, thì bữa nay mình học [Tâm sở] Tàm thôi. Tâm sở này hôm bữa mình học ở đâu rồi, quý vị còn nhớ không? Mình chỉ cần nhớ đối ngược lại với [Tâm sở] Vô tàm thì thành [Tâm sở] Tàm thôi, đối ngược với Tâm sở Vô úy thì thành Tâm sở Úy thôi. Có khó gì đâu! Cho nên là dễ rồi đó. Rồi có [Tâm sở] Tham, thật ra ngược lại với Tham là Vô tham, ngược lại với Sân là Vô sân. Cho nên tưởng là 52 món Tâm sở nhiều lắm, nhưng thực tế mình chỉ học có bao nhiêu đó thôi. Và nó có những điều ngược lại, cho nên dễ. Cho nên Thiện Trang giới thiệu [Tâm sở] Tàm này nhanh qua thôi.

Tàm là gì? Định nghĩa Tàm là làm cho chúng sanh chùn lại, hay thoái thất, vì thấy hổ thẹn trước những ác hạnh hay là ác nghiệp. Có nghĩa là bây giờ mình thấy hổ thẹn, mình chùn bước lại, mình không làm nữa đối với những ác hạnh và ác nghiệp. Ví dụ như chúng ta học hoài thì chúng ta biết Ngũ giới rồi: Không sát sanh, không trộm cướp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu. [Biết là không nói dối], nhưng mình cứ thích nói dối hoài. Nhưng mỗi lần nói dối, mình kêu: nói dối là tạo ác nghiệp, nói dối là phạm giới v.v… mình nghe hoài thì mình cũng thấy hổ thẹn chứ. Thế là mình chùn bước lại. Tức là mình thấy tội lỗi quá, cho nên hồi xưa nói dối 10 câu, dần dần nói 9 câu, nói 8 câu, rồi 7 câu, dần dần nói 1 câu cũng thấy hổ thẹn nữa, rồi không nói nữa. Đó là Giới.

Giới là gì? Thật ra định nghĩa Giới trong chữ Hán, mình ôm cuốn từ điển Hán Việt ra tra, thì Giới có nghĩa là sự ngăn cấm, sự ngăn che v.v… Nhưng thật ra nếu quý tra từ điển tiếng Pali với từ điển Sanskrit thì không phải. Theo từ điển Pali với từ điển Sanskrit, ngôn ngữ trong kinh nói Giới gọi là ‘học giới’, tức là giới là điều mà tôi đang phấn đấu để đi tới. Định nghĩa đơn giản vậy đó. Tức là giả dụ tôi có giới gọi là không vọng ngữ (không nói dối), nghĩa là tôi phấn đấu để tôi đạt đến việc là không vọng ngữ (không nói dối).

Cho nên 250 giới của Tỳ kheo (theo Bắc truyền) hay là 227 giới Tỳ kheo (theo Nam truyền), nghĩa là học giới của Tỳ kheo. Ngôn ngữ trong kinh đúng nghĩa là Học giới Tỳ kheo. Học có nghĩa là tôi học làm sao để tôi hoàn thành giới đó là xong. Mà xong giới đó thì gọi là Cận viên, là gần viên mãn, gần địa vị A la hán. Cho nên tôi giữ được giới thì tôi thành A la hán thôi. Mà giờ tôi chưa làm được, cho nên tôi chưa làm A la hán. Năm giới (Ngũ giới), Bát giới (Bát quan trai) là nhân, phải nói là học giới của một người vào Tu đà hoàn. Có nghĩa là nếu quý vị là Tu đà hoàn thì quý vị sẽ làm được tám giới Bát quan trai, quý vị hiểu không? Vậy thôi, chứ có gì đâu. Giới là Học giới. Còn hồi xưa mình học, giới là ngăn cấm, ngăn che, tại vì mình theo chữ Hán. Sau này do Thiện Trang biết thêm chữ Pali, Sanskrit, biết chút chút thôi chứ không biết nhiều, nói chung là biết căn bản để mình coi, để mình đối chiếu: Ủa! Điều này dễ mà.

Cho nên thay vì đức Phật đưa ra để cho mình học tập, để dần dần mình hoàn thiện. Thì mình đưa ra một khái niệm là ngăn cấm, bắt người ta không làm. Chính vì ngăn cấm bắt người ta không làm, cho nên đạo Phật thành đạo hơi bắt buộc người khác, điều sai là ở chỗ đó.

Cho nên đôi khi ngôn ngữ làm mình hiểu lầm. Thật ra thì không có hiểu lầm, là do mình không học thôi. Ngay trong Hán tạng, cũng là chữ "học giới". Còn mình đọc giới thứ nhất, giới thứ hai, giới thứ ba, rồi mình vô tra chữ Hán coi Giới là gì? Bắt đầu thấy Giới là ngăn cấm, ngăn che. Tổ sư nào phát minh ra, quất cho một phát. Không phải Tổ sư, mà người nào giảng đó, thế là một mớ người bắt đầu giảng theo. Quý vị hiểu không? Sau này Thiện Trang nói: Ngôn ngữ này không diễn tả được, nhưng ngôn ngữ khác thì diễn tả được. Sau này Thiện Trang hiểu rồi, nên bữa nay [Thiện Trang giảng] về Giới để quý vị hiểu.

Cho nên Giới là gì? Đơn giản tức là yêu cầu quý vị làm theo, hãy làm theo đi. Học giới tức là hãy học để làm được. Cho nên quý vị thấy Sư Minh Tuệ và những vị Sư tu theo Sư Minh Tuệ, là tu đúng đó. Tập học, còn đang tập học, bao giờ thành tựu là thành công. Vậy thôi! Cho nên điều khó là quý vị không muốn học, không học thì suốt đời quý vị nói thọ Ngũ giới, Thập giới, thọ giới Tỳ kheo, thọ giới gì đó mà quý vị không làm, thì quý vị vẫn dậm chân tại chỗ.

Cho nên nói ‘đắc giới thể’ ghê gớm gì đâu, thật ra điều đó không quan trọng. Mà quan trọng là mình phải có chí cầu giới đó. Tôi muốn làm hoàn thành giới đó, để tôi được mục tiêu là chuyển phàm phu thành Thánh nhân. Và giữ được một giới thì gọi là giải thoát được một giới, an vui được một giới đó, và cứ giữ được nhiều [giới] thì càng an vui bấy nhiêu. Bây giờ ngược lại, nhờ việc giữ giới đó, tôi muốn học điều đó, cho nên tôi có sự sám hối (hổ thẹn) đối với những điều tôi chưa làm được (những ác hành, ác nghiệp). Điều hổ thẹn này chính là Tâm sở Tàm.

Tâm sở Tàm là gì? Là hổ thẹn trước các tội lỗi. Tâm sở này giúp ta biết mắc cỡ, khi mình hay người có những nghiệp bất thiện ở ba nghiệp thân, khẩu, ý. Có nghĩa là mình sẽ mắc cỡ, mình thấy mình làm sai rồi, bữa nay mình tham quá, mình sân quá. Tuy mình không biểu hiện ra, nhưng mình thấy bữa nay mình sân quá, mình thấy mình không xứng đáng với hạnh tu, với người và với mình. Hoặc mình thấy mình làm những việc không tốt... [Tâm sở Tàm] là như vậy. Đó là trong Vô Tỷ Pháp Tập Yếu nói vậy.

Tâm sở Tàm không nói đến khái niệm đạo đức, mà chỉ nói đến đặc tính đơn thuần là một thuộc tánh của Tâm sở Tịnh hảo. Tức là Tâm sở này giống như chất miễn nhiễm điều xấu của Tâm sở Tịnh hảo. Có nghĩa là nếu quý vị có Tâm sở này, thì không nói gì về đạo đức, tự nhiên quý vị miễn nhiễm được với các điều xấu. Bởi vì quý vị thấy làm điều này xấu quá, làm điều này không tốt v.v… mình không được như vậy, thì tự nhiên nó có tính ngăn trở.

Giống như có người hỏi: ‘Tại sao con thấy uống rượu thì bất an’. Thì đúng rồi! Tại vì điều đó là một vấn đề không tốt, cho nên tu Thiền định làm sao được. Khi tâm mình bất an, thì tu Thiền định làm sao đắc. Quý vị hiểu không? Quý vị có một vấn đề gì lấn cấn, là quý vị cảm thấy xấu hổ, hổ thẹn, mặc dù có thể là không ai biết hết, nhưng quý vị biết. Tại vì quý vị biết, nên Tâm sở này giác được rồi, thì quý vị bất an, tu không đắc Định, không đắc Thiền.

Cho nên tại sao người phạm giới tu không đắc? Tại vì chính họ [bị] những vấn đề đó, tâm họ cứ ray rứt [nghĩ]: Tôi làm không đúng rồi, tôi đã phạm giới của Phật chế rồi v.v…. Mình muốn làm Thánh nhân mà sao mình phàm phu quá. Cứ nghĩ vậy đó nên tâm mình bất an. Bao giờ quý vị làm Bồ tát, thì các ngài làm khác, còn phàm phu chúng ta thì không như vậy. Cho nên chính những điều này khiến cho mình như vậy.

Mà điều này [Tâm sở Tàm] trong Phật pháp thì cao hơn đạo đức. Còn Tàm trong thế gian là đối với khái niệm đạo đức thôi. Cho nên phải cẩn thận.

Bốn ý nghĩa quan trọng là:

Tàm có tướng trạng là gớm các điều ác (gớm là sợ), có nhiệm vụ là không làm điều ác, bởi vì do có sự hổ thẹn. Có biểu hiện là chối bỏ những điều ác, và nhân gần nhất đó là lòng tự trọng.

Những người nào có Tâm sở Tàm này, thì tự nhiên sẽ thoái thác trước những ác pháp. Giống như quý vị lông gà bỏ vô lửa thì co rút lại. Bây giờ chắc không ai thấy lông gà đâu, nhưng mình cứ tưởng tượng có một thứ gì đó bỏ vô lửa thì nó co rút lại. Cũng vậy, một người có Tâm sở Tàm thì họ sẽ dừng lại trước những ác pháp. Nên những người làm các việc ác mà không dừng lại, thì họ không có Tâm sở Tàm. Cho nên họ thành diện người ác. Đối với Tàm là Vô tàm. Mà người Vô tàm thì họ sẵn sàng làm phạm những điều này, mà không hề ăn năn, hối hận.

Như vậy [Thiện Trang giới thiệu xong Tâm sở Tàm]. Thiện Trang giới thiệu thêm Tâm sở Úy. Tàm, Úy thì hôm trước [chúng ta đã] học Vô tàm, Vô uý rồi, nên bữa nay mình ôn lại thôi. Một người tu hành thì phải có Tàm, có Úy. Bởi không có Tàm, Uý thì chẳng tu được.

Tâm sở Úy: Úy là ghê sợ hành theo ác pháp, bởi vì ý thức được sự đa dạng của những ác quả. #Úy tức là sợ. Sợ điều gì? Sợ làm theo việc ác này thì mai mốt nó sẽ trổ ra những quả ác. Mình sẽ nhận lấy những quả ác, cho nên mình sợ.

Ví dụ nghe nói phạm giới Tỳ kheo, trong bốn giới Ba la di, thì sẽ đọa Địa ngục bằng tuổi thọ bằng trời Tha Hóa Tự Tại. Nghe vậy sợ quá nên thôi không làm. Rồi nghe nói hàng Cư sĩ, nếu phạm một giới nào đó trong bốn giới trọng của giới Thanh văn, thì cũng đọa Địa ngục bằng tuổi thọ của tầng trời Tứ Thiên Vương. Mình nghe vậy sợ quá, nên mình không dám phạm. Bởi vì không dám làm theo ác pháp đó.

Giống như quý vị là [Cư sĩ] tại gia, quý vị không dám hành tà dâm. Tại sao? Vì quý vị nghe thầy Thiện Trang giảng giới tà dâm trong Giới luật là: Nếu Cư sĩ tại gia phạm giới nặng nhất thì cũng đọa Địa ngục bằng tuổi thọ của tầng trời Tứ Thiên Vương. Mình nghe nói vậy mình sợ quá. [Thực ra] đó chỉ là Đột kiết la thôi. Nhưng mình sợ quá nên mình cũng không dám làm. Hoặc là nghe nói người phạm giới tà dâm mà phạm giới trọng thì mai mốt thần thức hôn mê, trong Kinh Địa Tạng nói phạm giới đó thì mai mốt làm chim sẻ, bồ câu, uyên ương, v.v…. Những tội đó mình nghe [ghê] quá.

Còn có một số vị giảng nữa là mai mốt đọa vào Địa ngục Cột Đồng. Thiện Trang không biết đọa Địa ngục Cột Đồng là theo kinh nào, Thiện Trang chưa tìm thấy. Quý vị nào thấy tội tà dâm bị đọa Địa ngục cột đồng theo kinh nào, thì quý vị chịu khó gửi cho Thiện Trang, để Thiện Trang giảng cho chính xác. Còn không, mình cứ nghe nói rồi mình nói lại hoài, mình truyền nhiều khi đúng, nhiều khi không biết từ đâu, và có nhiều khi sai nữa.

Bây giờ Thiện Trang kinh nghiệm lắm. Thiện Trang không vội tin những điều tuyên truyền, dù nghe thấy hợp lý. Nhưng mình không thấy điều đó có trong kinh, thì mình phải suy xét lại, phải coi lại, chứ không phải cứ cắm đầu [nghe] như hồi xưa. Bởi vì [Thiện Trang] phát hiện ra nhiều điều được truyền một hồi, nhưng thấy không có trong kinh gì hết, mà truyền từ thế hệ này qua thế hệ kia. Tóm lại không thấy trong kinh, thậm chí trái trong kinh nữa, mà trái trong kinh là không được rồi. Nếu không thấy trong kinh thì còn chấp nhận được. Còn bây giờ nếu mình thấy trái với kinh thì Thiện Trang kêu nhất định không truyền. Mình không biết thì thôi, chứ biết rồi thì làm sao dám truyền.

Nên ở trên [Tâm sở Tàm] là hổ thẹn, còn đây [Tâm sở Úy] là sợ. Sợ điều gì? Sợ ác quả, tức là sợ quả báo ác đến.

Tâm sở Tàm là khác với sự nhút nhát thông thường. Úy là khác với sự sợ hãi thông thường của chúng sanh. Một Phật tử không phải sợ hãi bất cứ cá thể nào, cho dù là một vị trời. Phật giáo không dựa trên sự sợ hãi của Vô minh.

Có nghĩa là nếu quý vị là Phật tử thì đừng sợ gì hết, không sợ gì hết, không sợ cá thể nào. Nhưng mình sợ điều gì quý vị? Mình sợ quả báo chứ không phải sợ người. Nên thường mình sợ là sợ sai, sợ đối tượng này, sợ đối tượng kia. Thật ra không phải! Phật giáo là dạy cho mình sợ quả của mình. Mình sợ quả thì đừng có trồng nhân xấu. Tâm sở Úy này thật ra cũng là một trong những Tâm sở Tịnh hảo thôi.

Đơn thuần là tính chất làm cho các pháp đồng sanh (tức là các Tâm sở khác, hoặc làm vấn đề khác đồng sanh ra), miễn nhiễm được điều xấu. Nên Tàm với Úy là giúp cho mình tránh được điều xấu.

Tâm sở Úy cũng không được luận bày bốn ý thật tướng. Mà chỉ mượn bốn ý thiện pháp của bề trên. Cũng tương tự như vậy, Úy có tướng trạng là sợ điều ác. Nhiệm vụ là không làm các điều ác (do mình sợ mà). Biểu hiện là chối bỏ các điều ác (cũng là do mình sợ), và nhân thân cận là tôn trọng người khác. Quý vị biết khác ở trên [Tâm sở Tàm] là tôn trọng mình, còn đây [Tâm sở Úy] là trọng người khác.

Người có Úy thì ra sao? Điều kiện có Tâm sở Úy ra sao? Pháp nào mà ghê sợ, sự vật đáng ghê sợ bằng lối phải đến tội ác. Ghê sợ như thế là điều kiện Úy. Có nghĩa là bây giờ mình biết sự vật đó, sự việc đó ghê sợ, vì nó dẫn mình đi về lối tội ác, mình biết nên mình sợ. Như vậy, sợ này là mình phải có học pháp. Nhiều người ở thế gian do họ không học pháp, không học thì họ đâu có biết. Ví dụ như sát sanh, thì cứ sát sanh thôi, thấy bình thường mà. Nhưng [khi] học rồi [pháp] thì mình thấy sợ, [nên] mình tránh. Nhiều người nghĩ trộm cắp thì trộm cắp thôi, v.v…. Nhưng học Phật pháp thì dần dần mình sợ, cho nên cũng phải có nhận thức.

Như vậy cả hai Tâm sở Tàm và Úy này gọi chung là giềng mối của thế gian, giúp cho thiên hạ tránh được những vấn đề, như để thiên hạ không giống như các loài thú, tránh được nạn như loạn luân, hay không khát máu. Quý vị thấy Tàm, Úy có giềng mối với thiên hạ, dù cho thế giới văn minh hay không văn minh, quý vị cũng thấy không có những chuyện loạn luân. Trong A Tỳ Đàm ghi là cha không được có chuyện quan hệ với con gái, mẹ không có quan hệ với con trai, v.v…. thì đó là loạn luân. Đó là do những Tâm sở này sanh ra. Tránh những nạn như khát máu, giết người ghê gớm, đó là do những Tâm sở này. Nên [Tâm sở] này giữ được giềng mối cho thế gian được ổn định.

Còn nói theo trong kinh tạng thì Úy gồm có bốn trường hợp:

Thứ nhất là sợ lương tâm cắn rứt. Úy này là Tâm sở sợ, sợ lương tâm mình cắn rứt. Ví dụ như mình làm việc ác thì tự nhiên lương tâm mình cắn rứt thôi. Mình thấy sợ điều đó, mình sợ đời bất an vì tâm mình cắn rứt. Thứ hai là sợ tiếng đời dị nghị. Tức là mình làm việc gì đó xấu thì mình sợ người đời nói. Thứ ba là sợ pháp luật trừng trị. Có nghĩa là mình làm việc xấu thì sợ bị pháp luật trừng trị. Thứ tư là sợ sa đọa cảnh khổ. Nghĩa là sợ nhân quả. Mình làm việc không tốt, việc xấu, thì tự nhiên mai mốt đọa đường ác thôi. Hoặc [vào] đường thiện thì khổ báo tới.

Đó là bốn điều sợ mà nói theo kinh tạng. Như vậy Tâm sở Úy này là sợ. Thứ nhất là sợ lương tâm cắn rứt. Thứ hai là sợ tiếng đời dị nghị. Thứ ba là sợ pháp luật trừng trị. Và thứ tư là sợ sa đọa vào cảnh khổ. Cho nên Tâm sở Úy này quan trọng. Còn ngược lại [với Úy] là Vô úy là bất thiện, thì chúng ta đã học ở trên. Do đó điều quan trọng nhất là Tâm sở Tàm và Tâm [sở] Úy này là pháp để hộ trì thế gian.

Như vậy chúng ta [đã] học sơ qua các Tâm sở rồi. Bữa nay mình học được bốn [Tâm sở] nữa rồi. Bên này 13 [Tâm sở Tợ tha], và 14 [Tâm sở Bất thiện], là 27 [Tâm sở] rồi. Mình học thêm bốn [Tâm sở] nữa là 31 [Tâm sở]. 52 [Tâm sở] mà cũng [học] được 31 [Tâm sở] rồi. Như vậy còn có 21 Tâm sở nữa thôi, thì cũng không khó lắm, mình cứ học từ từ.

Hôm nay Thiện Trang xin giới thiệu một đoạn về Luận Câu Xá, chứ không, mình học nhiều [về A Tỳ Đàm] quá, mà từ bữa giờ [mình] không học về Luận Câu Xá. Lâu lâu học một đoạn thôi, bây giờ [chúng ta] học nhiều hơn rồi đó. Những phần quan trọng thì Thiện Trang đã giới thiệu, và đưa trước cũng gần hết rồi, [nên] từ từ mình học Luận Câu Xá. Khi có nền tảng rồi thì mình chạy một mạch cho nhanh.

若 不 爾 者，餘 心 所 法 及 不 相 應，非 蘊 攝 故 應 非 苦 集，則 不 可 為 應 知 應 斷。如 世 尊 說：若 於 一 法 未 達 未 知，我 說 不 能 作 苦 邊 際。未 斷 未 滅 說 亦 如 是。是 故 定 應 許 除 四 蘊 餘 有 為 行 皆 行 蘊 攝。即 此 所 說 受、想、行 蘊，及 無 表 色、三 種 無 為，如 是 七 法 於 處 門 中 立 為 法 處，於 界 門 中 立 為 法 界。

Nhược bất nhĩ giả, dư tâm sở pháp cập bất tương ưng, phi uẩn nhiếp cố ưng phi Khổ Tập, tắc bất khả vi ưng tri ưng đoạn. Như Thế Tôn thuyết: Nhược ư nhất pháp vị đạt vị tri, Ngã thuyết bất năng tác khổ biên tế. Vị đoạn vị diệt thuyết như thị. Thị cố định ưng hứa trừ tứ uẩn dư Hữu vi hành giai Hành uẩn nhiếp. Tức thủ sở thuyết Thọ, Tưởng, Hành uẩn, cập Vô biểu sắc, tam chủng Vô vi, như thị thất pháp ư Xứ môn trung lập vi Pháp xứ, ư Giới môn trung lập vi Pháp giới.

Giải:

#Nhược bất nhĩ giả, dư tâm sở pháp cập bất tương ưng: tức là nếu không như vậy, thì các Tâm sở khác và Bất tương ưng (là Bất tương ưng Hành pháp).

#Phi uẩn nhiếp cố ưng phi Khổ Tập, tắc bất khả vi ưng tri ưng đoạn: có nghĩa là nếu không như vậy, thì các Tâm sở pháp khác và Bất tương ưng Hành pháp, không phải do tích chứa, duy trì, cho nên nó không phải là nguyên nhân của khổ, thì không thể; #bất khả là không thể; là nên cần biết phải đoạn trừ.

Ở [đoạn] này là do mình [học] lâu quá nên mình quên rồi, Thiện Trang cũng quên luôn. Đoạn này đang nói về: Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức. Mình cứ từ từ học. Mình hiểu là: Nếu không phải như vậy, tức là ở đây đưa ra một giả thuyết, lý luận thôi. Bây giờ đọc lại đoạn đó thì hơi mất công, quý vị cứ hiểu rằng đoạn này là giả thuyết thôi. Ngài Huyền Trang, ngài Thế Thân đưa ra lập luận: là nếu không phải theo lập luận đó, thì các Tâm sở pháp khác và Bất tương ưng Hành pháp, không phải do tích chứa, duy trì, thì không phải là nguyên nhân của khổ. Tức là nó không đúng, nên không cần biết để đoạn trừ, không đoạn trừ được, tại vì mình phải có căn cứ.

Ví dụ bây giờ mình đang học Tâm sở Bất thiện, thì mình phải biết là các Tâm sở Bất thiện này như thế, do những Tâm sở này là nguyên nhân của khổ, gây ra khổ. Bây giờ mình biết thì mình mới đoạn được Tâm sở Bất thiện, để mình không gây ra nguyên nhân của khổ, đơn giản là vậy. [Thiện Trang] không nhắc lại [nữa, [vì] dài quá.

#Như Thế Tôn thuyết: là như đức Phật nói, đức Thế Tôn nói.

#Nhược ư nhất pháp vị đạt vị tri, Ngã thuyết bất năng tác khổ biên tế: tức là như đức Phật nói: Nếu đối với một pháp mà chưa đạt được, chưa biết, thì Ta nói không thể làm bờ mé của khổ được; #vị là chưa, là phó từ; #biên tế là bờ mé.

Tức là bây giờ đối với một pháp mà quý vị không biết, chưa đạt được, thì đức Phật nói đó không thể nào làm nguyên nhân của khổ được. Ở đây nói nguyên nhân của khổ, là do gốc gác từ Tâm sở. Mình phải nói là từ Tâm sở [mà] gây khổ.

Cho nên nguyên nhân khổ (hay Tập đế) là gì? Chúng ta biết khổ là do từ đâu ra không? Bây giờ học một hồi, mình nói khổ từ đâu ra? Bắt đầu người ta nói khổ là do đời khổ, do hoàn cảnh khổ v.v… Thực ra nói một hồi [nhưng] không rốt ráo. Nhà Phật nói khổ là do Phiền não, có Phiền não cho nên có khổ. Quý vị hết Phiền não, gọi là ‘ái tận tức Niết Bàn’. Khi quý vị hết Phiền não thì quý vị không sanh vào luân hồi nữa, thì quý vị hết khổ. Còn [ở] trong vòng luân hồi thì như vậy.

Giống như quý vị muốn hết khổ mà quý vị cứ chui vô, biết chỗ đó lạnh mà cứ vô trong đó ở thì lạnh thôi. Muốn hết lạnh thì đi ra khỏi nhà băng đá đó, biết chỗ đó nóng thì đừng chui vô. Bây giờ chúng ta biết ‘Tam giới không an, giống như nhà lửa’, mà cứ chui vô thì khổ thôi. Muốn đừng chui vô, thì phải diệt trừ Phiền não đi, hết mười Kiết sử Phiền não thì không vô Tam giới nữa, thì hết khổ. Còn trong Tam giới thì còn khổ.

Cho nên mình không biết được nguyên nhân, thì mình làm sao nói [được] khổ đó rốt ráo từ đâu. Bây giờ mình phải biết nguyên nhân, còn không biết nguyên nhân thì mình cứ đổ lỗi cho chúng sanh: Tôi khổ quá vì ông chồng tôi chửi, tôi khổ quá vì mẹ chồng ăn hiếp tôi v.v… Thật ra đó không phải nguyên nhân của khổ, đó chỉ là một nguyên nhân gần thôi, là biểu hiện của nghiệp, biểu hiện của những vấn đề. Bây giờ nếu quý vị lên cõi Trời là quý vị hết khổ, bớt một phần khổ. Lên cõi Sắc giới thì đỡ khổ. Còn ra khỏi sanh tử thì quý vị hết khổ.

Quý vị lên đến cõi Trời, cho dù làm mấy cung nữ, [thì cũng đỡ khổ]. Ở cõi Trời có 500 cung nữ (tất nhiên 500 là con số tượng trưng thôi), thì cung nữ ở cõi Trời cũng sướng hơn cung nữ ở cõi Người. Cứ nửa tháng, từ ngày mùng 8, ngày 15 thì họ được thả đi chơi. Ăn uống dọn dẹp trên cõi Trời cũng không phải dọn dẹp rửa bát gì đâu, nên sướng. Còn ở dưới này khổ, mình sanh ra ở cõi này là khổ rồi.

Mà tại sao mình sanh vào cõi này? Vì ta có những ham muốn Dục giới, vì do tâm Dục giới của chúng ta mạnh, nên sanh xuống ở cõi Dục giới. Mình không biết điều đó, mà cứ đổ lỗi cho bà đó, ông đó, người đó, gia đình đó, đất nước đó làm cho mình khổ. Đúng rồi! Nhưng đó là nghiệp của mình nữa, nhân như thế, duyên như thế, thì quả như thế. Tất nhiên trong đó có những sự oan, không phải do nghiệp đời trước [không thôi], nhưng do duyên mình sanh vào đó thì phải chịu thôi.

Ví dụ, quý vị không chịu đầu thai vô nước giàu có, mà đầu thai vào nước nghèo khổ thì quý vị nghèo thôi. Đó do duyên như thế thì quả như thế. Nhân, duyên, quả phức tạp vô cùng. Cho nên không phải điều nào cũng đổ thừa cho nghiệp hết, có những điều là do duyên đẩy mình vô.

Giống như mình đi ra đường, mình chưa có duyên với người đó, nhưng bữa nay mình gặp người đó thì thành ra có duyên. Hoặc thời gian đó có những nghiệp vận chuyển không nói, nhưng có những sự vô tình. [Ví dụ] bữa đó vô tình, xui xui mình chạy [xe] tông [vào] người ta, mà người ta nghiệp số hết, thì tự nhiên như vậy. [Họ] cũng không có nợ với mình, nhưng nghiệp số người ta hết nên người ta chết. Rồi tự nhiên mình bị bắt đi tù, bị đền bù thiệt hại v.v… trong khi đó mình cũng không có nợ nần người ta. Người ta thì có nghiệp bị xe đâm, nhưng mình không có nghiệp đó mà mình gây nghiệp.

Cho nên không phải điều nào cũng đổ do nghiệp. Mình phải hiểu nhân, duyên, quả, báo, và phải học cho kỹ, không phải điều nào cũng đổ cho nghiệp. Điều này quý vị coi trong Kinh Nikaya (Tiểu Bộ Kinh), quý vị thấy những câu chuyện lặp đi lặp lại, đời trước như vậy, đời sau cũng tiếp tục như vậy, chứ đâu phải đời trước vay, rồi đời sau trả. Có những câu chuyện đời trước vay đời sau trả, nhưng có những câu chuyện đời trước vay, rồi đời say vay tiếp. Ví dụ như Đề Bà Đạt Đa với đức Phật, đời nào Đề Bà Đạt Đa ra đời cũng phá đức Phật, phá hoài, đời nào gặp nhau cũng phá. Nhưng tiền thân [của đức Phật] đâu có phá.

Ví dụ như câu chuyện thần cây, ở đó có con hổ, con voi, hay con gì đó… ở trong rừng. Ông thần cây đó ghét quá, muốn đuổi [con] hổ đi. Lúc đó đức Phật cũng là một vị thần, nói với vị thần [cây] đó: Đừng có đuổi đi, hai con này sống với nhau không được tuy không hợp [nhau], không thích [nhau], nhưng không xa lìa được đâu. Nhưng [ông thần cây] không chịu, ông thần cây đó hù nên hai con thú [bỏ] đi. Dân thấy không có dấu chân thú, cho nên lên phá rừng, phá một phần cánh rừng. Ông thần [cây] nghĩ: Chết rồi! Họ phá một hồi là mình không còn chỗ ở, cho nên tìm đến vị tiền thân của đức Phật Thích Ca là vị Bồ tát. [Vị Bồ tát] nói: “Tôi nói ông rồi, tuy ông ghét hai con thú đó, nhưng hai con thú đó ở thì dân mới sợ, họ mới không lên phá rừng. Bây giờ ông hiện thân, ông hù hai con vật đó chạy sang cánh rừng khác, thì cánh rừng này bị dân phá ráng chịu. Bây giờ ông qua thỉnh mời lại đi”. [Lúc đó] ông thần cây qua thỉnh con hổ với con gì đó quay trở lại. Khi [hai con thú đó] quay trở lại [thì cánh rừng được] bảo vệ.

Chuyện đó là chuyện quá khứ. Còn đời nay cũng vậy, người này với người kia chẳng hợp nhau, nhưng không thể tách rời nhau, phải cần có nhau. Sống thì không ưa, nhưng nếu không có thì không được. Đời trước cũng vậy, mà đời này cũng vậy, những câu chuyện lặp đi lặp lại như vậy. Tức là có những nghiệp thế nào đó, khiến không ưa nhau nhưng phải gặp nhau, phải hợp tác với nhau, nếu rời nhau thì sống không được. Cho nên mình [phải] hiểu được nguyên nhân.

#Vị đoạn vị diệt thuyết như thị: tức là chưa đoạn chưa diệt thì cũng nói là như vậy.

#Thị cố định ưng hứa trừ tứ uẩn dư Hữu vi hành giai Hành uẩn nhiếp: có nghĩa là vì thế hay là cho nên chắc chắn; #định là chắc chắn; cần phải xác định bốn uẩn khác với các pháp Hữu vi khác đều biến đổi tích tập duy trì.

Ngôn ngữ này hơi khó hiểu, mà chúng ta đang vô vòng giữa giữa. Nói chung đoạn này Thiện Trang nói những giả thuyết này mình học lướt qua. Quan trọng là mình hiểu được bản chất ở trong, là đang giới thiệu về Ngũ uẩn (Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức). Muốn giải thích mấy [uẩn] này rõ, thì phải lùi lại đoạn trên, mà [chúng ta] học lâu quá rồi, nên [nếu] giải thích thì mất thời gian quá. Phần này không quan trọng lắm, nên Thiện Trang giảng lướt qua, mong quý vị thông cảm.

#Tức thủ sở thuyết Thọ, Tưởng, Hành uẩn, cập Vô biểu sắc, tam chủng Vô vi, như thị thất pháp ư Xứ môn trung lập vi Pháp xứ, ư Giới môn trung lập vi Pháp giới (quan trọng là nhớ đoạn này): tức là những điều được nói ở đây gồm ba uẩn: Thọ, Tưởng, Hành, và Vô biểu sắc (chúng ta học rồi), ba loại Vô vi (trong Luận Câu Xá học ba loại Vô vi thôi, chúng ta cũng học rồi). Như vậy bảy pháp này gồm: Thọ, Tưởng, Hành, Vô biểu sắc, và ba loại Vô vi. Bảy pháp này đối với môn Xứ thì gọi là Pháp xứ, đối với môn Giới thì gọi tên là Pháp giới.

Ví dụ như mình gọi là Xứ, [nhưng] trong Ngũ đình Tâm quán thì có pháp gọi là quán Phân biệt giới, thì tùy theo môn. Giới là chia theo nhóm, ví dụ trong Kinh A Hàm, trong Kinh Nikaya có bài kinh đức Phật nói là chúng sanh theo nhóm, theo giới. Chúng sanh nhóm nào thì đi theo nhóm đó, giới nào thì đi theo giới đó.

Ví dụ: ‘Này các ông có thấy Đề Bà Đạt Đa không? Đề Bà Đạt Đa dẫn đầu nhóm người kia đi kinh hành đó, nhóm đó toàn những người ác, làm việc ác. Rồi [các ông] có thấy ngài Ma Ha Ca Diếp dẫn bao nhiêu vị Tỳ kheo đi kinh hành gần đó không? Đó toàn là người tu hạnh Đầu đà, giới tu hạnh Đầu đà. Còn nhóm ngài A Nan dẫn bao nhiêu người gần đó, đi theo hướng đó, đó toàn là những người Tỳ kheo đa văn’.

Cho nên gọi là chúng sanh tụ theo giới. Giới là nhóm. Ở đây mình hiểu có khi là chia theo nhóm, hay theo pháp nào đó, thì gọi là Pháp giới. Hoặc có cách chia nhóm [khác] gọi là Xứ, Xứ cũng giống như nhóm vậy thôi, gọi là Pháp xứ. Tóm lại là cách chia thôi. Có khi gọi là Xứ, có khi gọi là Giới, ngôn ngữ thì tùy nơi thôi.

Tạm dịch: Nếu không như vậy, thì các Tâm sở pháp khác và Bất tương ưng [Hành pháp], không phải do tích chứa duy trì nên không phải nguyên nhân của khổ, thì không có thể là nên cần biết phải đoạn trừ (nghĩa là mình không biết nguyên nhân của khổ, thì làm sao mình biết để loại trừ). Như đức Thế Tôn nói: Nếu đối với một pháp mà chưa đạt, chưa biết, thì Ta nói không có thể làm bờ mé của khổ được. Về Chưa đoạn chưa diệt thì cũng nói như vậy. Cho nên chắc chắn cần phải xác định bốn Uẩn khác, các pháp Hữu vi khác đều biến đổi tích tập duy trì. Tức là Thọ uẩn, Tưởng uẩn, Hành uẩn được nói ở đây, và Vô biểu sắc, ba loại Vô vi, bảy pháp như thế ở trong môn Xứ thì lập tên gọi là Pháp xứ, ở trong môn Giới thì lập tên gọi là Pháp giới.

Tóm lại là tùy theo môn thôi, có môn gọi là Pháp xứ, có môn gọi là Pháp giới, hay là lúc thì nói Giới, lúc thì nói Xứ, quý vị cũng không [cần phải] quan trọng, chỉ cần hiểu là được. Ở đây ngài Huyền Trang với ngài Thế Thân chia chẻ phân tích kỹ quá, mình mới học nên mơ mơ màng màng luôn, thì thôi, mình học sơ sơ qua để biết vậy.

Hôm nay thời gian cũng hết rồi, hẹn quý vị học vào bữa khác. Phần đầu Thiện Trang bổ sung phần kinh tạng, giới thiệu dần dần sẽ hết. Những phần sau thì chúng ta đi Luận Câu Xá nhiều hơn, vì thực ra chúng ta học Luận Câu Xá. Luận Câu Xá và A Tỳ Đàm cũng tương tự nhau thôi, mấy bữa [vừa] rồi Thiện Trang ít giảng Câu Xá. Thực ra phần sau của Luận Câu Xá có nhiều điều hay lắm quý vị. Phần đầu là giới thiệu, lẽ ra giới thiệu thì giới thiệu cạn cạn thôi, đằng này ngài Thế Thân đẩy vô cao quá, phân tích làm mình rối. Chứ học giới thiệu qua thế nào là Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức, rồi mấy giới thì không khó. Nhưng tại vì phân tích ra, đưa giả thuyết, chia chẻ ra cho thuyết phục [với] những người cao siêu. Chứ còn chúng ta mới học, mà đem mấy phân tích như đoạn vừa rồi thì thấy mơ mơ màng màng thêm. Lẽ ra chúng ta học xong rồi, chúng ta học lại đoạn này thì dễ, còn bây giờ chưa vô mà mình học trước nên khó.

Cho nên chính ngài Tuệ Sỹ nói: “Tôi không phải giỏi hơn quý vị đâu, nhưng nhờ tôi học hết đoạn sau rồi, nên tôi đọc lại đoạn trước thì tôi hiểu. Còn quý vị mới học tới đó, nên quý vị không hiểu gì hết”. Kiểu vậy đó!

Giống như Thiện Trang học Duy Thức, tại sao Thiện Trang hiểu hơn quý vị. Vì Thiện Trang học nhiều rồi, cho nên đọc tới đâu là biết điều này nằm ở đâu, hiểu khái niệm thuật ngữ này. Còn quý vị chưa học qua, mà bây giờ cấp cho quý vị một trời thứ. Chính vì vậy Thiện Trang mới nghĩ ra cách giảng bộ Luận Câu Xá, thay vì giảng theo trình tự này, thì mình đem thêm A Tỳ Đàm, đem kinh tạng ra, đưa vô trước, để quý vị có nền nhẹ nhàng, rồi vô tới đâu thì mình chạy cho suông. Chứ còn học theo trình tự này thì khó.

Cho nên [môn] Duy Thức cần phải có thầy là vậy, tự học rất khó, vì tự học mới vô quá nhiều thứ nên mình thấy rối. Mình không biết điều nào quan trọng, điều nào không quan trọng. Có những thứ không quan trọng lắm, thì từ từ học sau cũng được. Không có bộ Luận Duy Thức nào có thể giúp cho người mới học hết, ngay cả Bách Pháp Môn Luận là dành cho người học Duy Thức Nhập Môn, nhưng thật ra học vô cũng không được, không có bộ nào hết. Cho nên Thiện Trang nói có thể sau này Thiện Trang sẽ lọc lại, viết lại một bộ gọi là Duy Thức Nhập Môn. Tức là mình chỉ cung cấp kiến thức căn bản nhất, thế nào là cái này, thế nào là cái kia v.v… nhẹ nhàng, sắp lại thành thứ tự gọn. Sau khi quý vị đọc [hết] được quyển một, rồi chuyển qua quyển hai, quyển ba. Từ đó quý vị vô bất cứ bộ luận nào, quý vị coi cũng hiểu được.

Bây giờ vô trật tự sắp xếp này khó quá. Luận Câu Xá tưởng dễ mà không dễ. Quý vị học ở trường Phật học là Luận Câu Xá xếp vào giáo trình Cao đẳng. Cao đẳng là phải học xong bốn năm Trung cấp rồi mới học tiếp ba năm Cao đẳng, sau đó mới học Luận Câu Xá. Chứ mới vô mà mình học Luận Câu Xá là mình siêu rồi, tương đương với chương trình nghiên cứu Thạc sĩ chứ không phải chương trình của Đại học. Học Đại học xong rồi, mới học Luận Câu Xá. Còn đây mình quất vô học luôn là mình giỏi. Cho nên quý vị học ở đây là quý vị giỏi lắm đó, tại vì có quá nhiều kiến thức. Cho nên đừng nói tại sao khó. Cứ từ từ nha, hôm sau chúng ta sẽ học tiếp.

Hôm nay chúng ta dừng ở đây. Kính mời quý vị chúng ta cùng hồi hướng.

“Chúng sanh vô biên thệ nguyện độ

Phiền não vô tận thệ nguyện đoạn

Pháp môn vô lượng thệ nguyện học

Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành”.

“Nguyện đem công đức này

Hướng về khắp tất cả

Đệ tử cùng chúng sanh

Đều trọn thành Phật đạo”.

Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật!

Nam mô A Mi Đà Phật!