Giảng Ký A Tỳ Đạt Ma Câu Xá Luận

ĐIỀU KIỆN HỖ TRỢ 5 QUYỀN

Đây cũng là năm quyền cực kỳ quan trọng, quý vị biết năm quyền không? Chúng ta học rồi, năm quyền là năm điều kiện cực kỳ quan trọng, gọi là quyền, là quyền hành, để giúp mình đắc đạo. Đắc đạo hay không, là do năm quyền này, đó là: (1) Tín quyền: tín là niềm tin; (2) Tấn quyền: tấn là sự tinh tấn; (3) Niệm quyền: niệm là ghi nhớ, là khả năng bắt cảnh, nhớ về quá khứ, nhớ về tương lai; (4) Định quyền: là phải có Thiền định; (5) Tuệ quyền: là phải có trí tuệ, là Thiền quán.

Bây giờ làm sao để có được năm quyền đó, thì xin giới thiệu với quý vị bài này.

1. Tín quyền:

Tránh xa người thiếu niềm tin, sống gần người nhiều niềm tin, tham cứu những Kinh điển kích thích niềm tin. Đây là ba điều kiện hỗ trợ Tín quyền.

Như vậy muốn có được Tín quyền, tức là muốn có niềm tin giúp đắc đạo, thì quý vị phải tránh xa giùm người thiếu niềm tin. Người nào thiếu niềm tin quá thì né đi. Rồi sống gần với người nhiều niềm tin. Thứ ba là tham cứu những kinh điển kích thích niềm tin. Điều này quan trọng, tất nhiên gần người niềm tin thì họ lây cho mình, ‘gần mực thì đen, gần đèn thì sáng’. Còn mình gần người thiếu niềm tin, suốt ngày họ nói ngược, thì mình nghe hoài, mình cũng mất niềm tin luôn. Rồi mình học kinh điển, tham cứu tức là nghiên cứu, học kinh điển một thời gian thì giải cho mình niềm tin.

Cho nên quý vị thấy, từ khi Thiện Trang ôm bộ A Hàm, Nikaya, rồi học Vi Diệu Pháp, học Luận Câu Xá, Đại Tỳ Bà Sa v.v… thì Thiện Trang thấy niềm tin của mình rất mạnh, không có gì thay đổi được, rõ ràng. Bởi vì sao? Những điều gì người ta nói, hồi xưa mình không biết, chứ bây giờ mình biết rồi, trong kinh có hay không v.v… Và Thiện Trang coi nhiều kinh rồi nên Thiện Trang biết. Cho nên từ đó mình có niềm tin xác chứng. Còn hồi xưa họ nói, có khi mâu thuẫn trước sau, thế này thế kia, thì tự nhiên mình không tin, lâu lâu mình sẽ có khởi nghi. Đấy là điều quan trọng. Cho nên thân cận thiện hữu là quan trọng.

Như vậy đó là để có Tín quyền.

2. Tấn quyền:

Tránh xa người lười biếng, sống gần người tinh tấn, thường suy xét về Tứ chánh cần. Đây là ba điều kiện hỗ trợ Tấn quyền.

Tấn quyền tức là quyền của sự tinh tấn, thì mình phải tránh xa người lười biếng. Ở gần người lười biếng, thì mình cũng lười biếng luôn. Sống gần người tinh tấn, thì tất nhiên mình sẽ tinh tấn hơn, gần đèn thì sáng mà. Rồi thường suy xét về Tứ chánh cần, Tứ chánh cần hỗ trợ cho Tấn quyền.

Tứ chánh cần, thì quý vị nhớ bốn điều thôi: hai điều ngăn ác và trừ ác, hai điều là tăng thiện và sinh thiện, nói đơn giản là vậy. Ngăn ác và trừ ác, là những điều ác nào mình đã làm thì bây giờ dừng lại, điều ác nào chưa làm thì đừng làm. Đó là ngăn ác và trừ ác. Rồi hai điều thiện đó là: điều thiện nào chưa làm thì hãy làm, đó là sinh thiện; điều thiện nào đã làm thì tiếp tục phát triển lên, đó là tăng thiện. Mình suy xét về Tứ chánh cần thì được điều này.

3. Niệm quyền:

Tránh xa người thất niệm, sống gần người Chánh niệm, thường suy xét về Bốn niệm xứ. Đây là ba điều kiện hỗ trợ Niệm Quyền.

Niệm quyền thì cũng tương tự, đầu tiên những người thất niệm; thất niệm là họ hay vọng tưởng lung tung, họ chẳng nhớ gì cả, học Phật pháp mơ mơ màng màng, rồi cứ vọng tưởng lung tung, đó là người thất niệm. Mà Thiện Trang thấy đúng, quý vị thấy, ai mà sống gần người thất niệm nhiều thì mình cũng bất an luôn, mình cũng cảm thấy sao đó.

Rồi gần người Chánh niệm, người Chánh niệm thì tất nhiên lúc nào họ cũng nhớ Phật, Pháp, Tăng, Tam bảo, và họ rất sáng suốt trong cuộc sống. Tại vì sao? [Vì] họ nhớ, bắt được cảnh, ví dụ như không bị quên chìa khóa. Còn mình, bỏ chìa khóa chỗ nào đó, là người thất niệm, một hồi để lạc mất. Để đồ gì cũng không biết, điện thoại cũng không biết để đâu rồi, quần áo cũng không biết để đâu, đó là người thất niệm.

Và muốn được điều này, thì hãy suy xét Bốn niệm xứ. Chúng ta đã học Tứ niệm xứ, rồi, là quán: Thân, Thọ, Tâm, Pháp. Đó là để có được Niệm quyền.

4. Định quyền:

Tránh xa người loạn động, sống gần người có Thiền định, thường suy xét tinh thần giải thoát của Thiền định. Đây là ba điều kiện hỗ trợ Định Quyền.

Như vậy đầu tiên vẫn là tránh xa người không có định. Không có định là người loạn động, họ dễ loạn lắm. Có người vừa thất niệm, vừa loạn. Loạn thì dễ, có chuyện gì chút là bị động tâm, rất dễ bị động tâm, đó là loạn, làm việc gì cũng kiểu [loạn] động. Còn người ta có Thiền định, thì người ta nhẹ nhàng, người ta làm [gì] cũng ít bị ảnh hưởng đến đại chúng.

Mình nên sống gần người Thiền định, và thường suy xét tinh thần giải thoát của Thiền định. Điều đó nằm ở đâu? Chính là những điều mà Thiện Trang nói, là lợi ích của Thiền chỉ và Thiền quán. Quý vị kiếm lại Thiền chỉ, Định là Thiền chỉ mà. Lợi ích của Thiền chỉ là gì? Là giúp cơ thể khỏe mạnh, có Thần thông, tỉnh táo, sáng suốt, không bị sân, không bị tham, rồi phục được các Phiền não, đắc đến Tứ thiền thì có thể được tự tại ra đi. Còn như Sơ thiền thì ít nhất cũng giảm đau, Nhị thiền giảm đau hơn nữa, Tam thiền càng nhẹ nhàng nữa.

Cho nên mai mốt Thiện Trang sẽ dẫn mấy câu chuyện để so sánh, người không có Thiền với người có Thiền. Ví dụ như ông Trưởng giả Cấp Cô Độc, ổng không có Thiền, không có Định, cho nên lúc chết ổng đau quá trời, mặc dù ổng đã chứng Sơ quả Tu đà hoàn rồi. Ngài A Nan với ngài Xá Lợi Phất hộ niệm cho ổng, nhắc nhở ổng, mà ổng còn la đau nữa, cho nên đó là không có Định. Còn ông Trưởng giả gì đó, Thiện Trang quên mất tên rồi, ổng quất một phát tới Tứ thiền, đắc Tam quả A na hàm luôn, ổng khỏe re, ra đi cái vèo, sanh lên trời Vô Phiền.

Cho nên khác nhau rất lớn, mình không tu thì mình không biết đâu. Nhiều đồng tu Tịnh Độ muốn ra đi ngon lành, nhưng không có Thiền là không được đâu. Quý vị chưa biết, Sư Minh Tuệ cũng nói rồi đó, mà quý vị không tin nữa, thì đó là thiện căn của mình hơi yếu. Hoặc là mình phải thực hành, mình thử kiểm nghiệm chứ, người ta nói chưa chắc tin mà.

Cho nên ở đây nhớ gần người có Thiền định, suy xét tinh thần giải thoát của Thiền định, và nhớ tránh xa người loạn động.

5. Tuệ quyền:

Tránh xa người thiếu trí, sống gần người trí tuệ, thường suy tư sâu sắc. Đây là ba điều kiện hỗ trợ Tuệ Quyền.

Phải cố gắng tránh xa người thiếu trí, trừ khi mình có lòng từ bi, mình giúp họ thôi. Chứ còn không, mình né được thì né. Rồi sống gần người có trí tuệ, thường suy tư sâu sắc, tức là mình phải tư duy về pháp, tư duy mọi thứ rõ ràng, đừng có vội vội vàng vàng, phải suy xét cho kỹ. Đó là ba điều kiện để hỗ trợ Tuệ quyền, mình phải suy xét.

Ví dụ sáng nay, Thiện Trang có đăng trên Facebook, chia sẻ lại một bài, mà Thiện Trang nghĩ là cũng nên chia sẻ, đó là người ta nói về Sư Minh Tuệ có khả năng bị độc Xyanua, với những dấu hiệu như vậy, như vậy. Thiện Trang nói là share lại thôi, chứ Thiện Trang không biết bài đó nhận định có đúng không, quý vị có kiến thức về khoa học thì quý vị nhận định. Thực ra Thiện Trang đăng bài đó, nhận định hay không nhận định thì cũng có một trời người nhận định rồi, vấn đề là Thiện Trang muốn chia sẻ ba thông tin cho mọi người có lợi ích:

Thứ nhất là mọi người hãy quan tâm đến Sư Minh Tuệ nhiều hơn, về sức khỏe của ngài. Thiện Trang thấy ngài cổ bị nghiêng qua, rồi bữa đi hình như cũng không có được tốt lắm. Về đầu óc thì ngài rất tỉnh táo, nhưng hình như cơ thể ngài có vấn đề, và hình như ngài giống như bị ngộ độc hay sao đó, một số bữa rồi. Cho nên mong những người chăm sóc ngài, những tình nguyện viên hỗ trợ hãy cẩn thận giùm. Đó là điều thứ nhất.

Điều thứ hai là để những người nếu có ý hại ngài như vậy, thì họ cũng chùn bước. Khi có sự đánh động thì họ sẽ chùn bước.

Thứ ba là để những người trung gian, những người không ủng hộ phe nào hết, không ủng hộ ngài, cũng thấy thương cho ngài hơn. Một người không có gì hết, buông bỏ hết tất cả rồi, mà còn bị như vậy, thì người ta sẽ có niềm thương tưởng.

Cho nên một mũi tên nhắm đến ba mục đích là vậy, chứ không phải Thiện Trang đăng bài đó để nói vấn đề gì. Nên quý thấy đó là một trí tuệ, mình đưa ra để giải thích, để quý vị hiểu. Mong quý vị hiểu, tại vì người ta sẽ thương tưởng những người chân tu.

Ở đây nói tiếp là:

Tránh xa năm hạng người đáng tránh, sống gần năm hạng người đáng gần, thường suy xét Kinh điển. Đây là ba điều kiện hỗ trợ cho cả năm Quyền.

(Trích Từ Nhật Tụng Kālāma 3 Sư Toại Khanh Sưu Lục).

Tại sao Thiện Trang không ghi kinh, mà Thiện Trang ghi là Nhật Tụng Kalama? Tại vì Thiện Trang biết rằng đoạn này là Chú Giải chứ không phải đoạn kinh, vì trong kinh thật sự có những điều này, nhưng không [chỉ] có một bài kinh mà nhiều bài kinh. Có bài kinh nói là để giúp cho tăng niềm tin, có bài [kinh] nói để giúp cho người tăng trí tuệ, [có] một số bài kinh như vậy. Và Chú Giải thì người ta gom lại thành một bài đoạn ngắn như vậy thôi. Cho nên điều này tuy là ghi trong Nhật Tụng Kalama, nhưng thực tế là không phải nguyên văn của kinh, mà chỉ là góp nhặt để viết lại. Cho nên đó là một bộ Chú Giải thôi, đoạn đó là Chú Giải thôi, chứ không phải trong kinh.

*Tóm lại để hỗ trợ 5 quyền (Tín, Tấn, Niệm, Định, Tuệ) thì cần phải:

1. Tránh xa người thiếu niềm tin, thiếu tinh tấn, thất niệm, loạn động, thiếu trí. Người nào rớt vào năm hạng người đó [thì] tránh hết.

2. Sống gần người nhiều niềm tin, người tinh tấn, người chánh niệm, người có Thiền định, người có trí tuệ.

3. Tham cứu Kinh điển, thường suy xét về Tứ chánh cần, thường suy xét về Tứ niệm xứ, thường suy xét về tinh thần giải thoát của Thiền định, thường suy xét về Kinh điển.

Làm [được những điều] đó thì được năm Quyền, Thiện Trang gom lại gọn hơn nữa để quý vị dễ nhớ hơn. Đó là tinh thần của Nhật Tụng Kalama, tức là Chú Giải. Thật ra quý vị coi trong kinh, như Kinh Tăng Chi hay Kinh Tương Ưng v.v… cũng có những điều này, nhưng rải rác ở nhiều bộ kinh.

Ở đây thật ra đức Phật cũng khuyên, ví dụ như trong Tiểu Bộ Kinh.

Điều Đức Phật Khuyên

Không thân cận kẻ ngu,

Nhưng gần gũi bậc Trí,

Đảnh lễ người đáng lễ,

Là điềm lành tối thượng.

Ở trú xứ thích hợp,

Công đức trước đã làm,

Chân chánh hướng tự tâm,

Là điềm lành tối thượng.

Cho nên nếu muốn được ‘điềm lành tối thượng’ thì quý vị nhớ ở trú xứ thích hợp. Quý vị thấy đức Phật luôn bảo né duyên đi.

Học nhiều, nghề nghiệp giỏi,

Khéo huấn luyện học tập,

Nói những lời khéo nói,

Là điềm lành tối thượng.

[Quý vị] cũng phải như thế

…

Tỳ kheo, hãy tu thiền,

Chớ buông lung phóng dật,

Tâm chớ đắm say dục,

Phóng dật, nuốt sắt nóng,

Bị đốt, chớ than khổ!

Tức là đức Phật phải khuyên khéo tu Thiền, chứ đừng có buông lung. Bởi vì buông lung, phóng dật thì mai mốt vô nuốt sắt nóng, vô Địa ngục. Đây là hàng Tỳ kheo mà, tu không tốt thì vô Địa ngục.

Không trí tuệ, không thiền,

Không thiền, không trí tuệ,

Người có thiền, có tuệ,

Nhất định gần Niết Bàn.

Nếu quý vị không có trí tuệ thì không tu Thiền, không tu Thiền thì không có trí tuệ. Người có Thiền có trí tuệ, thì người đó gần Niết Bàn, Thiền là Thiền chỉ và Thiền quán. Đoạn này là Kinh Tiểu Bộ. Quý vị có thể tìm trong Kinh Tiểu Bộ. Cho nên đức Phật nhấn mạnh việc tu Thiền chỉ và Thiền quán. Thời nay mình phải nghe lời Phật thì sẽ tốt hơn.

Tiếp theo Thiện Trang xin nhắc đến tầm quan trọng của 37 Phẩm trợ đạo. Phần này chúng ta sẽ học hết, chúng ta đã học được một số rồi, giờ nhắc lại tầm quan trọng thôi.

Tầm Quan Trọng Của 37 Phẩm Trợ Đạo

Này các Tỷ kheo, Tỷ kheo không chí tâm trong sự tu tập khởi lên ước muốn như sau: "Mong rằng tâm ta được giải thoát khỏi các Lậu hoặc, không có chấp thủ!" Tuy vậy, tâm vị ấy cũng không giải thoát khỏi các Lậu hoặc, không có chấp thủ.

Vì cớ sao? Phải nói rằng vì vị ấy không có tu tập. Không có tu tập gì? Không có tu tập Bốn niệm xứ, không có tu tập Bốn chánh cần, không có tu tập Bốn như ý túc, không có tu tập Năm căn, không có tu tập Năm lực, không có tu tập Bảy Bồ đề phần, không có tu tập Thánh đạo tám ngành.

Tức là bây giờ có những người (ở đây nói Tỷ kheo, chúng ta nói người tu hành thôi) không có chí tâm trong sự tu tập, mà khởi lên ước muốn như sau: Mong rằng tâm ta được giải thoát khỏi các Lậu hoặc, không có chấp thủ. Nhưng cuối cùng tâm của vị ấy cũng không giải thoát được khỏi Lậu hoặc, không có chấp thủ. Đức Phật nói vì sao? Vì vị ấy không có tu tập. Không tu tập gì? Chính là không tu tập Tứ niệm xứ, Tứ Chánh cần, Tứ như Ý túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất Bồ đề phần, Bát thánh Đạo phần.

Nghĩa là đức Phật nói nếu quý vị muốn giải thoát cỡ nào, không biết, nhưng quý vị không có tu 37 Phẩm trợ đạo gồm: Tứ niệm xứ, là 4; Tứ chánh cần, là 8; Bốn như ý túc (Tứ như ý túc), là 12; Ngũ căn, là 17; Ngũ lực, là 22; Thất Bồ đề phần, là 29; Bát thánh đạo phần, 8 nữa là 37; 37 Phẩm trợ đạo này không tu thì không đạt được Tâm giải thoát.

Tóm lại ai không tu 37 Phẩm trợ đạo này không có Tâm giải thoát, quý vị hiểu không ạ? Đức Phật nói ý nghĩa là như vậy. Bây giờ có nhiều Pháp môn tu chủ trương là bỏ sạch, đó là một điều mà mình gọi là chống lại giáo pháp của đức Phật. Cho nên mình không được giải thoát thì ráng chịu thôi. Đó là tại vì không chịu nghe lời Phật.

Đức Phật đưa ra ví dụ như thế này:

Ví như, này các Tỷ kheo, có tám, mười hay mười hai trứng gà, không được con gà mái ấp nằm đúng cách, không được ấp nóng đúng cách, không được ấp dưỡng đúng cách. Dầu cho con gà mái ấy khởi lên ý muốn: "Mong rằng những con gà con của ta, với chân móng và đỉnh đầu, hay với miệng và mỏ, sau khi làm bể vỏ trứng, được sanh ra một cách an toàn, tuy vậy, các con gà con ấy không thể, với chân, móng, đỉnh đầu hay với miệng và mỏ, sau khi làm bể vỏ trứng, được sanh ra một cách an toàn! Vì cớ sao? Này các Tỷ kheo, tám, mười hay mười hai trứng gà mái ấy không được con gà mái nằm ấp một cách đúng đắn, ấp nóng một cách đúng đắn, ấp dưỡng một cách đúng đắn.

Quý vị thấy đức Phật đưa ra ví dụ rất thực tế: Có 8 trứng gà, 10 trứng gà hay 12 trứng gà, con gà mái thì mong tất cả trứng đó đều nở thành con, nhưng nó ấp không đúng cách. Thứ nhất là nó nằm ấp không đúng cách, rồi nó ấp nóng cũng không đúng đắn, tức là nó nằm ấp sai, ví dụ nó không ấp lên trứng, mà nằm một bên. Hay là ấp nóng không đúng cách, tức là nó ấp nóng không đủ thời gian, nó đi suốt. Rồi ấp dưỡng không đúng cách. Như vậy cuối cùng là trứng bị hư thôi, không nở ra con được. Mặc dù nó muốn nở ra con thì cũng vậy thôi, không được!

Cũng vậy, này các Tỷ kheo, Tỷ kheo không chú tâm trong sự tu tập, dầu cho có khởi lên ý muốn: "Mong rằng tâm ta được giải thoát khỏi các Lậu hoặc không có chấp thủ"; tuy vậy, tâm vị ấy cũng không giải thoát khỏi các Lậu hoặc, không có chấp thủ. Vì cớ sao? Phải nói rằng vì vị ấy không có tu tập. Không có tu tập điều gì? Không có tu tập Bốn niệm xứ... không có tu tập Thánh đạo tám ngành.

(Kinh (7.71) Tu Tập: Bhāvanā – Kinh Tăng Chi).

Quý vị thấy rõ ràng 37 Phẩm trợ đạo cực kỳ quan trọng. Pháp môn nào tu mà rời bỏ, không chịu tu pháp này, mà chỉ nói lý thuyết, nói cho cố hoặc là nói không đúng, mà tu, thì điều đó không thể giải thoát. Đó là lý do tại sao quý vị thấy đời nay người tu chứng rất ít, người tu tập hiệu quả rất ít.

Có đồng tu nói: “Tại sao con không có nghiệp như ngài la Angulimala, đâu có giết người nhiều như vậy đâu, sao con tu tập hoài mà đầu óc con đờ đẫn, thế này thế kia, tu không thấy hiệu quả?” Thiện Trang nói có ba lý do: Thứ nhất là thiện căn của mình không bằng ngài Angulimala (tướng cướp Vô Não.) Thứ hai là mình không được hướng dẫn bởi Phật, đức Phật hướng dẫn là chính xác. Thứ ba nữa là mình tu không đúng cách.

Quý vị thấy bây giờ mình tu có đúng đâu, đức Phật nhấn mạnh 37 Phẩm trợ đạo quan trọng như vậy, mà mình thì bỏ hết, hỏi thì mơ mơ màng màng, thậm chí là không biết gì, chỉ có tu một pháp nào đó. Đức Phật dạy là phải tu Giới, Định, Tuệ, bây giờ mấy ai tu đủ Giới, Định, Tuệ? Rất ít! Có! Nhưng không nhiều! Trào lưu là như vậy, bởi vì chúng sanh thời nay lười hơn, lười biếng học, lười biếng thực hành. Pháp gì dễ, nhanh gọn là nhào vô thôi, và tin một cách sái cổ, người ta nói cũng rất hay cho nên mình tin. Và chính vì vậy mà càng ngày mình đi càng xa với giáo pháp của đức Thế Tôn. Cho nên dù tu bất cứ Pháp môn nào mà không có những nền tảng này, thì không thể thành tựu. Nên tu một hồi chả thấy ai thành tựu, rồi sanh nghi. Nghi cả Phật, nghi cả Pháp, nghi tất cả mọi thứ, như vậy dần dần Phật pháp mạt là vậy. Giáo pháp của đức Phật không mạt, vẫn còn nguyên đấy, nhưng không có người thực hành.

Ví dụ như tu Thiền chỉ thật ra rất dễ thôi, nhưng quý vị thấy, bây giờ tìm mỏi con mắt mới có người chỉ cho mình tu Thiền chỉ. Thiện Trang nói tu Thiền chỉ đâu có khó đâu, mình phải đọc hết kinh, đọc kinh rồi mình phải thực hành. Trên lý thuyết, trên giấy là như vậy, nhưng khi thực hành mới phát sinh nhiều vấn đề lắm. Quý vị thực hành tới, thực hành lui một hồi mới có kinh nghiệm. Mình có kinh nghiệm, rồi mình điều chỉnh thì mới thành công. Phải có bao nhiêu thời gian chứ, có phải vô một cái là đúng liền đâu. Ví dụ cho 10 người vô cho thực hành, thì có người thực hành may ra đúng liền, có người thực hành trật. Rồi mình mới điều chỉnh mỗi giai đoạn, từng giai đoạn một tu Thiền chỉ. Đó là mới có Thiền chỉ, còn Thiền quán nữa.

Giống như lúc nãy Thiện Trang đưa ra ví dụ, bây giờ mình nói quán tâm, ai cũng nói quán tâm, tâm tham là phải biết tâm tham, tâm sân là biết sân, rồi tâm thế nào đó v.v… tâm phải tương ưng với tâm bậc Thánh, tức tâm mình phải là tâm của Bồ tát. Vậy thì tâm nào là tâm Bồ tát, tâm nào là bậc Thánh đâu? Có biết không? Không biết! Làm sao mà biết được!

Giống như Thiện Trang đưa ra ví dụ hồi nãy. Một Phật tử tại gia, ở nhà, đang lúc muốn giết một con cá, làm thịt cho [cả] nhà ăn, nhưng vì mình là Phật tử, mình học, mình biết giáo lý nhân quả, biết là việc này là sát sanh, việc này là không tốt, nhưng vẫn phải làm. Như vậy khi họ làm với tâm đó, thì tâm đó là tâm thiện hay tâm bất thiện?

Rồi mai mốt chúng ta học vô, thì chúng ta mới biết tâm Siêu thế. Tâm Siêu thế là gì? Tâm của bậc A la hán thế nào? Tâm của bậc Tu đà hoàn thế nào? Tại sao A la hán người ta không có tái sanh nữa, mà Tu đà hoàn vẫn bị tái sanh? Khác nhau ở chỗ nào, mình có biết không? Rồi thế nào là tâm Thiền? Thế nào là tâm Dục giới? Tại sao là tâm Vô nhân? Tại sao là tâm Nhị nhân, tâm Tam nhân? Tại sao người ta tu đắc Thiền, còn mình tu không đắc Thiền? Mình phải học thì mình mới hiểu được, chứ không học mà mình nói.

Bây giờ mình đã học mấy Tâm sở rồi. Học Tâm sở rồi mới học mấy tâm kia được. Người ta vô mà dạy mấy tâm kia trước, thì cũng không giảng rõ được. Nhưng nếu mình học Tâm sở rồi, học vô mình xét từng trường hợp, xét một hồi, nói thật với quý vị là rớt sạch. Đa số là tâm Bất thiện không [thôi], tâm Thiện khó lắm quý vị, mình học tâm Thiện [thì biết].

Quý vị thấy trong các Tâm sở mà chúng ta học qua, 52 món Tâm sở của Vi Diệu Pháp (A Tỳ Đàm), mình thấy Tâm sở nào nhiều hơn? Quý vị thấy 25 Tâm sở Tịnh hảo nhiều hơn Tâm sở Bất thiện, Tâm sở Bất thiện ít hơn. Nhưng tại sao mình nghĩ toàn là bất thiện không? Vì sao? Vì có quá nhiều điều kiện, 25 Tâm sở Tịnh hảo phải có đến 19 Tâm sở Tịnh hảo Biến hành, phải có đủ 19 [Tâm sở] đó thì mới thiện. Còn bất thiện thì chỉ có 4 Tâm sở thôi là đã bất thiện rồi. Quý vị hiểu không? Điều kiện để rơi vào Tâm sở Thiện khó hơn điều kiện để rơi vào Tâm sở Bất thiện. Bất thiện thì chỉ có 4 Tâm sở thôi là vô bất thiện rồi. Còn [Tâm sở Thiện] thì cần tới 19 Tâm sở mới là thiện được. Cho nên nhiều hơn có nghĩa là điều kiện khó hơn, chứ không phải nhiều hơn là ngon hơn đâu, khác lắm đó!

[Giống như] điều kiện nhập vô trường Đại học là gì? Một trời điều kiện đúng không? Trường đó là phải đủ bằng tốt nghiệp Trung học Phổ thông, các môn đều phải trên tám chấm. Rồi vào ngành Y, làm Bác sĩ thì lấy điểm môn Sinh học phải từ 9, 5 trở lên, ba môn phải 27 điểm rưỡi trở lên v.v... Khó quá! Càng nhiều điều kiện thì càng khó.

Còn môn ngành kia chỉ cần điều kiện đơn giản, ví dụ môn thể dục, chỉ cần có giải quốc gia về Thể dục Thể thao, rồi tốt nghiệp Trung học Phổ thông là được rồi, chẳng hạn [vậy]. Có hai điều kiện, ba điều kiện, bốn điều kiện gì đó, dễ! Còn ngành kia thì có một trời điều kiện, khó hơn!

Cho nên hằng ngày nghĩ gì? Nghĩ toàn ác, không phải nghĩ thiện. Chưa nói nghĩ Thánh, chưa nói nghĩ Thiền nữa. Học hết các Tâm sở này, vô tới tâm đó thì quý vị mới thấy choáng, mới biết là mình đang ở bất thiện rất nhiều, mà tưởng mình tu hành. Đâu phải đâu! Cho nên chưa học nên không biết, tưởng mình tu ngon lắm, học rồi choáng cả người. Từ từ, Thiện Trang đang kéo cho hết phần Tâm sở nhanh, là vào phần tâm, vào phần tâm hấp dẫn lắm quý vị. Và học từ đó mới bắt đầu tu tâm, thật sự tu tâm là từ đó. Cho nên hãy từ từ!

Rồi bắt đầu mình học lộ trình tâm, học lộ trình tử nữa. Tử là khi chết [tâm] như thế nào, thì chúng ta mới biết, còn bây giờ sợ chết gần chết. Tại sao sợ? Vì chưa rõ. Cho nên học thì mới biết, chứ không học thì làm sao biết được. Còn đây là những kiến thức căn bản. Cho nên từ từ, học đi rồi biết. Từ từ rồi chúng ta sẽ biết, đừng vội, Thiện Trang tranh thủ đắp cho quý vị nền tảng này cho đỡ choáng đã, rồi vừa tu tập vừa học tiếp.

Như vậy đó là tin kinh nha. Chúng ta thấy tầm quan trọng của 37 Phẩm trợ đạo rồi đó. Bữa nay Thiện Trang xin giới thiệu một chút về các địa vị Hiền Thánh nữa rồi học Tâm sở. Đây là bảng tổng kết tạm thời về các địa vị Hiền Thánh, tạm thời thôi.

Tổng Kết Về Các Địa Vị Hiền Thánh Đã Học (Tạm Thời)

Ở đây chúng ta đã biết rồi, gồm có Tứ gia hạnh (đây là theo Luận Câu Xá), Luận Câu Xá có Tứ gia hạnh, gồm: Noãn, Đảnh, Nhẫn, Thế đệ nhất. Nếu tới Noãn vị thì chắc chắn chứng Niết Bàn rồi; Đảnh vị thì không đoạn thiện căn; Nhẫn vị thì không đọa đường ác nữa; Thế đệ Nhất vị thì nhập Chánh tánh Ly sanh.

Rồi Tùy tín hành thì tất nhiên không đọa đường ác, nửa chừng không chết thì chứng Tu đà hoàn trong đời hiện tại. Đó là theo bên Kinh A Hàm. Theo Kinh Nikaya thì chỗ này là chắc chắn không bao giờ chết mà không chứng Tu đà hoàn. Không biết bên nào nói đúng nữa, nhưng tạm thời mình cứ tin theo tiêu chuẩn thấp hơn, tức là nếu nửa chừng không chết thì chứng Tu đà hoàn. Mình theo tiêu chuẩn thấp hơn, không theo cái cao. Tùy pháp hành cũng tương tự như vậy.

Rồi Hướng Tu đà hoàn; có khi [Tùy tín hành, Tùy pháp hành] gộp vào Hướng Tu đà hoàn, có khi lại nói riêng, thì mình cứ tạm tách ra. Đắc Tu đà hoàn thì phá được Thân kiến, Giới cấm thủ và Nghi, hoặc là niềm tin bất hoại đối với Phật, Pháp, Tăng và thành tựu Thánh giới. Rồi Gia gia; Nhất chủng; Tín giải thoát; Kiến đáo, hình như chúng ta đã học hết rồi. Hướng Tư đà hàm; Đắc Tư đà hàm thì hết Thân kiến, Giới cấm thủ, Nghi và giảm: Tham, Sân, Si (Vô minh). Rồi Hướng A na hàm; Đắc A na hàm. Hôm nay giới thiệu thiệu cho quý vị tới quả vị thứ ba này.

Đắc A na hàm gồm có năm địa vị: Trung Bát niết bàn. Bữa nào sẽ nói rõ hơn về Trung Bát niết bàn. Ở đây nói đơn giản, Đắc A na hàm nói chung là hết được Thân kiến, Giới cấm thủ, Nghi, Tham và Sân, tức là hết được Năm Hạ phần Kiết sử. Và Trung Bát niết bàn này thì nhập Niết Bàn ngay sau khi vừa thác sanh lên trời Tịnh Cư thiên, đây là theo Nam truyền. Còn theo Luận Đại Tỳ Bà Sa của Thuyết Nhất Thiết Hữu Bộ, thì người ta nói là thành tựu trong thân Trung hữu (tức là Thân trung ấm).

Tức là khi quý vị đắc được Tam quả A na hàm, mà căn tánh tốt, thì khi vừa mới chết, trong khi chuẩn bị tái sanh vào trời Ngũ Tịnh Cư thì người ta đắc A la hán, nhập Niết Bàn luôn. Đó là vì sao? Bữa nào sẽ giới thiệu cho quý vị từ bộ Luận Đại Tỳ Bà Sa. Còn theo bên Nam truyền thì nói là sanh Tịnh Cư thiên trong một tích tắc thôi, không lâu lắm, thì cũng chứng được A la hán nhập Niết Bàn. Cho nên Trung Bát niết bàn là ngon, Đắc A na hàm này cũng gần như đắc A la hán rồi.

Sanh Bát niết bàn thì thác sanh lên Tịnh Cư thiên một thời gian mới nhập Niết Bàn. Năm tầng trời Tịnh Cư. Hành Bát niết bàn là sanh lên đó, rồi tu tập tinh tấn thì mới nhập được Niết Bàn, mới chứng được A la hán. Vô hành Bát niết bàn thì lên đó không cần tu tập nữa cũng nhập được Niết Bàn. Còn Thượng lưu Sắc cứu Cánh thì lần lượt tái sinh qua các cõi từ Sơ thiền, cho đến tầng cao nhất của Sắc Cứu Cánh, nhập Niết Bàn tại đó.

Rồi Hướng A la hán ở đây có mấy địa vị: Tư pháp, Thăng tấn pháp, Bất động pháp, Thoái pháp, Bất thoái pháp, Hộ pháp, Hộ tắc Bất thoái Bất hộ Tắc thoái, Thật trụ pháp, Tâm giải thoát. Chúng ta để thêm Tuệ giải thoát và Câu giải thoát thì thành 34.

Hôm nay giới thiệu cho quý vị địa vị Thượng lưu Sắc cứu cánh thuộc Tam quả A na hàm. Và địa vị này thì Thiện Trang xin giới thiệu trích từ bộ Luận Đại Tỳ Bà Sa. Luận Đại Tỳ Bà Sa tên đầy đủ là A Tỳ Đạt Ma Đại Tỳ Bà Sa Luận của Tôn giả Thế Hữu và 500 vị đại A la hán làm. Ở Việt Nam có bản dịch đó, quý vị tìm bản dịch đó, tám quyển dày cỡ này. Bộ này thì Thiện Trang cũng đọc qua rồi, đọc qua thôi, có nhiều khi không nhớ hết, vì dài quá, 200 quyển chữ Hán, 8 quyển của Việt Nam.

Thượng Lưu Sắc Cứu Cánh Thuộc Tam Quả A Na Hàm

Có năm loại Bất hoàn, đó là Trung Bát niết bàn, Sinh Bát niết bàn, Hữu hành Bát niết bàn, Vô hành Bát niết bàn và Thượng lưu Vãng sắc Cứu cánh (tất nhiên là có chữ Niết Bàn nữa). Ở đây có thêm chữ vãng, vãng là đi lên, vãng là đến hay đi.

Thế nào là Thượng lưu vãng Sắc Cứu Cánh? Đó là có Bồ đặc già la (chữ Bồ đặc già la dịch là Hữu tình, chúng Hữu tình đó. Cách dịch của Đại sư Huyền Trang toàn là Bồ đặc già la (hay Bổ đặc già la). Đại sư Huyền Trang thời nhà Đường, ngài không dịch là Hữu tình, mà dịch là Bồ đặc già la (hay Bổ đặc già la)), trong đời trước đã đoạn diệt khắp đối với Năm Kiết sử Hạ phần dưới (Ngũ hạ phần Kiết sử) (đây là do dịch giả Việt Nam người ta dịch dài như thế này, Thiện Trang mở ngoặc là Ngũ hạ phần Kiết sử cho ngắn), chưa đoạn diệt biết khắp đối với kiết sử thuộc phần trên (Ngũ thượng phần Kiết sử) (tức là đối với Ngũ Thượng phần Kiết sử thì chưa diệt được), đạt được bốn Tĩnh lự thế tục (bốn Tĩnh lự thế tục là gì quý vị biết không? Tức là Tứ thiền, bốn tầng Thiền của Sắc giới. Tức là người này có thể đạt được, tại vì với công phu cỡ đó thì đạt được bốn Tĩnh lự, tức là tới Tứ thiền Sắc giới). Lúc sắp mạng chung thì lui sụt ba Tĩnh lự trên, trú vào Tĩnh lự thứ nhất (tức là lúc sắp chết thì mất hết ba tầng Thiền trên; Nhị thiền, Tam thiền và Tứ thiền không có, đó là nói theo bình thường. Còn nếu nói theo Vi Diệu Pháp thì mất hết ba tầng Thiền trên, còn hai tầng Thiền dưới. Như vậy thì người ta chỉ trụ vào tầng Thiền thứ nhất thôi).

Bởi vì dựa vào ái của địa ấy và địa ấy (cho nên có sự ham thích), tạo tác tăng trưởng thuận theo Khởi hữu mà thọ nghiệp, thuận theo Sinh hữu mà thọ nghiệp, từ đó mạng chung khởi lên Trung hữu (Trung hữu tức là Thân trung ấm. Tại vì bộ này của nhóm Thuyết Nhất Thiết Hữu Bộ, cho nên là có Thân trung ấm. Còn bên Nam truyền thì người ta không công nhận thân trung ấm. Nhưng chúng ta học ở đây thì chúng ta cứ học đi) của cõi Sắc (tức là từ đó sanh lên Thân trung ấm của cõi Sắc), sinh vào cõi trời Phạm Chúng.

Do rớt mất mấy tầng Thiền trên, hoặc có chỗ nói là do không đắc các tầng Thiền trên, một người Tam quả A na hàm mà không đắc các tầng Thiền, là do không có ai dạy cho tu Thiền đó quý vị, không ai dạy cho tu Thiền chỉ, cho nên với định tâm của diệt trừ được Năm Hạ phần Kiết sử thì tự nhiên đắc được Sơ thiền. Chính vì vậy cho nên khi chết, ở đây nói là khởi lên thân trung hữu (tức là Thân trung ấm) của cõi Sắc, và sanh vào cõi trời Phạm Chúng.

Tức là Sơ thiền thì có một tầng trời mà chia ba, gồm: trời Phạm Chúng, trời Phạm Phụ và trời Đại Phạm. Tất nhiên sanh vào trời Phạm Chúng thì làm dân thường, chứ không làm quan, không làm vua. Làm quan thì gọi là trời Phạm Phụ, còn làm vua thì gọi là trời Đại Phạm. Cho nên chỉ sanh vào làm dân thường thôi, là trời Phạm Chúng.

Sinh rồi lại có thể tiến vào Tĩnh lự thứ hai thuộc thế tục, bởi vì dựa vào ái của địa ấy và địa ấy, tạo tác tăng trưởng thuận theo Khởi hữu mà thọ nghiệp, thuận theo Sinh hữu mà thọ nghiệp, từ đó mạng chung sinh vào cõi trời Cực Quang Tịnh.

Tức là sinh ra ở trên đó rồi lại tiếp tục tu. Cho nên tiến lên thêm một tầng Thiền nữa, là tầng Thiền thứ hai. Tầng Thiền thứ hai, chúng ta biết là Nhị thiền gồm có ba tầng trời: là trời Thiểu Quang, trời Vô Lượng Quang và trời Quang Âm. Trời Quang Âm còn gọi là trời Cực Quang, ở đây gọi là Cực Quang Tịnh. Thật ra ba tầng trời đó là một thôi, mà tuổi thọ khác nhau, phước báo khác nhau, cho nên chia ra ba tầng trời. Chứ thực tế có khi nói một tầng trời, và cũng có kinh thì chia ra bốn luôn. Các cách chia ra đó thì không có khác biệt, cũng chỉ là một tầng trời, nói chung là Nhị thiền. Chúng ta hiểu là người đó sanh lên Nhị thiền.

Sinh rồi lại có thể tiến vào Tĩnh lự thứ ba thuộc thế tục, bởi vì dựa vào ái của địa ấy, cho đến từ đó mạng chung sinh vào cõi Trời Biến Tịnh. Như vậy Tam thiền có ba tầng trời, nhưng thật ra là một, đó là: Trời Thiểu Tịnh, trời Biến Tịnh, và trời Vô Lượng Tịnh. Đây là sanh lên tầng trời Biến Tịnh.

Sinh rồi lại có thể tiến vào Tĩnh lự thứ tư thuộc thế tục, bởi vì dựa vào ái của địa ấy, cho đến từ đó mạng chung sinh vào cõi Trời Quảng Quả. Tức là sinh vào Tứ thiền. Tứ thiền Sắc giới thì có 9 tầng trời, trừ 5 tầng trời Bất Hoàn, chúng ta kể 4 tầng trời còn lại: là trời Phước Sanh, trời Phước Ái, trời Quảng Quả và trời Vô Tưởng. Như vậy trời Quảng Quả này vẫn có Tam quả A na hàm. Chứ không phải là Tam quả A na hàm có thể sẽ sanh bên kia, chưa tới, chưa sanh vào Ngũ Bất Hoàn Thiên, mà sinh vào trời Quảng Quả.

Cho nên Thiện Trang xin đính chính, hồi xưa Thiện Trang có nói là mấy tầng trời đó là tầng trời ngoại đạo. Không phải! Chúng ta thấy điều đó không đúng, đó là do hồi xưa mình học không đúng, nên là phải nói lại, có Tam quả A na hàm sanh vào trời Quảng Quả luôn. Trời Quảng Quả có chỗ nói là trời Vô Vân.

Sinh rồi lại có thể khởi lên phẩm Hạ tu xen lẫn Tĩnh lự thứ tư thuộc thế tục, bởi vì dựa vào ái của địa ấy, cho đến từ đó mạng chung sinh vào cõi trời Vô Phiền. Như vậy cho đến lần lượt khởi lên tất cả bốn phẩm còn lại, tu xen lẫn ở Tĩnh lự thứ tư thuộc thế tục, lần lượt sinh đến ở tất cả bốn cõi Trời còn lại. Đó gọi là Thượng lưu Vãng sắc Cứu cánh”.

Như vậy ở đây giải thích quá đầy đủ rồi đúng không quý vị? Tức là lên tới Tứ thiền (lên trời Quảng Quả là coi như Tứ thiền rồi), tiếp tục lên sanh lên trời Vô Phiền, rồi lại sanh lên trời Vô Nhiệt, trời Thiện Hiện, trời Thiện Kiến và cuối cùng mới lên trời Sắc Cứu Cánh. Cho nên đi hơi lâu. Mà đi theo như vậy, gọi là Thượng lưu Vãng sắc Cứu cánh hay Thượng lưu Sắc cứu cánh Niết Bàn. Cho nên rõ ràng đúng không quý vị? Trong Kinh luận có hết mà không chịu học, không chịu học nên nói càn thôi. Chứ còn mình học rồi thì rất rõ ràng v.v... Đoạn trích này Thiện Trang [đã] bỏ bớt một đoạn, quý vị [muốn] coi đủ thì quý vị tìm để coi.

Lại nữa, Thượng lưu có hai loại:

1. Hiện hành ở cõi Sắc.

2. Hiện hành ở cõi Vô sắc. Có thể lên cõi Vô sắc nữa, ở đây mới có cõi Sắc thôi.

Hiện hành ở cõi Sắc là cho đến cõi trời Sắc Cứu Cánh. Hiện hành ở cõi Vô sắc là cho đến cõi trời Phi Tưởng Phi Phi Tưởng. (Nghĩa là có thể lên tầng Trời Phi Tưởng hay là Không Vô Biến Xứ, Thức Vô Biên Xứ, Vô Sở Hữu Xứ). Và lại, hiện hành ở cõi Sắc thì có tu xen lẫn Tĩnh lự, hiện hành ở cõi Vô sắc thì không có tu xen lẫn Tĩnh lự.

Lại nữa, Thượng lưu có ba loại:

1. Vượt qua toàn bộ.

2. Vượt qua một nửa.

3. Chết ở tất cả mọi nơi.

Cho nên một [địa vị] Tam quả A na hàm Thượng lưu Sắc cứu Cánh thôi, mà chia ra nhiều vậy đó. Chúng ta cứ học cho biết nha.

Vượt qua toàn bộ, đó là ở cõi Dục chết đi sinh đến cõi trời Phạm Chúng, ở cõi trời Phạm Chúng chết đi, sinh đến cõi trời Sắc Cứu Cánh, hoặc là sinh đến Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, mà nhập Niết bàn.

Tuy là nói Thượng lưu, nhưng cũng có hàng tuyệt vời, tuyệt vời là gì? Là họ đắc Tam quả A na hàm rồi, chết ở cõi Dục rồi sinh lên trời Phạm Chúng, [rồi] một phát lên trời Sắc Cứu Cánh luôn, không đi qua mấy tầng trời kia nữa. Quý vị thấy không? Không vô mấy tầng trời như trời Quang Âm hay là trời Quảng Quả, v.v... mà đi một phát lên luôn tới trời Sắc Cứu Cánh luôn. Hoặc là từ đó lên một phát tới trời Phi Phi Tưởng, rồi nhập Niết Bàn luôn. Cho nên gọi là vượt qua toàn bộ.

Cho nên cũng không nhất định là phải đi như vậy. [Quý vị] đừng có lo, nhiều người cứ lo là nếu con lên hạng này thì con đi lâu. Không có! Tùy người. Cho nên có rất nhiều trường hợp.

Vượt qua một nửa, đó là ở cõi Dục chết đi sinh đến cõi trời Phạm Chúng, ở cõi trời Phạm Chúng chết đi, đối với tất cả các cõi trời phía trên hoặc là sinh trở lại một nơi, hoặc hai, hoặc ba, hoặc bốn, hoặc năm, cho đến hoặc là chỉ vượt qua một nơi, sinh đến khắp mọi nơi khác, sau đó mới sinh đến cõi trời Sắc Cứu Cánh, hoặc là sinh đến Phi tưởng Phi phi Tưởng xứ, mà nhập Niết Bàn.

Đây là trường hợp thứ hai, vượt qua một nửa, ở đây xếp vô, ví dụ như tới trời Sơ thiền rồi, chết một cái thì không sanh lên Nhị thiền, [mà] sanh lên Tam thiền, hoặc là lên Tứ thiền luôn, ví dụ trời Quảng Quả chẳng hạn, thì có thể vượt qua 1, 2, 3 tầng [trời] gì đó, hay vượt qua nhiều tầng. Điều đó cũng gọi là vượt qua một nửa. Hoặc là sinh lên mấy trời nào đó rồi mới sinh tới trời Phi Phi tưởng, thì gọi là vượt qua một nửa.

Còn hàng thứ ba thì tệ, là chết ở tất cả mọi nơi.

Chết ở tất cả mọi nơi, đó là ở cõi Dục chết đi sinh đến cõi trời Phạm Chúng, ở cõi trời Phạm Chúng chết đi sinh đến cõi trời Phạm Quang Hành (trời Thiểu Quang, trời Vô Lượng Quang, trời Quang Âm) chỗ này gọi là trời Phạm Quang Hành), cho đến lần lượt sinh đến các cõi trên, cho đến sinh vào cõi trời Quảng Quả, từ đó trở lên có hai hướng:

1. Tiến vào Tịnh Cư.

2. Tiến vào Vô sắc.

Có thể lúc đó mới tiến vào trời Vô Phiền. Rồi từ Vô Phiền lên Vô Nhiệt, rồi trời Thiện Hiện gì đó. Còn không thì lên trời Vô sắc, từ Vô sắc có thể vào Không Vô Biên Xứ, Thức Vô Biên Xứ, Vô Sở Hữu Xứ hoặc là Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ gì đó. Tóm lại là tiến vào Vô sắc thì chắc là lên [trời] Không Vô Biên Xứ. Ở đây chia ra nữa.

Tiến vào Tịnh Cư, là ở cõi trời Quảng Quả chết đi sinh đến cõi trời Vô Phiền, lần lượt cho đến sinh vào cõi trời Sắc Cứu Cánh mà nhập Niết Bàn. (Tức là đi hết 5 tầng trời Bất Hoàn luôn).

Tiến vào Vô sắc, là ở cõi trời Quảng Quả chết đi sinh đến Không Vô Biên Xứ, lần lượt cho đến sinh vào Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, mà nhập Niết Bàn. Như chết ở tất cả mọi nơi có hai con đường riêng biệt, nên biết vượt qua toàn bộ và vượt qua một nửa cũng như vậy.

Quý vị thấy không ạ? Học mỗi [địa vị] Tam quả A na hàm Thượng lưu Sắc cứu Cánh thôi mà cũng nhiều trường hợp như vậy. Chúng ta cứ học cho biết.

Hỏi: Những gì là Thượng lưu tiến vào Tịnh Cư, những gì là Thượng lưu tiến vào Vô sắc?

Đáp: Có hai loại Thượng lưu, đó là hành Tỳ bát xá na và hành Xa ma tha. Hành Tỳ bát xá na thì tiến vào Tịnh Cư, hành Xa ma tha thì tiến vào Vô sắc.

Quý vị thấy nói quá chi tiết. Tại sao lại vô năm tầng trời Bất Hoàn hoặc tại sao lại vào bốn tầng trời Vô sắc? Đó là ai tu Tỳ bát xá na (chính là tu Thiền quán, bên Nam truyền người ta gọi là Vipassana), thì người ta sẽ đi vào năm tầng trời Bất Hoàn. Còn nếu hành Xa ma tha (tức là tu Thiền chỉ) thì lại tiến vào trời Vô sắc, là Không Vô Biên Xứ, Thức Vô Biên Xứ, Vô Sở Hữu Xứ và Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ.

(Trích Từ Quyển 174 Chương VII: Định Uẩn (Tiếp Theo) - Phẩm Thứ Tư: Luận Về Bất Hoàn – A Tỳ Đạt Ma Đại Tỳ Bà Sa Luận).

Quý vị có thể tìm quyển này để đọc thêm, quyển đó rất dày. Mình học sơ sơ, Thiện Trang đã cắt bớt một khúc rồi đó, những khúc mà thấy không quan trọng là cắt rồi. Quý vị thấy học mỗi Tam quả A na hàm, một trong những phần nhỏ thôi, đằng sau có chia ra Thượng lưu Sắc cứu Cánh có bao nhiêu. Chia ra như vậy thì quả Bất hoàn (tức là Tam quả A na hàm) có thể chia ra bao nhiêu loại. Chia một trời loại, tùy theo cách chia.

Cho nên quý vị thấy kiến thức Phật pháp thì mênh mông mà chúng ta chưa [học] tới được. Nên thôi! Chúng ta cứ học cho biết vậy. Nhưng Thiện Trang muốn giới thiệu cho quý vị là Phật pháp mênh mông. Và nếu ai chưa học mà nói lan man luyên thuyên, thì nói một hồi sẽ nói sai. Tại vì A la hán là nhìn giáo pháp Tứ đế và 12 Nhân duyên giống như trái am la ở trong lòng bàn tay, thì không có lý nào các ngài nói sai được. Cho nên những người nói sai điều đó là chưa chứng A la hán.Chưa chứng A la hán thì không thể nào gọi là Bồ tát tái lai, Phật tái lai. Không có chuyện đó! Quý vị nên nhớ như vậy! Dùng giáo pháp của Phật để mà suy xét, chứ không thời nay cứ tuyên bố thầy mình nào là Phật Thích Ca Mâu Ni tái lai, nào là Phật A Di Đà tái lai, Bồ tát nào đó tái lai v.v…. Toàn là A la hán không à. Nguy hiểm lắm! Thời nay làm điều đó là tội vọng ngữ. Tội đó cũng là tội đại vọng ngữ đó nha! Tuyên bố thầy mình [là Phật, Bồ tát tái lai] cũng là đại vọng ngữ.

Thời xưa, đức Phật có một nhóm Tỳ kheo, nhóm Tỳ kheo ở thành đó bị khổ nạn hạn hán, cho nên khất thực khó khăn. [Vì vậy] họ nghĩ ra một cách, người này giới thiệu người kia là người bậc chứng quả này, quả kia. Cứ giới thiệu như vậy! Tức là họ không tự nói ra họ, nhưng họ cứ giới thiệu người khác, giới thiệu cho dân chúng biết vị đó là chứng quả A la hán, vị đó chứng quả gì đó, cứ giới thiệu vòng vòng, dân trong vùng tin sái cổ. Nên ba tháng an cư kiết hạ đó [họ] cúng dường quá trời.

Hết mùa hạ đó, đức Phật về hỏi: “Ủa sao các vị Tỳ kheo nơi khác năm nay gặp hạn hán đói kém, người nào cũng ốm o, mà sao 500 vị này ở vùng đó sao mà mập mạp, khỏe mạnh vậy? Có bí quyết nào không?” Thực ra là đức Phật biết nhưng Ngài vẫn hỏi. Họ nói là do tụi con có bí quyết đó đó. Tức là người này đi vô trong làng, nói với dân chúng trong làng vị đó là chứng A la hán rồi, vị kia chứng Tam quả rồi. Tụi con cứ nói vòng vòng vậy đó, nên dân cúng dường nhiều.

Đức Phật nói là 500 người đó đều phạm đại vọng ngữ. 500 người đó là nằm trong 500 người được đức Phật độ trên bờ sông Thắng Huệ (câu chuyện con cá ma kiệt đại ngư). Mà 500 người đó là 500 người đánh cá, họ học không đủ giáo pháp nên họ mới làm vậy. Đó cũng là một điều đáng tiếc! Và từ đó đức Phật mới chế ra giới đại vọng ngữ.

Cho nên hãy cẩn thận! Mình là phàm phu, mình không biết Thánh nhân. Đừng có nói ai là đại Bồ tát, ai là thế này thế kia. Tuyên truyền một hồi là đại vọng ngữ, mất công bị tội. Phải cẩn thận! Phàm phu không biết Thánh nhân, nên nhớ như vậy!

Đó là Thiện Trang đã giới thiệu cho quý vị quả chứng, lâu lâu giới thiệu cho quý vị biết Phật pháp mênh mông. Nên là yên tâm! Quý vị học cả đời cũng không hết, chúng ta quan trọng học là để tu, [cho nên] cứ học từ từ.

[Chúng ta] trở lại với phần Tâm sở trong 52 món Tâm sở, học cho hết luôn. Chắc bữa nay không học kịp hết, học được bao nhiêu thì học. Như hồi nãy Thiện Trang nói, Tâm sở Tịnh hảo có 25. Trong đó 19 Tâm sở Tịnh hảo Biến hành, thì quý vị thấy cũng không dễ dàng gì, khó có đúng không ạ? Muốn có Tịnh hảo (tức là tốt) thì phải có 19 [Tâm sở Tịnh hảo Biến hành] này (chúng ta đã học hết rồi), cộng với ít nhất phải có 7 Tâm sở Biến hành Tợ tha nữa. Nên không dễ đâu! Sơ sơ cộng lại là 26 [Tâm sở], rồi khi nào có những [Tâm sở Tịnh hảo Giới phần, Tâm sở Tịnh hảo Vô lượng phần, Tâm sở Tịnh hảo Trí quyền] này, thì chúng ta sẽ học hết.

Rồi khi nào có 6 Tâm sở Tợ tha Biệt cảnh, có Tầm Tứ hay không? Ví dụ như khi quý vị đắc tâm Sơ thiền, Sơ thiền thuộc tâm tốt, cho nên sẽ có Tầm, Tứ. Nhưng nếu đắc Nhị thiền trong Vi Diệu pháp thì không Tầm, có Tứ. Nếu Tam thiền trong Vi Diệu pháp thì mới không Tầm, không Tứ. Đó là tùy! Rồi có Hỷ, hay những Tâm sở nào là do tầng Thiền nào kéo vô. Rồi A la hán dùng tâm nào v.v….

Còn Bất thiện thì quý vị thấy chỉ cần có bốn [Tâm sở] Bất thiện Biến hành: Si, Vô tàm, Vô úy và Trạo cử, là bất thiện có mặt rồi. Nên dễ bất thiện lắm, chứ không phải khó bất thiện đâu. Rất dễ bị rớt vô bất thiện. Còn muốn vô thiện, thì ít nhất phải có 19 [Tâm sở Tịnh hảo Biến hành]. Khó quá! Còn 7 [Tâm sở Tợ tha Biến hành] này thì lúc nào cũng có rồi, Biến hành là có hết. Nên từ đó mình mới hiểu tại sao lại dễ rơi vào bất thiện, và tại sao khó có được tâm thiện, nên đọa lạc nhiều là vậy.

Hôm nay chúng ta sẽ học tới ba Tâm sở Tịnh hảo Giới phần, thuộc về 6 Tâm sở Tịnh hảo Biệt cảnh. Chúng ta học hết 19 Tâm sở Tịnh hảo Biến hành rồi. Nếu có thời gian thì học [Tâm sở Tịnh hảo Vô lượng phần và Tâm sở Tịnh hảo Trí quyền] nữa, còn không thì để bữa sau. Vì Tâm sở Trí quyền (Trí tuệ) này rộng, nhiều hơn. 6 Tâm sở Tịnh hảo Biệt cảnh gồm có: 3 Tâm sở Tịnh hảo Giới phần: 20. Chánh ngữ, 21. Chánh nghiệp, và 22. Chánh mạng. Còn 2 Tâm sở Tịnh hảo Vô lượng phần: là Bi và Tùy Hỷ (Từ, Bi, Hỷ, Xả). Và một Tâm sở Tịnh hảo Trí quyền (là trí tuệ, hay có khi là tuệ thôi). Ở đây chúng ta sẽ học từng phần.

Thứ nhất là về tên, thì Tâm sở Tịnh hảo Giới phần có khi cũng gọi là Tâm sở Ngăn trừ. Ngăn trừ có nghĩa là nó ngăn trừ được những thứ xấu, nên gọi là Giới.

20. Tâm sở Chánh ngữ:

Chánh ngữ là gì? Định nghĩa: là sự ngăn trừ khẩu ác hạnh, tức là sự ngăn trừ hạnh ác của miệng, thì gọi là Chánh ngữ. Trong đó có bốn phần: Thứ nhất là ngăn trừ khỏi nói dối hay còn gọi là vọng ngữ. Thứ hai là ngăn trừ nói lời đâm thọc, nói lời hai lưỡi, nói phỉ báng. Thứ ba là ngăn trừ lời nói ác độc, ác ngữ. Thứ tư là ngăn trừ lời nói nhảm nhí, nói vô ích, nói tạp uế. Nếu được như vậy thì gọi là Chánh ngữ.

Như vậy Chánh ngữ cũng đơn giản thôi. Không nói dối, không nói lời đâm thọc, không nói lưỡi đôi chiều, không nói lời phỉ báng, không nói lời ác độc, không nói ác ngữ, không nói nhảm nhí, không nói vô ích, không nói tạp uế. Đó là Chánh ngữ.

Chữ ‘phỉ báng’, ở đây nhiều người xài không đúng, #phỉ tức là chuyện A mà mình bịa đặt, sửa thành B, gọi là phỉ. Rồi mình căn cứ vào điều sai, điều không có đó, để mình chê trách người khác thì đó là phỉ báng. Còn nói đúng sự thật thì không phải phỉ báng. Đức Phật nói rất rõ ràng: Nếu như chê điều đáng chê thì cũng có vô lượng công đức, và khen điều đáng khen thì cũng có vô lượng công đức.

Quý vị có nhớ bài kệ: “Con người sanh ở đời; Búa sinh từ trong miệng” không? Bài kệ về Tỳ kheo Cù Ca Lê phỉ báng ngài Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên đó. Ngài Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên đâu có tính sân gì đâu, mà ổng bịa đặt ra ổng nói, thì đó là phỉ báng. Vì vậy có bài kệ:

“Con người sanh ở đời,

Búa sinh từ trong miệng,

Đáng chê mà lại khen,

Đáng khen mà lại chê”.

Tức là đáng chê thì sao không chê mà lại khen; rồi đáng khen mà lại chê, thì đó là do nghiệp của mình. Chứ không phải như người đời sau là không cho nói, điều sai cũng không được quyền nói, đó là mình học người đời sau. Cho nên có nhiều điều Thiện Trang nói, bây giờ Phật pháp loạn là vậy, xen vô nào là ‘chân nhân bất lộ tướng, lộ tướng bất chân nhân’, toàn là trong phim ảnh ra, lôi mấy câu nói ở đâu đâu ra, một hồi chen vô [Phật pháp]. Nhiều câu mình tưởng ở trong Phật pháp nhưng không phải trong Phật pháp.

Đức Phật nói rõ ràng điều nào đúng thì nói đúng, điều nào sai thì nói sai. Và trong bài kinh chúng ta đã dẫn rồi, đức Phật nói 6 trường hợp mà trong đó có 2 trường hợp [được quyền nói], quý vị nhớ không? 6 trường hợp xét ra: là không đúng sự thật, người ta không muốn nghe và không đúng mục đích, thì tất nhiên không nói. Nói chung hai trường hợp không đúng sự thật thì không nói. Trường hợp đúng sự thật, nhưng người ta không muốn nghe và không đúng mục đích, không đạt được mục đích, thì không nói. Trường hợp đúng sự thật rồi (nói phải đúng sự thật), mà người ta không muốn nghe, nhưng đúng mục đích thì được quyền nói. Và trường hợp thứ hai được nói nữa là đúng sự thật, người ta muốn nghe và nói đúng mục đích, hợp lý thì nói. Cho nên điều quan trọng là đúng sự thật và đúng mục đích thì nói, chứ không phải cứ can, không cho nói.

Chúng ta đã học bài kinh đó rồi, nếu quý vị không nhớ thì bữa nào Thiện Trang trích dẫn lại, trong Kinh Trung Bộ, Thiện Trang nhớ hình như Kinh 58, Kinh Vương Tử gì đó, quý vị nhớ thì giở ra xem có đúng không? Cho nên là hãy học theo Phật, chứ không, thời sau người ta khôn lắm, người ta cho mình câm miệng luôn, không cho nói, nói ra là nói lỗi người, kiểu vậy! Cho nên thành ra Phật pháp mạt, bởi vì những sự thật sẽ bị chôn vùi, và những điều xấu sẽ lên. Cho nên ở đây cần phải nói, có bốn điều.

Chánh ngữ là trạng thái tâm lý phải có khi một người nói lời Chánh ngữ, tức là một lời nói không nhằm vào bốn lỗi: dối trá, đâm thọc, ác ngữ và phiếm luận.

Ở đây mình nói Tâm sở mà, là trạng thái tâm lý phải có khi một người nói lời Chánh ngữ, tức là lời nói không nằm trong bốn lỗi: dối trá, đâm thọc, ác ngữ và phiếm luận.

Chúng ta nói dối là sai rồi, điều này Thiện Trang thấy nhiều người học Phật lâu năm nhưng vẫn nói dối. Tức là cố tình, ví dụ như mình muốn nói việc đó theo chiều hướng của mình, nên mình bịa đặt, mình cố bẻ qua ngược lại, bẻ cho bằng được, thì đó là dối, cho nên không được [Chánh ngữ].

Thứ hai là nói đâm thọc, đâm thọc thì chúng ta biết rồi, là đến người A nói cho người B, nói bà đó xấu lắm, nói chị xấu lắm v.v… rồi qua người B thì nói A. Rồi ác ngữ thì nói những lời thô ác. Còn nói những lời phiếm luận là nói những lời nhảm nhí vô ích, nói tùm lum, giống như mấy chuyện cười, nhiều khi là thuộc nhảm nhí.

Khi chúng sanh đối diện với việc phạm một trong bốn phần trên, và vị ấy từ chối việc vi phạm, vị ấy đạt được Chánh ngữ tức thì trong sự ngăn trừ. Nhiều khi mình phát hiện ra: À! Mình nói điều này như vậy là nói dối rồi, không được, cho nên không nói nữa. Hoặc là mình phát hiện ra là mình nói đâm thọc, nói lời phỉ báng rồi, không được, đây là nói lời ác độc, ác ngữ. Hoặc là: À! Điều này là nói lời nhảm nhí vô ích, tạp uế. Vậy là mình dừng lại, thì đó là Chánh ngữ.

Chánh ngữ trong khi có ra sao? Là sự chừa bỏ, cách chừa bỏ, càng chừa bỏ, tránh xa không làm, không đá động, không hợp tác, không phạm tới đến bốn ác ngữ. (Nói chung là mình tránh ra, không làm). Chánh ngữ là chi của đạo, trọn liên hệ trong đạo, lời nói chân chánh có khi trong khi nào, thì Chánh ngữ có khi ấy.

Khi vào bậc Thánh thì người ta có được Chánh ngữ, vì Bát chánh đạo mà, nên Chánh ngữ phải có trong đó. Chứ bây giờ phàm phu chưa có Chánh ngữ là bình thường, lúc có lúc không, có lúc thì không có.

Đó là về 20. Tâm sở Chánh ngữ, chúng ta đã học xong. Thứ hai là 21. [Tâm sở] Chánh nghiệp. Chúng ta học nhanh, mấy [Tâm sở] này cũng dễ, [chúng ta] học qua Bát chánh đạo rồi giờ học lại.