Giảng Ký A Tỳ Đạt Ma Câu Xá Luận

1. Tham dục Triền cái:

Tham dục triền cái lấy gì làm thức ăn? (Tức là đầu tiên là Tham, chúng ta có Tham thì không thể nào nhập Sơ thiền được đâu. Tham có nhiều [loại] tham, nhưng Tham dục là tham ở cõi Dục, chứ còn tham ở cõi Sắc hay cõi Vô sắc thì không ảnh hưởng đến Sơ thiền). Đó là tướng xúc. Đối với tướng ấy mà không tư duy đúng, thì tham dục chưa khởi sẽ khiến khởi, tham dục đã khởi rồi thì có thể khiến cho tăng rộng. Đó gọi là thức ăn của dục ái triền cái.

Như vậy đức Phật chỉ luôn nguyên nhân tại sao mình tham dục, mà tham dục này là tu không đắc Thiền. Muốn đắc được năm chi thiền hay bảy chi thiền thì quý vị phải bỏ được năm Triền cái trước đã, cho nên nhiều người tu không được. Giống như hôm bữa có chú Phật tử ở Úc tới phỏng vấn Sư Minh Tuệ, hỏi: “Hồi xưa con tu Thiền thì con có thể vào định được, mà bây giờ con tu lâu năm rồi tại sao không vào được?” Sư Minh Tuệ trả lời là do mình có lỗi, bây giờ mình không buông được, hồi xưa buông được nhiều hơn.

Quý vị mới phát tâm tu hành thì dễ buông, buông dữ lắm, tu dữ lắm, giữ giới nghiêm, rồi không tham, không sân, không si, không có này, không có kia. Còn tu lâu là bắt đầu tham nhiều hơn đúng không? Vẫn tham, hồi xưa thì không có danh, mới đầu vô tu đâu có danh. Người Cư sĩ cũng có danh của Cư sĩ, người xuất gia có danh của người xuất gia. Rồi hồi xưa thì mình giữ giới ngon lành, sau này mình tùy duyên [nhiều hơn], điều nào cũng tùy duyên. Rồi mình vẫn ham ở đời nhiều hơn, cho nên rớt mất mấy chi thiền (mình nói năm chi thiền để vào Sơ thiền đi).

Mình rớt năm chi thiền này là do năm Triền cái, năm Triền cái này đầu tiên là Tham dục. Tham này là những mong muốn ở cõi Dục, nên gọi là tham dục. Chứ còn nếu nói về Tham [trong Kiết sử] thì phải tới Tam quả A na hàm mới hết tham, [quý vị] nên nhớ vậy. Còn tham này là ở cõi Dục thôi. Cõi Dục là mình ham về ăn uống, ham về sắc dục, ham tiền bạc, ham danh, ham đủ các thứ. Đó là những ham muốn rất thô, chứ không phải [ham] nhẹ.

Đức Phật nói mấy điều này lấy gì làm thức ăn? Đó là Tướng xúc. Tướng xúc là gì, ở đây có chú giải luôn cho chúng ta, nghĩa là là Tịnh tướng. Tức là mình tiếp xúc với gì đó thì có tướng. Có nghĩa là do quý vị thấy có thức ăn thì quý vị mới tham ăn chớ. Hoặc là quý vị tiếp xúc qua, biết món đó gọi là bánh bèo, rất ngon, hoặc là mình nghe người ta nói ở miền Bắc có phở Hà Nội ngon lắm, thì mình tưởng tượng ra. Tức là có tiếp xúc qua thì mình mới khởi tham về ăn món đó. Còn không, bây giờ nói món gì đó, kêu tôi cũng không biết món đó. Hoặc là mình tưởng tượng món đó ghê gớm lắm, giống như có món thịt thối gì đó, hoặc món đậu hũ thối, mình nghe nói món đó có mùi hôi lắm không ăn được. Thế là mình không muốn, thì mình đâu có tham.

Cho nên Tham này là do tiếp xúc. Xúc này không phải là một xúc ở trong Luận Câu Xá, mà chúng ta [coi] trong kinh đức Phật nói có tới mấy xúc. Chúng ta có mấy giác quan là có mấy sự xúc.

Ví dụ như xúc qua mắt, mắt nhìn thấy, mình biết bữa nay quảng cáo ra cái điện thoại Iphone mười mấy đó, rất đẹp. Mình thấy đẹp, màu đó hợp với tôi, giống như màu tím dành cho những người bị gì đó, kiểu đó hợp. Hoặc là có quần áo gì đó hợp [với mình], đó là mình thấy trên tivi quảng cáo như vậy. Hoặc là thấy chiếc xe đó màu hợp [với mình], hay thế nào đó. Đó là do tiếp xúc của mắt mà mình tham, mình phải niệm niệm mua cho được cái điện thoại đó, mua cho được chiếc xe đó, mua cho được bộ quần áo đó. Đó là tướng xúc.

Rồi nghe tiếng, tức là xúc này là do qua tai nghe, nghe người ta nói, nghe người bạn nói: bữa nay có ra chiếc xe mới đó, hoặc là có kiểu nhà mới đó, làm mà ở. Hoặc là mua cái này xài ngon lắm v.v… nghe chứ chưa thấy, đó là tướng nghe.

Rồi tướng ngửi, tức là mũi mình ngửi được mùi thơm, [do] đi qua quán ăn đó, nghe [nói] có món gì đó ngon quá, [người ta] bưng ra mình không thấy món gì, nhưng nghe mùi thôi là mình biết món này ngon, bữa sau phải ăn cho được. [Đó] là tham rồi, chẳng hạn như vậy.

Rồi tướng chạm của lưỡi, tức là lưỡi của mình nếm qua. Ví dụ bình thường mình không biết món ăn đó, nhưng người ta cho chút mật vô đó, [mình nếm thấy] ngon quá, thế là từ đó mình tham theo.

Rồi xúc chạm, ví dụ như câu chuyện của Thái tử Thanh Tịnh, đầu tiên là ngài không biết nữ [sắc] là gì hết. Nhưng do cô dâm chủng chạm vào người, thế là từ đó biết người nữ, và từ đó thích luôn. Mặc dù bao nhiêu năm thanh tịnh, [trước đó] không ai đụng được hết. Cho nên đó là tướng xúc, mà xúc này qua xúc [chạm] thân thể.

Cuối cùng là xúc qua ý, ý tức là ý thức của mình, mình tự nghĩ, suy nghĩ tưởng tượng ra, đa số là tưởng tượng. Ví dụ như mình lớn lên thế nào đó, rồi tưởng tượng mai mốt lập gia đình sướng lắm thế này thế kia, cưới vợ hay có người yêu gì sướng lắm, thế này thế kia, cho nên từ đó tưởng. Nếu không ai dạy, không có tiếp xúc, thì không biết điều đó.

Cho nên nguyên nhân của tham dục là sự tiếp xúc của mình đối với ngoại cảnh (môi trường bên ngoài), và có sáu căn nên có sáu sự tiếp xúc. Sáu cửa mở ra, nên nhận vô nhiều thứ lắm. Vậy làm sao để giảm được tham dục? Đó là cố gắng bớt tiếp xúc. Cho nên Hòa thượng Tịnh Không nói là đừng coi ti vi. Để làm gì? [Để] khỏi coi mấy phim ảnh yêu đương, khỏi coi quảng cáo, [vì] nhiều quá.

Mà bảo đảm với quý vị, nếu quý vị coi quảng cáo hằng ngày mà không mua đồ, là quý vị giỏi đó, tức là công phu định lực của quý vị dữ lắm đó. Chứ không, lên mạng [coi] quảng cáo một hồi thôi là mình cũng thích mua, không thích mua cái này thì cũng thích mua cái kia. Khó lắm quý vị! Hay là quý vị nghèo quá [nên] không mua được thôi, chứ quý vị cũng muốn, thật ra là vậy.

Cho nên có rất nhiều thứ mà mình chỉ cần tiếp xúc qua là tham, mà tham đó là tham dục. Nên đức Phật chỉ ra nguyên nhân là như vậy. Vậy thì bây giờ phải làm sao? Cố gắng bớt tiếp xúc. Thứ nhất là đừng tiếp xúc với quảng cáo, đừng tiếp xúc với những người xa hoa, đừng tiếp xúc với những người hay quảng cáo những gì đó mà mình thấy đúng tầm ưa thích của mình. Cố gắng bớt bớt đi. Rồi đừng đi qua những chỗ nào mà dễ khiến cho mình thích, vì điều đó làm cho tham khởi lên. Mình tránh duyên đi, thì sẽ tránh được tham dục.

Quý vị thấy đức Phật dạy hay lắm, đức Phật chỉ luôn nguồn tận cho mình. Còn mình cứ nghe người ta nói một hồi, đâu có rõ đâu. [Điều này] rất rõ ràng. Đó là Triền cái thứ nhất, là tham dục.

2. Sân nhuế Triền cái:

Những gì là thức ăn của Sân nhuế Triền cái? (Sân nhuế là sân hận, bây giờ mình sân lên thì cũng không thể đắc Thiền được, tu Thiền không được). Đó là tướng chướng ngại. Đối với tướng ấy mà không tư duy đúng, Sân nhuế cái chưa sinh khởi sẽ khiến khởi; sân nhuế cái đã khởi rồi, thì có thể khiến cho tăng rộng. Đó gọi là thức ăn của Sân nhuế Triền cái.

[Thức ăn của Sân nhuế Triền cái] là tướng chướng ngại. Quý vị hiểu tướng chướng ngại này không? Có nghĩa là tại sao mình sân? Tóm lại là do mình bị chướng ngại, có nghĩa là đối nghịch lại, mình làm việc gì đó mà nó cứ ngược lại với ý mình, nó chống lại. Giống như mình muốn đi qua bức tường, mà người ta ngăn cái tường lại không cho qua, mình muốn làm việc đó nhưng không thành công. Tướng này gọi là tướng chướng ngại, khiến cho sân.

Cho nên ai mà luôn luôn được thỏa mãn thì sẽ không sân. Nhiều người nói tự hào: “Con đâu có sân gì đâu thầy. Con thấy con ngon lành, con đâu có sân”. Tại vì quý vị chưa có luyện trong hoàn cảnh đó thôi, hoàn cảnh của quý vị toàn là cảnh thuận. Về nhà quý vị hét một cái, tất cả người nhà im re, không ai dám nói. Quý vị lên công ty, quý vị làm chủ công ty, giám đốc công ty mà, quý vị hét một cái [là] nhân viên im re hết. Rồi đi vô Đạo tràng, quý vị [làm] chủ Đạo tràng, quý vị cũng hét một cái là người ta sợ hết. Lên gặp thầy trụ trì, quý vị cũng nói một cái, thầy trụ trì cũng sợ mất tín đồ cúng dường, nên thầy cũng im luôn, nhịn luôn. Thì có ai cho quý vị bài chướng ngại đâu mà quý vị sân, đó là do không có cảnh.

Còn mấy người đi chùa thì sao? Đi chùa thì thân phận nghèo, giống như ‘em vốn mang thân con gái nhà nghèo’, lên chùa vô rửa chén cũng bị chửi nữa. Rồi ở nhà thì bị ông chồng ăn hiếp, đi tu thì bị bà chủ Đạo tràng chửi, kiểu nào đi đâu cũng thế. Toàn là chướng ngại, chướng ngại càng nhiều thì dễ sân nhiều. Giống như ra ngoài đường cũng vậy, [bị] kẹt xe [nên] tức mình. Rồi [khi] đi về, đã kẹt xe [lại] còn mưa nữa, cho nên có nhiều [sự] khó chịu.

Nói chung sự chướng ngại càng nhiều thì sự dễ sân càng nhiều, cho nên hơi khó, điều này là [do] hoàn cảnh. Cho nên muốn không sân, thì tu hành phải rơi vào hoàn cảnh tốt một chút, có nghĩa là mình phải tránh duyên. Nếu không tránh được thì ráng nhẫn thôi. Nhẫn, nhưng có người nhiều khi nhẫn không được. Rồi có nhiều điều bực mình lắm, có nhiều cái sân lắm. Nói tóm lại: những gì chướng ngại mình, là nguyên nhân, là thức ăn của sân. Mình phải tìm ra nguyên nhân rõ ràng. Mà không cần phải tìm, ở đây đức Phật nói cho mình.

Cho nên quý vị thấy mình học trong kinh thấy rõ ràng lắm, tất cả đều nói một cách rốt ráo, nói nguồn cội, sân là do làm sao, tham là do làm sao, để mình tránh. Cho nên ai mà thuận duyên nhiều thì họ ít sân. Còn quý vị ở bên cạnh một người mà suốt ngày phiền não, họ nói thế này, nói thế kia. Mới vô cầm đôi đũa gắp [thức ăn], thì họ nói: “Sao mà gấp món này trước, ăn món kia trước kìa”. Rồi một hồi họ nói: “Ăn gì mà chậm vậy?” Họ nói vài câu là quý vị nổi điên rồi.

Tại vì đó là tướng chướng ngại, cho nên có những hoàn cảnh thử thách rất khó. Quý vị muốn tu được thì quý vị phải luyện, luyện hoài thành quen, thì bớt [sân] thôi. Kệ, ai nói gì thì nói, ai làm gì thì làm, ta biết ta thôi. Nhưng điều này cũng nguy hiểm ở chỗ là: Ta biết ta thôi, nhưng ta dốt quá, rồi ta cũng không biết ta luôn, thì cũng thua luôn. Rồi ta tệ quá, mà ta cũng không biết ta, ai nói cũng không nghe, thì thôi thua luôn. Cho nên điều này cần phải có trí tuệ. Nhưng cách đầu tiên là phải tránh duyên, cách thứ hai là mình cố gắng né, nhẫn nhục. [Như vậy] thì tu mới đắc Thiền được, vì đây là thức ăn của 5 Triền cái mà.

3. Thụy miên Triền cái:

Những gì là thức ăn của thụy miên cái? (Thụy miên là hôn trầm, buồn ngủ) Gồm có năm pháp (Thụy miên này nhiều hơn, có đến 5 pháp lận, còn điều kia có 1 pháp à). Những gì là năm? Đó là yếu đuối (hôm bữa hình như chúng ta cũng học đúng không? Nhưng yếu đuối là sao? Yếu đuối là mình hoạt động không có mạnh mẽ, mà chầm chậm, rề rề, thì buồn ngủ là đúng rồi. Cho nên là [làm gì] phải mạnh mẽ lên), chẳng vui (chẳng vui là buồn buồn, thì cũng buồn ngủ luôn. Cho nên cố gắng sống tích cực lên, mạnh mẽ, vui lên. Người thường sanh tâm hoan hỷ thì người ta ít ngủ. Điều này thì Thiện Trang thấy đúng. Với Thiện Trang, Thiện Trang thấy mình vui nhiều nên ít buồn ngủ. Mà khi nào không có việc gì làm, hoặc ít tiếp xúc với ai, thì dễ buồn ngủ. Tâm sở Tầm không kéo lên được. Vui thì Tâm sở Tầm mạnh, nên ai thấy buồn thì dễ buồn ngủ nữa. Hãy cố gắng vui), ngáp ợ (đây là dấu hiệu cơ thể buồn ngủ), ăn nhiều (điều này thì rõ ràng, ăn nhiều thì sẽ buồn ngủ thôi), lười biếng (làm biếng quá, không siêng năng thì cũng sẽ buồn ngủ).

Cho nên mình cố gắng làm ngược lại 5 pháp này, cố gắng mạnh mẽ lên, sống đời mạnh mẽ, nói năng... Đôi khi yếu đuối quá thì cũng không được. Rồi vui vẻ lên, cố gắng đừng có ngáp. Ngáp này là do thiếu ngủ nên ngáp chứ sao. Rồi đừng ăn nhiều, đừng lười biếng.

Đối với chúng không tư duy đúng, khi thụy miên cái chưa khởi thì khiến khởi; thụy miên cái đã khởi rồi, có thể khiến cho nó tăng rộng. Đó gọi là thức ăn của thụy miên cái. Có nghĩa là Thụy miên chưa có, nhưng do những yếu tố này sẽ khiến cho có. Nếu đã có rồi thì sẽ [khiến] buồn ngủ hơn nữa, mệt mỏi, rũ rượi hơn nữa.

Cho nên chúng ta thấy đức Phật dạy hết rồi, ở bên A Tỳ Đàm thật ra cũng tổng kết lại từ đây thôi.

4. Trạo hối Triền cái:

Những gì là thức ăn của trạo hối? (Triền cái thứ tư là Trạo hối, tức là trạo cử và hối hận. Trạo cử là tâm của mình cứ chạy lên, liên tục suy nghĩ điều này điều kia, tùm lum hết. Còn hối hận là nghĩ lại những chuyện đã qua) Gồm có bốn pháp. Những gì là bốn? Đó là giác tưởng về thân thuộc (tức là có bốn điều giác tưởng. Giác là biết, biết mà biết kha khá thì gọi là giác; tưởng là suy nghĩ, tưởng tượng về thân thuộc. Do quý vị bị Trạo cử nên cứ suy nghĩ. Quý vị nghĩ về ai? Nghĩ về người thân, rồi hối hận những việc về người thân. Người thân này không phải là người thân trong gia đình không [thôi], mà còn có thể là người yêu, người bạn hay ai đó, rồi đồng tu v.v... Mình cứ nghĩ về những người đó, mình nghĩ nhiều rồi hối hận tùm lum, mình tưởng tượng v.v… Đó là Trạo hối. Ví dụ nam nữ yêu nhau là rõ ràng nhất, họ nghĩ về người yêu nhiều nhất. Đó là Trạo cử. Điều này rõ ràng, ai cũng biết mà), giác tưởng về mọi người (tức là suy nghĩ lung tung, chuyện bên Tây bên Tàu, chuyện thế giới v.v…), giác tưởng về chư thiên (tức là nghĩ về chư Thiên), giác tưởng về những khoái lạc vốn đã tự kinh qua (tự trải qua). (Điều này thì rõ ràng. Những điều hạnh phúc thường làm người ta nhớ đến nhiều hơn là những điều đau khổ. [Ví dụ mình] tưởng tượng là bữa đó ăn được bữa ăn ngon quá. Như có đồng tu chia sẻ nói là có món chè Huế có 20 món gì đó, ăn là nhớ luôn, cho nên mình cứ nghĩ nhớ như vậy. Rồi vô trong miền Nam thì được ăn món bánh xèo, hoặc ăn món trái cây gì ở đâu đó v.v… Mình nghĩ nhớ đến những khoái lạc gì đó, hoặc những niềm vui. Chính vì điều đó làm cho tâm mình bị trạo cử, hối hận).

Tự mình nhớ nghĩ hay do người khác khiến nhớ nghĩ mà sanh giác tưởng (đức Phật nói rõ rằng: là tự mình nhớ nghĩ, hay do người khác khiến nhớ nghĩ mà sanh ra giác tưởng. Đúng rồi! Có những điều mình đâu có biết, nhưng mình do người khác, nhờ người khác tả, nhờ người ta kể, rồi mình tưởng tượng ra như vậy. Tức là có dữ liệu nên mình có tưởng tượng. Cho nên cách đối trị là tốt nhất mình đừng nghĩ, chuyện gì qua rồi thì thôi, nên mới có bài kệ Bạt địa la đế (bài Nhất Dạ Hiền Giả). Bài này rất quan trọng để đối trị bệnh Trạo hối (là Trạo cử và Hối hận). Quý vị nhớ bài này là trị được). Đối với chúng khởi tư duy không chân chánh, khi trạo hối chưa khởi thì khiến khởi, trạo hối đã khởi rồi thì có thể khiến cho nó tăng rộng. Đó gọi là thức ăn của trạo hối.

Điều này thật ra nếu quý vị tư duy đúng, vì ở đây đức Phật nói là tư duy không chân chánh, chứ nếu mình tư duy đúng thì sẽ chuyển Phiền não thành Bồ đề. Ví dụ lâu lâu Thiện Trang giảng, có đồng tu nói là hình như thầy thích ăn chè hay bánh xèo hay sao đó, thầy cứ nhắc đến chè với bánh xèo. Thật ra không phải! Thiện Trang chẳng nhớ gì hết, hồi nhỏ giờ ăn nhưng không nhớ, nhất thời chỉ nhớ mấy món đó, chắc là được ăn nhiều nên nhớ ra. Chứ bây giờ suy nghĩ một hồi mới nhớ ra món nào đó thì quá lâu. Cho nên Thiện Trang cứ theo trí nhớ mà nói thôi, mà nói là để mô tả, để diễn bày thôi, chứ không phải là Phiền não về món đó, tức là không phải vì trạo hối, nên nhớ như vậy. Điều này chỉ là nói thôi, chứ lâu rồi đâu có ăn được đâu. Quý vị ở trong nước thì ăn đủ món này món kia, chứ ở nước ngoài đâu có món Việt đâu, ở nước ngoài đâu có dễ gì kiếm được mấy món đó, lâu rồi không ăn nên đâu có nhớ. Cho nên là không có gì cả. Và nếu có ăn ở nước ngoài thì cũng không ngon bằng trong nước đâu, vì không có đủ gia vị, không có đủ [nguyên liệu].

Đấy là nói cho quý vị để quý vị hiểu thôi, cho nên mình biết chuyển Phiền não thành Bồ đề. Ví dụ Thiện Trang nói món chè, thì chắc chắn là món chè là món mà hồi nhỏ mình thích ăn, đủ các loại chè, nào là chè nếp (là nấu nếp lên, rồi bỏ chút đường cho ngọt, giống như xôi nhưng ngọt hơn chút nên gọi là chè). Hồi nhỏ Thiện Trang có thể ăn một lúc 3 chén như vậy đó, ăn cỡ đó, gọi là siêu ăn đường.

Đó là món chè nếp. Sau này mình phát hiện ra có món chè ngon hơn, mẹ cắt bột bỏ vô nồi nước đường, bột dẻo dẻo, thì thành chè. Dần dần thời gian lớn lên thì mình mới biết có nhiều món chè ngon hơn nữa. Tức là họ cho dừa, cho này kia vô, mình cũng không biết nữa. Bây giờ nhớ lại thì Thiện Trang mới nói là: Thì ra thế gian tuy là một chữ chè thôi, nhưng do mỗi người có một kiến thức trong quá khứ, mà mình tưởng tượng ra món chè đó như thế nào. Và do xúc cảm hồi đó mình ăn, mình cảm thấy ngon, còn người kia ăn cảm thấy mặn quá, cay quá, hay ngọt quá, nên mình cảm thấy không ngon. Và vì lý do đó mà chúng sanh có Tưởng khác nhau. Chứ thật tế tướng của các pháp là bình đẳng, do kinh nghiệm của mình không giống nhau nên ra khác nhau, và từ đó mình nhận thức khác nhau.

Cho nên đi vào một quán ăn, và dọn ra một món chè, thì mỗi người sẽ khởi lên một cái Tưởng là món này ngon, tôi thích ăn lắm, tôi mong đợi lắm. Còn người kia thì ăn cũng được, không ăn cũng được. Vì sao? Là do định kiến quá khứ của mình mà thôi. Và có thể do nhiều yếu tố nữa, do nhu cầu cơ thể của mình về lượng đường, về lượng này kia gì đó, mà thích hay không thích [món đó].

Cùng vấn đề đó vẫn là Tưởng đấy thôi, vẫn là nghĩ nhớ về những quá khứ v.v… nhưng mình không bị trạo hối (tức là không bị trạo cử và hối hận), thì mình không bị Phiền não. Tức là mình chuyển những tư duy đó thành tư duy về pháp, để mình hiểu được thế gian này. Thường tư duy như thế thì mình sẽ sớm ra khỏi sanh tử. Vì sao? Vì đó là quý vị tư duy trên pháp, chứ không phải tư duy theo sự ham muốn của thế gian. Tức là cũng món chè đó thôi, nhưng chè của mình là chè pháp, còn chè của người ta là chè ăn, khác nhau. Quý vị hiểu chè pháp và chè ăn là vậy.

Cho nên người tu hành lâu năm, theo năm tháng cứ học pháp đi, học dần dần rồi sẽ thấy thế gian này điều gì cũng là pháp hết. Việc này cũng là pháp, việc kia cũng là pháp, người này cũng là pháp, người kia cũng là pháp, thì dần dần quý vị sẽ chuyển Phiền não thành Bồ đề. Những nghịch duyên trong đời, những khó chịu trong đời, những cay đắng trong đời, quý vị cũng dần dần chuyển thành giác ngộ. Và do thường xuyên sống như vậy thì công phu của quý vị sẽ đắc lực, ngôn ngữ trong kinh Phật gọi là công phu Tam muội, là Chánh định. Chánh định này là Chánh định của xuất thế gian.

Quý vị nhớ nha, Chánh định có tới mấy loại định, chứ không phải Chánh định lúc nào cũng xuất thế gian đâu. Trong kinh đức Phật nói: do đắc được Chánh định xuất thế gian thì đó là Tam muội xuất thế gian, thì quý vị sẽ chứng quả giải thoát thôi. Bí quyết của tu hành là như vậy đó.

Tóm lại là làm sao để đem tất cả những gì hằng ngày mình tiếp xúc, hay là quá khứ đã tiếp xúc, hay tương lai chưa tiếp xúc v.v… quy về một mối, đó là tất cả pháp đều là Khổ Không, Vô thường, Vô ngã, đều là do duyên mà sanh, do duyên mà diệt, do điều kiện này, do điều kiện kia, mà không giống nhau. Mình thường tư duy như thế, và hiểu được như thế, thì dần dần mình sẽ vào được địa vị Thánh nhân lúc nào mình không biết. Và xin chúc mừng quý vị, quý vị sẽ ra khỏi sanh tử. Chỉ đơn giản vậy thôi.

Cho nên tu hành không phải là đợi vô thời khóa, ngồi đó xếp bằng, rồi mới tu. Tu đó thì cũng đúng, nhưng chưa đủ. Còn quý vị tu trong đời sống, là phải đổi tri kiến của mình. Và cái nhìn như hồi nãy Thiện Trang nói, là một trong Chánh kiến, Chánh tư duy. Và từ Chánh kiến, Chánh tư duy đó mới dẫn cho mình đến những chánh sau, thì đủ Bát chánh đạo. Quý vị nhớ nha! Đây là những pháp hành, pháp tu mình cần phải học, chứ không phải mình chỉ học trên chữ nghĩa. Tất nhiên mới đầu là mình phải học trên chữ nghĩa đã, nhưng dần dần mình nhìn xung quanh đâu cũng là pháp hết, tất cả pháp đều là Phật pháp thì thành công.

Còn nếu mình sống một hồi, học thì học thế thôi, một lát dọn món chè lên, thấy chè ngon quá, để ăn cái đã, quên mất bài pháp về chè thầy Thiện Trang giảng hôm nay rồi. Như vậy thì không được. Mình vừa ăn chè, vẫn nghĩ là món chè này ngon đó, nhưng ngon là do ngọt, vừa với miệng của mình, nên ngon. Còn bà kia ăn mà nhăn mặt vì thấy ngọt quá, hoặc người kia lại thấy lạt quá, không ngon. Ở trong món chè đó có bỏ thứ gì đó mình không thích ăn nên mình không thấy ngon… Đó là các pháp do duyên sanh, cũng do duyên mà diệt. Cùng một loại đó, cùng một vị đó, nhưng do chúng sanh có nhiều nghiệp khác nhau, do khuynh hướng tâm lý, do môi trường sống, do thói quen luyện từ nhỏ, do bệnh tật, do nghiệp chướng, đủ các [nguyên] do, mà cảm nhận không giống nhau. Nếu mình hiểu được như vậy, thì coi như mình giác ngộ được một phần.

Cho nên ngay khi ăn là quý vị có Tứ niệm xứ trong đó rồi. Đó là quán pháp, quán tâm, quán thân, quán thọ, thì quý vị tu Tứ niệm xứ ngay trong khi ăn món chè đó. Đó là Thiện Trang lấy ví dụ ăn để tu Tứ niệm xứ như thế nào. Khi ăn cơm mà quý vị cũng nghĩ như vậy, thì quý vị sẽ thành công. Như nhờ Thiện Trang đi nhiều nên Thiện Trang biết, người Việt mình thì hằng ngày đều ăn cơm, ăn cơm nhiều nhất. Nhưng cơm mỗi nơi mỗi khác, cơm ở miền Trung khác với cơm ở miền Bắc, và khác với cơm ở miền Nam, cơm ở miền Tây. Cơm ở trong nước khác với cơm ở ngoài nước. Tại sao vậy? Vì miền Bắc dùng gạo khác, miền Nam dùng gạo khác, miền Trung dùng gạo khác. Rồi gia vị mỗi miền mỗi khác, nấu món ăn chung khác.

Ví dụ như hồi xưa nhà Thiện Trang nghèo lắm, không có gì để ăn hết, cơm ăn còn không đủ, phải trộn thêm khoai mì (củ mì), củ lang vô. Rõ ràng bữa cơm đó đâu có giống với bữa cơm của quý vị đâu, bữa cơm của quý vị toàn là thịt cá không à, rồi nhà khác cũng ăn không giống nhau. Đó là người Việt thôi, khi ra hải ngoại thì vị cũng phát hiện ra [ngay cả] gạo cũng không giống rồi. Ví dụ như người Đức thích ăn khoai tây, suốt ngày ăn khoai tây, vô trong cửa hàng thấy họ ăn khoai tây là chính. Người Pháp thì thích ăn bánh mì, nên bánh mì lúc nào cũng có. Bánh mì của Pháp là ngon số một luôn, khỏi nói. Rồi bánh của Pháp thì đủ các loại. Còn bánh của Đức thì không ngon bằng, chẳng hạn như vậy.

Cho nên ngay trong bữa ăn, mà mình tư duy được là thế gian là như vậy, mình đừng có chấp là tôi ăn bữa cơm này, người ta cũng phải ăn giống mình v.v… Do môi trường sống khác nhau, do khuynh hướng tâm lý, do tiền nghiệp… Mình cứ đếm qua và suy xét như vậy, thì ngay bữa ăn mặc dù dọn ra cơm đó, gia đình mình 5 người cùng nhau ăn chẳng hạn, nhưng người kia chỉ biết ăn mà thôi, ăn một cách bình thường, giống như ăn theo phản xạ, thì mình thấy đó là sự ăn của chúng sanh. Còn mình ăn, nhưng mình nghĩ là chúng sanh ở thế giới khác, hoặc ở đất nước khác, ở vùng khác, họ ăn không giống mình v.v… là do đời trước mình ăn không giống như vầy, đời quá khứ không giống như vầy, đời tương lai mình sanh ra ở chỗ nào thì chắc chắn cũng ăn không giống như vầy. Do như vậy, ngay việc ăn đó, là mình đã nhận ra Vô ngã trong đó rồi. Và mình hiểu các pháp do duyên sanh, cũng do duyên mà diệt ở trong đó rồi. Đó là quý vị đang tư duy về pháp, đó chính là quán Tứ niệm xứ. Quý vị tu như vậy thì không bao lâu quý vị sẽ thành tựu.

Đó là cách tu, tu thì phải tu như vậy. Chứ không phải suốt ngày cứ đọc lên Tứ niệm xứ là gì, nào là quán thân trên thân, quán pháp trên pháp, quán thọ trên thọ, quán tâm trên tâm. Hoặc là quán Khổ Không, Vô thường, Vô ngã. Xin lỗi quý vị! Khổ Không, Vô thường, Vô ngã, mà quý vị nắm được cách quán như hồi nãy, thì quý vị sẽ thấy Khổ Không, Vô thường, Vô ngã trong đó, lâu ngày thì tự nhiên quý vị thành tựu thôi, không cần ép mà quý vị cũng thành tựu. Giống như sạc pin, quý vị sạc đến lúc nào đó sẽ đầy. [Hoặc] quý vị nhỏ nước vào trong thùng, mà nhỏ hoài thì [đến lúc nào đó] cũng đầy thùng thôi.

Cho nên vấn đề là mình phải có nhận thức đúng, mà nhận thức đó gọi là Chánh kiến, Chánh tư duy. Muốn có điều đó thì mình phải tu tập, phải học. Mỗi lần Thiện Trang chia sẻ, quý vị thấy pháp hành đơn giản ngay trong đời sống của mình thôi. Rồi mỗi lần mình lên tu nữa, tu thêm thời gian để mình có Thiền định (Thiền chỉ), Thiền quán sâu hơn. Còn hằng ngày nếu mình sống như vậy, thì mỗi bước chân đi, mọi lúc mọi nơi đều là tu hành hết. Cho nên ngay khi vào nhà vệ sinh thì cũng là tu hành.

Vô nhà vệ sinh tu hành bằng cách nào? Thiện Trang hay nói như vậy, nhưng Thiện Trang hỏi lại: vào nhà vệ sinh làm sao tu hành? Nhiều người nói lúc đó ráng nghe pháp, cắm tai phone vô nghe. Tu hành như vậy được không? Được! Nhưng có người nói: Tôi tu Tứ niệm xứ mà? Nghe pháp chính là quán pháp trên pháp. Còn không, quý vị vô trong nhà vệ sinh thì quý vị thấy: Ôi, thân thể này dơ bẩn quá, người gì mà đủ các loại mùi. Mùi từ đâu ra? Mùi đó là từ Phiền não, nghiệp chướng mà ra. Chúng sanh Ngạ quỷ nghe mùi này thấy thơm, mà sao mình thấy hôi dữ vậy? Rồi thân thể này là Khổ, là Không, có ăn có uống cho nên phải đi vệ sinh, v.v… Mình tư duy [như vậy], thì ngay tư duy đó là chánh niệm tu hành.

Còn quý vị vô đó mà mê mê màng màng: Ôi, hôi quá! Hôi quá! Mau chạy cho ra nhanh. Đó không phải là tu, đó là quý vị đang đọa lạc, quý vị hiểu không? Cho nên tu là tu như vậy, người vào cùng hoàn cảnh giống như mình, nhưng người ta biết tu thì người ta tạo vô lượng công đức. Ở đây nói đơn giản, là vô lượng chủng tử giải thoát ở trong tâm của quý vị được xuất hiện, do tư duy của quý vị đúng.

Chỉ vậy thôi, nhận thức đúng, tư duy đúng, thì quý vị dần dần sẽ ra khỏi sanh tử. Còn nếu như chúng ta vô đó mà chúng ta [kêu]: Ôi, sao mà hôi quá! Hôi quá! Mau chạy cho ra nhanh, sợ quá. Nhà vệ sinh không ai dọn v.v… toàn trách [một] mớ điều này điều kia. Như vậy đó là mình đang đọa, và mình là chúng sanh thật sự, chứ không phải là người giác ngộ.

Nên quý vị nhớ nha! Mấy điều tu hành này, dần dần về sau là tu như vậy. Và tu như vậy thì tu bất cứ môn nào đi nữa, quý vị kèm theo môn đó thì quý vị thành công, dần dần [sẽ] giác ngộ. Khi giác thường xuyên là quý vị có công phu, và công phu đắc lực thì quý vị sẽ thành một vị Thánh nhân. Ít nhất chúng ta cũng vô được địa vị dòng Hiền, không thì vô dòng Thánh luôn là tuyệt vời.

Thiện Trang trở lại bài, vừa rồi Thiện Trang nói về Thụy miên, Trạo hối. Còn một điều nữa là Nghi cái.

5. Nghi Triền cái:

Những gì là thức ăn của Nghi cái? (Tức là bây giờ điều gì cung cấp năng lượng cho Triền cái thứ năm là Nghi). Có ba đời. Những gì là ba? Đó là đời quá khứ, đời vị lai, đời hiện tại. Đối với đời quá khứ còn do dự, đời vị lai còn do dự, đời hiện tại còn do dự. Đối với chúng khởi tư duy không chân chánh, Nghi cái chưa khởi sẽ khiến khởi; Nghi cái đã khởi thì có thể khiến nó tăng rộng, đó gọi là thức ăn của Nghi cái.

Như vậy đức Phật nói thức ăn của Nghi là ba đời, mà điều này là sự do dự, chần chừ. Do dự đối với quá khứ, quá khứ qua rồi nhưng vẫn còn nghi, có những điều nghi như: không biết mình làm điều đó có đúng hay chưa, không biết mình học môn đó đúng hay chưa, rồi không biết mình lựa đã chọn con đường đúng hay chưa. Đó là nghi về quá khứ. Đây là nói quá khứ, chứ mình chưa nói đời [vị lai]. Nghi không biết quá khứ mình tu như thế nào, chắc chưa có đủ thiện căn, v.v…

Rồi nghi về đời vị lai (tức là nghi tương lai). Nghi tương lai là không biết mình có được điều gì không, không biết đời tương lai mình có giải thoát chưa, v.v… Cứ do dự: tu kiểu này chắc không thành công v.v… đó là những sự Nghi. Và nghi không biết có phải có đời tương lai hay không, hay là chết rồi hết v.v…

[Còn] đời hiện tại thì sao? Đời hiện tại thì có nhiều điều nghi lắm, nghi là không biết con đường mình đang lựa chọn đúng chưa đây. Mình đang tu mà nghe sư (thầy) Thiện Trang giảng, không biết ổng giảng tào lao hay không đây, kiểu như vậy, rất nhiều thứ. Đó là nghi đủ thứ, đó là nghi ngờ v.v… Những điều nghi ngờ đó khiến cho mình rớt Thiền.

Tu hành để đắc Thiền là phải bỏ năm Triền cái, khi bỏ năm Triền cái thì chúng ta có năm chi thiền. Mới đầu là năm chi thiền của Sơ thiền, tổng hết bốn tầng Thiền thì có bảy chi thiền. Chúng ta có chi thiền thì chúng ta mới vào Thiền, còn chúng ta có Triền cái là nó ngăn che, không chỉ đối với [tu] Thiền đâu, mà ngay cả tu quán niệm (tức là tu Thiền quán) cũng không được, đừng nói là tu Thiền chỉ. Thiền chỉ, Thiền quán đều rớt hết, nếu như có năm Triền cái này.

Có ai ngủ, hôn trầm mơ mơ màng màng, mà tư duy các pháp được không? Chắc chắn không! Có ai đang nghi các pháp mình học không đúng, mà tư duy về pháp được không? Có ai đang sân mà tư duy về pháp được không? Có ai đang tham mà nhớ nghĩ [niệm pháp được không?] Ví dụ như những người trẻ họ nhớ người yêu, họ đang niệm người yêu không [thôi], thì làm sao niệm pháp được đây. Không được! Rồi có ai đang phóng dật, trạo hối (trạo cử, hối hận), đang suy nghĩ như vậy, thì làm sao mà nhớ được pháp.

Cho nên là năm [Triền] cái này, không phải đối với Thiền chỉ đâu, mà đối với Thiền quán cũng không được, cho nên phải bỏ. Mà [muốn] bỏ thì chúng ta áp dụng những cách trên. Như vậy mình dứt Nghi bằng cách học pháp nhiều và tu nhiều, thì dần dần hết nghi. Quý vị nên nhớ [như vậy]. Còn [bị] những Trạo hối thì quý vị cố gắng tu định. Định là tâm mình dừng lại, đừng nghĩ lung tung, chuyện quá khứ bỏ đi, chuyện hiện tại, tương lai thì kệ đi, điều gì [đến thì đến], đừng nghĩ. Thì tâm buông xả xuống nhiều. Tu định thì không bị như vậy.

Đó đều là những pháp tu mà chúng ta đã học hết rồi. Hôm bữa có bài [Thiện Trang] đưa ra phương pháp rồi.

(Trích Từ Kinh 683. Thực Kinh Tạp A Hàm).

Quý vị thấy [Thiện Trang] toàn là trích trong kinh, không phải [tự] Thiện Trang chia sẻ. Đó là Thiện Trang đã giới thiệu phần thứ nhất về kinh tạng. Mấy bữa nay lâu lâu giảng một bữa, nên [Thiện Trang] ráng đưa nhiều kinh tạng cho quý vị, để quý vị đủ nền tảng, để quý vị tu. Rồi từ từ chúng ta cung cấp vào Luận Câu Xá.

Thiện Trang xin chia sẻ tiếp về mảng Tâm sở trong A Tỳ Đàm. Quý vị biết Tâm sở trong A Tỳ Đàm rồi. Ở đây có 52 món Tâm sở, chúng ta đã học khá nhiều rồi. Quý vị nhớ chúng ta học tới đâu rồi không?

52 món Tâm sở chia ra gồm có 13 Tâm sở Tợ tha, 14 Tâm sở Bất thiện, 25 Tâm sở Tịnh hảo. Và như vậy chúng ta đã học được 13 Tâm sở Tợ tha, gồm 7 Tâm sở Biến hành và 6 Tâm sở Biệt cảnh. Tợ tha là nó đi với thằng nào, thì nó sẽ dính theo thằng đó. Đi với ác thì thành ác, đi với thiện thì thành thiện. Chúng ta đã học 7 Tâm sở Biến hành là: Xúc, Thọ, Tưởng, Tư, Nhất hành, Mạng quyền, Tác ý; 6 Tâm sở Biệt cảnh trong Tợ tha là Tầm, Tứ, Thắng giải, Cần, Hỷ, Dục.

Quý vị làm sao đó, [khi] Thiện Trang nhắc tới [Tâm sở] nào, thì quý vị nhớ đến [Tâm sở] đó. Rồi quý vị nhớ thêm được nữa là chúng ta đã học tới 14 Tâm sở Bất thiện gồm: 4 Tâm sở [Bất thiện] Biến hành, tức là luôn luôn có trong Tâm sở Bất thiện là: Si, Vô Tàm, Vô úy và Trạo cử. Rồi chúng ta đang học 10 Tâm sở Bất thiện Biệt cảnh, là: Tham, Tà kiến, Ngã mạn, Sân, Tật, Lận, Hối. Hình như học hết rồi đúng không?

Nhóm Tham phần và nhóm Sân phần đã học rồi. Hôm nay chúng ta học đến nhóm Trì trệ và Do dự, thì có ba Tâm sở là Hôn trầm, Thụy miên và Nghi. Hôm nay, vì Thiện Trang chia sẻ Triền cái, nên sẵn chia luôn [nhóm Tâm sở] này cho cùng [lúc]. Quý vị thấy Hôn trầm, Thụy miên và Nghi [chúng ta] mới vừa học, [Thiện Trang] cố gắng đưa vô cùng lúc, cho nó lặp đi lặp lại cùng một vấn đề, để quý vị [dễ] nhớ.

Hôm nay chúng ta sẽ học về ba Tâm sở cuối cùng, đó là nhóm Trì trệ và Do dự. Làm cho mình chậm chạp, thì gọi là Trì trệ; còn Do dự tức là không quyết định, không dứt khoát. Giống như đứa trẻ nói: “Con không biết con [nên] đi thi trường này hay trường kia, [không] biết làm Kỹ sư, làm Bác sĩ hay làm Giáo viên?” v.v… Kiểu đó là do dự. Rồi trì trệ là chầm chậm, không nhanh. Ba Tâm sở: Hôn trầm, Thụy miên (hay Thùy miên. Có người dịch là Thùy miên, có [người dịch] là Thụy miên), và Hoài nghi.

Tâm sở Hôn Trầm

Ở đây chúng ta sẽ bắt đầu từ Tâm sở Hôn trầm. Hôn trầm là gì? Ở đây là [đang nói] về Tâm sở nha. Trong A Tỳ Đàm chia ra Hôn trầm, Thụy miên là hai. Nhưng thông thường chúng ta nói Hôn trầm, Thụy miên là chung, đều là buồn ngủ, gục gục thôi. Nhưng không phải, trong này nói rõ hơn về Hôn trầm, Thụy miên.

Hôn trầm là sự không khéo hòa trộn của tâm, cách không thích hợp với công việc của tâm, trạng thái co rút, lui sụt của tâm, tợ như lông gà gặp lửa. Lấy ví dụ này cho dễ. Hôn trầm là không khéo hòa trộn của tâm. Ở đây chúng ta chưa học về tâm, chúng ta mới học Tâm sở thôi. Các Tâm sở kết hợp lại thì mới gọi là tâm. Chúng ta có 121 tâm, [nhưng] chúng ta chưa học về tâm nào hết. Ví dụ tâm tham như thế nào [thì chúng ta chưa học], chúng ta chỉ mới học về Tâm sở Tham thôi. Tâm sở là một trong yếu tố (hay thành phần) để tạo nên tâm tham. Để tạo nên tâm tham thì có bao nhiêu Tâm sở đó. Nhưng trong đó có một Tâm sở Tham đó thì chưa đủ đâu, mà có một mớ thằng đi theo nữa. Ví dụ như phải có [Tâm sở] Mạng quyền, tức là Tâm sở đó phải có đủ thời gian, chứ [thời gian] ngắn quá, kết thúc cái là xong rồi.

Ví dụ như chúng ta rờ vào lửa, để cảm thấy nóng thì quý vị phải rờ đủ lâu. Quý vị tiếp xúc nhanh quá thì đâu thể bắt được [cảm giác] nóng đâu. Quý vị đưa xẹt tay qua lửa nhanh quá, thì quý vị thấy bình thường, đâu có nóng đâu. Nhưng quý vị để hơi lâu một chút thì sẽ cảm thấy nóng.

Thực tế là Tâm sở quý vị bắt được cảnh rồi, nhưng [trong] cảnh đó Tâm sở Mạng quyền không đủ thời gian, nên nó đưa tín hiệu lên trên não của mình xử lý không đủ thời gian, tín hiệu yếu quá. Cho nên dù nóng nhưng nó chưa bắt được độ nóng, chứ không phải là không nóng. Mình để lâu lâu, thời gian dài dài, [tức] là Tâm sở Mạng quyền phải có. Vì Tâm sở Mạng quyền là Tâm sở Biến hành, thì thời gian phải lâu lâu một chút, thì mới nhận định được là nóng quá. [Vì nóng quá] nên sân, [từ đó] Tâm sở Sân sinh ra.

Hoặc chúng ta nói có Tâm sở Nhất hành là gì? Nhất hành là định, định là phải tập trung một chút, chứ quý vị để tay lên mà quý vị không tập trung. Tay để trên ngọn lửa nóng như vậy, mà quý vị đang nghĩ hôm qua đi uống ly trà sữa ở đâu đó ngon quá, đang nghĩ vậy. Hoặc là đang buồn ngủ, gục gà gục gật thì chắc cũng chưa nóng đâu. Có nghĩa là phải có một chút định (tập trung). Và phải có cảm nhận là thọ, [tức là] Tâm sở Thọ phải hoạt động. Và phải có sự xúc (chạm), tiếp xúc giữa lửa và tay của mình. Rồi có tưởng tượng lửa thì nóng, thì mới nhận định nóng được.

Cho nên phải đủ các Tâm sở Biến hành, tức là 7 Tâm sở Biến hành đều có hết. Và phải có tác ý, tác ý đưa ra là nóng quá nên giựt tay lại. Cho nên 7 Tâm sở Biến hành có, rồi sau đó Tâm sở Biệt cảnh có thể có hay không có, thì tùy. Ví dụ như lúc đó mình cảm thấy có mong muốn là thoát tay ra, thì Tâm sở Dục xuất hiện. Rồi mình đang nói [vì] nóng nên sân, thì Tâm sở Sân xuất hiện. Quý vị thấy lúc đó phải có [Tâm sở] Bất thiện Biến hành [Si, Vô tàm, Vô úy, Trạo cử] ở trong này. Lúc đó si (ngu) mới đưa tay vô đó, và [lúc đó] có Vô tàm, Vô uý [là] không sợ cháy tay, hoặc lúc đó do tâm phóng dật nên mới đưa vào lửa chứ, đó là Tâm sở Trạo cử.

Chúng ta thấy rõ ràng một hiện tượng nào đó phải trải qua nhiều yếu tố, tức là nhiều Tâm sở. Nhưng ở đây không nói Tâm sở, mà Hôn trầm là sự không khéo hòa hợp, hòa trộn của tâm. Tức là các tâm phối hợp không được khớp với nhau.

Thiện Trang nói như vầy cho quý vị dễ hiểu. Sở dĩ chúng ta có Hôn trầm là [vì điều] gì? Vì tâm chúng ta cứ theo một kiểu nào đó, ví dụ như [quý vị] đang không suy nghĩ gì hết. Chứ còn tâm của quý vị đang chạy liên tục, lúc thì đang sân, lúc thì đang vui, lúc thì đang buồn, lúc đang phấn khích, đang thế nào đó, v.v…. tức là 121 tâm đó chạy liên tục ở trong đầu mình, thì làm sao buồn ngủ được. Còn ở đây do là không khéo hòa trộn các tâm, nên tâm cứ rà rà, rờ rờ, nên buồn ngủ.

Cho nên đây là cách không thích hợp với công việc của tâm. Tức là tâm mình không thấy thích hợp với công việc đó, nó không lo quan sát việc đó, không suy nghĩ về việc đó. Trạng thái [của Tâm sở Hôn trầm] là co rút, lui sụt, tức là tâm giống như thâu lại, không có hứng thú, không phấn chấn lên, mà lui sụt, thu lại. Giống như lông gà mà gặp lửa thì co lại.

Hôn trầm này là sự rã rượi, lười biếng, không linh hoạt, chứ còn mình nhanh nhẹn thì không buồn ngủ đâu. Tâm sở Hôn trầm có tướng trạng là không sốt sắng, có nhiệm vụ đánh mất siêng năng, biểu hiện là sự chùng xuống. Có nghĩa là quý vị sẽ không có sốt sắng, không siêng năng, tâm chùng xuống rõ ràng. Khi một chúng sanh nhàn rỗi do thiếu cần (tức là thiếu sự siêng năng), chúng sanh ấy chịu sự tác động của Hôn trầm, đó là bệnh hoạn của tâm.

Tức là do mình không tích cực, không nỗ lực. Ví dụ như quý vị làm việc gì đó, thông thường chúng ta ngồi máy tính, Thiện Trang thì hay phiên dịch, ngồi máy tính dễ buồn ngủ lắm. Thứ nhất là mắt mình bị dán vào màn hình máy tính bức xạ nhiều, hoàn cảnh là mắt phải nhìn vô không gian như vậy, không thay đổi được bao nhiêu. Chứ lúc đó đang buồn ngủ, mà Thiện Trang cầm cái khoan bắn đinh, bắt vít này, bắt vít kia, khoan tường, khoan [cái] này, khoan [cái] kia, thì tập trung tâm ghê gớm, tâm liên tục hoạt động, thì Tâm sở Tầm kéo lên. Vì nó phải quan sát đối tượng này kia, và các tâm thức của mình hoạt động liên tục, thì tự nhiên sẽ không hôn trầm. Đó là bí quyết.

Hôn trầm trong khi có thì ra sao? Hôn trầm là sự không khéo trộn, hòa trộn của tâm không thích hợp, và sự chần chừ, lui sụt, sự buồn ngủ, cách buồn ngủ, trạng thái buồn ngủ, sự bần thần, rã rượi, cách rã rượi v.v… sự uể oải, thái độ uể oải, cách uể oải. Những trạng thái như thế gọi là Hôn trầm. Hôn trầm thì ai cũng biết rồi, khỏi phải tả cũng biết.

Bốn ý nghĩa của Tâm sở Hôn trầm: là trạng thái chặn đứng sự siêng năng tiến tới. Tức là nếu hôn trầm (buồn ngủ) thì không siêng năng được, tiến tới không được. Phận sự là bỏ bớt sự siêng năng: tức là nó khiến cho mình lười hơn, hôn trầm thì chỉ muốn ngủ thôi, chứ làm gì. Thành tựu là sự lui sụt: tức là mình bị rớt xuống và nhân tố gần nhất (tức là nhân tố quan trọng nhất) là không khéo tác ý, tức là không Như lý Tác ý. Nghĩa là mình không theo đúng Chánh pháp để tác ý. Tâm mình phải phấn chấn lên, phải suy nghĩ, phải tập trung vào đối tượng, v.v… Còn nếu đang buồn ngủ mà thả tâm, thì ngủ gục luôn.

Còn nếu quý vị rõ [biết] là ta đang làm việc, hoặc có chuyện gì đó [thì không bị buồn ngủ nữa]. Cho nên ai đang buồn ngủ, mà quý vị chọc tức cho người ta nổi điên lên, thì đảm bảo là hết buồn ngủ. Vì người ta sân lên, Tâm sở hoạt động mạnh, [vì] nó có đối tượng dán tới, Tâm sở Tầm mạnh lên.

Cho nên [Tâm sở Hôn trầm] là Tâm sở Biệt cảnh, vì sao? Biệt cảnh ở đây là Biệt cảnh Bất thiện, vì có những lúc có Tâm sở Hôn trầm này, nhưng có lúc không có. Ví dụ như lúc sân thì Thiện Trang đố mà có [Tâm sở] này đó, có ai sân mà buồn ngủ không? Buồn ngủ rồi sân thì có, tức là đang buồn ngủ rồi sân, tại vì đang muốn không ngủ mà nó cứ ngủ. Còn đang sân mà buồn ngủ thì không có. Tức là buồn ngủ, nhưng sự sân kia nhẹ thôi, sân sao khi buồn ngủ. Còn [quý vị] đang nổi điên, nổi khùng, tức lên chửi người ta, thì đố mà [quý vị] buồn ngủ được. Quý vị đi ô tô, đi xe khách thì biết, nhiều khi đang muốn ngủ gục, mà gặp người nào đó bên cạnh làm cho một việc gì đó nổi điên lên, là không ngủ được rồi, đó là quý vị thấy rõ ràng. Hoặc tâm tham, có khi tham thì không hôn trầm được, tham mà quý vị tham ăn, thấy món ăn ngon quá, đang hướng tâm ăn món ngon đó, thì làm sao quý vị buồn ngủ được.

Cho nên [Tâm sở này] gọi là Biệt cảnh. Biệt cảnh là vì có lúc có, có lúc không, tức là nó không cần thiết phải có mặt trong tất cả các Tâm sở Bất thiện. Ví dụ hai trường hợp Thiện Trang lấy là Sân và Tham là không cần, có lúc cần, có lúc không. Tất nhiên có những lúc tham thì vẫn buồn ngủ, [đó] là tham ngủ. Có lúc vừa hôn trầm vừa tham, cũng có; có lúc vừa buồn ngủ vừa sân, cũng có. Vì mình đâu có muốn ngủ. Nhưng có nhiều lúc sân không buồn ngủ, và có nhiều lúc tham không buồn ngủ. Ai tỉnh táo là thấy tham rõ ràng nhất là tham ăn, tham gì đó, v.v… Như có người tham tiền, khi nghe nói được cho mấy đồng, mấy trăm ngàn tiền Việt là tỉnh liền, hết buồn ngủ luôn. Đang buồn ngủ ghê gớm, gục gà gục gật, ông bán vé số tới nói ‘ê! Mày trúng số rồi kìa’ là tỉnh liền, hết buồn ngủ.

Tâm sở Thùy Miên

Đó là Tâm sở Hôn trầm. Còn Thụy miên (hay Thùy miên) là sự không khéo hòa trộn của danh thân Tâm sở, cách không thích hợp công việc của danh thân, trạng thái bệnh hoạn không lành mạnh của Danh pháp Câu sanh. Điều này giống bên trên, nhưng chỉ thay một chữ thôi, ở trên là tâm, ở dưới là Tâm sở. Nghĩa là ở trên các tâm mình hợp tác với nhau, nhưng nó hợp tác không bài bản, hợp tác không được, nghĩa là tâm Tham, tâm Sân, (đang chú ý đến 121 tâm chúng ta chưa học), tâm Thiền v.v… những tâm thấp hoạt động không đúng, không kết hợp với nhau. Còn ở đây là kết hợp bên trong. Tức là trong tâm chúng ta gồm có nhiều Tâm sở, chúng ta có 121 tâm, trong mỗi một tâm có nhiều Tâm sở kết hợp lại, mà chúng ta đang học đến 52 món Tâm sở. Sau này chúng ta học lại, Tâm sở nào kết hợp gồm bao nhiêu Tâm sở, thì Tâm sở đó kết hợp lẫn lộn với nhau, không rõ ràng, hợp tác không tốt, khiến cho tâm mình buồn ngủ, cho nên cũng [bị] Hôn trầm. Hôn trầm này không gọi là Hôn trầm, mà gọi là Thụy miên.

Cho nên chỉ có ngôn ngữ Duy Thức Học mới chia ra rõ như vậy. Duy Thức A Tỳ Đàm cũng chia ra, tâm bên ngoài và Tâm sở bên trong. Tâm là kết quả rồi, còn Tâm sở là nguyên nhân [bên] trong. Nhưng đưa ra thì giống nhau, cũng ngủ gà ngủ gật thôi, cũng buồn ngủ thôi, nhưng buồn ngủ kia có vẻ ngủ ghê hơn, còn buồn ngủ này thì nhẹ hơn, vì nó mới khởi từ tầng Tâm sở thôi. Hôn trầm thì bớt buồn ngủ hơn, vì sự kết hợp của các tâm không hòa hợp, thì đó là thô rồi. Còn Tâm sở kết hợp không được, là Thùy miên, là ngủ luôn đó. [Cho nên] Thùy miên thì ngủ mạnh hơn, là do điều này. Cho nên đây là trạng thái, có thể biểu hiện là trạng thái bạc nhược của tâm.

‘Khi một chúng sanh cảm thấy thiếu sự hoạt động hay trí tuệ chậm chạp, chúng sanh ấy bị tác động bởi Thùy miên’. Nghĩa là khi các hoạt động trí tuệ bị chậm chạp lại, khi nào cảm thấy như thế thì thông thường chúng ta bị Thụy miên. Thụy miên này định nghĩa khác, chứ chúng ta cứ nói Hôn trầm, Thụy miên nhiều khi nói chung luôn. Nhưng thực tế Hôn trầm là buồn ngủ, còn Thụy miên cũng buồn ngủ, nhưng chỉ là cảm giác thiếu Tâm sở Trí tuệ, tức là sự hiện diện của trí tuệ không có, mà tâm giống như mờ mờ ảo ảo, chưa ngủ hẳn. Nhưng có đôi khi người ta nói ngược lại, thì chúng ta cũng không quan trọng. Đây là ngôn ngữ A Tỳ Đàm nói theo chiều này, còn có khi người ta nói theo chiều ngược lại, đó là chuyện người ta, còn mình nói theo ngôn ngữ A Tỳ Đàm.

Tiếp theo là sự không khéo hòa trộn của danh thân, danh nghĩa là tinh thần, tinh thần của mình gọi là danh thân; cách không thích hợp với công việc của danh thân (tức là của tinh thần của mình); sự che lấp phần trong, sự rã rượi, bần thần, thái độ rã rượi bần thần, sự buồn ngủ, cách ngáp ngủ, trạng thái ngáp ngủ, ngủ gục, cách ngủ gục, trạng thái ngủ gục. Trạng thái này thông thường sẽ sâu hơn trạng thái kia, ngủ là ngủ ghê hơn, vì nó là bên trong. Còn [Hôn trầm] là bên ngoài, thô, còn [Thụy miên] này vi tế hơn. Cho nên trong bài Duy Thức Tam Thập Tụng nói:

“Ý thức thường hiện khởi.

Trừ sanh Vô Tưởng thiên.

Cập vô tâm nhị Định.

Thụy miên dữ muội tuyệt”

Tức là Ý thức Thứ sáu của mình luôn luôn hoạt động, trừ năm trường hợp: Trường hợp thứ nhất là sanh vào trời Vô Tưởng. Chúng ta đã học qua rồi, người sanh vào trời Vô Tưởng thì ở trạng thái không có tâm, họ giống như pho tượng bằng vàng, to đùng và ngồi im, nằm im hoặc đứng im, tùy vào tư thế của họ mà trước khi họ chết, họ sanh vào đó họ đứng thế nào, ngồi thế nào, nằm thế nào thì lên đó như vậy. Gọi là ‘sanh Vô Tưởng thiên’.

‘Cập vô tâm nhị Định’: tức là vào hai định không có tâm. Hai định không có tâm là: Diệt tận định của A la hán, và định tiếp theo là định của trời Vô Tưởng. Định của trời Vô Tưởng là định ngoại đạo. Định của A la hán, trong Kinh A Hàm và Kinh Nikaya cũng có hỏi là: “A la hán sau khi nhập vào Diệt tận định, thì họ sẽ khởi tâm bằng cách nào để ra khỏi Diệt tận định?” Trong kinh nói, Thiện Trang không nhớ rõ là đức Phật hay vị Tôn giả nào nói: là không có khởi tâm, mà do trước khi họ nhập Diệt tận định, thì họ đã chuẩn bị tư thế đó, cho nên tới lúc đó thì nó như vậy, chứ không phải là họ khởi tâm. Còn khởi tâm thì không phải là Diệt tận định, vì Diệt tận định là vô tâm. Và Vô Tưởng định (định của trời Vô Tưởng) cũng không có tâm.

Hai trường hợp cuối cùng là ‘Thụy miên dữ muội tuyệt’. Thụy miên (Thùy miên) là trạng thái ngủ say, ngủ say này là do Tâm sở chúng ta đang học, kết hợp không được rõ ràng, trong đó thiếu Tâm sở trí tuệ, không bắt được cảnh rõ ràng, tức là Tâm sở Tầm không có. Cho nên ngủ gục, không biết gì luôn. Còn Hôn trầm chỉ là dật dờ dật dưỡng, đơ đơ, người khó chịu, buồn ngủ. Còn Thùy miên là ngủ dữ lắm.

Rồi muội tuyệt là gì? Muội tuyệt là chết giấc, tức là ngất xỉu, lúc đó không biết gì. Ngất xỉu do chấn động nào đó, mà lúc đó tâm giống như dừng lại, Ý thức Thứ sáu dừng lại luôn. Cho nên người ta xỉu, người ta không biết gì hết.

Ở đây, chúng ta hiểu một cái là Tâm sở và một cái là tâm. Tâm thì gọi là Hôn trầm, Tâm sở thì gọi là Thụy miên. Và ý nghĩa của Tâm sở Thụy miên là trạng thái không thích hợp với công việc, phận sự là hạn chế, tâm lộ lần lần, tức là làm cho tâm mình không mở ra bên ngoài, dần dần buồn ngủ và bắt cảnh không được. Thành tựu là sự buồn ngủ. Nguyên nhân quan trọng nhất là không khéo tác ý. Tức là mình không kéo những Tâm sở Tầm lên, không kéo những Tâm sở nào mạnh lên, khiến cho buồn ngủ. Và cả hai Tâm sở Hôn trầm và Tâm sở Thụy miên gọi chung là Hôn phần. Hôn trong chữ hôn nhân, nhân là người, hôn tra trong chữ Hán là mê muội. Cho nên Hôn trầm là [trạng thái] mê mê, mơ mơ màng màng (cho nên hôn nhân là những người mê muội, nếu dịch theo chữ Hán).

Cả hai pháp này là pháp đối nghịch với Tâm sở Cần, Cần tức là sự chủ động, sự siêng năng. Nơi nào có Hôn trầm và Thụy miên, thì nơi đó không có Cần, hai [Tâm sở] này không đi chung với nhau. Tâm sở Cần thì chúng ta học ở bài trước rồi, [Tâm sở Cần này] ở trong sáu Tâm sở Biệt cảnh Tợ tha. Tức là có Cần thì không có hai [Tâm sở] này, hai [Tâm sở] này có, thì không có [Tâm sở] Cần, có nghĩa là Tâm sở này đối nghịch với nhau như ban ngày với ban đêm. Ban đêm thì không [có] ban ngày, ban ngày thì không [có] ban đêm. Chứ nói mặt trời mặt trăng thì không đúng, đôi khi có mặt trời và cũng có mặt trăng luôn.

Tâm sở Hoài nghi

Tâm sở cuối cùng của 10 Tâm sở Biệt cảnh Bất thiện là Hoài nghi. Hoài nghi thì chúng ta quá biết, nhưng chúng ta chưa chắc đã định nghĩa đúng về Hoài nghi. Hoài nghi là sự do dự, sự hoang mang, ngờ vực. Tức là mình do dự, không quyết định rõ ràng, không biết A là A, B là B. Chứ không phải là Hoài nghi là nghi điều gì đó không [thôi], mà là do dự.

Tại sao quý vị do dự? Vì quý vị nghi. Ví dụ quyết định có nên làm việc này hay không, không biết nên làm hay không làm. Thiện Trang nhớ hồi xưa có mấy đứa nhỏ, lấy cây bút gạch ra ‘làm hay không làm’, gạch một hồi bao giờ hết trang giấy đó, cuối cùng nó đếm ‘làm’ thì làm. Đó là do dự. Hoặc đứa nào đang yêu, không biết có nên yêu anh đó hay không, nên lấy cây bút gạch ‘yêu không yêu’, gạch qua gạch lại, hồi xưa Thiện Trang thấy như vậy. Điều đó là do dự.

Hoang mang là không rõ ràng, cho nên mình có sự sợ hãi nhất định. Ngờ vực là nghi ngờ. Chữ ngờ vực có nghĩa là [nghi ngờ] không biết đó có phải vực thẳm hay không. Tức là mình đi con đường đó thì có an toàn hay không, có đúng hay không, đó là hoài nghi.

Tâm sở Hoài nghi có tướng trạng là sự nghi ngờ. Có nhiệm vụ là làm lung lạc lòng tin. Người hoài nghi, nghi ngờ, niềm tin bị lung lay và rớt mất, thì gọi là lung lạc niềm tin. Điều này rõ ràng, ví dụ đang học Pháp sư Tịnh Không chẳng hạn, đang học thầy Thiện Trang chẳng hạn, mà có người nào nói vị đó thế này thế kia, thế là [bắt đầu] nghi ngờ, thì đó là lung lạc niềm tin.

Có biểu hiện là không quyết đoán. Tức là mình đang do dự, nghi ngờ, nên mình đâu có quyết được. Không biết nên hay không nên, không biết nên nghe thầy Thiện Trang nữa hay không, có nên nghe pháp của Pháp sư Tịnh Không nữa hay không, không biết nên làm việc này hay không nên làm, v.v… nghi ngờ, không quyết đoán.

Thực tế đó là Tâm sở Hoài nghi nói chung. Còn hoài nghi trong Phật giáo nói: Hoài nghi là hoài nghi về Phật, về Pháp, về Tăng, về điều mình đã học, hoài nghi về những pháp trong kiếp quá khứ và vị lai, hoài nghi về pháp liên quan đến tương sinh và cuối cùng hoài nghi về Tứ thánh đế. Thực ra sự hoài nghi này khác. Tâm sở Hoài nghi là nói chung chung, còn sự nghi ở đoạn sau Thiện Trang vừa nói là hoài nghi về Phật, về Pháp, về Tăng, về điều mình đã học, hoài nghi về những pháp trong kiếp quá khứ và vị lai, hoài nghi về pháp tương sinh với nhau (tức là cái nào sinh ra cái nào), và cuối cùng hoài nghi về giáo pháp Tứ thánh đế, thì những hoài nghi đó là Kiết sử. Cũng nghi, nhưng là nghi nào. Có nghi thế gian và nghi xuất thế gian. Sự Nghi trong ba Kiết sử, là nghi về xuất thế gian, chính là đoạn vừa rồi Thiện Trang nói, đó mới là Kiết sử.

Còn nếu chúng ta nghi một người nào đó, nghi một việc gì đó, thì đó chỉ là một Tâm sở Nghi. Và khi có [Tâm sở] Nghi này cũng [sẽ] rớt Thiền. Cho nên Sơ thiền mà dứt Nghi, thì Nghi ở đây là nghi sơ sơ thôi, chứ không phải là nghi về Tứ thánh đế, v.v… Tại vì nhiều người đâu cần Tứ thánh đế gì đâu, mà họ vẫn đắc Sơ thiền. Quý vị phải hiểu rõ ràng, chứ không mình nói nghi nhưng là nghi nào, nghi thế gian hay nghi xuất thế gian. Nghi xuất thế gian là nghi thuộc về Kiết sử, nó nằm trong Ngũ hạ phần Kiết sử, phải học rõ ràng như vậy. Nghi về xuất thế gian là nghi về Phật, nghi về Pháp, nghi về Tăng, nghi về giáo pháp mình được học, nghi về pháp tu mình được tu, mình tu đúng chưa, nghi về có kiếp trước, kiếp sau hay không, nghi về Tứ thánh đế, tu như vậy có đúng hay không, rồi nghi về đức Phật nói loài người do cõi trời Phạm Thiên đến. Mình nghi những điều đó, là nghi về Phật, Pháp, Tăng. Nghi đó là nghi xuất thế gian.

Hoặc là học Sinh học mình nghi, mình biết thế giới này theo thuyết tiến hóa Darwin, giọt Côaxecva gì đó, tế bào nhỏ nhỏ hiện lên, một hồi thành cây cối. Rồi nó tiến hóa thành tế bào dương xỉ gì đó v.v… rồi [tiến hóa] thành người v.v…

Nhưng trong kinh đức Phật không nói vậy, đức Phật nói những cây cối có trên Trái đất này là từ những hạt giống, mà những hạt giống này là từ vũ trụ bay tới. Giả thuyết trong kinh đức Phật nói là: những hạt giống cây cối là từ vũ trụ, bay trong không gian bay tới, cho nên dần dần hình thành nên cái cây. Giải thích này là giải thích của đức Phật. Nếu mình nghi ngờ điều đó thì đó là nghi ngờ về giáo pháp Phật. Điều này thuộc về Kiết sử, Kiết sử Nghi. Do nghi nên mình chưa tin Phật, cho nên sẽ bị chướng ngại trong đường tu, cuối cùng mình chưa đắc Tu đà hoàn. Cho nên hoài nghi này mệt lắm.

Hoài nghi chỉ được phá khi nào? Đối với bậc Thánh mới phá hoàn toàn Nghi. Khi nào vào quả Dự lưu, nhập lưu được vào Sơ quả, Sơ quả Tu đà hoàn xác nhận không nghi. Cho nên bốn bất hoại tịnh (bốn niềm tin bất hoại) thật ra là Tu đà hoàn, là đúng, tại vì hết nghi. Còn Nghi mà trong năm Triền cái, thì Nghi đó là còn nhẹ, nhưng cũng có một phần nghi về pháp tu. Còn Nghi về Tam Bảo thì Nghi này quan trọng, Nghi này nguy hiểm vì nghi về giáo lý. Ví dụ như nghi về giáo lý duyên khởi, về nghiệp, Tam tướng v.v… rất nhiều sự Nghi về kiến thức về Phật pháp. Nếu như chúng ta không hiểu, chúng ta nghi, thì đó là chướng ngại trong tu tập.

Cho nên Nghi là ngăn trở tiến hoá sáng suốt cho giải thoát. Nói chung, nếu chúng ta nghi ngờ về Tam Bảo (Phật, Pháp, Tăng), về giáo pháp, về đường lối tu tập, về những vấn đề xuất thế gian, thì đó là chướng ngại, quý vị không thể sáng suốt trên đường giải thoát được.

Cho nên ráng lên, ai có nghi ngờ gì thì tìm minh sư, thiện hữu mà hỏi, hỏi để giải quyết, để giúp cho phá hết nghi. Thật ra quý vị muốn phá hết nghi, thì ngoài sự tu tập ra, quý vị còn có cách là tìm những người giỏi để giải cho quý vị. Người thông Tam tạng kinh điển giải cho quý vị, thế nào cũng giải xong, quý vị không còn nghi nữa thì quý vị mới tu được.

Cho nên Tâm sở Nghi này mới gọi là trì trệ và do dự. Trì trệ là làm chậm lại con đường giải thoát; do dự là khiến mình không tu tập được, tại vì mình chưa xác định, xác chứng rõ ràng. Ví dụ ở thế gian, người ta nghi một vấn đề đơn giản thôi, định mua một chiếc xe, thì nghi không biết chiếc xe này ngon hay không. Lúc đó người ta do dự, từ từ tìm hiểu đã, mua chiếc này hay mua chiếc kia, v.v… Rồi không biết chuyển địa điểm về nhà mới đó, có tu tập được hay không, làm ăn được hay không v.v… nghi như vậy, thì đó là do dự, lừng chừng.

Hoài nghi có nghĩa là: ‘Cách lừng chừng, thái độ lừng chừng, sự xét thấy lạ lùng khác biệt, không được sự quyết đoán cảnh, sự nhận thấy thành hai lẽ, sự nhận thấy dường như rẽ đường hai (tức là rẽ hai đường), sự không quyết một, sự tính vớ vẩn, suy xét lừng chừng, không thể dứt khoát, sự sần sượng của tâm, sự tràn lan của tánh. Những trạng thái như thế gọi là Hoài nghi triền’. Đó là theo Luận A Tỳ Đàm nói. Nói chung mấy điều đó rõ ràng, mình cứ do dự, không dứt khoát, lừng chừng, thế này thế kia v.v… đó là Nghi. Mà nghi thế gian còn đỡ, còn nghi xuất thế gian là tiêu luôn. Nghi xuất thế gian là không tu được. Cho nên khó lắm!

Cho nên thứ Sáu tuần này, chúng ta có lớp Học Phật Vấn Đáp trong Zoom, quý vị tìm trong video nào cộng tu online, dưới có ghi mã Zoom và mật mã 1234, quý vị vào đó hỏi, [theo giờ Việt Nam] là 20h tối thứ Sáu tuần này, nửa tháng có một lần. Ai có nghi, có thắc mắc gì thì hỏi nha. Học Phật pháp phải rõ, phải sáng tỏ, phải làm, đừng có giấu. Mình nghi mà mình giấu là mình sẽ nghi miết. Còn nếu mình hỏi rồi thì những vấn đề của mình sẽ sáng tỏ, mình sẽ không nghi.

Thiện Trang [có] bí quyết là do đọc nhiều kinh, coi nhiều kinh rồi, nên hầu như vấn đề nào mình cũng thấy đức Phật giải quyết hết. Cho nên không nghi về giáo pháp của Phật, không nghi về Phật pháp, đối với Phật, đối với Pháp, đối với Tăng. Bây giờ ráng thành tựu Thánh giới nữa, là được vào bất hoại tịnh. Bất hoại tịnh đối với Phật, bất hoại tịnh đối với Pháp, bất hoại tịnh đối với Tăng, và thành tựu Thánh giới, thì người đó được đức Phật xác nhận là vào Sơ quả Tu đà hoàn, hoặc ít nhất là vào được Tùy tín hành, thì mình yên tâm. Cho nên [quý vị] ráng làm điều đó, ráng làm sao cho thành tựu.

Hồi xưa thì mình có nghi, [vì] hồi xưa học, có những điều Thiện Trang cảm thấy không thông, nhưng sau này Thiện Trang học Kinh Nikaya và Kinh A Hàm, đọc rất nhiều kinh điển Đại thừa, thì Thiện Trang thấy có gì thì đức Phật nói hết rồi. Chỉ có mấy ông thầy, hoặc mấy người giảng đời sau giảng tầm bậy, khiến mình nghi thôi, chứ căn cứ vào đó thì mình không nghi được. Tại sao [cùng một] vấn đề đó mà người này giảng thế này, người kia giảng thế kia. Hoặc chính vị đó, lúc thì giảng thế này, lúc thì giảng thế kia, tại sao vậy? Tại vì người ta không rõ, người ta không xác chứng được. Bởi vì chân lý chỉ có một thôi, còn tương tợ chân lý có nhiều. Cho nên lúc trước người ta tu tới đó, người ta thấy đến đó, nên họ nói đến đó. Lúc sau người ta tu khá hơn, thì người ta nói [khác], nhưng đó vẫn chưa phải là chân lý. Vì đó không phải là tương ứng với Phật, tương ứng với Phật là khớp với Phật. Khớp với Phật là Phật nói một vấn đề chỉ một kiểu, một lần.

Quý vị có thể tìm thấy điều này trong tất cả kinh điển. Thiện Trang thấy trong tất cả kinh điển, đức Phật chỉ nói một kiểu. Hoặc là vấn đề đó, khi trong bộ kinh này đức Phật từ chối không nói, [nhưng] bộ kinh khác Phật nói. Thiện Trang thấy không có vụ đảo qua đảo lại kiểu rắc rối, còn ai đảo qua đảo lại thì Thiện Trang thấy hình như có vấn đề. Đó là Thiện Trang khẳng định sau khi học kinh. Vì Thiện Trang đọc rất nhiều kinh rồi, cho nên tóm lại mấy ông đảo qua đảo lại là do mấy ông thôi, không phải do Phật. Ông không hiểu cho nên ông đảo, còn lại Phật chỉ nói một lần thôi.

Cho nên Kinh Lăng Nghiêm mới nói là: “Thập phương Bạc Già Phạm. Nhất lộ Niết Bàn môn”. Tức là đức Thế Tôn (đức Phật) trong mười phương, chỉ có một con đường, một cửa vào Niết Bàn thôi, không còn con đường nào khác. Tất cả các Pháp môn, suy xét cho cùng cũng chỉ là một con đường. Cho nên mình mà nói con đường này ngon, con đường kia không ngon là không đúng. Tất cả con đường nào cũng dẫn về đó. Tu bất cứ pháp nào cũng thành tựu, nếu như mình tu đúng thì tới đó. Giống như các con đường nhỏ trong làng, mỗi nhà mỗi cửa, mỗi lối đi, mỗi con đường dẫn ra, nhưng cuối cùng rồi cũng dẫn ra đường làng. Nhiều làng có nhiều con đường, nhưng một hồi cũng dẫn vào con đường chính của vùng đó, rồi cuối cùng cũng ra quốc lộ, rồi cuối cùng cũng đi ra đường lớn thôi.

Nói [theo] ngôn ngữ của nhà Phật cho dễ là: Từ bao nhiêu con suối, con rạch, con mương, nước chảy từ đâu, từng giọt trên cây, từ trên lá cỏ, từ bất cứ thứ gì. Đến một lúc nào đó rồi sẽ chảy vào dòng suối, và dòng suối đó ra sông. Dòng sông đó gọi là nhập lưu, và dòng sông đó chắc chắn sẽ đổ ra biển. Và cuối cùng nó chỉ ra biển lớn mà thôi. Cho nên đạo Phật cũng vậy, đức Phật khẳng định dù có mọi nẻo đường, dù con đường nào, cho dù quý vị đi vào Phật pháp bằng con đường nào, thì cuối cùng chỉ có một con đường là đường giải thoát, là đường giác ngộ, không có con đường nào khác. Nếu quý vị tu tập đúng, đi đúng đường, quý vị có muốn đắc quả, hay không muốn đắc quả, thì quý vị vẫn đắc quả. Vì quý vị đi đúng đường đó, quý vị tu đúng đường đó. Còn dù quý vị muốn đắc quả, dù ham, dù phát nguyện dữ lắm, mà tu không đúng, thì đây là quý vị đi ngược đường với con đường giải thoát. Có nghĩa là không bao giờ có chuyện đó, không đắc đạo. Nên nhớ như vậy!

Cho nên Chánh kiến là quan trọng, mà Chánh kiến phải xây dựng trên nền tảng kinh điển. Thiện Trang với kinh nghiệm học Phật pháp 15 năm qua, từ năm 2010 đến 2025, coi như là sang năm thứ 16 rồi. Thiện Trang xin khuyên quý vị muốn có Chánh kiến thì quý vị tìm những người giảng theo hoàn toàn trong kinh, trích dẫn trong kinh. Chứ nếu giảng theo ý họ thì quý vị phải kiểm tra [đối chiếu] lại trong kinh. Kinh nào? Dễ nhất là Kinh A Hàm, quý vị coi giùm bốn bộ Kinh A Hàm, có thời gian thì coi Kinh Nikaya, hai bộ đó như nhau thôi. Quý vị có thời gian nữa thì coi giùm Kinh Đại Bảo Tích, Kinh Lăng Nghiêm, Hoa Nghiêm, Pháp Hoa, kinh nào cũng được, kinh nào cũng Phật thuyết, cũng vậy thôi. Và quý vị thấy tất cả cũng chỉ có một lối giống nhau, tất cả đều giống, không khác. Thiện Trang thấy không khác, đức Phật luôn luôn thống nhất, giáo pháp của Phật luôn luôn nhất quán từ đầu đến cuối. Còn mình nói thế này thế kia, đảo qua đảo lại là do mình không hiểu. Còn khi hiểu rồi thì chỉ có một con đường, một lối thôi. Còn các phương pháp vào lối đó thì có thể chỉ nhiều cách, nhưng vào chân lý chỉ có một.

Cho nên là quý vị cố gắng nha! Khi mình nhận ra được như vậy, thì mình mới không nghi giáo pháp được. Không nghi thì mới thành tựu, cho nên điều này là Tâm sở Hoài nghi. Chỉ khi nào quý vị chứng thánh quả Tu đà hoàn thì mới hết.

Tâm sở Hoài nghi chỉ có mặt trong mỗi tâm Si, tương ưng với hoài nghi, nhất định phải có. Tức là khi có Si, thì mới có hoài nghi, có hoài nghi thì chắc chắn có Si đi theo. Nhân chính là do quý vị không khéo tác ý (không Như lý Tác ý). Điều này thì rõ ràng, trạng thái, tư cách hoài nghi, phận sự làm cho rung động, lo sợ đối với cảnh. Quý vị còn lo sợ đối với cảnh, là do quý vị còn nghi.

Cho nên người tu hành tại sao sợ cảnh, tại sao ngồi thiền, niệm Phật một hồi sợ ma, sợ này sợ kia, gặp cảnh giới gì cũng sợ? Vì quý vị còn nghi. Vì sao quý vị nghi? Bởi vì quý vị chưa hiểu rõ giáo pháp, còn người hiểu rõ rồi thì có gì đâu. Cảnh trong định [dù có] thật giả gì thì cũng kệ. Sư Minh Tuệ nói trong định có những cảnh thật, cũng có những cảnh không phải thật. Đúng rồi! Là như vậy đó.

Và thành tựu [của Tâm sở Nghi] là sự không quyết đoán, lừng chừng, do dự. Cho nên người học có Chánh kiến thì họ không nghi, và không nghi thì mới thành tựu. Tâm sở này gọi là Tâm sở Biệt cảnh, vì có lúc có, có lúc không có. Ví dụ lúc sân, lúc sân là nổi gió nóng, nổi nóng lên quyết đoán người đó là như thế rồi, cho nên mình đâu có nghi nhiều về việc đó, nên là mình mới sân, gọi là Thắng giải.

Nhưng có lúc sân cũng có nghi, đôi khi nghi gì đó nên mình mới sân. Vì mình không rõ cho nên mình mới sân, thì sân cũng có. Rồi có lúc tham cho nên không hoài nghi, ví dụ mình xác định là mình thích món chè, thích ăn chè quá, mình biết chắc là chè rồi, thì mình đâu còn hoài nghi nữa. Còn nếu nghi là [nghĩ] không biết chè này nấu có ổn không nữa, có đường hóa học hay không, họ bỏ này kia vô ăn chắc đau bụng, lúc này chần chừ, do dự, thì tâm đó là không thể tham được. Còn lúc quý vị tham quá rồi, thấy món chè ngon quá, ăn thôi, họ bỏ thứ gì cũng kệ, không quan tâm nữa, thì việc đó không nghi.

Quý vị thấy không? [Tâm sở Hoài nghi] là Tâm sở Biệt cảnh là như vậy, nó hoàn toàn là như vậy. Cho nên Tâm sở Hoài nghi này phải tới Sơ đạo (tức là Sơ quả Tu đà hoàn) thì mới dứt được. Thật ra mình dứt Nghi rồi thì mới vào được Sơ quả, nhân hết Nghi là vào Sơ quả, mà vào Sơ quả rồi thì chắc chắn hết nghi. Mình phải khẳng định như vậy, chứ không phải vào Sơ quả rồi là hết nghi. Cho nên một người vào Sơ quả thì chắc chắn người ta không nghi.

Cho nên đức Phật nói Tùy tín hành, thực ra là họ chưa rõ [Phật pháp], địa vị trong bốn địa vị hôm bữa Thiện Trang chia sẻ, quý vị coi kỹ lại đi. Tùy tín hành là chưa rõ đối với Phật pháp một cách [rốt ráo] đâu, nhưng họ tin một cách tuyệt đối, họ vào bằng niềm tin thôi, cắm đầu mà tin. Cho nên nhờ vậy mà họ thành tựu Kiến đế. Kiến đế là sự thấy chính xác.

Quý vị nên nhớ Sơ quả Tu đà hoàn là Kiến đế. Kiến đế là thấy được sự thật [đối với] giáo pháp Tứ đế, thấy được một phần lớn. Và [nhờ] thấy được sự thật cho nên hết nghi. Do mình thân chứng nên mình hết nghi, hết nghi đối với Phật, Pháp, Tăng và Thánh giới, hết nghi đối với giáo pháp, nhớ vậy.

Còn quả vị A la hán thì [cao] hơn nữa. Quý vị thấy A la hán là thông luôn Tứ đế, quả vị A la hán cao hơn. A la hán không chỉ thấy Kiến đế, mà thân chứng hoàn toàn Kiến đế đó. Tức là thân chứng được Tứ diệu đế và 12 nhân duyên. Cho nên các ngài thấy được rõ ràng, giống như thấy được trái xoài (trái Amla) trong lòng bàn tay. Nhưng các ngài vẫn còn cách Phật rất xa, vì đức Như Lai có 10 lực và 4 Vô úy, chỉ có đức Như Lai mới có Thập lực. Cho nên đức Như Lai mới biết được tất cả sự việc của người này, người kia trong chúng sanh, biết được mọi thứ. Cho nên đức Như Lai mới gọi là toàn giác.

Cho nên từ A la hán mà lên tới Phật là một con đường xa xôi vời vợi. Cho nên đức Phật mới yêu cầu chúng ta là ráng ra khỏi sanh tử trước đã, lên con đường thành Phật còn xa. Chúng ta hiểu rõ rồi, thì thấy ba tầng bậc đó rất khác. Và chúng ta lại còn tệ hơn nữa, vì chúng ta chưa được ba tầng bậc đó, cho nên chúng ta phải cố gắng. Mỗi lần chúng ta học được một chút, [theo] năm tháng dần dần tích lũy đủ công phu thì tự nhiên bừng ra. Người ta gọi là: ‘tu nhất kiếp, ngộ nhất thời’. Quý vị yên tâm đi, quý vị cứ nghe như vậy, tu như vậy, cứ ở trong giáo pháp mà mài dũa, thì “có công mài sắt, có ngày thành kim”. Chúng ta mài từ vô lượng kiếp, sắp thành kim rồi đó. Cho nên ráng thêm chút nữa là thành công.

Chúc quý vị luôn luôn an lạc, hẹn quý vị bữa khác, bữa nay thời gian đã hết. Mời quý vị chúng ta cùng hồi hướng.

“Chúng sanh vô biên thệ nguyện độ

Phiền não vô tận thệ nguyện đoạn

Pháp môn vô lượng thệ nguyện học

Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành”.

“Nguyện đem công đức này

Hướng về khắp tất cả

Đệ tử cùng chúng sanh

Đều trọn thành Phật đạo”.

A Mi Đà Phật!