Giảng Ký A Tỳ Đạt Ma Câu Xá Luận

A. Bốn Nhân Trợ Cho Tương Ưng Trí: (1 4)

1. Có nghiệp quen nết trí là trước kia hay dùng trí, nay còn trớn, thành tánh nết đã quen, như thế trí dễ sanh.

Điều đầu tiên là trước kia mình thường xuyên dùng trí tuệ, tức là làm việc gì cũng chịu khó suy xét, nghĩ một chút, học pháp cũng suy tư. Đức Phật nói là học pháp phải suy tư, là tư duy đó, chứ không phải là nghe kinh mà không được suy nghĩ. Không phải! Đó là chư Tổ đời sau, chứ còn thực tế là đức Phật dạy quý vị phải suy tư, phải nghĩ, phải suy xét, tư duy, điều gì cũng dùng trí hoài thì quen.

Thế gian hiện nay cũng vậy, quý vị thấy họ khuyên những người lớn tuổi, phải kiếm một môn nào về tri thức mà học, mà chơi để dùng đầu óc, chứ không dùng đầu óc thì một hồi dễ bị Alzheimer lắm, tức là mình bị đãng trí, là quên đó.

Cho nên là dù người trẻ hay người già thì cũng phải cố gắng tập điều gì cũng suy nghĩ. Và bây giờ chúng ta học Phật pháp cũng là một môn để dùng đầu óc. Đó là cách để cho trí của mình dễ sanh. Đây là điều thứ nhất. Điều này quan trọng cực kỳ, đức Phật dạy là quan trọng nhất trong Phật pháp là trí tuệ. ‘Duy tuệ thị nghiệp’ là chỉ có trí tuệ là sự nghiệp thôi.

Điều thứ nhất là quen nết rồi. Muốn quen thì chịu khó suy nghĩ. Cho nên làm gì hay học gì thì cũng chịu khó dùng đầu óc một chút. Có nhiều người lười suy nghĩ, điều gì cũng không suy nghĩ hết, nếu quen rồi thì dần dần không có trớn, không có trớn thì bắt đầu sau này đầu của mình khờ hơn. Còn nếu chúng ta thường thường suy xét, suy nghĩ. Học Phật pháp cũng vậy, cũng nên suy xét, suy nghĩ. Đức Phật dạy như vậy thì chúng ta hãy làm như vậy. Đó là điều thứ nhất.

2. Sanh nhằm cõi vô sân chỉ cho cõi Sắc giới và Vô sắc giới.

Điều này thì chúng ta không có. Chúng ta đang sanh ở cõi Dục giới, cõi này đa sân lắm, đặc biệt là Nam Thiệm Bộ Châu, tức là Trái đất của chúng ta đó, thì cõi này dễ sân, cho nên khó có Tương ưng trí. Còn nếu mai mốt mình sang cõi Sắc giới, Vô sắc giới thì đỡ. Như vậy thì nhiều người nói vậy làm sao thầy? Thiện Trang nói có cách rồi, đó là đức Phật dạy chúng ta tu Thiền chỉ. Khi quý vị đắc được Thiền là quý vị sanh tâm Thiền, tâm Thiền là từ Sơ thiền trở lên, thì tự nhiên là tâm mình tương ưng với cõi Sắc giới. Nếu đắc được Thiền của tứ Vô sắc giới thì quá tốt. Nhưng nếu [đắc Thiền] Vô sắc giới thôi thì tự nhiên tâm mình không có sân, không có tham, và tự nhiên tương ưng với cõi trí thì tự nhiên có trí tuệ. Ai tu vô được Thiền chỉ rồi là biết. Ai nhập Sơ thiền trở lên là biết, điều đó rõ ràng lắm, lúc đó trí mình sáng cực kỳ.

Đó là mình phải tu, chứ bây giờ mình đã lỡ sanh vào đây rồi. Nếu đời sau mình sanh lên cõi Sắc giới hoặc Vô sắc giới thì ngon, mình cũng có được Tương ưng trí. Cho nên trí thế gian của mình kém lắm. Còn cõi trời Sắc giới và Vô sắc giới thì tốt hơn.

3. Xa lìa phiền não là lúc không bị những phiền não phát sanh thì trí tuệ mới dễ phát sanh.

Điều này quan trọng, nhớ là xa lìa Phiền não. Bởi vì sao? Vì lúc nào mình không có Phiền não thì trí tuệ mới sanh. Chứ bây giờ mình đang sân, mình đang si, mình đang tham, mình đang Phiền não, lo lắng tùm lum hết, thì không thể nào sanh trí tuệ được. Khó lắm! Cho nên ai mà bị khó khăn, lo nghĩ, ai bị sân, ai bị gì đó, nói chung là đang bị tham sân si nổi lên, lo lắng nổi lên, thì quý vị nên nhớ là ta đang làm mất trí tuệ. Ta phải dừng lại, dừng lại. Đừng suy nghĩ nữa, đừng lo lắng nữa, đừng tham nữa, đừng sân nữa, thì mình sẽ có trí tuệ. Đó là điều quan trọng.

4. Gặp khi ngũ quyền mạnh như các bậc đã đầy đủ Pháp độ, nhất là Bồ tát kiếp chót v.v…

Điều này thì mình không có. Khi Ngũ quyền mạnh thì những người tu đủ Pháp độ, tức là người tu 10 Ba la mật mạnh lắm, thì lúc đó tự nhiên trí sanh, nhất là Bồ tát kiếp chót (chắc là Bồ tát sắp thành Phật). Còn bây giờ mình không biết. Mà điều này thì hên xui, mình đã tu rồi, xưa nay mình tu bao nhiêu thì trí đó mạnh. Cho nên nhiều người hỏi: “Làm sao biết mình tu lâu hay không?” Có một cách có thể suy xét, mình tu nhiều là do trí mạnh. Thấy Pháp độ mạnh, Ba la mật của người ta mạnh, thì tự nhiên trí mạnh, trí dễ sanh hơn.

Cho nên người nào tu mà có trí tuệ giỏi đó, thì không phải đơn giản đâu quý vị, đó là họ đã tu nhiều lắm rồi. Nhiều người không biết, nói càn, tưởng mình có trí tuệ nhưng thật ra không phải, trí tuệ thuộc về tu Ba la mật. Điều này thì mình phải tu thôi, không có cách nào. Còn mấy mục trước thì mình làm được đúng không? Như ở đây, ý thứ nhất là mình hãy cố gắng dùng trí nhiều hơn. Thứ hai là mình cố gắng tu Thiền nhiều hơn, tu Thiền để đắc Thiền. Thứ ba là cố gắng bớt Phiền não, đừng nghĩ Phiền não thì trí tuệ sanh. Ba điều này thì mình làm được. Còn điều thứ tư này là do khi Ngũ quyền mạnh như các bậc đã tu đầy đủ Ba la mật rồi. Còn mình tu Ba la mật yếu quá thì từ từ tu thôi, chứ biết sao.

Đó là nhóm thứ nhất, là bốn nhân trợ cho Tương ưng trí.

B.Tám Nhân Tỉnh Trí: (5 12)

1. Còn trẻ tuổi: Còn trẻ tuổi thì đúng rồi! Ai mà trẻ tuổi thì tốt, còn trẻ tuổi thì dễ dàng, có thể có trí hơn người già, điều này là đương nhiên.

2. Quyền tước đang tăng: Điều này thì hơi nghe hơi ngược đời. Quyền tước đang tăng tại sao lại sinh trí? Tại vì lúc đó đang có trớn, phước đang trổ. Người Trung Quốc nói là ‘phước chí tâm linh’. Thật ra không phải gì đâu, mà đơn giản là lúc đó thuận duyên, thuận duyên nhiều thì tự nhiên trí mình sanh. Quyền của mình tăng, chức tước của mình lên, thì khi đó trí của mình cũng lên theo. Tại vì mình lên theo đà, cho nên điều đó là đương nhiên. Cho nên lúc nào thuận duyên thì quý vị hãy cố gắng tu để tăng thêm, vì đang có trớn, lúc đó những điều kiện hỗ trợ tốt. Còn mình đang Phiền não thì làm sao tốt được. Trí sanh là do quyền tước tăng, thì tự nhiên thuận duyên nhiều hơn. Mình ít sân, ít bị Phiền não, cho nên trí sẽ sanh.

3. Cố gắng tìm học hỏi: là cố gắng tìm tòi học hỏi. Điều này thì mình cũng có thể làm được đúng không?

4. Thôi xã giao với ngoại giáo: tức là mình hãy ngừng qua lại với những người nào tu theo ngoại đạo, tà kiến quá thì thôi. Ngoại đạo ở đây là ngoại giáo, tức là tu không đúng theo Phật pháp. Cho nên những người nào mà thấy người ta không tu theo mình, thì thôi, bớt ngoại giao. Tức là những người mà thấy tà kiến quá, trong Phật giáo nhiều người tà kiến lắm, thời nay đặc biệt là nhiều người tà kiến lắm, bái thầy hơn bái Phật, thờ thầy hơn thờ Phật, v.v... không chịu nghe lời Phật mà toàn nghe người đời sau nói, những người đó là tà kiến nhiều. Cho nên mình bớt xã giao với họ đi, thì trí tuệ mình mới tăng được.

5. Cố gắng khéo dùng lòng: tức là khéo dùng tâm. Mình cố gắng dùng tâm nhiều hơn. Điều này cũng giống như trên thôi.

6. Cố đàm luận trao đổi ý kiến: Điều này quan trọng! Có nhiều người học mà không cố gắng đàm luận, trao đổi ý kiến, thì không có tìm ra, không có suy nghĩ ra được gì hết. Một vấn đề gì đó, ví dụ Thiện Trang chia sẻ với quý vị, mà quý vị hỏi thì cũng là giúp cho quý vị tăng được và cũng giúp Thiện Trang được tăng thêm trí tuệ. Bởi vì khi đó mình phải suy nghĩ, mình phải đem những kiến thức cũ ra, khi đó trong đầu mình sẽ gợi lại những kiến thức cũ, tức là dùng Tưởng và dùng Niệm. Dùng những điều đó thì gợi lên, thì mới có. Còn bình thường thì không có. Cho nên là phải cố gắng đàm luận, trao đổi ý kiến. Có nhóm học [thứ Hai, thứ Ba] đó, cũng là một cách tốt.

7. Ưa mến tài, trí: Mình phải có tính ưa mến tài trí. Đối với người tài, người trí thì mình phải hâm mộ, ưa thích. Điều này thì rõ ràng đúng không? Nhiều người thì có tính ghen tị, ganh tị thì không nên. Quý vị nhớ vậy!

8. Ở chỗ đáng tiến hoá: tức là mình ở chỗ nào mà giúp cho thăng tiến lên. Ví dụ như mình ở nơi nào mà ồn ào, đủ thứ chuyện này kia, thì không có tiến được. Hoặc ở nơi toàn là gì đâu, dân phá phách đồ không, thì không nên, ‘gần mực thì đen, gần đèn thì sáng’ mà.

C.Bốn Nhân Trợ Tạo Trí: (13 16)

1. Tin ân đức bậc Ứng Cúng: Điều này thì dễ rồi! Ân đức của bậc Ứng Cúng (Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác). Ứng Cúng là Phật.

2. Nghe Phật pháp cao siêu: thời nay nhiều người lười lắm, đặc biệt là nghe A Tỳ Đàm... hay nghe mấy bài giảng sâu sâu một chút, là ngán hết, không thích nghe. Thích nghe dễ thôi, như đồng tu Tịnh Độ toàn là thích niệm Phật cho dễ, nghe mấy pháp cao siêu chi cho mệt. Nhưng quý vị thấy đức Phật nói không? Muốn tăng được trí tuệ thì phải nghe pháp cao siêu, nghe A Tỳ Đàm...

Quý vị thấy mỗi khi Thiện Trang khai giảng bài nào đó, bài đầu tiên thì đông người xem lắm, bài số một thì quá trời đông. Xong rồi bài số hai là ít đi, bài số ba ít đi, dần dần rớt hết. Mà không phải Thiện Trang [không thôi], tất cả các lớp đều như vậy. Chùa nào mở ra một lớp nào đó, hay ai đó mở ra lớp nào đó, thì lúc đầu đông, nhưng sau đó là chạy hết. Số chạy hết đó, đa phần là lười, không thích nghe. Thậm chí nghe khó quá, không hiểu. Cho nên là không có tính đó, toàn thích nghe dễ không [thôi], cho nên là ngược.

3. Không dể duôi lừng lẫy: dễ duôi tức là phóng dật, tùy tiện, mình thích làm gì thì mình làm đó. Điều đó là không tốt cho việc tạo trí. Mình muốn tạo được trí thì mình phải suy xét, nghĩ coi làm điều này có tốt hay không, không có tùy tiện. Cho nên là phải như vậy.

4. Suy xét pháp đã nghe: nghe pháp rồi phải suy xét, chứ không phải là nghe kinh không được suy xét, đó là Đại thừa. Chúng ta chưa tới Đại thừa đâu, chúng ta nghe thì chúng ta phải suy xét.

D. Chín Nghiệp Trí: (17 25)

1. Khi thuyết pháp cho người nghe thì phải chuẩn bị, suy xét đến pháp ta sẽ nói: Điều này thì ai mà thuyết pháp hoặc là quý vị muốn thuyết pháp cho ai, thì phải chuẩn bị, rồi suy xét pháp nói ra đó. Chứ không phải tùy tiện lên nói, khỏi cần chuẩn bị gì hết, nói là Phật gia trì, rồi nói nghiễn, nói thí. Không phải như vậy! Nhiều người bị bệnh này lắm.

Cho nên mình không học A Tỳ Đàm, mình cứ tưởng mình ngon, nhưng thực tế mình học A Tỳ Đàm thì ngược hết. Đức Phật nói là phải suy xét. Bởi vì sao? Vì mình là phàm phu, mình chưa phải là Thánh nhân. Thánh nhân là Phật thì không cần suy nghĩ, Phật cũng nói ra được. Còn mình bình thường thì phải suy xét, phải quán xét xem pháp mình nói, phải chuẩn bị.

2. Dạy nghề không tội lỗi: tức là dạy cho người ta những nghề nào mà nghề đó là chánh đạo, chánh mạng. Còn mình dạy nghề mà tùm lum quá, dạy nghề mà [giúp] người ta tạo trộm cấp, tạo sát sanh, thì không nên, phải dạy nghề chân chánh cho họ. Việc dạy nghề đó cũng tăng trí, đúng không? Cho nên ai làm nghề nghiệp giáo viên, mà giáo viên đa phần là dạy tốt đúng không? Không có ép học sinh gì đó, thì tự nhiên là tăng được trí tuệ, phước báo của mình có thì tự [trí tuệ] tăng.

3. Dạy chuyện không tội lỗi: tức là kể chuyện, dạy chuyện gì đó, thì cũng đừng đem mấy chuyện tội lỗi ra kể, khiến cho người ta nghe có ấn tượng xấu, [và] không nên để cho người ta học theo tấm gương xấu.

4. Dạy tài không tội lỗi: Cũng tương tự như vậy, dạy nghề rồi bây giờ là dạy tài năng, thì cũng vậy.

5. Trọng người thuyết pháp: Phải kính trọng người thuyết pháp. Điều này nhiều khi thời nay thì khó hơn, nghe thì nghe vậy thôi chứ trừ khi người thuyết pháp phải siêu lắm mình mới tin, kính trọng được. Còn thường thường là khinh thường, thậm chí mình biết ông thầy đó giỏi, bà cô đó giỏi, thầy cô đó giỏi nhưng mình không thích, không có theo dòng của mình là mình ghét. Không trọng người thuyết pháp, nhân này ngược lại thì làm sao có trí được.

6. Cầu thuyết pháp cho nghe: tức là mình phải cầu người khác thuyết pháp cho mình nghe, để tăng trí tuệ.

7. Làm phước nguyện sanh trí tuệ: Điều này quan trọng, điều này nhiều người sai. Nhiều người đi cúng dường gì đó, [ví dụ] cúng dường bữa cơm, thì quý vị nghĩ cúng dường bữa cơm thôi, mong cho người ta ăn cơm khoẻ mạnh, nhưng thật ra không phải như vậy. Quý vị cầu như vậy quá nhỏ. Theo nguyên lý A Tỳ Đàm thì khi mình cúng dường bữa cơm, mình phải nghĩ là cầu phước cho người đó ăn cơm để có trí tuệ, họ khoẻ mạnh đầu óc sáng suốt, tu tập sớm đắc đạo v.v… Mình đãi cơm bằng tâm đó. Khi tâm đó phát ra quả, thì mình nhận cũng [được như] vậy. Nếu mình nghĩ được khoẻ mạnh cho người ta thì mình cũng được khoẻ mạnh, nếu mình nghĩ người ta có trí tuệ thì mình cũng có trí tuệ, nếu mình nghĩ cho người ta đắc đạo thì mình cũng được quả đắc đạo.

Cho nên làm điều gì cũng phải nguyện, chứ không phải tới Đại thừa thì không cần nguyện đâu. Còn bây giờ mình nói Tiểu thừa, mình học chưa xong lớp Tiểu học mà, thì phải làm cho đúng. Và làm việc gì phải suy nghĩ, với những việc trong thế gian, nhiều người hay nghĩ theo chiều hướng tốt. Giống như Thiện Trang hay trao đổi, ví dụ như nhiều người có duyên ở Châu Âu, có duyên đi du lịch nơi này nơi kia với gia đình. Mà gia đình mình chưa tu, còn mình thì tu. Mình đi như vậy rồi mình nghĩ: Ôi! Mình tổn phước quá, vé máy bay bao nhiêu [tiền], ở khách sạn bao nhiêu ngày, ăn uống bao nhiêu, tốn quá, phí phước quá!

Quý vị nghĩ vậy là không tốt. Thứ nhất là khi Sáu căn tiếp xúc với cảnh giới Sáu trần với tâm bất như ý, thì đời này khổ, đời sau khổ. Hiện tại đang suy nghĩ như vậy là đã khổ rồi, mà còn như vậy nữa thì khổ hơn nữa. Và về quả thì [cũng] không tốt. Cho nên rất đáng thương!

Nếu quý vị nghĩ ngược lại: À! Mình đi là tùy thuận chúng sanh, đi du lịch như vậy, thì thứ nhất gia đình mình được vui vẻ, nên là [mình] cũng vui. Thứ hai là mình tạo công ăn việc làm cho những người làm khách sạn, những người làm du lịch, những người làm hàng không v.v… có công việc để làm. Nếu mình không đi, ai cũng ở nhà hết, khách sạn đóng cửa thì bao nhiêu người mất việc, rồi những người làm hàng không cũng không có việc làm v.v… đủ các kiểu.

Mình nghĩ theo hướng đó, mình đi là mình giúp cho người ta có công ăn việc làm, cho người ta có tiền. Trong số đó có những người ở nhà được tu hành, họ biết Phật pháp, họ có tiền ấn tống kinh điển, họ tăng trí tuệ. Mình nghĩ toàn quả báo tốt thì tự nhiên tâm mình tạo ra phước, một tâm thiện lành như vậy.

Học A Tỳ Đàm là biết tu lắm, còn không học thì không biết, bởi vì không có trí tuệ thì khó lắm. Đức Phật nói trí tuệ giống như muốn đi ra biển lớn thì phải có thuyền. Cũng vậy, muốn đến bờ kia Niết Bàn thì phải có trí tuệ Bát nhã, còn không thì thôi.

8. Tự soạn sách cao Kinh chánh pháp: tức là mình không làm được thì mình tự biên soạn những kinh sách, nhưng phải là Chánh pháp và cao siêu. Chứ còn bây giờ mình không làm gì hết, thì không có. Nếu mình có duyên thì được làm, nhưng phải là Chánh pháp, [còn] Tà pháp thì không được.

9. Bố thí những Kinh chánh pháp: điều này thì dễ thôi, bố thí những Kinh chánh pháp. Ví dụ như bây giờ Thiện Trang thích làm bộ A Hàm, Thiện Trang duyệt lại, sửa lại, tuyển chọn, phân mục ra. Dần dần Thiện Trang sẽ in một bộ, gọi là ‘Phân Loại Kinh A Hàm’, nếu có điều kiện mình sẽ làm như vậy. Tức là mình sẽ chia ra những đề mục, những đề mục nào dạy về đời sống, những đề mục nào dạy về tu chứng quả, dạy về xài tiền thế nào v.v…. Mình chia ra mấy mục như vậy.

Thật ra khi giảng và chia sẻ ở đây, Thiện Trang đã phân mục như vậy, thì mai mốt Thiện Trang lấy ở trong đó, rồi lấy thêm nữa [và] soạn ra chia thành mục rõ ràng cho mọi người tu tập dễ dàng các đề tài. Việc đó là mình có thể làm, vừa soạn vừa bố thí được, mà ấn tống được thì tốt hơn. Hoặc bây giờ đang ấn tống máy nghe pháp đó, tặng thẻ nhớ Kinh A Hàm, Kinh Nikaya, hoặc những bộ kinh hay, những lời giảng đúng Chánh pháp. Đó cũng là bố thí những kinh Chánh pháp.

Đó là nhóm thứ tư, bây giờ chúng ta đi sang nhóm thứ năm.

E.Bảy Nhân Phát Trí: (26 32).

1. Ưa gặp trí thức học hỏi: Mình có thích gặp người trí thức để mình học hỏi không? Nếu mà thích thì ok.

2. Thân thể, đồ, chỗ ở sạch sẽ: Chỗ này tưởng là không có gì liên quan đến trí tuệ, nhưng không phải, ở dơ cũng không được. Nhiều người khi tu ở dơ luôn, không được! Đồ đạc, chỗ ở phải sạch sẽ. Tại sao vậy? Thật ra nguyên nhân dễ hiểu lắm. Quý vị ở dơ, người khó chịu, [dễ] sân. [Khi] sân thì làm gì có trí tuệ, người dơ thế nào đó, rồi đồ đạc không sạch sẽ, lộn xộn, mình nhìn khó chịu con mắt, nên tự nhiên không sinh được trí tuệ. Mà tâm của mình đang thoải mái, hoan hỉ thì mới sanh trí tuệ.

Thiện Trang biết rồi, bây giờ Thiện Trang sắp xếp lại đồ đạc. Nhưng nhà chật quá, không có chỗ để đồ, Thiện Trang kêu để sửa lại cho xong rồi Thiện Trang sẽ sắp xếp cho gọn lại. Thờ tự thì thờ đơn giản thôi. Và bây giờ mình biết Thiền rồi, mình dùng những bóng tròn nhiều, những hình nào nhọn nhọn, khó chịu thì Thiện Trang thay hết, sắp [xếp lại], dần dần cất hết đồ đi cho gọn gàng, khi vô [thất] thì sẽ có Thiền.

Rồi thờ tự thì cũng đừng thờ nhiều quá. Đặc biệt là những đồng tu Tịnh Độ, có nhiều người có tập khí thờ đủ thứ ở trên đó, treo đủ các kiểu này kia là [bị] rối và không có định. Mình phải gọn gàng, sạch sẽ. Khi tâm mình thoải mái, dễ chịu thì tự nhiên sanh trí thôi. Còn tâm khó chịu là sân mà, thì làm sao sanh trí tuệ được. Cho nên phải biết, đừng tưởng ở dơ là tu được. Không phải! Phải sạch sẽ.

3. Giữ gìn, cân bằng Ngũ quyền: Ngũ quyền là Tín, Tấn, Niệm, Định, Huệ, lúc nãy chúng ta nói đó, phải có năm điều đó. Năm điều này sâu quá, nói đơn giản là mình phải giữ niềm tin đối với Tam Bảo (Phật, Pháp, Tăng). Tấn là phải tinh tấn, phải siêng năng. Niệm là ghi nhớ, bắt cảnh được, làm gì thì phải rõ ràng điều đó. Định là tu Thiền chỉ. Và Huệ là nghe pháp, học hỏi rồi tu Thiền quán. Phải giữ cho cân bằng.

4. Tránh người si mê: Mình ở gần người si mê quá, suốt ngày họ lôi kéo mình thôi. Có nhiều đồng tu tội lắm, suốt ngày toàn chuyện gì đâu đâu, mà toàn suy nghĩ phức tạp. Mơ mà cũng nghĩ rồi lo sợ. Thiện Trang nói mơ mà lo sợ làm gì! Mặc dù học bài giấc mơ rồi, Thiện Trang đã chia sẻ về bài nguyên nhân giấc mơ rồi, mơ không thật đâu, mà cứ mơ xong rồi tưởng tượng sợ điều đó thành sự thật, rồi lo lắng, lo sợ. Đó là tự mình làm khổ. Những người si mê quá, né được thì né nha.

5. Thường gặp bậc trí thức: Mình nói thường xuyên gặp bậc trí thức, ‘gần mực thì đen, gần đèn thì sáng’ mà.

6. Cố tìm Phật pháp cao siêu: Điều này thì nhiều người lười lắm, Phật pháp cao siêu một chút như là A Tỳ Đàm là thôi, khỏi học đi. Thầy Thiện Trang giảng gì đâu mà nhiều quá, giảng lung tung lang tang, quá nhiều thứ. Thôi một câu Phật hiệu niệm cho dễ. Thường là vậy nên không sinh được trí tuệ.

7. Ưa tìm pháp giải thoát: Bây giờ mà toàn nghe pháp giải thoát, nào là chứng quả, nào là đắc đạo, thì đúng rồi, sẽ tăng thêm trí tuệ. Còn không, thời nay toàn nghe chuyện yêu đương rồi cười hề hề, là người ta thích lắm, đó là không hợp với ở đây. [Ở đây] là phải ưa tìm pháp giải thoát.

Đó là nhóm thứ năm. Bây giờ là nhóm thứ sáu:

F.Tám nhân đắc trí: (33 40)

1. Kính sư: là cung kính với vị thầy.

2. Cần vấn (siêng năng học hỏi): #cần là siêng năng; #vấn là học hỏi; siêng năng học hỏi. Điều này thì chắc đồng tu Tịnh Độ ở đây đều siêng năng học hỏi rồi.

3. Thanh tịnh: tức là mình cố gắng làm sao tĩnh lặng, êm ái. Đừng có ồn ào, náo nhiệt, tìm môi trường tĩnh lặng.

4. Trì giới: là phải giữ giới. Người Cư sĩ thì giữ Ngũ giới, Bát quan Trai giới.

5. Cố văn (bền chí nghe pháp): #cố là bền bỉ; #văn là nghe; nghe pháp một cách bền chí.

Mình phải siêng năng nghe pháp, rồi giữ giới thì trí tuệ mới sanh. Điều này thì rõ ràng! Còn thanh tịnh là sao? Là mình phải yên lặng thì mới sanh [trí tuệ]. Đầu óc mình cứ lăng xăng thì làm sao sanh được trí tuệ.

6. Tự cần (siêng năng): là tự mình phải siêng năng.

7. Thuần niệm (niệm mạnh): Niệm ở đây có hai điều: Một là ghi nhớ những gì trong quá khứ (bài trước chúng ta đã học rồi). Thứ hai là bắt cảnh, tức là những gì đang xảy ra mình phải nắm bắt, mình làm gì phải nhớ rõ sáng suốt. Đó là niệm. Niệm bao giờ mạnh như vậy thì người ta sẽ có trí tuệ.

Cho nên nhiều người làm việc cứ ngơ ngơ ngác ngác, làm mà không biết mình làm, không biết bỏ thứ này ở đâu, thứ kia ở đâu, đó là trí nhớ mình giảm hoặc là niệm của mình yếu. Mình cố gắng luyện làm sao cho ngay ngắn lại, rồi mình thường nhớ.

8. Quán uẩn: tức là suy xét về Ngũ uẩn sanh diệt. Ngũ uẩn thì giống như bài kinh hồi nãy, đức Phật nói thân thể của 500 cô tỳ nữ đều là Khổ Không, Vô thường. Đó là suy xét những Ngũ uẩn là sanh diệt.

Thiện Trang đã chia sẻ cho quý vị hết về Tâm sở Trí tuệ hay là Tuệ quyền. Chúng ta cũng đã chia sẻ hết luôn về phần Tâm sở. Lần sau chúng ta sẽ học tới phần Tâm, kết hợp giữa Tâm và Tâm sở. Chúng ta sẽ học thế nào là tâm Bất thiện? Thế nào là tâm Thiện? Tâm thiện Dục giới, tâm Siêu thế, tâm Thiền v.v…. Chúng ta học 121 tâm, rồi chúng ta sẽ học phân tích thế nào là Tâm nhân, thế nào là Tâm quả.

Có Tâm nhân, Tâm quả nữa quý vị. Ví dụ như bây giờ chúng ta đã sanh vào cõi này thì chúng ta là Tâm quả rồi. Nhưng chúng ta đang tạo nghiệp thì gọi là Tâm nhân, tạo ra những nhân để sau này được quả nữa, nên gọi là Tâm nhân, Tâm quả. Những tâm nào như thế nào thì mình sẽ học ở phần sau.

Bây giờ Thiện Trang sẽ giới thiệu thêm một phần nữa, đó là tu Thiền chỉ. Thiện Trang xin giới thiệu lại, 40 đề mục tu Thiền chỉ Samatha theo Luận Thanh Tịnh Đạo của Ngài Phật Âm. Thật ra là trích từ trong kinh thôi, chúng ta đã giới thiệu hết. Cụ thể là 10 mục Biến xứ thì Thiện Trang nhớ đã giới thiệu hết rồi, Thiện Trang tô màu xanh. 10 đề mục Biến xứ: Đất, Nước, Lửa, Gió, Xanh, Vàng, Đỏ, Trắng, Hư không, Giới hạn, Ánh sáng. 10 đề mục này tu chứng đến Tứ thiền Sắc giới. Mình chỉ cần tới đây là ngon rồi đó.

Thứ hai là 10 mục Bất mỹ hay Bất tịnh. Những đề mục này chỉ chứng đến Sơ thiền thôi, nhưng dù sao cũng được. Thiện Trang chưa chia sẻ.

Về Tùy niệm thì có 10 đề mục Tùy niệm, Thiện Trang đã giới thiệu [đề mục] Tùy niệm Phật, Tùy niệm Pháp, Tùy niệm Tăng, niệm Giới, niệm Thí, niệm Thiên, Niệm hơi thở. Còn [đề mục] Tùy niệm Tử (Chết), Tùy niệm Tịch tịnh, niệm Thân thể trược thì chưa giới thiệu. Như vậy được bảy [đề mục] nữa, ở trên là 10 [đề mục], là [được] 17 [đề mục] rồi đó. [Quý vị] lưu ý là [đề mục] này không đắc Thiền, mà chỉ đưa đến Vị đáo định thôi. Còn [đề mục] Niệm hơi thở thì chứng đến Tứ thiền Sắc giới.

Đề mục Phạm trú là: Từ, Bi, Hỷ, Xả. Ba đề mục: [Từ, Bi, Hỷ] là chứng đến Sơ thiền, Nhị thiền, Tam thiền. Còn [đề mục] Xả thì chứng Tứ thiền Sắc giới.

[Đề mục] Vô sắc là: Không vô Biên xứ, Thức vô Biên xứ, Vô sở Hữu xứ, Phi tưởng phi Phi tưởng xứ. [Đề mục] này thì chắc giới thiệu qua thôi, chứ mình tu chắc không cần tới đây. Nếu ai cần thì biết.

Đề mục Tưởng: Tưởng nhờm gớm thức ăn. [Đề mục] này chỉ giúp đến Vị đáo định thôi, ai tham ăn quá thì nên tu đề mục này. [Đề mục] thì chúng ta sẽ giới thiệu sau.

Đề mục Phân biệt Bốn nguyên tố: Đất, Nước, Lửa, Gió. [Đề mục] này không đắc Thiền, chỉ đến Vị đáo định thôi, nhưng cũng nên giới thiệu.

Muốn có Thần thông thì mình hãy tu 10 đề mục Biến xứ là: Đất, Nước, Lửa, Gió, Xanh, Vàng, Đỏ, Trắng, Hư không giới hạn, Ánh sáng. Ví dụ như chúng ta tu một đề mục màu vàng, nếu dùng đèn thì mình dùng cái đèn tròn màu vàng. Sau này nếu quý vị đắc Thiền, đắc Nhị thiền, Tam thiền là bắt đầu sử dụng được [Thần thông]. Nhị thiền thì sử dụng được chút chút, còn Tứ thiền thì mới đảm bảo sử dụng được. Ví dụ như lúc đó quý vị muốn biến ra vàng thì quý vị [phải] đắc tới Tứ thiền, quý vị quán thì sẽ biến ra vàng được, dùng màu vàng để biến thành vàng thật. Người ta ham vàng, điểm đá hóa vàng [thì] dùng đề mục đó. Tức là những cái nào liên quan đến màu vàng thì mình dùng được. Đó Thiện Trang giới thiệu sơ qua, ôn lại thôi chứ [đề mục] này học rồi.

Và nhớ đề mục Niệm hơi thở là vừa đề tài tu Thiền chỉ, vừa tu Thiền quán.

Ở đây Thiện Trang xin chia sẻ, bài này thì Thiện Trang có đăng trên Facebook rồi, Thiện Trang [chỉ] chỉnh lại một chút thôi. Có nhiều đồng tu hỏi cách chọn đèn như thế nào để tu Thiền chỉ Biến xứ màu. Thiện Trang tìm hiểu kĩ rồi, thứ nhất về đèn, thì Thiện Trang chọn đèn Fado, đường kính khoảng 24cm hoặc 25cm, có thể thay bóng được. Ví dụ như đổi bóng màu vàng, màu đỏ.

Để khỏi mất công thay bóng, thì quý vị nên mua loại đèn có điều khiển để mình bấm màu luôn. Mình nên chọn đèn có công suất lớn, ví dụ như ở đây họ ghi 60w, hoặc 80w (nhưng tương đương với 60w) thì sẽ sáng cho cả ban đêm và ban ngày được, [ánh] sáng mạnh thì mình dễ tu. Nó có nút để điều chỉnh được độ sáng ở đây nữa, thì dễ phù hợp. Đèn này thì cung cấp hai màu xanh, [và] màu vàng đẹp, Thiện Trang dùng đèn là E27.

Còn có một loại đèn nữa, cũng là đèn E của Ikea thì cho màu hồng rất đẹp, Thiện Trang thích dùng đèn này để tu đề mục màu hồng, vì màu hồng đẹp. Còn đèn kia có màu xanh, màu vàng đẹp, nhưng màu hồng với màu đỏ không đẹp bằng đèn của [Ikea]. Quý vị mua đèn của [Ikea] thì cũng nhớ mua thêm một cái điều khiển để bấm màu, và có biểu tượng wifi để kết nối điều khiển với đèn, bấm để đổi màu, độ sáng tối, thì dùng đèn này là phù hợp. Thiện Trang chia sẻ đầy đủ rồi đấy, nhiều quý vị không coi trên Facebook thì không biết, cách dùng là như vậy.

Quý vị ráng tu đi, thực tế có nhiều đồng tu tu vào Thiền được. Họ chia sẻ là họ vui lắm, tại vì xưa nay không có ai dạy vào Thiền, bây giờ tu được vào Thiền tự nhiên đã, hoan hỉ, an lạc, sướng. Quý vị cảm cảm thấy rất hoan hỉ và tự nhiên mình ít ngủ v.v… đã lắm. Nhưng tu Thiền chỉ này chỉ là pháp thế gian thôi, dễ đắc hơn nhiều so với pháp xuất thế gian. Thiền quán là mình phải chứng Sơ quả Tu đà hoàn, Tùy tín hành, Tùy pháp hành thì khó, phải tu nhiều đời mới đắc. Còn pháp này thì chắc chắn quý vị tu từ nhiều đời trước rồi, vô lượng kiếp giờ mình tu chắc đã từng đắc rồi, cho nên không khó. Quý vị chỉ cần ráng tu làm sao để vào lại trạng thái hồi xưa thôi. Ai mà tu đời trước rồi thì đời này tu tiếp là nhanh lắm. Còn ai đời trước chui đâu từ Địa ngục, Ngạ quỷ, Súc sanh lên thì tu hơi khó, mất thời gian hơn mới tới. Cho nên cố gắng, tu thì tu cho đúng cách.

Thiện Trang nói chúng ta đừng nghĩ mấy đề mục này không cần học, quý vị học càng biết nhiều bao nhiêu thì càng dễ tu bấy nhiêu. Bởi vì khi mình tu đề mục này không được thì mình đổi qua đề mục khác, cho đỡ chán, đỡ sân. [Bởi vì] khi chán thì một là buồn ngủ, hai là sân. Cho nên khi mình mở TV, mở máy tính, mở Ipad lên để coi, coi đề mục nước chán rồi thì đổi qua lửa, lửa chán rồi đổi sang ánh sáng, hư không (mở video nào về hư không). Từ từ Thiện Trang sẽ giới thiệu các đường link cho quý vị, để khi nào Thiện Trang lựa cho ưng ý đã, bây giờ chưa ưng ý lắm, Thiện Trang sẽ giới thiệu hết. Mình cứ đổi như vậy, khi nào tu Thiền chỉ chán rồi thì tu Thiền quán.

Tu Thiền chỉ dễ tu lắm quý vị, chỉ cần chuẩn bị rồi tu nhẹ nhàng thôi, có khó gì đâu. [Tu] Thiền quán thì khó, chứ [tu] Thiền chỉ không có nhức đầu. Tu Thiền quán nhiều nhức đầu thì mình chuyển qua tu Thiền chỉ. Chúng ta nhớ dùng Thất giác chi, khi nào đầu óc mình căng thẳng quá thì quý vị tu sang Thiền chỉ cho khoẻ. Khi đầu óc mình buồn ngủ, mệt quá, muốn tỉnh táo thì tu Thiền quán để kéo lên, thì sẽ được. Ở đây là mình phải biết cách tu, rất thông dụng. Và nếu buồn ngủ quá thì mình tu mấy đề mục Tùy niệm này cũng được.

Hôm nay sẽ giới thiệu cho quý vị đề mục Phạm trú (D): Từ, Bi, Hỷ, Xả. [Đề mục] này chứng đến Sơ thiền, Nhị thiền, Tam thiền đó. [Đề mục Xả] này chứng tới Tứ thiền, cho nên mình cố gắng học luôn. Học càng biết nhiều thì càng dễ sử dụng, sử dụng đề mục này không được thì chuyển sang đề mục khác. Ngày xưa có một đề mục, mình tu thấy ngán, còn bây giờ có nhiều đề mục nên quý vị tu cả ngày cũng được, hết đề mục này tới đề mục kia, chán dùng đèn rồi thì bật TV lên, mở lửa, mở nước, mở hư không ra coi. Chán màu này thì đổi qua màu khác, chán rồi thì [tu đề mục] Tùy niệm: Tùy niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm Giới, niệm Thí, niệm Thiên, niệm Hơi thở. Rồi bữa nay học thêm [đề mục] Từ nữa, là quý vị tu đã luôn. Rồi Thiền quán nữa là quý vị tu miết cũng không hết. Bây giờ chúng ta sẽ vào đề mục Phạm trú là Từ.

40 Đề mục tu Thiền chỉ: Đề mục D1. Từ:

*Lợi ích của bốn đề mục Phạm trú:

Đầu tiên là lợi ích của bốn đề mục Phạm trú. Có bốn đề mục: Từ, Bi, Hỷ, Xả. Trong Kinh Giáo Giới La Hầu La – Kinh 62 – Kinh Trung Bộ có một đoạn như thế này:

“Này Rāhula (là La Hầu La. Phiên âm Pali thì là như vậy), hãy tu tập lòng từ; Này Rāhula, do tu tập lòng từ, gì là sân tâm sẽ được trừ diệt: tức là tu đề mục Từ này thì quý vị sẽ diệt được sân tâm, tâm sân hết. Quý vị đang sân là quý vị tu đề mục Từ này, chúng ta phải học như vậy thì mới biết.

Này Rāhula, hãy tu tập tâm bi; Do tu tập tâm bi, gì là hại tâm sẽ được trừ diệt: tức là tâm mình muốn hại ai, thế này thế kia, tu tập Bi thì sẽ được trừ diệt.

Này Rāhula, hãy tu tập hỷ tâm; Do tu tập hỷ tâm, những gì là bất lạc tâm sẽ được trừ diệt: nghĩa là nếu quý vị tu đề mục Hỷ, với những gì không an lạc thì sẽ được trừ diệt, tức là tâm mình được an lạc.

Này Rāhula, hãy tu tập xả tâm; Do tu tập xả tâm, gì là hận tâm sẽ được trừ diệt…”: Hận khác sân, sân là nổi nóng lên ghê gớm, còn hận là ôm ở trong lòng nhưng không ưa. Tu đề mục Xả thì hết, không nhớ nữa. [Ví dụ] như tôi ghét người đó quá, thì mình tu đề mục Xả này.

(Kinh Giáo Giới La Hầu La – Kinh 62 – Kinh Trung Bộ).

Cho nên 4 đề mục này rất quan trọng, đây là lời trong Kinh Giáo Giới La Hầu La – Kinh 62 – Kinh Trung Bộ. Và 4 đề mục Phạm trú này tu để đắc Thiền, đắc đến Tứ thiền hay Ngũ thiền. Cho nên mình phải cố gắng học, để mình tu càng nhiều đề mục càng tốt.

Đề mục Phạm trú: 1. Đề mục Từ:

A. Định nghĩa: Từ là trạng thái tâm không nóng giận, không bực bội, an vui mát mẻ, thân thiện, hài hòa… Từ là một trạng thái không nóng giận, không bực bội, an vui mát mẻ, thân thiện, hài hòa… Cho nên ai mà có tâm như vậy là họ có tâm Từ nhiều, còn người mà nóng giận nhiều là không có tâm Từ, cho nên là phải tu.

B. Đối lập của Tâm từ: Sự sân giận là thái độ đối lập trực tiếp với tâm từ, sự ái luyến là thái độ đối lập gián tiếp với tâm từ.

Cho nên ở đây có hai điều đối lập với tâm từ: Một là sân giận ghét quá, giận tức, quá. Thứ hai là yêu ai đó cũng là [đối lập] gián tiếp [của tâm từ]. Vì sao? Vì khi có luyến ái là có phân biệt, có phân biệt là có những điều không vừa ý, khi có luyến ái là không có tâm từ. Và có ái là có sân. Sân là trực tiếp, còn luyến ái là gián tiếp. Nói chung hai điều đối lập của tâm Từ là sân giận và luyến ái.

C. Thực hành:

+B: Phải học rành rẽ đề tài Thiền và phải trừ khử những chướng ngại.

Không phải là mình vô rồi mình tu cái ào, mà mình phải học hiểu về Thiền. Cụ thể ở đây là Thiền chỉ, thì mình phải học. Thậm trí Thiền Quán cũng phải học. Cho nên có nhiều đồng tu thấy Thiện Trang [đăng] mấy cái đèn lên thì hỏi: “Thầy ơi dạy cho con tu Thiền”. Thiện Trang hỏi: “Thế có biết thế nào là Thiền Chỉ, thế nào là Thiền Quán không?” Họ nói: “Dạ con không biết! Từ xưa đến nay con Tu Thiền mà”. [Thiện Trang hỏi]: Tu Thiền thế nào? Họ nói là họ tu Thiền theo [tông] phái nào đó. Thiện Trang nói không biết được nền tảng, thì thôi chịu khó nghe bộ Luận Câu Xá đi. Hãy cố gắng nghe bộ đang giảng đây, nghe hiểu, phân biệt được thì mới tu được. Còn chưa nghe mà vô tu thì làm sao được. Cho nên phải hiểu rành rẽ đề tài Thiền.

Giống như chúng ta có 40 đề mục tu Thiền chỉ, còn Thiền quán thì vô lượng nữa. Thiền Quán thì mình chỉ cần phải nắm những điều căn bản, mình tu thôi. Còn Thiền chỉ thì mình phải nắm [rõ] như vậy. Và ‘phải trừ khử những chướng ngại’, những chướng ngại như chúng ta đã học, là phải có trú xứ thích hợp v.v… Như thân thể dơ bẩn, quần áo dơ bẩn, thì làm sao tu được. Phải biết, phải học những điều đó. Không học, không biết thì không tu được.

+B: Đi đến một nơi vắng vẻ, ngồi xuống thoải mái, và bắt đầu an trú đề mục. Điều này nói giống như các đề mục khác, phải kiếm nơi nào vắng vẻ, ngồi xuống thoải mái. [Nếu] không vắng vẻ, mà ở nhà thì mình cố gắng bịt tai lại, đừng để tiếng ồn ào ở bên ngoài [lọt] vào.

+B: Nếu nhận thấy nội tâm còn những gút mắc, bực bội, thì nên suy xét sự nguy hại của sân hận và sự lợi lạc của kham nhẫn, qua những lời dạy của đức Phật trong kinh điển, để lắng dịu sân tâm và an trú tu tập đề mục thiền tâm từ.

Tức là không phải vô là mình tu liền đâu, mà phải chuẩn bị. Thực ra các đề mục khác cũng vậy thôi, mình coi thử tâm mình còn vướng mắc bực bội không? [Nếu còn] thì phải dùng Thiền quán [để] suy xét sự nguy hại của sân tâm, sự lợi lạc của kham nhẫn. Ở đây mình phải nhớ theo lời Phật dạy. Ví dụ như Thiện Trang trích một số lời ở trong kinh sau:

“Bị sân làm uế nhiễm, này Bà la môn, bị chinh phục, tâm bị xâm chiếm, nên suy nghĩ điều hại mình, suy nghĩ điều hại người, suy nghĩ điều hại cả hai, cảm thọ tâm khổ tâm ưu. Sân được đoạn trừ, thời không nghĩ đến tự hại, không nghĩ đến hại người, không nghĩ đến hại cả hai, không cảm thọ tâm khổ tâm ưu. Như vậy, này Bà la môn, pháp là thiết thực ở hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu” (Chương Ba Pháp – Kinh Tăng Chi Bộ).

Đoạn này là nguyên văn lời của ngài Minh Châu, Thiện Trang chỉ giải thích thêm một chữ là ‘thiết thực ở hiện tại. Tức là Pháp của Phật thiết thực ở hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy. Ở đây mình suy xét, nếu mình sân thì mình suy nghĩ là những điều đó hại mình và hại người, và tâm mình sẽ thấy khổ, ưu, lo lắng. Nếu mình đoạn trừ được thì sẽ không nghĩ đến hại mình, hại người, cũng không hại cả hai, tâm không có cảm thọ ưu, thọ khổ, [mà] vui vẻ. Mình nghĩ đến điều đó nên mình không có sân nữa. [Như vậy] mình dùng các pháp quán. Còn không thì [tìm] trong những kinh khác.

[Đoạn] đây là hình trong Kinh [Phật] Tự thuyết, trong Kinh Tiểu Bộ có nói:

“Này chư hiền, khi một người nổi sân, nó là miếng mồi cho sân, có thể do bị ám ảnh bởi sân mà nó giết hại chúng sanh…” ( A. I, 216). (Nên là cố gắng! Khi sân, mình nghĩ tới tác hại như vậy thì dừng).

“Này các Tỳ kheo, có bảy pháp xảy đến cho một người sân hận, mà khiến kẻ thù của nó hả hê thỏa mãn. Bảy điều ấy là gì? (Đoạn này hình như trích trong Kinh Tăng Chi):

(1) Một người đang sân giận, bị sân chi phối, người ấy trở thành xấu xí dù có tắm rửa, trang điểm, trang phục đẹp.

Nhớ nha! Đặc biệt là các cô, các cô lúc nào cũng muốn đẹp, không bao giờ muốn xấu xí hết. Ở đây đức Phật nói là: đang sân cũng sẽ trở thành xấu xí, dù có tắm rửa, trang điểm, trang phục đẹp. Điều này là đương nhiên, đúng không quý vị? Rõ ràng có ai sân mà đẹp đâu. Xấu! Các cô là dễ nhìn nhất, mình đang sân nghĩa là đang xấu, dù có đi tắm rửa, trang điểm, trang phục đẹp.

(2) Một người đang sân giận, bị sân chi phối, người ấy ngủ một cách khổ sở dù có nằm trên giường ghế nệm êm chăn ấm. Nhớ nha! Mình suy xét như vậy, đang sân thì ngủ không ngon, dù có nằm trên giường ghế nệm êm chăn ấm thì cũng thấy khổ thôi. Đức Phật nói quá hay!

(3) Một người đang sân giận, bị sân chi phối, người ấy thường gặp điều bất lợi khiến đau khổ. Điều này thì đương nhiên, vì mình đang sân thì làm điều gì cũng trật lất, thậm chí mọi người cũng sợ mình.

(4) Một người đang sân giận, bị sân chi phối, người ấy dễ làm thiệt hại tài sản thu hoạch. Nhiều khi [sân] thì đập đồ, làm bể đồ, quăng đồ v.v…

(5) Một người đang sân giận, bị sân chi phối, nếu người ấy có danh tiếng sẽ làm mất danh tiếng. Cũng như vậy, bị mất danh tiếng. Bữa sau người ta nói bà đó, ông đó sân quá [nên mất danh tiếng].

(6) Một người đang sân giận, bị sân chi phối, nếu người ấy có bạn bè thân hữu, sẽ bị bạn bè thân hữu tránh xa. Nhớ nha! Mình có bạn bè, mà mình sân là bạn bè sợ chạy hết.

(7) Một người đang sân giận, bị sân chi phối, bị thúc giục bởi sân hận, người ấy tạo thân ác hạnh, khẩu ác hạnh, ý ác hạnh, do các ác hạnh nên khi chết bị sanh đọa xứ, Địa ngục. Mình nghĩ mình [bị] đọa vào khổ cảnh, nơi xấu như Địa ngục, Ngạ quỷ, Súc sanh, cho nên mình không sân.

Này các Tỳ kheo, người sân giận có xảy đến bảy điều này mà khiến kẻ thù của nó hả hê thỏa mãn”. (A. IV, 94)

Cho nên mình đừng bao giờ sân, mà phải dùng Thiền quán để diệt sân. Đó là ba bước. Bước 1: là học rành rẽ đề tài về Thiền. Bước 2: là đi đến nơi vắng, nơi hoàn cảnh tốt để tu. Bước 3: là xét tâm mình còn bực bội hay không, [nếu còn] thì dùng pháp Quán trước.

*Suy xét sự lợi lạc của tính kham nhẫn như sau:

Chư Phật hằng giảng dạy

Kham nhẫn, hạnh tối thượng

Niết Bàn, quả tối thượng

Xuất gia không phá người

Sa môn không hại người.

Kham nhẫn là nguyên nhân

Phát sanh Giới và Định,

(Nhớ! Nhiều người kham nhẫn không nổi nên không có Giới, không có Định).

Nhờ đức tính kham nhẫn

Các thiện pháp tăng trưởng.

(Nhớ bài này quan trọng nha! Đức tính kham nhẫn thì thiện pháp mới tăng trưởng).

Nhẫn nại, đồ trang sức

Của bậc trí trong đời,

Nhẫn nại là khổ hạnh

Của hành giả tu tập,

Nhẫn nại là sức mạnh

Của những người hành trình,

Nhẫn nại, điều mang đến

Lợi ích và an vui.

(Kinh Tập – Tiểu Bộ Kinh ovādasutta).

Bài kệ này [rất] hay, quý vị nhớ cố gắng suy xét những điều lợi, điều hại của tính kham nhẫn. Ở [đoạn trên] là những điều hại của sân, ở [đoạn] dưới là dùng pháp kham nhẫn để đối trị, bởi vì tâm mình lúc đó không dùng các pháp khác. Ở trong Kinh Nhất Thiết Lậu Hoặc, bài Kinh Số 2 trong Kinh Trung Bộ, quý vị thấy có 7 cách để đoạn trừ Phiền não. Nhưng ở đây do mình đang Phiền não thì mình chỉ dùng hai cách quán thôi. Ở đây thì dùng cách quán thôi, vì ở đây đâu có cảnh đâu, mà cảnh là tâm mình tạo ra thôi, chứ mình trốn, né hết cảnh rồi, thì mình phải Thiền quán, phải suy nghĩ, suy xét.

+B: Trú tâm từ đến chính mình. Hành giả lặp đi lặp lại như sau: “Mong rằng ta được an vui, không khổ não”.

Bước bốn [này] trước hết là phải nghĩ: mình tu tâm Từ là cho mình đã. Phải nghĩ đến mình chứ, phải trải tâm Từ cho mình, cứ lặp đi lặp lại thế này: ‘Mong rằng ta được an vui, không khổ não”. Chứ mình chưa an vui mà đòi an vui cho người khác, nghĩ đến người khác, [đòi] rải tâm Từ cho chúng sanh [thì] chưa được. Đầu tiên là làm như vậy đã.

Quý vị thấy không? Giống như cái cây, đầu tiên là cành lá che mát cho cái cây đã, rồi mới che mát cho chúng sanh khác được. Chứ cây khô mà đòi che mát cho chúng sanh khác, [thì] làm sao mà che được. Cũng vậy, khi tu tâm từ, đầu tiên là phải hướng đến chính mình mà tu trước, mong mình được an lạc đã.

+B: Tập trải tâm từ đến người khác. Hành giả trải (rải) tâm từ đến vị ấy như sau: “Mong rằng người hiền thiện ấy được an vui, không khổ não”.

Tức là mình phải nghĩ đến người khác, nghĩ đến một người nào đó để mình tu, chứ không thể nào mình hướng đến mình xong rồi thôi, bây giờ là rải tâm Từ vô lượng mà, vô lượng là vô lượng chúng sanh. Trước hết vô lượng, thì mình chọn một người, chọn một người là một người thân, đáng yêu, không phải là người hận thù, không phải là người vô cảm, cũng không phải là người thân quá đáng yêu (đáng yêu quá cũng khó), [cũng] không phải là người khó ưa. Tức là bốn hạng người: Một là người khó ưa thì né ra; Hai là người đáng yêu quá thì cũng né ra. Vì mình dễ sinh ra ái trong đó, thì cũng không tu được. Ba là người vô cảm. Vì không liên quan gì với mình thì cũng không được. Thứ tư là không phải người hận thù.

Cho nên để trải tâm Từ đến một người thì như thế nào? Mình phải kiếm một người khả kính, đối tượng có đức hạnh, có trí tuệ, đáng tôn ngưỡng. Ở đây có một điều lưu ý nữa, cũng nên nói luôn. Đó là mới đầu không nên chọn người khác phái, vì người khác phái suy nghĩ một hồi sẽ có ái ở trong đó. Cho nên hãy kiếm một người bình thường, có đức tính nào đó tốt đẹp để mình hướng tới, nghĩ tới, [để] mình mang lòng từ tới. Mình mới nghĩ rằng: “Mong rằng người hiền thiện ấy được an vui, không khổ não”. Nhớ là phải kiếm một người mà đáng kính, có đức hạnh, có trí tuệ, đáng tôn ngưỡng. Kiếm được người tốt như vậy rồi thì mình nghĩ: ‘Mong rằng người hiền thiện ấy được an vui, không khổ não’. Nhớ là đừng có [chọn] người khác phái, vì dễ sanh ra tâm ái, sanh tâm ái thì lúc đó phản tác dụng với pháp tu này. Vì đó là kẻ thù gián tiếp của tâm từ, thì sẽ có sự hạn hẹp.

+B: Hướng tâm từ có tính bình đẳng đối với mọi chúng sanh, trú từ tâm biến mãn khắp bốn hướng, đối với tất cả chúng sanh Hữu tình, vô biên, không hận, không sân: “Mong rằng tất cả chúng sanh không oan trái, không hận thù, không khốn khổ, tự cẩn phòng an vui”.

Mới đầu mình hướng tâm Từ đến [bản thân] mình, sau đó đến một người đáng quý, đáng kính, có trí tuệ. Sau đó mình hướng đến tất cả chúng sanh theo bốn hướng: Đông, Tây, Nam, Bắc; nghĩ đến tất chúng sanh Hữu tình, vô biên, mình không hận, không sân với chúng sanh nào hết. Rồi mình mong tất cả chúng sanh ‘không oan trái, không hận thù, không khốn khổ, tự cẩn phòng an vui’. Nghĩ về con này con kia, nghĩ sạch. Mình hướng về bốn phương Đông, Tây, Nam, Bắc. Ví dụ như mình hướng về hướng Đông, mình nghĩ tất cả chúng sanh đều được an vui, không oan trái, không hận thù, hãy tự đề phòng cẩn thận mà giữ mình để được an vui. Rồi hướng về hướng kia, Đông, Tây, Nam, Bắc, trên dưới và bốn phương phụ. Nói chung hướng khắp đến mười phương đều như thế. Mình tư duy như vậy gọi là tu tâm từ. Đó là bước thứ sáu quý vị hiểu rồi đó.

+B: Khi phá vỡ rào ngăn có tính bình đẳng như vậy, hành giả này đạt được tướng và Cận hành định (Vị đáo định). (Khi nào quý vị nghĩ được như vậy rồi sẽ tới Cận hành định (Vị đáo định), và đạt được tướng của pháp tu này); Rồi nhờ duy trì, phát triển, làm sung mãn tướng ấy, vị này đắc An chỉ định không khó khăn (An chỉ định là vô Thiền định rồi. Nhờ mình duy trì suy nghĩ phát triển, rồi làm sung mãn cho nhiều. Một thời gian tự động vô, và lúc đó đắc được Thiền không khó khăn nữa). Hành giả an trú biến mãn tâm câu hữu với từ, sẽ tuần tự đắc Sơ thiền, Nhị thiền, Tam thiền (theo hệ thống bốn Thiền) (tức là theo Kinh tạng), hoặc đắc Sơ thiền, Nhị thiền, Tam thiền, Tứ thiền (theo hệ thống năm thiền) (theo Vi Diệu Pháp).

Về bốn Thiền với năm Thiền, bữa sau chúng ta học tới Tâm quả, Tâm thiền, thì chúng ta sẽ phân tích tại sao lại gọi bốn Thiền, tại sao lại gọi năm Thiền. Thật ra cũng giống nhau thôi, mình tu như vậy thì mình sẽ đạt được Thiền. Và ở đây chỉ đưa đến mức độ đó thôi, tức là chỉ đưa đến Thiền thọ hỉ, không đắc Thiền thọ xả, do vậy không đắc đến Tứ thiền Sắc giới trong kinh tạng. Tóm lại 7 bước như vậy là [quý vị] biết cách tu rồi.

Thiện Trang nhắc lại một đoạn lời Phật dạy:

“Này các Tỳ kheo, từ tâm giải thoát được thực hành, được tu tập, được làm sung mãn... sẽ có được mười một lợi ích. Thế nào?

(1) Ngủ an vui. (Quý vị muốn ngủ ngon thì tu tâm Từ).

(2) Thức dậy an vui. (Thức dậy mình khỏe khoắn).

(3) Không thấy ác mộng. (Yên tâm, ai hay [gặp] ác mộng thì chịu khó tu đề mục này).

(4) Là chỗ thương yêu của loài người. (Tất nhiên quý vị tu tâm Từ này thì ai cũng yêu thích quý vị).

(5) Là chỗ thương yêu của loài phi nhân. (Tất nhiên rồi, những loài phi nhân (không phải loài người) cũng thích quý vị luôn).

(6) Chư thiên hộ trì. (Quý vị thấy đã không? Tâm quý vị từ thì chư Thiên cũng hộ trì quý vị luôn).

(7) Không bị lửa hoặc thuốc độc hoặc đao kiếm xâm hại. (Mình sẽ không bị lửa, thuốc độc hoặc đao kiếm xâm hại).

(8) Sắc mặt tươi tỉnh. (Tất nhiên mình đang [có] tâm Từ thì mặt lúc nào chả tươi. Còn sân, buồn thì làm sao tươi [được]. Nên tu tâm Từ thì được vui).

(9) Tâm an định nhanh chóng. (Điều này thì rõ ràng, có định mà).

(10) Chết không hôn mê. (Điều này quan trọng đây. Muốn chết không hôn mê thì phải tu tâm từ. Nhiều người tu Tịnh Độ hỏi làm sao lúc chết được tỉnh táo? Bữa nay có phương pháp tu tâm Từ rồi đó).

(11) Nếu chưa thể nhập quả vị giải thoát thì sẽ đi đến Phạm thiên giới”.

(A. V, 342) - Đây là trích từ Tập Năm Kinh Tăng Chi.

Đây là lời đức Phật dạy đó. Quý vị coi mười một điều lợi ích như thế, thì tại sao mình không tu? Cho nên là phải tu thì mới biết được, không tu thì không biết được.

[Như vậy] Thiện Trang đã giới thiệu thêm một đề mục tu Thiền chỉ nữa. Càng nhiều đề mục thì càng dễ tu, chứ ít [đề mục] quá mà tu không được thì sân, rồi chán. Còn nhiều đề mục thì mình tu không bao giờ đủ thời gian, có thời gian quý vị cứ tu. Nếu mình tu đề mục này không được thì mình chuyển đề mục khác.

Hôm nay thời gian cũng hết rồi. Thiện Trang xin dừng tại đây, hẹn quý vị hôm khác. A Mi Đà Phật! Mời quý vị chúng ta cùng hồi hướng.

“Chúng sanh vô biên thệ nguyện độ

Phiền não vô tận thệ nguyện đoạn

Pháp môn vô lượng thệ nguyện học

Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành”.

“Nguyện đem công đức này

Hướng về khắp tất cả

Đệ tử cùng chúng sanh

Đều trọn thành Phật đạo”.

Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật!

Nam mô A Mi Đà Phật!

Giảng Ký Câu Xá Luận Và Tinh Hoa Kinh Luận - Bài 46

Giảng giải: Thầy Thích Thiện Trang

Giảng ngày: 11.6.2025

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật!

Nam Mô A Mi Đà Phật!

Kính chào toàn thể quý vị đồng tu! Hôm nay [là] thứ Tư, chúng ta gặp nhau trong chuyên đề về Luận Câu Xá và Tinh Hoa Kinh Luận. Hôm nay là bài thứ 46, trong nội dung chúng ta học gần đây, Thiện Trang đang cố gắng đi về phần Vi Diệu Pháp nhiều hơn, và Kinh tạng thì cố gắng [đi] hết những phần căn bản. Sau này chúng ta sẽ để dành nhiều thời gian cho Luận Câu Xá. Hôm nay chúng ta sẽ vào phần nền tảng của Kinh tạng. Mời quý vị theo dõi!

Thực Hành Bố Thí Thế Nào Để Có Công Đức Vô Số, Vô Lượng?

(Theo Kinh Nikaya)

Một thời, Thế Tôn trú ở Sāvatthī, tại Jetavata (thành Xá Vệ), khu vườn của ông Anāthapiṇḍika (ông Cấp Cô Độc). Lúc bấy giờ, mẹ của Nanda (mẹ của ngài Nan Đà), nữ gia chủ người Veḷukaṇḍakī làm một thí vật gồm có sáu phần cho chúng Tỷ kheo Tăng, đứng đầu là Sāriputta (ngài Xá Lợi Phất) và Moggallāna (ngài Mục Kiền Liên). Thế Tôn với Thiên nhãn thanh tịnh, siêu nhân, thấy mẹ của Nanda, nữ gia chủ người Veḷukaṇḍakī làm một thí vật gồm có sáu phần cho chúng Tỷ kheo Tăng, đứng đầu là Sāriputta và Moggallāna. Sau khi thấy vậy Thế Tôn liền bảo các Tỷ kheo:

- Có mẹ của Nanda, nữ gia chủ người Veḷukaṇḍakī, (nói chung là Kinh A Hàm và Kinh Nikaya cứ lặp lại, chúng ta cứ nhớ là mẹ của [ngài] Nanda là được rồi), làm một thí vật gồm có sáu phần cho chúng Tỷ kheo Tăng, cầm đầu (ngài Minh Châu đôi khi dùng chữ cầm đầu, nhưng thực ra là đứng đầu) là Sāriputta và Moggallāna. Và này các Tỷ kheo, thế nào là thí vật gồm có sáu phần cho chúng Tỷ kheo Tăng?

Ở đây, đầu tiên là nói về pháp Bố thí, thì mẹ của ngài Nanda (ngài Nan Đà) có làm một vật để cúng dường cho chúng Tỳ kheo Tăng, trong đó dẫn đầu là ngài Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên. Bây giờ đức Phật nói là có sáu phần, sáu phần vật thí đó là gì? Chúng ta theo dõi:

Ở đây, này các Tỷ kheo, có ba phần thuộc người bố thí và có ba phần thuộc người nhận đồ bố thí. Thế nào là ba phần thuộc về người bố thí? Ở đây, này các Tỷ kheo, người bố thí, trước khi bố thí, ý được vui lòng; trong khi bố thí, tâm được tịnh tín; sau khi bố thí, cảm thấy hoan hỷ. Đây là ba phần của người bố thí.

Như vậy quý vị để ý, ở đây tuy là nói sáu phần, nhưng thực tế là chia hai bên: Một bên là nhiệm vụ của người nhận, một bên là nhiệm vụ của người bố thí, thì [tổng] có sáu phần. Ở đây, đức Phật nói: Người bố thí trước khi bố thí, phải có ý được vui lòng; trong khi bố thí thì tâm được tịnh tín (tức là niềm tin trong sạch, niềm tin thanh tịnh) và sau khi bố thí rồi thì cảm thấy hoan hỉ.

Như vậy, trước khi bố thí ý phải được vui lòng, trong khi bố thí thì tâm phải tịnh tín, và sau khi bố thí thì cảm thấy hoan hỉ. Đây là ba phần của người bố thí. Đó là phần của mình. Nếu mình là người bố thí thì mình sẽ làm như thế. Nhớ là như vậy! Đằng sau còn ba phần nữa.

Thế nào là ba phần của người nhận bố thí? Ở đây, này các Tỷ kheo, những người nhận vật bố thí, đã được ly tham hay đang thực hành hạnh ly tham (tức là người nhận bố thí không phải là cứ nhận đâu, mà phải nhận với tâm đã được ly tham hay đang thực hành ly tham); đã được ly sân hay đang thực hành hạnh ly sân (tức là không có sân hận, đã được như vậy hay đang thực hành hoặc cố gắng thực hành); đã được ly si hay đang thực hành hạnh ly si. (Cũng vậy, tham sân si, ba điều này đã được hay đang thực hành hạnh đó). Đây là ba phần của những người nhận vật bố thí. Như vậy là ba phần của người bố thí và ba phần của những người nhận được vật bố thí. Như vậy, này các Tỷ kheo, là thí vật gồm có sáu phần.

Khi làm được như vậy thì lợi ích đạt được là gì? Chúng ta nghe tiếp:

Như vậy, này các Tỷ kheo, thực (thật sự) không dễ gì nắm được số lượng về công đức một thí vật gồm có sáu phần như vậy: "Có chừng ấy nguồn sanh phước, nguồn sanh thiện, món ăn an lạc, thuộc Thiên giới, là quả lạc dị thục, dẫn đến cõi Trời, đưa đến khả lạc, khả hỷ, khả ý, hạnh phúc, an lạc"; vì rằng cả khối công đức lớn được xem là vô số, vô lượng.

Đoạn này chính là dạy cho chúng ta về pháp Bố thí làm sao để được công đức vô số vô lượng. Về việc bố thí này thì đức Phật nói có sáu phần: Ba phần thuộc về người bố thí, ba phần thuộc về người nhận bố thí. Tất nhiên là mình [có] cả hai đúng không? Trong cuộc sống có lúc thì mình bố thí, có lúc thì mình nhận bố thí, mình cố gắng thực hành cả hai phần này.

Ở đây quý vị thấy, nếu làm được như vậy thì sẽ có chừng ấy nguồn sanh phước, nguồn sanh thiện, là món ăn an lạc của Thiên giới, là quả lạc dị thục (dị thục là chưa chín liền; quả lạc dị thục là quả vui từ từ sẽ chín), dẫn đến cõi Trời, được hưởng nhiều niềm hạnh phúc như vậy. Như vậy đó là công đức lớn, được xem là vô số vô lượng. Nhớ là công đức lớn, khối công đức lớn.

Ở đây, đối với người bố thí, cố gắng trước khi bố thí thì phải vui lòng, vui vẻ, chứ không phải là mình bố thí [bằng tâm không vui]. Trong khi bố thí thì tâm được tịnh tín và sau khi bố thí thì cảm thấy hoan hỉ. Còn đối với người nhận bố thí thì đang và đã thực hành hạnh ly tham, sân, si. Nếu như thế thì phước vô lượng. Chúng ta làm điều này thì chắc khó đúng không? Nhiều khi bố thí thì bố thí, nhưng phước không [được] vô lượng.

Như vậy, này các Tỷ kheo, thực không dễ gì nắm được số lượng (tức là không dễ gì đếm được số lượng phước. Ở đây nói là công đức. Cũng không cần nói về vô tướng, đó là người đời sau, người ta nói là vô tướng gì đó, nhưng thực ra là công đức. Đơn giản thôi! Chỉ cần thực hành như vậy) về công đức một thí vật gồm có sáu phần như vậy: "Có chừng ấy nguồn sanh phước, nguồn sanh thiện, món ăn an lạc, thuộc Thiên giới, là quả lạc dị thục, dẫn đến cõi Trời, đưa đến khả lạc, khả hỷ, khả ý, hạnh phúc, an lạc"; vì rằng cả khối công đức lớn được xem là vô số, vô lượng.

Ví như, này các Tỷ kheo, trong biển lớn, thật không dễ gì nắm lấy một số lượng nước và nói rằng: "Có chừng ấy thùng nước, hay có chừng ấy trăm thùng nước, hay có chừng ấy ngàn thùng nước, hay có chừng ấy trăm ngàn thùng nước"; vì rằng, cả khối lượng lớn nước được xem là vô số, vô lượng. Cũng vậy, này các Tỷ kheo, thật không dễ gì để nắm được số lượng về công đức của một thí vật gồm sáu phần như vậy (đức Phật nói lại đoạn ở trên): "Có chừng ấy nguồn sanh phước, nguồn sanh thiện, món ăn an lạc. Thuộc Thiên giới, là quả lạc dị thục, dẫn đến cõi Trời, đưa đến khả lạc, khả hỷ, khả ý, hạnh phúc an lạc"; vì rằng cả khối công đức lớn được xem là vô số, vô lượng.

Như vậy ở đây mình không biết người kia nhận thế nào, nếu mình là người bố thí thì mình cứ tác tâm như vậy trong ba giai đoạn: trước, trong và sau khi bố thí. Còn nếu mình là người nhận thì mình cố gắng làm sao để được hạnh ly tham, ly sân và ly si, [thì sẽ] giúp cho người bố thí được vô lượng [phước].

Điều này là mình nói chung, không phải bố thí cho người đi xuất gia hay tại gia. Nhiều khi quý vị cúng dường cho cha mẹ, hay như bài trước chúng ta học, là cúng dường cho cha mẹ thì được phước rất lớn, công đức rất lớn. Hai công đức cúng dường đối với người phàm phu: Một là [cúng dường] cho cha mẹ, hai là Bồ tát Bổ xứ. Đó là bài trước mà chúng ta đã học. Ở đây, chúng ta cũng phải có trong phần đó, chứ không phải là [không] đâu.

Bây giờ là bài kệ tổng kết của đức Phật như sau:

Trước bố thí, ý vui,

Khi bố thí, tâm tín.

Sau bố thí, hoan hỷ,

Đây lễ thí đầy đủ.

Ly tham và ly sân,

Ly si, không lậu hoặc,

Vị Phạm hạnh chế ngự

Là ruộng phước lễ thí.

Nếu tự thanh tịnh mình,

Tự tay mình bố thí,

Tự mình đến đời sau,

Lễ thí vậy, quả lớn.

Ở đây, Thiện Trang tạm dừng một chút. Chỗ mà bố thí hay làm gì, thì trong kinh khuyên là mình nên tự làm, [còn] nhờ người khác làm thì [phước] không lớn bằng tự làm. Cho nên Thiện Trang [khuyên] là mình có cơ hội thì cứ làm trực tiếp [sẽ] tốt hơn. Đó là trong kinh nói như vậy.

Lễ thí vậy, bậc trí,

Với tín, tâm giải thoát,

Không hận thù, an lạc,

Bậc Hiền sanh ở đời.

( 6.37) Vật Thí Gồm Sáu Phần: Chalangadana ( EA 37.4*) – Phẩm Sáu Pháp – Kinh Tăng Chi Bộ) .

Quý vị thấy không ạ? Hôm nay học lại nền tảng cơ bản, đôi khi mình muốn tặng ai cái gì [thì] cố gắng trước khi làm [hãy] hoan hỉ, đang làm với niềm tin thanh tịnh, và sau khi làm cũng hoan hỉ vui vẻ. Mình phải làm như thế, chứ đừng có làm xong [rồi] hối hận. Bây giờ nếu làm xong mà hối hận thì sao? Có câu chuyện [dưới] đây, Thiện Trang cũng cố gắng đưa vào để cho khớp cùng lúc.

Câu Chuyện Quả Báo Của Người Bố Thí Rồi Hối Hận

(Trích từ Kinh Tương Ưng Bộ)

Kinh A Hàm cũng có câu chuyện này, nhưng Thiện Trang trích từ Kinh Tương Ưng.

Rồi vua Pasenadi nước Kosala, giữa trưa, đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn và ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói với vua Pasenadi nước Kosala đang ngồi một bên:

- Thưa Đại vương, Đại vương đi đâu lại giữa trưa như thế này?

Đoạn này là vua Pasenadi (tức là vua Ba Tư Nặc), nước Kosala (là nước Kiều Tát La, là một nước rất lớn mạnh), vua Ba Tư Nặc rất nổi tiếng. Giữa trưa, ông đến chỗ của đức Phật, thì đức Phật hỏi: ‘Đại vương đi đâu giữa trưa thế này?’

- Ở đây, bạch Thế Tôn, có triệu phú gia chủ ở Sāvatthī bị mệnh chung. Và con đến để xem tài sản của vị không có con ấy được chở vào nội thành. Bạch Thế Tôn, có đến tám triệu đồng tiền vàng, không nói đến tiền bằng bạc. Bạch Thế Tôn, tuy vậy đồ ăn của vị triệu phú gia chủ ấy lại chỉ gồm có cháo tấm chua ngày hôm qua để lại. Còn vải mặc chỉ mang vải gai may thành ba tấm. Còn xe thì đi xe nhỏ cũ kỹ và hư nát, có gắn tán che bằng lá.

Đây là câu chuyện về vua Ba Tư Nặc, thực ra câu chuyện này trong này không đầy đủ bằng Kinh A Hàm, chỉ có chi tiết ở khúc đầu thì rõ hơn. Trong Kinh A Hàm nói là lúc đó vua Ba Tư Nặc đi tới đức Phật, lúc đó quần áo của ông dơ, mồ hôi nhễ nhại, nói chung là lúc buổi trưa [nên] rất mệt mỏi. Đức Phật mới hỏi là: ‘Ông đi đâu qua đây vào lúc giữa trưa thế này?’ Vua Ba Tư Nặc mới nói: Bạch đức Thế Tôn, con đi vào nhà gia chủ triệu phú trong thành Xá Vệ. Vì ông đó rất giàu mà không có con. Và theo luật của Ấn Độ thời đó, nếu giàu mà không có con, thậm chí không có con trai, thì sau khi người đó chết, tài sản sẽ bị tịch thu vào ngân khố của nhà nước. Vua Ba Tư Nặc tới coi người ta đếm tài sản thế nào, mà nhiều quá, nên đếm từ sáng đến trưa vẫn chưa xong.

Ở đây cũng nói là có đến tám triệu đồng tiền vàng, nhiều đến mức độ như vậy. Rồi chưa nói đến tiền bạc nữa, cho nên quá nhiều đồ. Nhưng ông này ăn uống thì quá tệ, chỉ có cháo tấm chua từ hôm qua để lại thôi. Còn mặc thì chỉ mặc vải gai may thành ba tấm, rất là thô sơ. Đi xe thì nhỏ, cũ nát, gắn tán che bằng lá. Người ta thì gắn tán che bằng lông chim báu, còn ổng thì chỉ gắn như vậy. Hồi xưa họ đi xe là xe ngựa, xe bò như vậy đó quý vị, chứ không phải xe [như] bây giờ, mà rất là cũ kỹ như vậy. Tức là ông này [rất] giàu, là triệu phú luôn, mà lại ăn xài một cách khổ sở như vậy. Đó là lý do mới đưa ra câu chuyện này. Chúng ta coi tiếp theo như thế nào? Đức Phật nói:

- Thật như vậy, thưa Đại vương. Thật như vậy, thưa Đại vương. Thưa Đại vương, vị triệu phú gia chủ ấy thuở xưa, đã bố thí đồ ăn khất thực cho một vị Bích chi phật tên là Tagarasikkhi. Vị ấy nói: "Hãy bố thí cho vị Sa môn". Nói xong, vị ấy từ chỗ ngồi đứng dậy, rồi bỏ đi. Nhưng về sau, vị ấy hối tiếc, nói rằng: "Tốt hơn, các người phục dịch hay làm công ăn đồ ăn khất thực này". Và hơn nữa, vị ấy đoạt mạng sống người con độc nhất của người anh, vì tài sản của người ấy.

Đoạn này đức Phật nói nguyên nhân, là tại sao ông lại bị quả [báo] như vậy. Tại sao ổng giàu mà ổng lại không dám xài, và ổng không có con, cuối cùng bị tịch thu tài sản. Đức Phật nói ra nguyên nhân ở đời quá khứ, ổng đã bố thí đồ ăn khất thực cho một vị Bích chi phật. Thật ra lúc đó ổng không trực tiếp bố thí, mà ổng chỉ bảo người là hãy bố thí cho vị Sa môn ấy đi. Nói xong rồi thì ổng từ chỗ ngồi đứng dậy bỏ đi. Nhưng về sau ổng lại hối tiếc, hối hận là uổng quá đi, bữa ăn đó lẽ ra để cho người làm công trong nhà, phục vụ trong nhà ăn tốt hơn. Đó là nguyên nhân ông có phước đó. Và còn một nguyên nhân nữa nói đến nhân quả, đó là ông đoạt mạng sống của người con độc nhất của người anh, vì tài sản của người ấy. Chúng ta coi tiếp xem đức Phật sẽ nói thế nào:

Thưa Đại vương, vì người triệu phú gia chủ ấy có bố thí đồ ăn khất thực cho vị Độc Giác Phật tên là Tagarasikkhi. Do kết quả hành động ấy, vị ấy được sanh bảy lần lên thiện thú, Thiên giới. Do kết quả dư hưởng còn lại, vị ấy được làm nhà triệu phú bảy lần ở Sāvatthī này.

Quý vị thấy, tuy cúng dường cho một vị Bích chi phật bằng tâm không tuyệt vời lắm, rất bình thường, nhưng phước mà ổng nhận cũng rất lớn. Đó là bảy lần lên cõi trời Thiên giới (thiện thú tức là đường thiện cõi Trời), và hưởng hết phước ở trên cõi Trời đó, rồi tiếp tục xuống nhân gian bảy lần làm nhà triệu phú.

Cho nên ai giàu cũng là do nguyên nhân này. Nhiều khi giàu quá là do đời trước bố thí trúng Thánh nhân, nên mình mới có quả báo lớn như vậy, chứ không thì làm sao được. Rõ ràng là bố thí, dù ổng chưa phát tâm ghê gớm mà được như vậy đó. Nếu mình phát tâm bố thí mà gặp trúng bậc Thánh nhân thì tuyệt vời luôn.

Thưa Đại vương, vì người triệu phú gia chủ ấy sau khi bố thí về, lại hối tiếc nói rằng: "Tốt hơn, các người phục vụ hay làm công ăn đồ ăn khất thực này". (Tức là ổng hối tiếc: “Lẽ ra là [đồ ăn] đó để cho mấy người làm ở trong nhà ăn thì tốt hơn”).

Do kết quả của hành động ấy, tâm của vị ấy hướng về các món ăn không được tốt đẹp, tâm của vị ấy hướng về các đồ mặc không được tốt đẹp, tâm của vị ấy hướng về các xe cộ không được tốt đẹp, tâm của vị ấy hướng về sự thọ hưởng năm dục công đức không được tốt đẹp.

Quý vị nghe đoạn này, Thiện Trang để [màu] đỏ, đoạn này quan trọng nha! Tức là do tâm như vậy, thật ra chúng ta thấy đạo lý nhân quả, là việc nào tác thành xong thì đã thành nghiệp rồi, việc bố thí kia thành nghiệp rồi, cho nên ổng cũng hưởng được quả là giàu có, bảy lần sanh lên cõi Trời. Hết phước [ở cõi Trời], lại được bảy lần làm triệu phú ở dưới nhân gian. Như vậy là rất nhiều, rất giàu.

Nhưng nghiệp tiếp theo ổng gieo là hối hận. Ổng hối hận, nghĩ rằng bữa ăn đó lẽ ra nên để cho người làm công trong nhà ăn thì tốt hơn. Do tâm đó nên trổ quả tiếp theo. Điều này học cho kỹ nha! Trổ quả tiếp theo của ổng là ổng hướng tâm về những món ăn không tốt đẹp, về đồ mặc không tốt đẹp, về xe cộ không tốt đẹp, tóm lại là hướng về những hưởng thụ Ngũ dục (Tài, Sắc, Danh, Thực, Thùy). Tiền tài, sắc dục, danh, thực, thùy đều là những điều không tốt đẹp.

Ở đây giải thích cho quý vị tại sao ở trên đời này có những người giàu có mà sống khổ. Tức là [do] hai nghiệp khác nhau. Đức Phật nói nghiệp đen cho quả đen, nghiệp trắng cho quả trắng, nghiệp lẫn lộn đen trắng cho quả lẫn lộn đen trắng, nghiệp không đen không trắng cho quả không đen không trắng. Đó chính là bộ chúng ta đang học đây. Chúng ta học thì chúng ta phải phân tích về điều đó.

Ở đây là hai tâm khác nhau, hai nghiệp khác nhau trổ đồng thời. Vì tương ưng nhau [nên] trổ đồng thời. Phức tạp như vậy đó! Cho nên có nhiều người tại sao giàu có, xài cũng thoải mái, nhưng nhiều người giàu có mà lại không cho ai xài hết, thậm chí không xài cho mình. Ai có hiện tượng này cũng là do tâm.

Cho nên tâm hối tiếc thì nguy hiểm nha! Làm gì cũng đừng hối tiếc. Hôm nay hy vọng có đủ thời gian để học tới phần đó, thì chúng ta thấy rõ hơn. Thiện Trang sắp xếp làm sao để cho liền mạch. Quý vị thấy rõ ràng nha! Cho nên ai mà như vậy là biết, còn mình cũng đừng làm như thế.

Thưa Đại vương, vì người triệu phú gia chủ ấy đoạt mạng sống người con độc nhất của người anh, vì tài sản của người ấy. Do kết quả hành động của vị ấy, vị ấy bị nung nấu ở Địa ngục nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều trăm ngàn năm. Do kết quả dư hưởng còn lại, gia tài không con bảy lần phải nhập vào công khố của vua.

Đây là thêm một quả nữa. Đó là việc giành tài sản của người anh, cho nên giết đứa con của người anh. Kết quả hành động đó khiến cho ổng: Thứ nhất, giết người thì đọa Địa ngục trong nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm. Nhưng dư báo còn lại là [có] gia tài [nhưng] không có con, bảy lần phải nhập vào công khố của vua. Cho nên ba quả trổ đồng thời, quý vị thấy những nghiệp mình làm hồi xưa, mình tưởng là không có gì, nhưng tới trong đời này thì trổ nhiều nghiệp phức tạp quá. Có duyên thì trổ, gọi là nghiệp hộ kiếp, có nghiệp đầu thai (nghiệp tái sanh) v.v… nó duy trì nhiều nghiệp lắm. Học rõ thì chúng ta sẽ thấy nó phức tạp.

Cho nên ở trong đời tại sao có hai người không giống nhau là vậy. Quý vị thấy nghiệp nào cho quả đó đúng không ạ? Ở đây tuy trong hoàn cảnh kia, nhưng lại bị hoàn cảnh này. Nếu ổng chỉ giết người mà không có việc bố thí kia, thì chắc ổng nghèo rồi, đời nào ổng cũng không có người nối dõi. Đằng này không, ổng lại giàu, nhưng lại bị như vậy. Cho nên chúng ta thấy câu chuyện này rất hay.

Thưa Đại vương, đối với người triệu phú gia chủ này, các công đức cũ bị đoạn diệt và công đức mới chưa được chứa cất thêm. Và nay, thưa Đại vương, người triệu phú gia chủ đang bị nung nấu trong Địa ngục Mahāroruva. (Tức là ông này do xài hết phước rồi, nói chung là duyên hết, cho nên các công đức cũ đã đoạn diệt rồi, công đức mới chưa được cất chứa thêm, cho nên là trổ tiếp quả thôi. Quả giết người nên vô Địa ngục tiếp).

- Bạch Thế Tôn, như vậy người triệu phú gia chủ đã sanh vào Địa ngục Mahāroruva? (Địa ngục này bên kinh kia nói là Địa ngục hoa sen gì đó).

- Thưa Đại vương, như vậy người triệu phú gia chủ đã sanh vào Địa ngục Mahāroruva: (đức Phật nói bài kệ tổng kết)

Lúa, tài sản, vàng bạc,

Hay mọi vật sở hữu,

Nô tỳ và lao công,

Các mạng sống tùy thuộc,

Vị ấy phải ra đi,

Không đem theo được ai,

(Lẽ ra ở đây là “Không đem theo được gì” thì đúng hơn. Tài sản rồi tất cả mọi người đều không đem theo được gì. Cho nên sau này, người đời sau nói là khi chết thì chỉ có nghiệp theo mình).

Tất cả phải bỏ lại,

Khi ra đi một mình.

Chỉ có các hành động,

Về thân, miệng và ý,

Mới thật, thuộc vị ấy,

Mang theo khi ra đi,

Nghiệp ấy theo vị ấy,

Như bóng không rời hình.

Do vậy hãy làm lành,

Tích lũy cho đời sau,

Công đức cho đời sau,

Làm hậu cứ cho người.

((3.20) Không Con: Dutiyaṃ aputtaka - (SA 1233, SA 60) – Tương Ưng Kosala Kinh Tương Ưng Bộ).

Quý vị thấy ở đây là đức Phật đúc kết cho bài kệ. Nhớ! Tất cả không mang theo được gì, chỉ có nghiệp thôi, nghiệp thân khẩu ý tích lũy, [nên] hãy ráng làm lành. Đức Phật nói là nghiệp như bóng không rời hình. Những bài này chúng ta nghe hoài đúng không? Thật ra là xuất phát từ kinh Phật. Do vậy hãy làm lành, tích lũy cho đời sau, công đức cho đời sau, làm căn cứ hậu phương cho người. Đức Phật khuyên làm lành.

Đó là một câu chuyện. Nếu quý vị có thời gian thì quý vị coi lại bài kinh kế trước, bài kinh 3.19 cũng nói [về] chuyện này, đức Phật nói rõ hơn một chút về vấn đề này. Đức Phật nói là giống như người chân nhân đó, thì người ta biết cách, khi tài sản đến với họ thì họ biết cách làm lợi ích cho mình, cho người. Còn người không phải chân nhân, thì họ không biết cách dùng tài sản, cho nên để đó, một hồi rồi chả được gì hết.

Đức Phật mới nói ví như là có một giếng nước, hay một hồ nước rất thơm rất ngọt, nước rất trong, nhưng ở nơi vắng người thì không có tác dụng gì hết. Một hồi rồi nước cũng cạn khô, mùa nắng hay gì đó [thì] cạn khô mất. Còn nếu như cũng một hồ nước trong, một giếng nước trong, nước sạch đó mà ở nơi đông người, có người dùng thì nó mang lại lợi ích. Cũng vậy, nếu mình không biết dùng tài sản thì sẽ không có lợi ích. Không dùng cho mình, cũng chẳng dùng cho người. Đức Phật nói thêm đoạn đó đối với câu chuyện này.

Đoạn đó thì lại không nói câu chuyện nhân quả, mà chỉ nói vấn đề đó thôi. Kết hợp hai câu chuyện lại, chúng ta thấy câu chuyện này rất hay. Và trong Kinh A Hàm, quý vị cũng thấy có câu chuyện này đúng không ạ? Câu chuyện này Thiện Trang thấy trích trong Kinh A Hàm cũng được mà trích ở đây cũng được. Ở đây thì giảng bài nhân quả rõ hơn Kinh A Hàm, có bài kệ hay hơn. Chúng ta thấy rõ ràng rồi, bữa nay biết cách [cúng dường] rồi nha. Nhớ là làm gì đừng có hối hận, làm rồi thôi.

Đó là vấn đề thứ nhất. Vấn đề thứ hai là:

Khi Sợ Hãi Thì Hãy Niệm Phật Hoặc Niệm Pháp Hoặc Niệm Tăng

(Trích từ Kinh Tương Ưng)

Thế Tôn trú ở Sàvatthi, Jetavana, tại vườn ông Anàthapindika (tức là ở thành Xá Vệ, vườn Kỳ Thọ Cấp Cô Độc).

Rồi Thế Tôn gọi các Tỷ kheo: " - Này các Tỷ kheo." " - Thưa vâng, bạch Thế Tôn". Các Tỷ kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.

Thế Tôn nói như sau:

- Thuở xưa, này các Tỷ kheo, một cuộc chiến dữ dội khởi lên giữa chư Thiên và các Asùra (tức là cuộc chiến giữa chư Thiên và A tu la).

Rồi này các Tỷ kheo, Thiên chủ Sakka gọi chư Thiên ở Tam Thập Tam thiên:

" -- Này thân hữu, khi các ông lâm chiến, nếu sợ hãi, hoảng hốt hay lông tóc dựng ngược có khởi lên; lúc ấy, các ông hãy nhìn nơi đầu ngọn cờ của ta. Khi các ông nhìn lên đầu ngọn cờ của ta, thời sợ hãi, hoảng hốt hay lông tóc dựng ngược sẽ tiêu diệt.

Đây là nói về vấn đề trong Tam giới. Quý vị biết là thật ra lên cõi Trời, tới trời Đao Lợi cũng không ăn thua. Trời Tứ Thiên Vương, trời Đao Lợi vẫn bị các A tu la kéo quân lên đánh là chuyện bình thường. Đây cũng là một trận đánh giữa chư Thiên và A tu la. Lúc đó Thiên chủ Sakka tức là Thiên chủ trời Đao Lợi, người nhân gian gọi là Ngọc Hoàng Đại Đế, mới nhắc nhở chư Thiên trời Tam Thập Tam (tức là trời Đao Lợi), là khi lâm trận, ra chiến đấu với A tu la mà bị sợ hãi, lông tóc dựng ngược lên, thì lúc đó nhìn vào nơi đầu ngọn cờ của Đế Thích, thì tự nhiên sự sợ hãi hoảng hốt đó sẽ hết. Chúng ta nghe tiếp.

Nếu các ông không ngó lên đầu ngọn cờ của ta, thời hãy ngó lên đầu ngọn cờ của Thiên vương Pajàpati. Khi các ông ngó lên đầu ngọn cờ của Thiên vương Pajàpati, thời sợ hãi, hoảng hốt hay lông tóc dựng ngược có khởi lên, cũng sẽ tiêu diệt. (Ở đây là dùng ngọn cờ của trời Tứ Thiên Vương).

Nếu các ông không ngó lên đầu ngọn cờ của Thiên vương Pajàpati, hãy ngó lên đầu ngọn cờ của Thiên vương Varuna. (Tứ Thiên vương, bốn ông Thiên vương này dịch theo tiếng Pali nghe lạ vậy đó. Tỳ Sa Môn Thiên vương, Đông Phương Trì Quốc Thiên vương… mấy tên đó thật ra là do dịch tiếng này tiếng kia thôi. Nhiều người quen, người ta thích tiếng Anh thì đọc theo bên này thấy quen hơn. Nhưng mình thì quen bên kia cho nên đọc là Tỳ Sa Môn Thiên vương, Đông Phương Trì Quốc Thiên vương... đọc như vậy thì nghe quen hơn). Khi các ông ngó lên đầu ngọn cờ của Thiên vương Varuna, thời sợ hãi, hoảng hốt hay lông tóc dựng ngược có khởi lên cũng sẽ tiêu diệt.

Nếu các ông không ngó lên đầu ngọn cờ của Thiên vương Varuna, hãy ngó lên đầu ngọn cờ của Thiên vương Isàna. Khi các ông ngó lên đầu ngọn cờ của Thiên vương Isàna, thời sợ hãi, hoảng hốt hay lông tóc dựng ngược có khởi lên, cũng sẽ tiêu diệt".

Cũng tương tự như vậy! Tóm lại là những ông Thiên vương với vua trời Đế Thích đều có ngọn cờ. Cứ nhìn lên ngọn cờ đó thì đỡ sợ hãi, khỏi lông tóc dựng ngược. Điều đó [thì] chúng ta cũng không biết, đức Phật không giải thích tại sao. Nhưng chúng ta biết nguyên tắc, để ra chiến trận, quý vị thấy hồi xưa thường đánh trống để người ta hăng say, người ta không sợ hãi, để lao lên chiến đấu. Ở đây chư Thiên chiến đấu cũng vậy. Cho nên lên trời Đao Lợi không có an toàn. Quý vị biết bên Nam truyền, người ta thường nguyện sanh lên trời Đâu Suất hơn. Bởi vì trời Đâu Suất có Bồ tát Bổ xứ, lên đó thì còn được nghe pháp.

Thật ra lên trời Đao Lợi cũng nghe pháp được, nhưng trời Đao Lợi dễ bị chiến tranh, lâu lâu bị chiến tranh, có nạn này. Cho nên không có an toàn lắm. Quý vị coi trong kinh Phật, chiến tranh giữa A tu la và vua trời Đao Lợi, chư Thiên là nhiều lắm, cứ chiến tranh hoài, cho nên là bình thường. Đấy là Tam giới không an. Chúng ta chỉ có ra khỏi sanh tử là tốt nhất thôi.

Này các Tỷ kheo, khi họ nhìn lên đầu ngọn cờ của Thiên chủ Sakka, hay khi họ nhìn lên đầu ngọn cờ của Thiên vương Pajàpati, hay khi họ nhìn lên đầu ngọn cờ của Thiên vương Varuna, hay khi họ nhìn lên đầu ngọn cờ của Thiên vương Isàna, thời sợ hãi, hoảng hốt hay lông tóc dựng ngược được khởi lên, có thể sẽ biến diệt và sẽ không biến diệt.

Ở đây đức Phật nói là có thể biến diệt và sẽ không biến diệt, tức là tác dụng này không đủ. Mặc dù Thiên chủ Sakka là vua trời Đế Thích nói như vậy, nhưng thực tế là có khi nhìn lên cũng không có tác dụng. Đó là pháp thế gian. Đức Phật đưa ra như vậy, để đức Phật nói đến vấn đề ở đây.

Vì cớ sao? Này các Tỷ kheo, vì Thiên chủ Sakka chưa đoạn diệt tham, chưa đoạn diệt sân, chưa đoạn diệt si, còn nhát gan, hoảng hốt, hoảng sợ, hoảng chạy.

Tại vì sao có lúc vẫn không có tác dụng? Bởi vì vua trời Đế Thích chưa đoạn diệt được tham, chưa đoạn diệt được sân, chưa đoạn diệt được si. Ổng còn nhát gan, còn hoảng hốt, còn hoảng sợ và có khi ổng bỏ chạy. Quý vị thấy có câu chuyện trong Kinh Nikaya, Kinh A Hàm, Kinh Tương Ưng Chư Thiên. Chúng ta thấy có một lần vua trời Đao Lợi bị đánh, ổng hoảng quá nên chạy. Lúc đó người kéo xe đánh xe chạy đi. Vua trời Đế Thích lúc đó bay qua ngọn cây, thì thấy ở trên đó có mấy tổ chim Sí Điểu (chim cánh vàng), nếu mà chạy qua thì sợ sát [quá] sẽ làm hại mấy con chim đó, cho nên vua trời Đế Thích bảo dừng xe lại, không chạy qua. Người đánh xe nói với vua trời Đế Thích là nếu không chạy qua thì A tu la đuổi theo kịp. Ngài nói: “Không! Cứ quay lại đi, không thể để chết con chim được”. Vì tổ chim đó cho nên quay lại.

[Khi] quay xe lại thì tự nhiên phước lực từ bi đó khiến cho A tu la sợ, họ nghĩ rằng vua trời Đế Thích chắc là có chiêu gì đây nên sợ, bỏ chạy tán loạn, không dám đánh nữa. Và nhờ vậy nên [vua trời Đế Thích] thắng cuộc, vì lòng từ đó [mà] thắng cuộc.

Còn ở đây do vua trời Đế Thích vẫn chưa đoạn diệt được tham sân si, còn nhát gan, hoảng hốt bỏ chạy. Cho nên quý vị thấy bình thường. Lên chư Thiên cũng vậy, ngay cả vua trời Đế Thích, theo trong kinh thì ổng chứng Sơ quả Tu đà hoàn, vẫn chưa ăn thua, vẫn còn hoảng hốt, hoảng sợ. Chỉ có giữ giới tốt, hiền thiện thôi, chứ chưa phải chứng Sơ thiền, [chứng] Sơ thiền thì mới hết sợ. Vua trời Đế Thích mới ở tầng trời Dục giới thôi.

Chúng ta tiếp tục:

Và này các Tỷ kheo, Ta nói như sau: Này các Tỷ kheo, khi các ông đi vào rừng, đi đến gốc cây hay đi đến nhà trống, nếu run sợ, hoảng hốt, hay lông tóc dựng ngược có khởi lên, trong khi ấy hãy niệm nhớ đến Ta (Quan trọng nha! Như vậy ở đây đức Phật dạy chúng ta: Nếu khi nào đi đâu, đi vào rừng, đi đến gốc cây hay đi đến nhà trống, hoặc là lúc nào run sợ, hoảng hốt, dựng tóc gáy lên, nổi da gà thì bấy giờ hãy nhớ niệm đến Ta. Nhưng niệm như thế nào? Quan trọng là niệm [thế nào?] Chúng ta cứ A Di Đà Phật không [thôi], hoặc Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Còn ở đây đức Phật dạy như thế nào): "Ngài là Thế Tôn, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhơn Sư, Phật, Thế Tôn".

Này các Tỷ kheo, khi các ông niệm nhớ đến Ta, thời sợ hãi, hoảng hốt hay lông tóc dựng ngược có khởi lên, sẽ được tiêu diệt.

Đó! Tức là đức Phật dạy chúng ta, quý vị thấy không? Trong kinh đức Phật dạy là niệm 10 danh hiệu của Như Lai. Thật ra nhớ đến danh hiệu Thế Tôn là thế nào, Ứng Cúng là thế nào, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhơn Sư, Phật, Thế Tôn [là] thế nào. Nếu chúng ta nhớ như vậy là chúng ta hết sự sợ hãi. Nhớ nha! Đây là bí quyết. Đức Phật chỉ cho nữa.

Nếu các ông không niệm nhớ đến Ta, hãy niệm nhớ đến Pháp (niệm nhớ đến Pháp cũng được nha, không [niệm] Phật thì niệm Pháp. Niệm Pháp thế nào? Đức Phật dạy): "Đây là Pháp do Thế Tôn khéo thuyết, thiết thực hiện tại, có quả tức thời, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng, do người trí tự mình giác hiểu".

Này các Tỷ kheo, khi các ông niệm nhớ đến Pháp, thời sợ hãi, hoảng hốt hay lông tóc dựng ngược có khởi lên sẽ tiêu diệt.

Ở đây, quý vị thấy niệm Pháp, xưa nay chúng ta niệm Pháp, nhưng chúng ta không nghe trong kinh nên chúng ta không biết. Niệm Pháp là phải nhớ giùm ý nghĩa của Pháp. Đây là Pháp do Thế Tôn khéo thuyết, thiết thực ở hiện tại. Tức là pháp đó thực hành có ngay lợi ích thiết thực trong đời này, chứ chưa gì hết, mình toàn nhắm tới đời sau không [thôi], thì pháp đó không đúng. Pháp phải thiết thực ở hiện tại. Rồi có quả tức thời, chứ không phải pháp tu hoài mà không có kết quả gì hết. Đó là không phải! Đến để mà thấy tức là mình phải thực hành để kiểm nghiệm, chứ không phải nghe. Có khả năng hướng thượng tức là giúp mình, đưa mình đi lên. Và do người trí tự mình giác hiểu tức là người trí, chứ không phải bình thường. Không phải như bây giờ mình tuyên truyền rằng: ‘Người ngu mới dễ tu’. Không phải! Phải là người trí, tự mình giác hiểu. Đó là [sự] khác giữa chư Tổ với Phật.

Đó là niệm Pháp. Ở trên là niệm Phật, còn đoạn này là niệm Pháp, chúng ta ôn lại luôn.

Nếu các ông không niệm nhớ đến Pháp, hãy niệm nhớ đến chúng Tăng (tức là không niệm Phật thì niệm Pháp, không niệm Pháp thì niệm Tăng. Niệm Tăng thế nào?): "Chúng Tăng đệ tử Thế Tôn là bậc Thiện hạnh; chúng Tăng đệ tử Thế Tôn là bậc Trực hạnh; chúng Tăng đệ tử Thế Tôn là bậc Chánh hạnh; chúng Tăng đệ tử Thế Tôn là bậc Như pháp hạnh, tức là bốn đôi, tám chúng. Chúng Tăng đệ tử này của Thế Tôn đáng được cúng dường, đáng được hiến dâng, đáng được bố thí, đáng được chắp tay, là vô thượng phước điền ở trên đời".

Này các Tỷ kheo, khi các ông niệm nhớ đến chúng Tăng, thời sợ hãi, hoảng hốt, hay lông tóc dựng ngược có khởi lên sẽ tiêu diệt.

Ở đây Thiện Trang ôn lại. Quý vị nhớ nha! Chúng Tăng Đệ tử Thế Tôn là bậc Thiện hạnh (là khéo thực hành), rồi Trực hạnh (là những người ngay thẳng), là bậc Chánh hạnh (là hạnh chân chánh), là bậc Như pháp hạnh (tức là phải thực hành đúng pháp của đức Thế Tôn), là bốn đôi, tám bậc hay là tám chúng. [Địa vị] này phải xếp từ đâu quý vị nhớ chưa? Tăng không phải là phàm phu Tăng. Tăng phải là từ Tu đà hoàn hướng, Tu đà hoàn, Tư đà hàm hướng, Tư đà hoàn, A na hàm hướng, A na hàm, A la hán hướng, A la hán. Đó mới là chúng Tăng. Chứ không phải đắp y lên thì gọi là Tăng, Tăng này chưa tính, Tăng đó là phàm phu Tăng. Còn đây là chúng Tăng của đức Phật, và niệm như vậy đó.

Cho nên chúng Tăng này đáng được cúng dường, đáng được hiến dâng, đáng được bố thí, đáng được chắp tay và vô thượng phước điền ở trên đời. Chúng ta biết cúng dường những bậc này thì phước lớn lắm. Phải Tu đà hoàn hướng trở đi (Tùy tín hành, Tùy pháp hành đó).

Này các Tỷ kheo, khi các ông niệm nhớ đến chúng Tăng, thời sợ hãi, hoảng hốt, hay lông tóc dựng ngược có khởi lên sẽ tiêu diệt.

Như vậy bữa nay chúng ta biết thế nào là niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng chưa? Nguyên văn trong kinh. Và quý vị thấy nội dung này hoàn toàn khớp với pháp niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng mà chúng ta học ở phần Luận Thanh Tịnh Đạo đúng không ạ? Cho nên trong kinh [có] hết đó. Bên Nam truyền hay lắm, hãy học từ trong kinh. Còn bên Bắc truyền thì có nhiều hiện tượng tự mình dẫn ra, đưa ra nhiều điều không chính xác. Cho nên là quý vị thấy rất hay. Bây giờ đức Phật giải thích.

Vì sao? Này các Tỷ kheo, Như Lai, bậc Ứng Cúng, Chánh Biến Tri đã ly tham, ly sân, ly si, không nhát gan, không hoảng hốt, không hoảng sợ, không hoảng chạy.

Thế Tôn nói như vậy, Thiện Thệ nói vậy xong, bậc Đạo Sư nói tiếp: (Tức là tại vì sao nỗi sợ này được tiêu diệt? Bởi vì thật ra nhờ đức Phật. Ngài đã rời được tham, sân, si rồi, Ngài không còn nhát gan, không hoảng hốt, không hoảng sợ, không hoảng chạy, cho nên nhờ vậy mới thành tựu. Nên mình niệm những điều đó tự nhiên mình nương nhờ công đức đó, thì mình cũng được không còn sợ hãi. Từ nay trở đi, lúc nào quý vị sợ hãi, đi đâu hoặc là ở đâu sợ hãi, cứ nhớ niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng thì không còn sợ hãi. Khi sợ hãi thì hãy niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng. Và cách niệm là như vậy đó. Bây giờ là bài kệ của đức Thế Tôn để tổng kết)

Này các vị Tỷ kheo,

Trong rừng hay gốc cây,

Hay tại căn nhà trống,

Hãy niệm bậc Chánh Giác.

Các ông có sợ hãi,

Sợ hãi sẽ tiêu diệt.

Nếu không tư niệm Phật,

Tối thượng chủ ở đời,

Và cũng là Ngưu vương,

Trong thế giới loài Người,

Vậy hãy tư niệm Pháp,

Hướng thượng, khéo tuyên thuyết.

Nếu không tư niệm Pháp,

Hướng thượng, khéo tuyên thuyết,

Vậy hãy tư niệm Tăng,

Là phước điền vô thượng.

Vậy này các Tỷ kheo,

Như vậy tư niệm Phật,

Tư niệm Pháp và Tăng,

Sợ hãi hay hoảng hốt,

Hay lông tóc dựng ngược,

Không bao giờ khởi lên.

(III. Dhajaggam: Đầu Lá Cờ (S.i, 218) – Tương Ưng Sakka – Thiên Có Kệ - Kinh Tương Ưng Bộ).

Hôm nay chúng ta biết thêm rồi đúng không? Bây giờ toàn là pháp hành thực tế, lúc nào sợ quá thì nhớ niệm lên nha.

Hôm nay chúng ta giới thiệu thêm phần nữa. Đó là:

Tu Ngũ Quyền (Tín, Tấn, Niệm, Định, Tuệ) Thì Giải Thoát (2)

Phần này là phần số 2, hôm trước chúng ta giới thiệu phần 1 rồi. Bài kinh rất ngắn như sau:

- Này các Tỷ kheo, có năm căn này. Thế nào là năm? Tín căn... Tuệ căn. (Tín, Tấn, Niệm, Định, Tuệ. Lặp lại nhiều quá nên người ta đánh dấu…) Những pháp này, này các Tỷ kheo, là năm căn.

Với sự toàn diện, này các Tỷ kheo, với sự viên mãn năm căn này, là bậc A la hán. (Nếu mình tu được Tín, Tấn, Niệm, Định, Tuệ này mà đầy đủ, viên mãn thì được thành bậc A la hán. Tín là niềm tin, Tấn là tinh tấn, Niệm, [Định, Tuệ] là Ngũ căn (Năm căn), Ngũ lực đó). Yếu nhẹ hơn là vị đang thực hành để chứng ngộ quả A la hán (A la hán hướng). (Nếu mình tu không được trọn vẹn điều đó thì xuống một chút thành A la hán hướng. Trong bốn đôi tám bậc, chúng ta thấy đây hai bậc rồi). Yếu nhẹ hơn là bậc Bất lai (tức là bậc Tam quả A na hàm). Yếu nhẹ hơn là vị đang thực hành để chứng ngộ quả Bất lai (A na hàm hướng) (bốn hạng rồi). Yếu nhẹ hơn là bậc Nhất lai (tức là Tư đà hàm, là Nhị quả). Yếu nhẹ hơn là vị đang thực hành để chứng ngộ quả Nhất lai (Nhất lai hướng) (hay là Nhị quả hướng, Tư đà hàm hướng). Yếu nhẹ hơn là bậc Dự lưu (bậc Tu đà hoàn). Yếu nhẹ hơn là vị đang thực hành để chứng ngộ quả Dự lưu (Dự lưu hướng) (Dự lưu hướng chính là Tùy tín hành và Tùy pháp hành. Đó là bốn đôi tám hạng).

Đối với ai, này các Tỷ kheo, năm căn này toàn bộ và toàn diện không có, thời Ta nói rằng người ấy là người đứng phía ngoài, là thuộc thành phần phàm phu.

Đối với Tín, Tấn, Niệm, Định, Tuệ, người mà không có chút nào hết, toàn bộ và toàn diện không có, thì đó là đứng ngoài giáo pháp của Phật và thuộc phần phàm phu. Vậy chúng ta có một chút nào đó là cũng mừng rồi đúng không ạ? Nhưng có một chút chưa được, phải ráng thực hành để được ít nhất là Tùy tín hành, Tùy pháp hành.

(Kinh (48.18) Thực Hành: Paṭipanna (SA 652, SN 48.14) - Tương Ưng Bộ Kinh – Thiên Đại Phẩm).

Chúng ta thấy Tín, Tấn, Niệm, Định, Tuệ này cực kỳ quan trọng. Thật ra là mình đang ôn lại Ngũ căn, Ngũ lực. Cho nên là ôn hết rồi. Đó là Thiện Trang đã giới thiệu cho quý vị mấy nền tảng đơn giản. Và thêm một pháp tu nữa, hy vọng quý vị nghe được, toàn là bài ngắn thôi.

Một Pháp Tu Thiền Quán Để Đoạn Tận Khổ Đau

Vậy này Bāhiya, ông cần phải học tập như sau (bài này là Bát Nhã): "Trong cái thấy, sẽ chỉ là cái thấy. Trong cái nghe, sẽ chỉ là cái nghe. Trong cái thọ tưởng, sẽ chỉ là cái thọ tưởng. Trong cái thức tri, sẽ chỉ là các thức tri". Như vậy, này Bāhiya, ông cần phải học tập. Vì rằng, này Bāhiya, nếu với ông, trong cái thấy, sẽ chỉ là cái thấy; trong cái nghe, sẽ chỉ là cái nghe; trong cái thọ tưởng, sẽ chỉ là cái thọ tưởng; trong cái thức tri, sẽ chỉ là cái thức tri. Do vậy, này Bāhiya, ông không là chỗ ấy. Vì rằng, này Bāhiya, ông không là đời này, không là đời sau, không là đời chặng giữa. Như vậy là đoạn tận khổ đau.

(Trích Kinh Phật Tự Thuyết – Kinh Tiểu Bộ thuộc Tạng Nikaya).

Có pháp này đoạn tận khổ đau, tức là chứng quả giải thoát A la hán. Quý vị làm sao làm được mấy dòng đỏ này thôi: ‘Trong cái thấy, sẽ chỉ là cái thấy. Trong cái nghe, sẽ chỉ là cái nghe. Trong cái thọ tưởng (tức là Thọ, Tưởng, Hành, Thức. Ở đây do ngài Minh Châu không đánh dấu phẩy, nhưng chúng ta hiểu thọ, tưởng là hai điều riêng), sẽ chỉ là cái thọ tưởng. Trong cái thức tri (là cái biết), sẽ chỉ là các thức tri’. Làm được như vậy thôi. Mình không là chỗ ấy, và mình không là đời này, không là đời sau, không là đời chặng giữa. Quán được như vậy là đoạn tận khổ đau, tức là chứng được A la hán. Ngài Bāhiya theo bên Bắc truyền dịch là Bạc Câu La.

Quý vị thấy đây là pháp tu, nói thì dễ nhưng tu thì hơi khó, và điều này chính là Bát nhã: “Sắc tức thị Không, Không tức thị Sắc. Thọ, Tưởng, Hành, Thức diệc phục như thị”. Đoạn này chính là cách nói khác của Kinh Bát Nhã. Làm sao trong cái thấy chỉ là thấy thôi, thấy đúng như thật. Ví dụ như mình thấy cái đèn này thì chỉ là cái đèn thôi, chứ mình không nghĩ là màu này tôi thích, màu này tôi không thích, màu này tôi ghét. Cái thấy đầu tiên là thấy [thì] đúng rồi, nhưng sau đó mình có sự phân biệt, có sự chấp trước, đem những kiến thức này kia vô, thì cái thấy không phải chỉ là thấy. Tương tự, cái nghe cũng vậy. Thọ là cảm nhận, giống như cảm nhận nóng thì mình biết nóng, lạnh thì đang lạnh, mình biết nóng lạnh. Nhưng mình đừng có khởi tưởng lên là ghét quá, ghét nóng, ghét lạnh v.v… đó chính là luân hồi.

Nếu người muốn chấm dứt luân hồi, là A la hán thì không có Tâm sở Tư để khiến cho mình tạo nghiệp luân hồi. Vì còn có yêu ghét, có sân, tham thì còn luân hồi, hoặc là có vô minh thì còn luân hồi. Thật sự nói thì đơn giản, pháp tu này cũng là pháp tu Tứ niệm xứ, nhưng cực kỳ khó. Làm sao đối với Sắc, Thọ, Tưởng, Thức, hay Sáu căn căn tiếp xúc với Sáu trần, thì chỉ là thấy như thấy, nghe như nghe, biết như biết, Thọ, Tưởng, Thức, tất cả những gì cũng vậy, thì thành công. Và như vậy thì người đó sẽ thành tựu được. Nhưng khó lắm! Đó là pháp tu cao.

Bài này, quý vị thấy ngay trong Kinh Nikaya cũng có những pháp tu rất cao, là Bát nhã đó, Bát nhã Tánh không đó. Ai nói trong Kinh này không có Bát nhã, đây chính là Bát nhã. Và bài kinh này nếu diễn ra thì chính là Bát Nhã Tâm Kinh (Kinh Đại Bát Nhã). Cho nên ý thì vẫn vậy thôi, nhưng rất khó tu. Chúng ta không tu được thì thôi, không sao, chúng ta cứ tu từ từ nhẹ nhẹ. [Còn] ai tu được, hiểu được đoạn này thì cực kỳ hay.

Cho nên nhiều người cứ tưởng Kinh A Hàm, Kinh Nikaya là kinh Tiểu thừa, kinh thấp. Xin lỗi quý vị! Có nhiều bài kinh cao không thua gì những kinh kia, nên nhớ như vậy! Đó là do người đời sau không hiểu, họ không đọc rồi họ cho là như vậy thôi.

Hôm nay Thiện Trang xin phép chia sẻ về phần Tâm sở và Tâm. Thiện Trang ôn lại một chút, nhắc lại 52 món Tâm sở thôi.

Chúng ta có 13 Tâm sở Tợ tha, trong đó có 7 Tâm sở Tợ tha Biến hành: Xúc, Thọ, Tưởng, Tư, Nhất hành, Mạng quyền, Tác ý. Quý vị chỉ cần hiểu thôi là được rồi. [Tâm sở Tợ tha] Biệt cảnh gồm: Tầm, Tứ, Thắng giải, Cần, Hỷ, Dục.

14 Tâm sở Bất thiện: [Tâm sở] Bất thiện Biến hành thì mình nhắm vô đây: Si, Vô tàm, Vô úy, Phóng dật. Có nhiều người vẫn không hiểu chữ Phóng dật. Thế nào là Phóng dật? Phóng dật là tùy tiện. Ví dụ như bình thường mình ngồi xếp bằng, ngồi cho vui vậy, nhưng một hồi mình thả chân mình, ngồi thoải mái, thấy vui rồi nhịp nhịp, đó là Phóng dật. Đó là đối với cơ thể mình. Còn đối với tâm, phóng dật là tâm mình cứ chạy lung tung theo bên ngoài, mình không làm chủ được, đó là Phóng dật. Quý vị hiểu chữ Phóng dật là vậy.

Trong 14 Tâm sở Bất thiện thì có 4 Tâm sở Bất thiện Biến hành này, và 10 Tâm sở Bất thiện Biệt cảnh [chia ra làm 3] nhóm: [Nhóm] Tham phần là: Tham, Tà kiến, Ngã Mạn; [Nhóm] Sân phần là: Sân, Tật, Lận, Hối. Hôn trầm, Thụy miên, Hoài nghi thuộc về nhóm Trì trệ và Do dự. Chúng ta học hết rồi, Thiện Trang chỉ tổng kết lại, làm thành bảng cho gọn thôi.

Còn 25 Tâm sở Tịnh Hảo, thì Biến hành có 19 Tâm sở: Tín, Niệm, Tàm, Úy, Vô tham, Vô sân, Trung hòa, Tĩnh thân, Tĩnh tâm, Khinh thân, Khinh tâm, Nhu thân, Nhu tâm, Thích thân, Thích tâm, Thuần thân, Thuần tâm, Chánh thân, Chánh tâm. Tâm sở Tịnh hảo mà có [đầy đủ] 19 Tâm sở này thì mới là tịnh hảo được, là tâm tốt đó. Rồi Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mạng là thuộc về Giới phần. Tùy hỷ, Bi thuộc về Vô lượng phần. Trí tuệ thuộc về Tuệ quyền.

Hôm nay chúng ta học về phần Tâm, là bắt đầu kết hợp những điều đó để tạo ra những tâm như thế nào. Phần Tâm này cũng quan trọng lắm, chúng ta học thì chúng ta mới hiểu được tại sao mình có mặt ở đây, tại sao mình có mặt ở thế giới này? Là do những điều này. Và đời sao chúng ta đi về đâu? Mình học kỹ về Tâm, về Tâm sở, Lộ trình tâm, v.v… thì có thể hình dung được con đường mình đang đi, và chúng ta cũng hình dung được con đường xưa ta đi.

Tóm lại là mình sẽ rõ ràng hơn về nhân quả, chứ không phải mê mê mờ mờ, mình tu mà không biết mình đi về đâu hết, tu mà không biết mình như thế nào hết, và mình tu mà không biết tu làm sao. Là do không nắm được tâm. Bởi vì “ý dẫn đầu các pháp”, dù kinh Đại thừa hay Tiểu thừa đều cũng nói về tâm, tâm là quan trọng nhất. Học Phật pháp mà không học về Tâm thì thật là thiếu sót quá lớn.

Chúng ta đã học phần căn bản là Tâm sở, 52 Tâm sở đã học hết rồi. Bây giờ vào phần tiếp theo là phần Tâm.

Ở đây có 121 tâm được phân chia theo các cách. Thấy nhiều vậy nhưng thực tế thì có trùng lặp trong đó.

Cách 1: Chia theo cõi

1. Tâm dục giới: là những tâm chuyên môn biết cảnh dục và hay nương người Dục giới. Ví dụ như chúng ta ở Dục giới, tâm chúng ta tất nhiên là nương vào người Dục giới. Dục giới là cõi Dục, thì còn có năm dục: Tài, Sắc, Danh, Thực, Thùy, gọi là Ngũ dục hay gọi là dục. Dục là còn có ham muốn nhiều thứ, như ăn uống, còn có xúc chạm v.v… Chứ lên cõi Sắc giới thì người ta không ăn, họ lấy Thiền định làm thức ăn. Những người Dục giới thì có Tâm dục giới, đó là nói về Tâm quả. Còn Tâm nhân là biết cảnh Dục giới. Ví dụ mình thấy đồ ăn thì mình thích đồ ăn, mình ngửi thấy mùi thơm thì mình thích mùi thơm, đó là Dục giới rồi. Tâm mà biết cảnh Dục giới thì gọi là Tâm dục giới, định nghĩa đơn giản là như vậy. Ở đây là những tâm chuyên môn biết cảnh Dục giới và nương vào người Dục giới.

Dục giới gồm có 11 cõi: Quý vị có thể kể ra được không? 11 cõi Dục giới là gì? Đầu tiên là Địa ngục, có nhiều Địa ngục lắm. Thứ hai là Súc sanh, thứ ba là Ngạ quỷ, thứ bốn là A tu la, có thể kể như vậy, thứ năm là cõi Người, và sáu tầng trời Dục giới nữa, là thành ra 11.

Sáu tầng trời Dục giới: là trời Tứ Thiên Vương, trời Đao Lợi, trời Tu Diệm Ma, trời Đâu Suất, trời Hóa Lạc và trời Tha Hóa Tự Tại. Cho nên tổng cộng là 11 cõi. Tức là sáu tầng trời Dục giới; rồi cõi Người là bảy; rồi Địa ngục, Ngạ quỷ, Súc sanh và A tu la nữa là đủ 11 cõi. Đó là giới thiệu sơ, rồi từ từ chúng ta giới thiệu kỹ hơn.

2. Tâm sắc giới: chia theo cõi thì cõi thứ hai là Tâm sắc giới gồm có 16 cõi, thì từ từ chúng ta đếm sau. Ở đây định nghĩa: là những tâm chỉ biết cảnh đề mục còn hình thức và thường nương người Sắc giới.

Phải nương vào người Sắc giới là đương nhiên rồi, và tâm chỉ biết cảnh đề mục còn hình thức. Ví dụ như chúng ta tu đề mục Thiền là phải dựa vào màu xanh, vàng, đỏ, trắng, là đề mục Biến xứ, hay dùng 40 đề mục tu Thiền chỉ. Mình dùng những đề mục, phải tính đề mục nào đạt được từ Sơ thiền trở lên như Từ, Bi, Hỉ, Xả. Mình phải dựa vào cảnh của đề mục đó, như mình dựa vào màu của đèn để mình tu, và mình dựa vào nước để mình tu v.v… Tâm phải chuyên biết cảnh đó để vô định, đó là Tâm sắc giới.

Chia theo cõi thì người sanh về đó là Tâm sắc giới rồi, nhưng có khi chúng ta ở đây cũng tạo ra những tâm, cho nên mới gọi là Tâm nhân và Tâm quả. Từ từ chúng ta nói về Tâm nhân và Tâm quả sau. Có Tâm nhân, Tâm quả, Tâm tái tục (tâm đi đầu thai) để tiếp tục đi đâu. Khi mình thực hành, ví dụ như mình thực hành pháp Thiền định, mình tu Thiền chỉ, mình đắc Sơ thiền thì lúc đó tâm mình chắc là Tâm sắc giới, vì biết cảnh Sắc giới mà. Từ Sơ thiền đến Tứ thiền là thuộc cảnh Sắc giới. Và khi đó cũng tạo ra Tâm đầu thai để sanh về trời Sắc giới. Như đắc Sơ thiền là tạo Tâm đầu thai sanh về trời Sơ thiền, nếu sau này đủ duyên [thì sanh] về đó. Đó là lý do chúng ta phải học để chúng ta hiểu.

Giống như Tâm dục giới ở trên này cũng vậy, nếu mình tạo tâm Địa ngục thì mai mốt bị đọa vô Địa ngục. Tạo tâm gì là do hành động của mình tạo ra mỗi sát na tâm, thì đoạn sau chúng ta sẽ nói rõ hơn, bây giờ chỉ giới thiệu thôi.

16 cõi của Sắc giới gồm những cõi nào? Chúng ta kể thử coi, Sơ thiền có 3: Trời Phạm Chúng, trời Phạm Phụ và trời Đại Phạm. Nhị thiền cũng có 3: Trời Thiểu Quang, trời Vô Lượng Quang, trời Quang Âm. Tổng là 6 rồi. Tam thiền có 3: Trời Thiểu Tịnh, trời Biến Tịnh, trời Vô Lượng Tịnh. Tổng là 9 rồi. Tứ thiền, bây giờ kể ra 7 cõi nữa là đủ. Thông thường người ta kể ra 9 cõi, nhưng ở đây Tứ thiền kể ra có 7, tại vì sao? Vì ba tầng trời: Trời Phước Sanh, trời Phước Ái, trời Quảng Quả có thể gộp lại làm một. Thực tế không phải ba tầng trời đâu mà chỉ là một tầng trời thôi, nhưng do tuổi thọ khác nhau, phước báo khác nhau nên chia làm ba, nên đôi khi nói là một thôi, có thể xếp lại làm một, [gọi] là trời Quảng Quả hay là trời Vô Vân. Ngũ Bất Hoàn Thiên là 5 tầng trời Bất Hoàn, với 1 trời Vô Tưởng và 1 trời Quảng Quả nữa là 7, (7+9=16). Cách chia là như vậy.

Năm tầng trời Bất Hoàn là: Trời Vô Phiền, trời Vô Nhiệt, trời Thiện Kiến, trời Thiện Hiện, trời Sắc Cứu Cánh (trong Kinh Địa Tạng nói là trời Ma Hê Thủ La. Thật ra Ma Hê Thủ La là vua của tầng trời Sắc Cứu Cánh, nhưng tại vì muốn nhấn mạnh ông vua đó cho nên tách ra thành Ma Hê Thủ La Thiên vương hay là Ma Hê Thủ La). Chúng ta biết qua 16 cõi, Thiện Trang giới thiệu sơ sơ [như vậy].

3. Tâm vô Sắc giới: là những tâm biết cảnh trong đời mà không còn hình thức, thường nương người Vô sắc giới. Ở đây là tâm biết cảnh trong đời mà không còn hình thức nữa, là tâm vi tế. Vì Vô sắc mà, Vô sắc là không có gì nữa. Gồm 4 cõi là: Không Vô Biên Xứ, Thức Vô Biên Xứ, Vô Sở Hữu Xứ và Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ. Tam giới là nói như vậy.

Còn tâm cuối cùng là Tâm siêu thế.

4. Tâm siêu thế: Siêu thế có người trực dịch: #siêu là siêu vượt; #thế là thế gian; là vượt khỏi thế gian. Nhưng thực tế định nghĩa là những tâm biết cảnh Niết Bàn. Tức là tâm nào biết cảnh Niết Bàn, quý vị biết không? Đó là chứng quả rồi, như Sơ quả Tu đà hoàn hay Sơ quả hướng, những tâm đó thì bắt đầu biết cảnh Niết Bàn, cho đến Tứ quả A la hán. Những tâm bắt đầu biết cảnh Niết Bàn rồi thì gọi là Tâm siêu thế. Thật ra những tâm đó cũng gọi là siêu thế, là vượt ra khỏi thế gian thì cũng đúng. Nhưng hiện tại người ta vẫn còn ở trong cõi Người, người ta vẫn còn ở trong cõi người, cõi Trời mà.

Tâm siêu thế này, Thiện Trang không để số lượng là bao nhiêu, hiện ở bao nhiêu cõi. Để quý vị đoán thử coi, tâm này có bao nhiêu cõi, có thể xuất hiện ở đâu. Tức là từ Sơ quả Tu đà hoàn đến Tứ quả A la hán, tính luôn cả Sơ quả hướng nữa. Mình tính bốn quả hay tám quả, tám địa vị đó, thì có thể có mặt ở bao nhiêu cõi, trong cả Tam giới?

Nếu nói theo cách tính này: 4 + 16 + 11 = 31. Bên Nam truyền họ hay dùng con số 31. Nếu chúng ta tách tầng trời đầu tiên của Tứ thiền, là trời Phước Sanh, trời Phước Ái, và trời Quảng Quả ra thì thành 33. Bây giờ 33 hay 31, 31 cõi này thì Tâm siêu thế có thể xuất hiện ở đâu? Tức là bây giờ một người chứng Tu đà hoàn có thể có mặt ở những điểm nào? Hay là từ Tu đà hoàn đến A la hán, có thể có mặt ở tất cả những đâu?

Rất đơn giản thôi! Quý vị trừ giùm 4 đường ác, 4 đường ác không có. Có khi nói đường thiện ở cõi Thiên, A tu la thiên cũng không tính, đó là đường thiện cõi Trời. Như vậy là trừ 4 đường ác: Địa ngục, Ngạ quỷ, Súc sanh, và A tu la (A tu la là A tu la ác), vậy là còn 27. Nhưng thực tế không phải! Còn một tầng Trời nữa cũng không có quả vị Thánh ở đó, là trời Vô Tưởng. Trời Vô Tưởng không có quả vị Thánh ở trên đó, nên chỉ có 26 thôi. Chúng ta biết được như vậy

Đó là nói sơ, còn bây giờ chúng ta vào học Tâm dục giới. Bữa nay học Tâm này hấp dẫn. Một là Tâm dục giới, sau chúng ta sẽ học Tâm sắc giới, Tâm vô Sắc giới, Tâm siêu thế.