Kinh Sáu Sáu — Tổng Hợp

38. Lạc–Khổ–Bất Lạc Bất Khổ Thọ Và 5 Triền Cái — Vườn Chôm Chôm, Vĩnh Long

Lạc-khổ-bất lạc bất khổ thọ và 5 triền cái Tại vườn chôm chôm Vĩnh Long Hôm qua tôi nhìn trên bảng ông Thiện Khánh viết, tôi thấy có nhiều chỗ sai. Tôi kêu cô Gấm lên coi có phân biệt được cái chỗ sai không mà không biết có coi không? Cô Duyên, cô Như Hưng nói lại ông Thiện Khánh viết cái gì?

Sư nói: 5 thức đầu, thức thứ 6, thức thứ 7, thức thứ 8, ông nói có chỗ hở, đố mấy cô biết? Mấy cô có ghi không? Ông Thiện Khánh giảng 5 thức đầu làm sao? Có bao nhiêu lượng, bao nhiêu cảnh? Có thiện, có ác không?

Cô Gấm, Như Hưng, Duyên, Diệu Hạnh, Bi nói ông Thiện Khánh ghi có hiện lượng-tánh cảnh, có lạc thọ-khổ thọ-bất lạc bất khổ thọ, có thiện-ác.

Sư hỏi:

Cô Gấm thì sao?

Kính bạch Sư. Theo con nghỉ 5 thức đầu không có lạc thọ-khổ thọ, chỉ có bất lạc bất khổ thọ. Khi có lạc thọ-khổ thọ thì qua thức thứ 6 rồi.

Cô Như Nhật thì sao?

Kính bạch Sư. Theo con nếu mình đưa vào 3 thân thì: thân phù trần căn có bất lạc bất khổ thọ vô ký; thân là dây thần kinh tịnh sắc căn có lạc thọ-khô thọ-bất lạc bất khô thọ; thân trung khu thần kinh óc thuần bất lạc bất khổ thọ.

Cô nói 5 thức đầu của 4 đường ác coi.

Dạ. 4 đường ác nó ở trạng thái bất lạc bất khổ lý do nó là hiện lượng-tánh cảnh, và vì tâm thức nó quá u tôi nên đồng hóa với thân thành ra nó chỉ theo dục vọng của thân khởi lên tức là theo cảm giác dễ chịu khó chịu của xác thân sinh lý thôi.

Bất lạc bất khổ mà có thiện ác không? Dạ thưa nó không có thiện ác. Tại sao? Dạ tại vì không có thức thứ 6 phân biệt.

Tôi giảng hoài mà mấy cô không để ý. 5 thức đầu đó là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân tiếp xúc với sắc, thinh, hương, vị, xúc chứ chưa có thức thứ 6. Khi mà tiếp xúc như vậy thì thật sự ra con mắt với sắc trần chưa có hình tướng, nó chỉ là 1 khối lù lù thôi hay nói theo khoa học nó là điện tử, điện tử âm và dương, nó đang quay mòng trong vũ trụ mà đạo Phật kêu là vô minh hay là vô ký, còn Lão tử kêu là hỗn độn tức là chưa có hình tướng gì hết. Khi nó tiếp xúc với nhau trong 1 cái hôn độn đó, nó gom lại thành sắc trần: sắc -thinh -hương -vị -xúc trước hết thảy mà nó chưa có hình tướng gi hết, nó chỉ là một khối gom lại thôi, 1 khối lờ mờ vô minh thôi. Còn khi mà nó gom kỹ hơn nữa, chặt chẽ hơn nữa thì nó thành mắt -tai -mũi -lưỡi -thân, thì 2 cái này gặp gỡ nhau thì mới cho cảm giác là nhãn thức -nhi thức -tý thức -thiệt thức -thân thức, S cái này là S cái cảm giác của nga quý tức là nhân sư vật thôi chứ chưa có một cái lạc thọ khổ thọ gì hết mà ta kêu là bất lạc bất khổ thọ, nhưng mà thực sự nó có cái lạc thọ, khổ thọ lờ mờ. Lờ mờ tức là thuộc vô minh, kêu đó là ngạ quỷ.

Mấy cô nhìn tất cả cỏ cây thì nó giống hệt vậy, tức là chưa có tư tưởng, chưa có sự phân biệt, chỉ có cảm giác lờ mờ thôi. Cũng như cây này nó khát nước thì rễ nó đào xuống kiếm nước mà không có thì nó chết thôi, chứ nó không có di chuyển. Thì con mắt -tai -mũi -lưỡi -thân mình cũng vậy, nếu mà ai thấy khát nước, đói bụng mà giựt của người ta mà không có suy nghĩ gì hết thì đó là thuộc về ngạ quỷ, rồi vàng bạc của người ta không suy nghĩ gì hết nhảy vô giựt để rồi chết, thời bao cấp đã xảy ra rồi. Con người như vậy thì chết thành cỏ cây thôi, giống hệt cỏ cây vì nó không có suy nghĩ tính toán gì hết, thì cái này nó thuộc về 4 đường ác. Nếu mà mình tham quá, mất luôn cái biết, chỉ còn cảm giác đó thôi thì tất nhiên hiện tại bây giờ tâm ngạ quỷ, mà lỡ chết liền thì thành cỏ cây, chứ không có thành người được. Thành ra mới nói thân người khó được.

Rồi khi mà mắt, tai, mũi, lưỡi, thân nó nằm trên cái đầu. Cái đầu này nó chứa hết, cái đầu cũng vậy, cái lỗ tai cũng vậy, cái thân cũng vậy,... Cái đầu là cao quý hơn hết, thì dĩ nhiên nó cũng là đất, nước, lửa, gió nhưng mà nó vi tế hơn, do đó nó mới cải sửa làm cho rõ ràng hơn. Chữ cải sửa thì không đúng mà nó ghi nhận rõ ràng hơn. Con mắt thì nhận sự vật, nhận thôi chứ chưa có biến đối hình tướng gì hết, rồi cái đầu mới làm cho rõ hơn. Giống như cái kính lúp, giống như kính cận thị vậy, nó nhận sự vật, nó làm cho sự vật lớn hơn chứ còn chưa biết cải sửa gì hết. Tới cái đầu, sau khi cảm giác đưa lên đó, nó nhận, nó làm cho rõ ràng hơn nữa thì cái sắc, thinh, hương, vị, xúc đó kêu là pháp trần, chứ không còn gọi là sắc, thinh, hương, vị, xúc nữa thì có sự phân biệt lờ mờ tức là chưa có ý chí, chưa biết cải sửa cái này kêu là súc sanh tức là loài thú, thú có sự phân biệt lờ mờ. Thành ra ngủ 1 đêm thức dậy là nó quên hết, nó không nhớ dai như con người, tức là nó chưa có nghiệp, mà chưa có nghiệp thì nó chưa biết đau khổ. Thành ra ra cỏ cây với loài thú chưa có biết đau khổ, sông một cách hôn nhiên thôi. Nó không đặt vấn đề. mà không có vấn đề thì nó không có luân lý, không có bổn phận, không có trách nhiệm, không có quyền lợi. Thành ra loài thú không biết đau khổ. Con chim nó đi tìm ăn mà không có thì nó đói nó chết thôi. Con chó bệnh nó ăn cỏ mà không hết thì nó chết thôi. Nó sống hồn nhiên vậy hà.

Mình phải để ý, khi mình sống hồn nhiên thì mình cũng như vậy, như đứa con nít nhỏ thì giống hệt như vậy. Mới sanh ra, nó khát, nó đói đòi ăn, không cho thì nó khóc, nó la, nó chửi bới, chứ nó không có cái tư tưởng phân biệt. Nhiều đứa chửi cha măng mẹ luôn, nó bực là nó làm. Rồi tới lớn nó thành súc sanh thì nó làm cái gì nó không nghĩ tới hậu quả, muốn làm là làm, nghĩ sao nó làm vậy thôi. Còn ngạ quỷ thì cảm giác sao hành động vậy, không có sự suy nghĩ thì đó là ngạ quỷ. Thì lúc mà chúng ta làm cái gì không có suy nghĩ, không có sự phân biệt thì đó là ngạ quỷ. Còn phân biệt mà không biết hậu quả tức là không có ý chí, không biết hậu quả của việc làm thì đó là súc sanh.

Trong Duy thức đề 5 thức đầu là bất lạc bất khổ thọ nhưng mà khi chuyển qua loài người thì có cảm giác lạc thọ, khô thọ một cách lờ mờ, nhưng có lạc thọ khô thọ mà không có thiện ác. Cái này là cái hồi đó ông Thiện Đức hỏi mà tôi không có rành, bây giờ tới ông Thiện Khánh lọt. Thiện Khánh nói 5 thức đâu có bất lạc bất khổ thọ, có lạc thọ, khổ thọ luôn, có thiện, có ác, có vô ký. Thiện ác là không có, thiện ác là khi nào có ý chí thì mới có thiện ác, đó là qua cõi người. Còn loài súc sanh nó không có thiện ác, nó an thịt con nữa mà, khi nó đói là nó không có phân biệt thiện ác gì hết. Chỉ có loài người mới có cải sửa, loài người mới có luân lý. Loài thú không có luân lý, thành ra không cải sửa, không bốn phận, không trách nhiệm gì hết, nó đẻ con ra rồi thôi không bốn phận, không trách nhiệm gì hết, nó không có tình thương đối với con nó, nhưng mà có cảm giác lạc thọ, khổ thọ lờ mờ để nó chuyển qua nghiệp người. Còn cái phân biệt thiện ác là không có, cái đó là cái khó nhất của Duy thức học.

Hồi đó ông Thiện Đức hỏi tôi, tôi lờ mờ, sau tôi ngồi thiền sâu tôi thấy thì hiểu được cái đó. Ông Thiện Khánh hồi đó viết không có lạc thọ, khổ thọ, không có thiện, ác luôn, rồi tôi giảng có lạc thọ, khổ thọ thì ông thêm lạc thọ, khổ thọ mà ông còn nói có thiện ác nữa, tôi thấy cái bảng để thiện ác là kẹt. Thiện ác là qua loài người, chỉ có loài người mới có thiện ác, mới có vấn đề, mà có vấn đề mới có đau khổ, mà có đau khổ mới thành Phật. Còn nếu sống không biết đau khổ gì hết thì vĩnh viễn không bao giờ thành Phật.

Thành ra thành Phật là phải có ý chí. Mà ý chí tức là "xúc", làm cho con mắt và sự vật (tức căn đối với trần là sắc uẩn) và cái cảm giác nhãn thức, 3 cái này tiếp xúc mạnh nhau, quyến luyến nhau thì bắt đầu nó sanh ra ý chí tức là có sự cải sửa. Còn loài thú nó đau đớn, nó chịu thôi. Còn loài người tìm cách làm sao chấm dứt đau đớn này. Thì "cái làm sao chấm dứt" thì cái đó chính là nghiệp. Mà có nghiệp mới có cải sửa. Thành ra có nghiệp là có thức thứ 6. Mà có thức thứ 6 là có thiện, có ác, có vô ký rồi lại có lạc thọ, khổ thọ. Nhưng mà cái chỗ nầy là chỗ khó nhất là từ đây, là vấn đề tiến hóa. Thành ra từ vật lý chưa có sự sống, chưa có cái biết rồi tiến hóa qua sinh lý có sự sống mà chưa có cái biết, rồi tiến hóa qua tới ngạ quỷ là có cảm giác lờ mờ. Cảm giác này là cảm giác nó mượn con mắt là sinh lý để phát ra cảm giác bất lạc bất khổ, cảm giác lờ mờ của lạc thọ, khổ thọ. Nhưng mà khi lạc thọ rồi thì nó không biết làm sao mà giữ, khi khô thọ rồi nó không biết làm sao mà tránh, thì nó đành chịu chết thôi. Cho tới con người thì bắt đầu có sự suy nghĩ, có sự tính toán, có sự đắn đo, thì cái đó kêu là nghiệp. Tức là làm cho 3 cái: căn -trần - thức này đắm nhiễm nhau một cách rõ ràng hơn, cải sửa rõ ràng hơn thì cái đó kêu là nhãn xúc. Phải hiểu như vậy.

Thì trước tiên đó là cái ý thức, sau khi về ngồi suy nghĩ lại rồi thì cái óc sửa ý thức thành ý xúc. Ý xúc tức là sắc, thinh, hương, vị, xúc sửa thành pháp trần hết. Chỉ có thức thứ 6 độc đáo nhất. Nó có 2 bổn phận: một bổn phận là hợp tác 5 thức đầu và một bổn phận là ngồi suy nghĩ lại để mà đắn đo cải sửa 5 thức đầu.

• Khi nó hợp tác 5 thức đầu kêu là ngũ câu ý thức.

• Khi nó làm việc một mình kêu là độc đầu ý thức. Ngũ câu ý thức là đi với đới chất cảnh tức là sửa hết trơn theo ý nghĩa cộng nghiệp của mình kêu là chân tỷ lượng.

Rồi tới độc đầu ý thức nếu mình ngồi tham thiền sâu, mình thấy cái cộng nghiệp này không ổn, mình tiến hóa lên cao, thì nó không nằm trong cái cộng nghiệp này nữa thì kêu là tợ tỷ lượng chứ không phải chân tỷ lượng, còn nếu mình hợp với cộng nghiệp kêu là chân tỷ lượng, còn cảnh là độc ảnh cảnh. Thí dụ:

- Như mấy cô thấy nước, tôi cũng thấy nước. Thì do con mắt thấy nước, cái lỗ tai thấy nước, cái lỗ mũi thấy nước, có thể rửa mắt, rửa lỗ tai, có thể tắm xác thân, thì đó là cái cộng nghiệp chung, cái ý xúc tôi mới làm việc với mắt, tai, mũi, lưỡi, thân thì mấy cô cũng y hệt như tôi.

- Nhưng mà tối tôi ngồi thiền tôi thấy vậy không ôn, tôi thăng hoa cái thức thứ 6 lên tức là nhập vào nhị thiền, tam thiền thì là tôi cải sửa nước thành lưu ly, chứ bây giờ tôi không còn sống với cái nghiệp người nữa, nếu tôi nhập định tôi bỏ xác hoặc tôi không muốn ở cõi này thì tôi thăng hoa lên ở cõi trời sắc giới, còn nếu tôi xả ra tôi cũng phải chịu ở theo cộng nghiệp người nhưng mà cái thức tôi trong sáng hơn.

Chúng ta thấy thức thứ 6 nó cải sửa rồi thì nó kêu là độc ảnh cảnh thì cái nhìn của nó là tợ tỷ lượng. T là giống giống như cộng nghiệp nhưng mà không còn giống nữa, nó đã qua một cộng nghiệp mới thì kêu là tợ tỷ lượng, thì cái cảnh của nó kêu là độc ảnh cảnh tức là thức thứ 6 nó làm việc 1 mình, chứ nó không có 5 thức đầu, thì bắt đầu nó cải sửa cái 5 thức đầu đó, nếu mà định lực mạnh rồi nó cải sửa nhãn thức thành ra nhãn xúc, nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc.

Rồi tới ý xúc nó làm việc một mình, nó thấy không ổn, nó mới cải sửa qua ý thọ. Thì cái này kêu là độc ảnh cảnh. Rồi ý thọ mới bắt đầu cải sửa nhãn xúc thành ra nhãn thọ, thì nó cải sửa thành nhĩ thọ, tỷ thọ, thiệt thọ, thân thọ. Rồi thì nó vẫn là ý thọ nhưng mà khi trở về rồi nó thấy không êm, không có cao thượng thì nó ngồi thiền thì bây giờ là độc ảnh cảnh chứ không còn là đới chất cảnh nữa, thì cái này kêu là tợ ty lượng, cái sự so sánh riêng một mình ý thức thôi chứ không có hợp tác cộng nghiệp của mấy cô nữa. Thì ý xúc này đôi qua ý thọ, thì ý thọ mới sửa đổi hết ý xúc. Nếu sửa đổi hết ý xúc thì ngũ câu ý thức nó đúng với cộng nghiệp đó thì kêu là chân tỷ lượng.

Nhưng trở về tối nó thấy không hợp nữa nó cải sửa cho cao thì nó qua mới qua ý ái. Thì ý ái không còn hợp với ý thọ, không còn hợp với nhãn thọ nữa thì tức nó qua độc ảnh cảnh khác.

Thành ra thức thứ 6 nó làm việc qua 2 lúc: Một lúc làm việc ngũ câu ý thức thì kêu là chân tỷ lượng. Nhưng nó thấy 5 thức đầu không ổn nó sửa qua cao hơn thì bây giờ nó trở thành tợ tỷ lượng. Mà tợ tỷ lượng thì cảnh của nó là độc ảnh cảnh chứ không còn đới chất nữa. Đới chất là chân tỷ lượng mà tợ đới chất thì độc ảnh cảnh.

Khi nó sửa cái ý thọ thành ý ái thì bắt đầu nó lấy cái ý ái sửa cái nhãn thọ thành nhãn ái. Mấy cô thấy tiến hóa nó là như vậy. Cuối cùng tới ý ái thì cái này là cái khó đó.

Tôi muốn giảng trở lại 5 triền cái ở trong này. Lần trước tôi giảng ở Mũi Né thấy chưa rành, nhưng mà tôi thấy phải rành, xong hết tôi giao mấy cô, tôi đi thôi, bổn phận tôi đã rồi.

- Thì giai đoạn một là Tầm là niệm Phật đếm từ 1-10 tức là nó mất thì kéo nó lại. Tầm là tìm kiếm giống như con trâu ăn cỏ, nó phóng mình kéo trở lại thì nó trừ được cái hôn trầm với cái ngủ gục. Ngủ gục là thụy miên, tức là vật lý. Nói vậy nói rành, thành ra nó mờ mờ. Còn hôn trầm là sinh lý, nó nửa tỉnh nửa mê tức là nó có sự sống. Còn vật lý nó không có sự sống thì chúng ta kêu là ngủ gục không còn biết trời đất gì nữa hết, cái đó tương tợ như vật lý. Rồi khi tỉnh dậy, mơ màng hình như có nghe tiếng mà tiếng gì không biết, thì cái này kêu là hôn trầm, nửa tỉnh nửa mê, thì cái này nó nương vào sinh lý phát hiện ra tiếng niệm Phật. Thành ra niệm Phật đếm từ 1-10 mà không lộn là trừ được 2 cái ngủ gục và hôn trầm. Ngủ gục là vật lý, hôn trầm là sinh lý.

- Rồi khi qua tới giai đoạn thứ 2 là Sát là khi con trâu đã thuần thục rồi, thì thảy cái vàm ra chỉ còn tiếng niệm Phật khỏi đếm. Niệm A Di Đà Phật, A Di Đà Phật, A Di Đà Phật,... một ngàn tiếng, hai ngàn tiếng nó mới phóng trở lại một lần. Thì giai đoạn này trừ cái nghi.

Nghi tức là không biết cuộc đời này như thế nào là thiện, như thế nào là ác. Không Tử còn la trời, chỉ có Đức Phật mới trả lời câu hỏi này. Nhưng cái nghi là cái nghi của người trời, không biết cái nào phải, cái nào quấy, cái nào thiện, cái nào ác trong cuộc sống mình. Khi giữa cha mẹ bên chồng hay cha mẹ mình hiểu lầm nhau, mình bênh ai, mình theo ai? Hoặc vợ mình với con cái mình, như thế đó mình theo ai? Giữa vua với xã hội mình theo ai?

Thì Đức Phật dặn rằng: "Ai mà giữ giới nhiều thì người đó đúng, ai mà giữ giới ít thì người đó sai". Nếu mà mình theo thì người 8 giới mình theo, còn người 5 giới mình không theo. Còn 8 giới với 10 giới thì người 10 giới đúng, người 8 giới không đúng. Thì cứ đi theo vậy mà cải sửa, nhưng cái này không phải là đạo Phật mà là đạo trời. Còn Khổng Tử thì không đặt cái đó. Đạo Phật đặt giới luật là chính, người nào giữ giới cao là người đó phải, người nào giữ giới thấp thì người đó trái.

Bây giờ tôi thấy người Miên hiểu lầm cái đó. Thường thường mấy bà Miên lạy con, nhưng mà họ nói họ không có lạy con. Mà họ nói họ lạy cái gì không? Lạy chiếc áo Phật. Tôi nói vậy thì mua cái áo về treo lên mà lạy. Minh lạy là lạy cái người mà giữ giới á, chứ không lạy con.

Cũng như vua Tịnh Phạn ra kêu Đức Phật là Thái tử Si-Đạt-Ta "Giờ con mà về làm xấu hổ dòng họ Thích. Ta là vua chúa, ta nuôi con với 1.250 vị tỳ kheo không được sao mà phải đi xin ăn, làm xấu hỗ".

Đức Phật trả lời: "Bệ hạ nói rất đúng, Bệ hạ là vua chúa thì phải. Bây giờ tôi không phải là vua chúa nữa, 3 đời chư Phật đều đi xin ăn hết, Bệ hạ hãy sám hối cái hiểu biết sai lầm của Bệ hạ. Tôi không còn là Thái tử Si-Đạt-Ta nữa mà tôi là Phật Thích Ca."

Thì vua Tịnh Phạn, lần thứ 2 hiểu, liền quỳ xuống lạy Thái tử Si-Đạt-Ta, kêu là Phật không kêu là con.

Thành ra ngoài đời có cái đó mà chúng ta không để ý, chứ bốn phận lúc nào thì chúng ta làm đúng lúc đó. Thí dụ mấy cô là quan tòa mà cha ruột của mình hay mẹ ruột của mình mà phạm pháp thì bây giờ, mình xử làm sao? Cũng kêu quỳ xuống, đánh 30 hèo như thường, mặc dù là mẹ mình. Nhưng mà bây giờ, mình không còn là con của bà, mình là quan tòa, bà là phạm nhân. Thì tòa án phải ra lệnh đánh 30 hèo, bây giờ không phải mẹ mình mà là một người phạm nhân, mình là một người tòa án. Chúng ta phải hiểu như vậy.

Khi một người con xuất gia, cha mẹ phải lạy con, bây giờ không còn là con mình nữa, nó là một nhà Sư, mình là một người thiện tín, chúng ta phải có ý thức. Ngoài đời cũng không hiểu vấn đề đó. Tôi thấy trong gia đình cũng vậy, thành ra khổ sở, cho đứa con xuất gia phải lạy nó, mặc dù mình là mẹ nó, mình thua nó là thua cái giới luật của nó, cái đó dễ hiểu thôi.

Có một cái khó nhất là nữ đi xuất gia dù 100 tuổi đạo mà người nam mới 21 tuổi và mới thọ giới tỳ kheo cũng phải lạy thôi. Sư bà Hải Triều Âm nói cái đó tôi nín thinh luôn. Tôi đi thăm Bà, Bà lạy tôi. Sư Bà tám mươi tuổi rồi, tôi nói Sư Bà không nên lạy tôi, tôi mới xuất gia hà. Sư Bà xuất gia hồi mười mấy tuổi thì tất nhiên lớn hơn tôi 30, 40 năm. Sư Bà nói "Bát kính pháp mà Sư". Tôi nín thinh. Làm sao bây giờ, Bà lấy giới luật ra tôi chịu thôi. Tôi nói sau tôi không dám thăm Sư Bà lần thứ nhì nữa. Sư Bà giữ giới rất là kỹ, tôi chưa từng thấy ai mà nói câu đó, cái đó là Đức Phật đưa ra nhưng mà không ai giữ đâu. Có ở Đại Ninh mấy cô gặp tôi mấy cô giở nón, còn ở Trà Vinh không có vụ đó đâu, mấy cô đi, đi ngó tôi lơ lơ không giở nón, không chào gì hết. Thì chúng ta thấy giờ đạo Phật đã mất rồi. Thôi giờ chúng ta trở lại. Mình biết rằng cái vai trò sống trong mỗi lúc. Thành ra đừng có nói cha mẹ lạy con là lạy chiếc áo, không có đúng. Lạy cái con người đó, cái giữ giới rất khó giữ. Như mấy ông bà, 5 giới qua 8 giới rất khó giữ, cạo cái đầu rất là khó, mà dám làm như vậy là con người đó ý chí rất mạnh, đáng tôn kính. Thành ra tùy hoàn cảnh trong mỗi lúc. Tôi nói ngoài đời tòa án cũng vậy, dù con làm tòa án mình là phạm nhân thì nó phải đập mình thôi. Rồi khi về nhà nó lột chiếc áo tòa án xuống, mình hết bị phạm pháp rồi về thì vẫn là cha mẹ, con vẫn lạy lại. Mỗi lúc nó mỗi khác, hồi nãy phạm pháp, trở về giờ hết phạm pháp, rồi trở về vẫn là cha, đứa con phải lạy lại.

Thì ở đây cũng vậy, người tu giữ giới rất là khó. Người 5 giới như mấy ông bà tiến 8 giới rất là khó, 8 giới tiến 10 giới rất là khó, 10 giới tiến 250 giới càng khó hơn nữa, mà người ta hành được, tức là ý chí cái hiểu biết người ta rất là cao. Kính là kính người cao. Mình phải hiểu chỗ đó.

Bây giờ trở lại. Chúng ta thấy cái cao là cái cải sửa, mà cái cao nhất là không cao gì hết, tức là cái vô lượng, cái này không còn dính mắc vào đâu, cái này mới thực sự. Chúng ta phải hiểu chỗ đó.

. Cái đầu tiên tôi mới nói, chưa có cái biết chưa có sự sống, đây là thấp nhất.. Rồi do cái sự quay mòng của nó, nó mới tiến lên nó hợp lại thành ra sinh lý là có sự sống nhưng mà cũng chưa có cái biết.

. Rồi mới nương vào sinh lý này mà cái cảm giác phát hiện, cảm giác của ngạ quỷ, thì cái này cũng còn 1 khối hỗn độn thôi, chưa có hình tướng gì hết trơn, thì cái đó mới kêu là ngạ quỷ tức là chưa có tư tưởng, chưa có sự phân biệt.. Rồi tất cả: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân là 1 khối hỗn độn đều nằm trên cái đầu, mà cái đầu dĩ nhiên là nó phải vi tế hơn. Thì súc sanh mới mượn cái đầu này phát ra tư tưởng, mà tư tưởng này là tư tưởng chưa có ý chí, tức là chưa biết cải sửa, chỉ làm cho sự vật rõ hơn thôi, chưa có hình tướng gì hết, cũng là 1 khối lù lù thôi, thì kêu là vô minh. còn Lão Tử kêu là hỗn độn. Thì hồn đôn là vô minh.

. Từ đây, cõi người bắt đầu mới xúc, thì làm cho cái ý thức này nó rõ ràng hơn, thì bây giờ cái kinh nghiệm, cái kiến thức, cái ý chí mới là cải sửa cái ý thức này thành ra ý xúc. Ý xúc tức là căn -trần -thức tức là cái đầu với pháp trần với ý thức đắm nhiễm nhau, tụ họp nhau một cách mạnh mẽ hơn, bây giờ mới có ý xúc. Ý xúc là do sự tiếp xúc. Ý xúc bây giờ mới cải sửa nhãn thức thành ra nhãn xúc, tức là có con mắt rõ ràng, có sự vật rõ ràng, có ngạ quỷ rõ ràng, thì nó mới cải sửa ngạ quỷ lại thành ra là nhãn xúc, tức là từ đây có cái thấy phân biệt rõ ràng, đây là người ta có nhận thức đây là cái ghế, đây là sự hiểu biết cái ghế thì cái đó kêu là người. Ngạ quỷ thì hiểu biết sự vật một cách lờ mờ tức là chưa có phân biệt rõ, rồi ý xúc, nhãn xúc là phân biệt cái ghế này khác ghế kia như thế nào, cái ghế này tốt làm bằng cây gì, cái đó kêu là nghiệp. Nghiệp tức là một sự cải sửa làm cho sự vật nó rõ ràng hơn.

Còn súc sanh nó chỉ nhận sự vật. Loài thú nó biết đây là cái ghế, đây là sự vật nhưng mà cái ghế này và cái ghế kia nó khác nhau làm sao nó không biết. Chẳng hạn như mấy cô mấy bà có nuôi con chó thì con chó nó biết là chủ mình, nhưng khi về mặc bộ đồ khác nó sủa liền, nó không có sự phân biệt rõ ràng như con người. Mình để ý, mình đi mặc đồ đen về mặc đồ trắng con chó nó sủa liền, nó có sự phân biệt lờ mờ.

Còn con người không có, đi mặc đồ đen về mặc đồ trắng, đồ đỏ gì thì nó cũng biết là chủ nó bởi vì nó có cái nghiệp, tức là có sự đắn đo lựa chọn, suy nghĩ, mở lời ra nó biết cái hậu quả thì cái này là người ta, uốn lưỡi bảy lần trước khi nói Còn loài thú muốn sủa là sủa thôi không biết uốn lưỡi gì hết, chúng ta phải hiểu chỗ đó. Thành ra cái nghiệp rất là quan trọng. Mà chính cái nghiệp con người mới đau khổ. Còn không có nghiệp là không có đau khổ, loài thú chưa có nghiệp, nó sống phây phây chết là nó lăn ra nó chết thôi.

Thành ra thường thường mình thích sống đời học sinh, học sinh là đẹp nhất, nhưng học sinh đó là súc sanh chưa có sự phân biệt. Tới chừng lớn lên một chút mới biết đau khổ, lúc đau khổ tiếc làm sao sống được thời học sinh, nhưng mà cái đó là cái hiểu ngu si, cái hiểu sai lầm.

Tới loài người mới phân biệt, mới biết có bổn phận, có trách nhiệm, con đối với cha mẹ, học trò đối với thầy giáo phải làm sao. Thì bây giờ khi đối mặt thì nó đau khổ, thành ra bắt đầu có sự phân biệt thì bắt đầu có sự đau khổ, mà phân biệt mình khác với phân biệt người khác, cũng đau khổ. Phân biệt của mình bắt người ta phải theo, không theo thì mình đau khổ. Thành ra thời buổi này giữa cha mẹ với con cái có sự phân biệt khác nhau, nó không như hồi xưa nữa.

Hồi xưa thì khoa học chưa tiến hóa, bây giờ khoa học tiến hóa rồi cái sự hiểu biết mấy đứa con nó không phục cha mẹ nó nữa, nó 12, 13 tuổi là phải cho nó tự do thôi. Còn hồi xưa khoa học chưa tiến hóa, thì con người còn phôi thai, 16- 17 tuổi tôi nhớ tôi còn ở trần ở truồng chạy đi giựt vàng, còn bây giờ con nít 11, 12 tuổi nó biết mắc cỡ rồi. Thành ra thời buổi nó khác thì sự tiến hóa nó khác, mà nếu cha mẹ vẫn sống như hồi xưa mình sống thì giữa con nít và cha mẹ có một sự bất đồng. Thành ra cuộc sống bây giờ nó đau khổ vô cùng, giữa người lớn là lớp tuổi trẻ không có sự thông cảm với nhau. Bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc viết mấy cái đó rất hay mà ông không rành bằng đạo Phật. Thành ra qua ý chí rồi, mình biết rằng con người phải có kinh nghiệm, kiến thức nữa, tới loài người mới có kinh nghiệm. Thành ra 5 triền cái rất hay. Cái thứ nhất là Tầm niệm phật đếm từ 1-10 nó trừ được 2 cái hôn trầm, ngủ gục. Hôn trầm là mơ màng làm như có cái biết, làm như không biết. Còn ngủ gục là hoàn toàn không biết tức là vật lý, hôn trầm là sinh lý. Rồi tới cái nghi khi nào khỏi cần đếm nữa, chỉ niệm Phật thôi mà khỏi cần đếm nữa thì dứt cái nghi, đó là Sát tức là con người bắt đầu có cái tâm định tĩnh. Thì Đức Phật nói: "Muốn dứt hết cái nghi thì người nào giữ giới nhiều là người đó thiện, người nào ác là người đó giữ giới ít hơn". Thành ra 5 giới thiện hơn không giữ giới, 8 giới thiện hơn 5 giới và không giữ giới, 10 giới thiện hơn 8 giới và 5 giới. Thì mình lựa chọn theo đó mà xử sự. Còn Khổng Tử thì la trời, không biết vua quan trọng hay cha quan trọng, vợ quan trọng hay con quan trọng, hay thầy giáo quan trọng,... không phân biệt được. Còn Đức Phật chỉ rất rành nhưng mà đây chỉ là về cõi người, dứt cái nghi cõi người thôi, tức là thế nào là thiện là ác. Còn tới Nhập lưu thì cái nghi là thiện ác cũng một thứ như nhau thôi, thì cái này mới qua Nhập lưu, còn cái nghi của A-la-hán nó khác nữa, cái đó chúng ta để sau.

Hễ mà Tầm thì dứt hôn trầm và ngủ gục, Sát dứt cái nghi tức là biết cái nào thiên cái nào ác mà xử sự trong cuộc sống, dạy loài người thôi.

- Hỷ dứt cái sân. Mà hỷ là qua nhị thiền. Tức là khỏi cần niệm Phật nữa vẫn có tiếng niệm Phật. Khi niệm Phật mình huân tập chủng tử nó đầy A-lại-da tự nó tràn ra, mình tống nó vô, cái này là định sanh hỷ lạc. Thì bây giờ cái sân mới chấm dứt. Sân là khi tâm mình không định, nó chạy tán loạn kéo nó về, dễ đưa đến phiền não. Bây giờ khi mình tập trung vào nhất niệm rồi, thì cái tâm mình nó an lạc là cái hỷ. Mà nên nhớ cái hỷ là cái thân bên ngoài "thân an thì tâm mới hỷ". Thân an là khi mình giữ giới, mắt -tai -mũi -lưỡi mình đóng chặt rồi thì mình niệm Phật dễ nhất niệm thì cái thân mình cảm thấy là mừng (mừng với vui nó khác) rồi chìm đắm trong trạng thái đó. Khi mà khỏi cần niệm Phật mà vẫn có tiếng niệm Phật đó là cái thân bên ngoài, khi mà liên tục chìm đắm trong đó thì mất cái thân bên ngoài. Nhị thiền là có thân bên ngoài, có thân bên trong, định sanh hỷ lạc. Khi nào cái tâm định rồi thân bên ngoài là ly dục, rồi nó tràn vô cái thân bên trong, mấy bà biết cái thân bên trong mà, thì nó có cái lạc thọ.

- Rồi bây giờ đi sâu vào đó nữa thì bắt đầu cái thân bên ngoài nó mất, chỉ còn thân bên trong thôi. Tất cả cảm giác vui thích nó tràn hết tịnh sắc căn thì cái này trừ phóng dật. Cái hỷ nó khác, cái lạc nó khác. Cái hỷ là nó trừ sân thôi, sân tức là cái gì đó không như ý mình thì nổi sân. Còn cái này trừ luôn cái xao động, cái chữ phóng dật.

Mình phải biết phóng dật là khi đã vui rồi nhưng mà thỉnh thoảng nó còn lay động nó chưa có được tập trung mạnh, thì muốn tập trung mạnh là mình phải đi sâu vào cái lạc thọ, tức là niệm Phật cho nó liên tục thì mất cái thân bên ngoài, còn cái thân bên trong. Cái này tôi thường ví dụ, chăng hạn khát nước lại hỏi người chủ quán thì có nước dừa nhưng mình chưa uống, nhưng biết thân mình sắp sửa đã khát, được cái đó kêu là mừng, chứ không phải là vui. Khi bà đem nước dừa ra, uống nó mát cả ruột gan thì nó mất cái thân bên ngoài, còn cái lạc thọ chìm đắm toàn thân bên trong, thì cái này là tam thiền.

- Cõi tứ thiền giờ tôi mới hiểu được. Còn tứ thiền là đi sâu vào tam thiền, cái này chỉ là sự cải sửa thôi. Đi sâu vào tam thiền nữa thì bây giờ cái thân bên trong mất luôn, chỉ còn một cái bất lạc bất khô tho tức là một cái lạc tho rất vi tê, mà vi tê tức là xác thân bên ngoài, thân bên trong không có mà chỉ còn lại tư tưởng thôi. Mà tư tưởng là cái gì? Thì khoa học nói mình mới biết. Khi mà cảm giác lạc thọ của 5 thức đầu nó đi xung quanh cái đầu kêu là tiểu não, kêu là cái sọ nhỏ. Rồi cái tư tưởng nó nằm trên đỉnh đầu, chúng ta kêu là cái mâu ni, khoa học kêu là đại não là cái đầu lớn. Thì tất cả những cảm giác gì của tiểu não đều đưa lên đây thì ở đây là cái chỗ tư tưởng phát hiện. Tư tưởng nó không phát hiện từ trán trở xuống, cái này là của 5 dây thần kinh. Thí dụ con mặt thì nó ở giữa 2 chưn mày, cái lô tai ở cạnh mép tai, cái mũi ở cạnh cánh mũi, cái lưỡi ở đây, nó đi vòng tròn thì cái vòng tròn này kêu là tiêu não.

Còn dồn lên trên cái mâu ni là cái chỗ phát hiện của tư tưởng, tức là trung khu thần kinh óc. Thì khi mà đi qua tất cả những cảm giác của nhị thiền nó đưa lên trên đây thì đây mới đưa lên óc. Khi mà thân bên ngoài mất, còn thân bên trong, mà cái thân bên trong mất luôn thì chúng sanh chỉ còn sống với cái mâu ni này thôi, tức là toàn tư tưởng không, thân bên trong mà mất thì cái tiểu não này mất luôn, có mà không dính mắc, mà chỉ còn dính mắc với cái đầu óc này thôi, đó là mấy nhà bác học ngồi suy nghĩ nhiều thì nó có cái đầu đó thôi, nhưng cái này kêu là tứ thiền, bất lạc bất khổ thọ, chỉ có tư tưởng 100% chứ cảm giác không còn, cảm giác về hỷ không có, cảm giác về lạc không có.

Cảm giác về hỷ là cái thân bên ngoài, tức là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân. Cảm giác về lạc là thân bên trong, thần kinh thị giác, thính giác, khứu giác, vị giác, xúc giác là thân bên trong.

Rồi bỏ luôn bên trong, chỉ còn là cái lõm này thôi, chỗ đó kêu là bất lạc bất khổ thọ, cảm giác của tư tưởng, mà tư tưởng thì không kêu là cảm giác được, nó là tư tưởng, nhưng mà tư tưởng là một cái cảm giác trá hình kêu là bất lạc bất khô thọ. Thì cái tứ thiên nó sông băng tư tưởng kêu là "hiện tại lạc trú". Hiện tại là ngay bây giờ, trú là trên cái đỉnh đâu này, thân bên ngoài không có, thân bên trong không có, chỉ còn tư tưởng thuần ở đây thôi thành ra gió bát phong cũng không đụng tới được, mà tam tai cũng không đụng tới thân người đó được. Nếu có chết thì người đó là ớ trong trạng thái vô hinh, trạng thái không có xác thân kêu là vô sắc giới. Thì cái này mấy ông bà phải ngồi thiền à, tôi giảng là của tôi thôi. Tôi ngôi, ngồi sâu tôi mới thấy rõ, nhưng mà tới chừng giảng, giảng nó không chạy. Tôi ngôi bữa đó, tôi muốn giảng rồi kêu mấy cô lại giảng nhưng mà vô ngồi giảng nó không chạy. Như hồi nãy nó hiện ra dễ dàng, giờ giảng nó kẹt, trình bày nó không được sang.

Tôi nói tóm lại, nó đi từ cải sửa, cải sửa thấp nhất là vật lý, chưa có cái biết tức là tình 100%. Trong Thủ Lăng Nghiêm rất hay "thuần tình tất đọa, mà thuần tưởng tất thăng". Thì tới tứ thiên là thuận tưởng.

. Địa ngục vô gián, vật lý là thuần tình, 10 tình tưởng không có. Rồi đi đến Địa ngục hữu gián, sinh lý thì tư tưởng có 1 - tình có 9.

Rồi tới ngạ quỷ, tưởng có 2 tình có 8.

. Tới súc sanh, tưởng có 3 tình có 7.

. Tới atula, tưởng có 4 mà tình có 6.

. Tới người, tinh tướng băng nhau. Trời dục giới tình còn có 4 mà tướng tới 6 Mình để ý trong Thủ Lăng Nghiêm tài tình chỗ đó, dựa vào đó mình thấy sự tiến hóa như vậy.

. Rồi tới sơ thiền, tình còn có 3 mà tưởng tới 7. Rồi tới nhị thiền tưởng tới 8. Tới tam thiền tưởng tới 9.

. Tới tứ thiền, tưởng hoàn toàn 10.

Tứ thiền, ở đây con người không còn thân bên ngoài, không còn thân bên trong, chỉ sống với óc thôi, cái mâu ni thôi. Thì bây giờ không cần thân bên ngoài, không cần thân bên trong là diệt trừ được cái cái hý, diệt trừ cái phóng dật thì chí còn bất lạc bất khổ thọ, tức là dứt được cái dục của dục giới, dứt được cái dục của sắc giới, chỉ còn cái dục của vô sắc, mà cái dục vô sắc thì nó mông lung, nó không có thân ngoài, nó không có thân trong thì nó không có cảm giác nhưng mà nó có tư tưởng 100%.

Thành ra tứ thiền nó rất linh động nên khi nó nhập định kỹ, lâu, sâu thì nó thấy được cái mạt-na. Mạt na tức là cái nghiệp, mà cái nghiệp thực sự đó thì từ cái A-lại-da khi mà nó xao động thành ra nghiệp, kêu là hư không vô biên. Hư không vô biên mà khi nó vọng hóa nữa thành ra tứ thiền. Hư không vô biên với tứ thiền nó khác nhau. Hư không vô biên ông Thiện Khánh giảng không chạy. Hư không vô biên nó với A-lại-da khác. A-lại-da vô lượng vô biên nhưng mà khi nó xao động một chút thì nó thành mạt-na, tức là bắt đầu có không gian có khuôn khổ, nhưng mà cũng còn rất bao la, nhưng cũng có khuôn khổ rồi. Thành ra không gian đầu tiên chính là mạt-na, mạt-na tạo ra tam giới, còn A-lại-da tạo ra pháp giới.

A-lại-da từ Chân như tức là Niết bàn tịch tịnh, phi không gian, phi thời gian, chuyển biến chậm lại. Do chuyển biến mới thành ra vô minh, kêu là A-lại-da. Thì A-lại-da cũng vẫn là vùng hào quang rực rỡ, nhưng mà chuyển biến cho nên nó mờ. Thì cái mờ này là nguyên nhân, chúng ta kêu là vọng tưởng kiên cô, vọng tưởng kiên cổ thì vân chuyển biến đứng lặng thôi, nhưng mà vọng tưởng kiên cố mà xao động thì gọi là vọng tưởng u ấn. Cái này là chỗ khó nhất phải ngồi thiền sẽ tự hiểu thôi.

Cái vọng tưởng kiên cố là cái đứng lặng chuyển biến, kêu là hồn nhiên, không có tác ý, trong kinh còn kêu là "như lý tác ý", tác ý một cách đúng lý. Nghĩa tác ý để làm cái gì? Không làm cái gì, tác ý vì không tác ý không được thế thôi, thành ra kêu là như lý.

Còn qua cái mạt-na, u ẩn rồi thì "tác ý bất như lý", kêu là tác ý có mục đích, tác ý để tạo ra xanh xanh, đỏ đỏ, tác ý tạo ra đủ điều kiện hết để cho chúng sanh hưởng thụ, cái đó chính là mạt-na.

Thành ra Mạt-na với A-lại-da nói 1 là trật, nói 2 là sai. Mạt-na khi nó đứng lặng thì nó thành A-lại-da, mà A-lại-da nó xao động thì nó thành Mạt-na, 2 cái này phải tham thiền cho kỹ mới thấy được nó. Thì mấy cô phải tham thiền thôi, chớ tội nói tôi nói vậy thôi, mấy cô phải ngồi thiền cho sâu, trong cái lặng lẽ mình hiểu được nó.

Tại sao khi nó đứng lặng thì nó là pháp chấp, nó hồn nhiên, nó không có mục đích? Khi nó xao động thì bắt đầu có mục đích? Mà có mục đích thì có đau khổ, có không gian; không có mục đích thì không có không gian, chỉ có thời gian thôi.

Thành ra từ A-lại-da là Bất lai, trở xuống Mặt trăng 2 là Nhất vãng lai, Mặt trăng 3 là Nhập lưu. Ông Thiện Khánh ông lầm chỗ này. Trước đây, chắc kỳ đầu tôi có giảng lộn Mặt trăng 3, Mặt trăng 2, Mặt trăng 1, thì Mặt trăng 3 lộn sang Bất lai... thì sau này tôi thấy không được, tôi nói Mặt trăng 3 là Nhập lưu, Mặt trăng 1 mới là Bất lai. Thành ra cái bản đầu của ông sai, thì tôi mới đưa cô cái tờ đó, cô mới đưa cho ông thì ông mới thấy ông sửa lại. Ông lộn một cái là 4 đường ác thì 5 thức đầu có lạc thọ khổ thọ thì đúng, nhưng không có thiện ác. Mà lạc thọ khổ thọ của 5 thức đâu nó khác à, còn lạc thọ, khô thọ của thức thứ 6 nó khác à. Cái kia, lạc thọ khô thọ trong vô minh, lạc thọ ngạ quỷ nó khác, lạc thọ súc sanh khác, lạc thọ người trời nó khác xa. Phải hiểu cái đó.

Thành ra lạc thọ của người trời nó có thiện có ác, còn lạc thọ của 4 đường ác nó không có thiện ác bởi vì nó chưa có sự cải sửa, nó chưa có sự phân biệt, nhưng mà nó có lạc thọ khổ thọ để nó chuyển qua cõi người thôi. Thành ra 4 đường ác, lạc thọ khổ thọ dường như có nhưng mà thiện ác không có. Chỉ có con người mới phân biệt như thế nào là thiện ác. Loài thú nó không có phân biệt thiện ác, nó cứ làm thôi, nhưng mà nó có một cảm giác dường như dễ chịu, dường như khó chịu, còn kết luận thiện ác thì loài thú chưa biết kết luận. Mây cô phải hiểu cái đó, phải ngôi tham thiền à, chứ tôi giảng thì tôi giảng, mấy cô phải chìm đắm trong thiền định, mà ngồi thiền phải có cảnh thanh tịnh, bao la,....

Cô Gấm khẳng định 4 đường ác chỉ có bất lạc bất khổ thọ, không có lạc thọ, khổ thọ.

Sư giải thích. Bây giờ tôi hỏi cô một người thấy vàng mà giựt mà giết người ta, người này có phải là ngạ quỷ không? Là ngạ quỷ, thân người nhưng tâm ngạ quỷ. À! Tâm ngạ quỷ thì cái tâm là quan trọng chứ cái thân ăn thua gì, cái thân người ta mà tâm là tâm ngạ quỷ thì ngạ quỷ thôi.

Tôi nói là nói về tâm thôi, còn cái thân nó tùm lum hết, không có nói được. Nói cái tâm thôi.

Bây giờ nó có biết cái vàng này quý không? Nó có cảm giác không? Khi mà nó biết vàng nó có cảm giác không? Khi mà nó giựt cái vàng nó có cảm giác lạc thọ không? Nếu không cảm giác nó giựt làm chi! Nhưng cái này nó không phân biệt thiện hay ác, là đúng. Bởi vì nó phân biệt thiện hay ác làm sao nó dám làm. Nó không phân biệt, nhưng nó biết cái này là hạnh phúc, cái này là dễ chịu, nếu giựt rồi thì mình sẽ giàu sang, thì như vậy nó có cảm giác rồi, nhưng mà cảm giác vô minh. Cảm giác của người khác, còn cảm giác này là vô minh, vô minh nó không có sự phân biệt, không có sự đắn đo, tức là chưa có nghiệp. Nhưng mà nếu không có cảm giác nó giựt làm chi, giờ nó đói bụng, nó thấy cô có đồ ăn ngon nó giựt, thì nó phải biết giựt cái này cảm giác là hết đói.

Tôi đã nói nhiều thứ cảm giác cảm. Cảm giác của 4 đường ác cũng là cảm giác lạc thọ khổ thọ nhưng thuộc về vô minh hạng nặng, thì cái cảm giác nó khác. Rồi cảm giác lạc thọ khổ thọ súc sanh thì cái vô minh nó nhẹ hơn, bởi vì nó có tư tưởng phân biệt, nhưng mà phân biệt dưới vấn đề vô minh, phân biệt mà không có rành, lờ mờ lờ mờ vậy thôi.

Còn tới loài người có cảm giác nhưng mà có sự phân biệt rành rẽ, nhưng mà cũng chưa có kinh nghiệm, nó khác nữa. Còn tới cõi trời dục giới bắt đầu có kinh nghiệm nhưng mà cũng còn âu trĩ chưa băng cõi trời sắc giới. Tôi có giảng không? Cô này chưa có hiểu bất lạc bất khổ thọ và lạc thọ khô thọ của nga quỷ. Nếu mà nó không có lạc thọ làm sao mà nó biết giựt của người ta nó ăn, làm sao biết nó giựt vàng giết người ta, nó cũng biết được cái vàng là nó có lạc thọ nhưng mà lạc thọ này lạc thọ trong bất lạc bất khổ thọ.

Bây giờ tôi nói một cái để cô để ý. Tất cả người trời mặc dù cô nhập vào nhị thiền, tam thiền cũng bất lạc bất khổ chứ không phải lạc thọ khổ thọ, cô để ý cái đó không?

Thí dụ bây giờ tôi niệm phật đếm từ 1-10, niệm phật khỏi cần đếm nữa, tôi được cái hỷ liên tục, mà khi tôi sống với cái hỷ đó rồi thì nó thành bất lạc bất khổ thọ.

Tôi lấy thí dụ cô nhức răng thì cô đau đớn vô cùng, cái này khổ thọ. Bây giờ cô đi bác sĩ trị hết nhức răng thì cô cảm thấy lạc thọ phải vậy không? Nhưng mà 2-3 ngày nó thành bất lạc bất khổ, cô trở nên dừng dưng. Rồi khi nào cô nhức cái răng lại nữa cô mới biết hồi nãy là lạc thọ, nhưng mà hồi nãy cô không biết, cô ở trong trạng thái dửng dưng, thì phải đi tới chỗ đó.

Thường thường chúng ta ít có ở trong lạc thọ, khô thọ. Ở trong lạc thọ lâu quá biến thành bất lạc bất khổ, khi nào mất mới biết hồi nãy là lạc thọ. Bây giờ phải làm sao tìm lại được, mà không được thì nối sân thành khổ thọ nữa, mà khổ thọ ở lâu rồi cũng thành bất lạc bất khô thọ.

Thí dụ 1 người lành lặn như vậy, bây giờ bị cùi thì khổ vô cùng. Phải không? Mà muốn cho hết ngứa, hết nhức thì phải hơ lửa, hơ lửa đã quá thành lạc thọ nhưng cái này thuộc về bất lạc bất khổ, cô ở trong lạc thọ lâu thì trở thành bất lạc bất khổ, cô ở trong khổ thọ lâu thì cái khổ thọ nó biến thành bất lạc bất khô thọ chứ không còn muốn cải sửa nữa. Phải không? Thành ra cái lạc thọ ở lâu thành dửng dưng, mà cái khổ thọ ở lâu cũng thành dửng dưng.

Thí dụ như cô ở hoàn cảnh tốt, bây giờ cô sống với người ác mới đầu cô không chịu nổi, nó ăn thịt, chỗ uống rượu này kia nhưng mà cô sống 1-2 năm cô quen cô cũng ăn thịt uống rượu như vậy thôi. Cô không thấy gì là đau khổ phải không? Thành ra bất lạc bất khổ kéo dài trong nhiều trường hợp mà mình không để ý, mà không để ý là không thành Phật được. Mình phải đề ý nó từng chút, ngồi thiền rồi mình mới thấy được cái đó. Hồi xưa tôi cũng không hiểu.

Thành ra cuối cùng lạc thọ cũng là bất lạc bất khổ thọ, khổ thọ cũng là bất lạc bất khổ thọ. Cũng như con giòi trên đống phẫn, nó ở trên đó thì ban đầu nó cũng thấy khó chịu, lâu ngày kêu nó ra nó không ra, nó thấy sung sướng quá mà. Cũng như mấy người nhậu, không biết nhậu mà biểu nhậu thì không thể nhậu được, nó khổ sở vô cùng, nhưng mà bắt buộc nó 5-7 lần tới chừng nó ghiền cô kêu nó bỏ là nó không bỏ, cô phải thấy cái chỗ đó.

Muốn làm Phật là cả một vấn đề, muốn làm người là cả một vấn đề chứ không phải đơn giản. Tôi muốn giảng vậy đê mấy cô ngồi thiền, năm lấy nó để khỏi lọt vô ngũ ấm ma.

Sư Minh Cảnh nói: 5 thức qua 15 hạng chúng sanh trong bài kinh Sáu Sáu và 5 thức của 8 thức tâm vương, cô Gấm không phân biệt được thành ra còn kẹt chỗ đó. Và ông Thiện Khánh cũng lộn ở chỗ đó.

Sư giải thích. Cô cứ khự khư khẳng định 4 đường ác chỉ có bất lạc bất khổ thọ, nếu như vậy thì nó cứ ở bất lạc bất khổ thọ hoài nó không thể tiến hóa lên người được. Cái gì cô cũng khuôn khổ, cứng ngắt như vậy đâu có được. Giảng thì giảng như vậy nhưng mà nó phải tiến hóa. Thành ra không có cái gì nó ở cố định một chỗ, không có vấn đề đó.

Còn tôi nói vấn đề 4 đường ác không có thiện ác là vì nó không phân biệt được, nếu nó phân biệt được thì nó không còn 4 đường ác nữa, nó phải tiến hóa lên người. Thành ra nó có cảm giác lờ mờ lờ mờ. Mà cảm giác lạc thọ khô thọ của nó khác với cảm giác lạc thọ khô thọ của cõi người; mà cõi người khác với côi trời dục giới; cõi trời dục giới khác với cõi trời sắc giới; cõi trời sắc giới khác với cõi trời vô sắc giới; cõi trời vô sắc giới khác với Nhập lưu; Nhập lưu khác với Nhất vãng lai; Nhất vãng lai khác với Bất lai,... nhưng mà vẫn phải kêu là bất lạc bất khổ thọ thôi. Cô nên nhớ chỗ đó. Thành ra tôi có một câu hỏi số 7 "Có bao nhiêu bất lạc bất khổ thọ?" trong bài kinh Sáu Sáu, tôi có giảng qua rồi nhưng mà không có rành lắm, bây giờ tôi muốn trở lại cho đầy đủ rồi tôi nghỉ.

Sư gọi. Cô Như Nhật kế Thập nhị nhân duyên coi? Dạ thưa Sư Thập nhị nhân duyên là: Vô minh, hành, thức, danh sắc, lục nhập, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sanh, lão tử.

Sư hỏi: Khi nào cô niệm Phật mà nằm trong Thập nhị nhân duyên, cô biết không?

Cô không để ý, nói dài dòng mà không nắm cái gốc của nó. Mấy cô không để ý, nó dính liền nhau mà mình phải khéo. Bởi tôi nói là tôi nắm cái gốc mà tôi giảng, nói ngắn gọn thôi, không có gì hết trơn. Ngũ uẩn cũng đó, Tứ niệm xứ cũng đó, Thập nhị nhân duyên cũng đó, 18 giới cũng đó, 24 giới cũng đó, mấy cô coi cái nào cũng ở trong đó hết trơn.

Khi đạt nhị thiền "định sanh hỷ lạc" thì nằm trong Thập nhị nhân duyên. Mấy cô không nắm cái gốc, nói thì đi vào chi tiết mà không nắm cái gốc. Khi nào ngũ câu ý thức và độc đầu ý thức hợp tác nhau đó là định sanh hỷ lạc. Sư hỏi. Cô Như Nhật, niệm Phật bằng mấy cách? Dạ thưa Sư có 2 cách Sư giảng: - Niệm Phật băng tư tưởng là tập trung.

- Niệm Phật bằng A-lại-da là hồn nhiên. Tức là mắt nhìn hình tượng Phật, tai nghe tiếng niệm Phật, mũi ngửi mùi nhang trâm, miệng niệm thầm theo, thân ngồi (hoặc nằm) quay về hướng mặt trời lặn có hình Đức Phật thì cái tư tưởng mới nhớ Phật, nghĩ Phật tức là ngũ câu ý thức. Ngũ câu ý thức nằm ở chỗ nào trong Thập nhị nhân duyên? Ở chỗ danh sắc rồi lục nhập rồi mới xúc-thọ-ái tống vô A-lại-da.

Rồi từ A-lại-da nó vô minh - hành - thức mới tạo ra danh sắc - lục nhập, một cái từ bên trong chạy ra đó chính là hồn nhiên, niệm Phật bằng A-lại-da. A-lại-da đưa tiếng niệm Phật ra thức thứ 7, vô minh là A-lại-da, mạt-na đó là hành, hành đưa cho thức. Thức mới đưa cho ý chí, ý chí mới đưa ra ngoài, rồi từ đó danh sắc mới tiếp xúc đó là lục nhập với 6 trần tức là câu niệm Phật, rồi mới tống trở vô xúc, thọ, ái, thủ, hữu. Rồi thủ, hữu nó mới đẩy vô A-lại-da lại, đó gọi là ngũ câu ý thức. Rồi từ A-lại-da nó tràn ra gọi là độc đầu ý thức, 2 cái đó nó giao lưu với nhau gọi là Thập nhị nhân duyên.

A-lại-da là chi mạt vô minh, trên A-lại-da là căn bản vô minh, còn mạt-na là vọng tướng nó tạo ra tam giới.

Tôi ngồi thiền tôi thấy hết trơn. Người ta giảng Thập nhị nhân duyên tùm lum, tôi giảng gọn đeo hà.

Do vô minh là thức thứ 8, hành là thức thứ 7, thức là thức thứ 6. Do vô minh, ý chí mới lấy trong A-lại-da cung cấp cho thức là thức thứ 6, thức thứ 6 mới tạo ra danh sắc (sắc là xác thân; danh là thọ cảm, tư tưởng và ý chí) rồi tạo ra cái lục nhập. Có xác thân, có tâm rồi thì phải có đối tượng của tâm. Mà có đối tượng của tâm là phải có xúc, đây là đối tượng bên ngoài, phải tập trung này nọ kia rồi có hình tượng Phật tức là có sắc, thinh, hương, vị, xúc tức là để tiếp xúc với mắt, tai, mũi, lưỡi, thân thì mới có xúc. Mà có xúc mới có thọ, có thọ thì có ái, có ái thì có thủ, mà có thủ thì nó tổng vô hữu, hữu là A-lại-da. A-lại-da thuộc về vô minh, vô minh nó tràn trở ra rồi thủ tồng trở vô, rồi vô minh nó tràn trở ra.

Đúng ra Thập nhị nhân duyên có 10 cái thôi, sanh tử khổng có. Sanh là ra, tử là vô. Sanh là hiện hành, tử là huân tập. Có vậy thôi, lẩy 2 cái sanh - tử là đủ rồi. Cái này là Vô minh - hành - thức - danh sắc.

Danh sắc với lục nhập nó dính 2.

Nếu ở trong ra thì kêu là hiện hành.

Còn Danh sắc - lục nhập nó tống trở vô thì kêu là huân tập.

Thập nhị nhân duyên nó đi theo cái vòng tròn chứ không có gì lạ, nó cũng là tiến trình ngũ uẩn thôi.

39. Kinh Sáu Sáu Lần 4 — Tuần 20b (Lần Cuối) — 6/02/Quý Tỵ (17/3/2013)

(lần thứ 4 - tuần 20) lần cuối cùng Ngày mùng 6/02/Quý Tỵ (17/3/2013) Kính lạy Đức Thầy Thích Ca Mâu Ni Phật! Mô Phật. Thì hôm nay là ngày mùng 6 tháng 2, là ngày chủ nhật, cũng như thường lệ, chúng ta có trao đổi với nhau về giáo pháp.

Trước khi đi vào bài giảng, tôi cũng xin mây ý chư phật tử đôi điều. Phật tử mới chưa hiểu thôi, phật tử lâu có lẽ hiểu rành về lối sống của tịnh xá Ngọc Vân chúng ta. Thì hôm trước tôi đã có nói với chư phật tử là theo con đường hướng của Minh Đăng Quang tôi thấy rất là hay, Ngài kinh nghiệm giữa Nam Tông, Bắc Tông Ngài mới đặt Khất sĩ này. Quí vị coi cái luật Khất sĩ của Minh Đăng Quang thì môi tháng chu Tăng đọc 2 lần, và một vị trụ trì không có quyên hạn gì giống như bên Bắc tông hay Nam tông, mà tất cả đều do phật tử. Phật tử đưa đất rồi cất chùa, rồi cúng dường cho Giáo hội, trụ trì chỉ là xuống giảng pháp dạy Đạo thôi, mục đích có như vậy. Thì cái lối sống giống na ná như ông Mạnh Tử mà nói như vậy đó:

"Dân vi quý, xã tắc thứ chi, quân vi khinh".

"Dân vi quý" tức là toàn dân thì giống như phật tử đây là quan trọng hơn hết, vì tịnh xá nây cất ra là đế phật tử tại địa phương tu, thành ra mỗi cái vấn đề xây cất, tiền bạc phật tử lo hết, nhà Sư chỉ có dạy Đạo thôi. Thành ra tôi không có đứng tên giấy đỏ, tôi cũng không đứng tên tịnh xá, cũng như quí vị coi cái quyến chủ hộ đây thì chủ hộ tịnh xá Ngọc Vân chính là tịnh xá Ngọc Vân, còn số đỏ, xin điện, quí vị coi cái điện Trà Vinh đây, người xin điện cũng là tịnh xá Ngọc Vân không phải tôi, tôi chỉ là đại diện tạm thôi. Tôi xuống đây là dạy Đạo, tức là pháp lý là quan trọng nhất đối với Minh Đăng Quang, mà chẳng những Minh Đăng Quang mà Phật Thích Cạ cũng vậy. Chư tăng chỉ còn giáo pháp thôi, ngày đi xin ăn, đêm ngủ dưới gốc cây, và chỉ còn lại giáo pháp thôi, nhà sư không làm gì hết, chỉ có giáo pháp.

Giáo pháp là gì? Tức dạy cho quí vị tiên tới giải thoát, chứ không phải giáo pháp người trời, nghĩa là ít nhất cũng đắc quả Nhập lưu. 62 tôn giáo thời Phật Thích Ca đã có rồi nhưng mà không có cái nào mà chỉ tới Thánh quả hết, thì tôi có đọc quyên đó "Hơn thông lãnh cõi đất. Hơn được sanh cõi trời, Hơn chủ trì vũ trụ. Quả Dư Lưu tôi thắng". Phật Thích Ca muốn rằng tất cả phật tử phải đi đến quả giải thoát. Mà giải thoát cái gì? Thì giải thoát cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc.

Mà dục là gì?

Sắc là gì?

Vô sắc là gì?

Đa số mịt mù. Bốn mươi mấy năm trời tôi cứ tha thiết, tôi trăn trở cái đó hoài. Không biết Đạo Phật khác 62 tôn giáo bạn, khác đạo trời như thế nào. Thì hôm nay tôi thấy tạm sáng tỏ. Thì Phật Thích Ca Minh cũng như Đăng Quang đã lập lại. Người ta mong ở Nhà Sư cái gì? Tiền bạc, vật chất thì phật tử đầy nhóc hết. Nhưng mà tiền bạc, vật chất không đem lại hạnh phúc thật sự cho quí vị. Quí vị nhìn bây giờ thì biết, chính ông Đỗ Hồng Ngọc trong quyển tôi coi đó thì bây giờ cả thế giới nột trăm mấy chục nước, trong đó nước Mỹ là giàu nhất, không có nước nào băng, vật chất ngút trời. Mà một trăm mấy chục nước đau khổ nhất lại là nước Mỹ, tự vận rất là nhiều. Tại sao giàu có đứng đâu thế giới, mà lại tự tử cũng đứng đâu thế giới? Là vì thiêu cái linh hôn, thiêu cái nhận thức, thiêu cái hiểu biết.

Thì Đức Phật cũng như Sư Trưởng Minh Đăng Quang, một trụ trì phải đem lại sự hiểu biết về tâm linh cho phật tử.

Phật tử cần cái gì? Cần cái hiểu biết, giải thoát.

Mà giải thoát là cái gì? Là không dính mắc.

Mà không dính mắc vào cái gì?

Không dính mắc vào cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc. Dục là xác thân bên ngoài, sắc là xác thân bên trong, vô sắc là không dính mắc vào xác thân bên ngoài, bên trong mà dính mắc vào cái mông lung, cái bao la của tư tưởng.

Mấy chục nằm tôi không có giảng pháp, tôi là ông Sư câm, tôi đau đớn về vấn đề Đạo Phật, thì về đây tôi mới bắt đầu có giảng thôi, chớ hồi đi hành đạo tôi cũng mịt mờ, có gì tôi chí qua quí Sư lớn thôi, mà tôi cố gắng ở đây.

Mà quí vị biết, một người muốn đi sâu vào Đạo Phật thì phải bỏ bên ngoài, vừa có tài sắp xếp việc bên ngoài mà vừa đi sâu vào nội điện thì chỉ có Minh Đăng Quang với Phật Thích Ca thôi, chớ tôi thấy khó mà đủ, hễ được cái này thì mất cái kia. Thành ra quí vị thông cảm cho tôi, tôi muốn quí vị giải thoát, còn cái hình thức là phụ thôi, tôi đã nói mấy lần, phụ nhưng mà phải có. Quí vị thấy như giảng pháp thì các nơi làm rất rùm ben, vô niệm Phật Bốn Sư 3 lần rồi phải xá, rồi phải hồi hướng "con xin đem công đức này, hồi hướng khắp tất cả,...'." có chỗ còn đọc dài hơn, tôi đây chăng có gì hết, cứ lạy Phật, lạy Sư Trưởng, lạy quý Sư chung 1 lần thôi, rồi cuối cùng lạy Phật, lạy Sư Trưởng, lạy quý Sư rồi thôi, nghỉ. Mà phật tử đây đòi hình Quan Am, hào quang của Phật Thích Ca, rồi treo cờ Phật giáo trong những ngày lê lớn, tết, rằm tháng 4, rồi rằm tháng 7, đủ thứ hết. Tôi không. Tôi cần phật tử có giáo pháp. Nghĩa là quí vị phải hiểu con người mình đang ở đâu? Và mình chết mình đi về đâu? Ngay bây giờ mình phải biết liền, cái đó là cái quan trọng nhất. Bởi vì đạo, quả Phật hay tất cả các tôn giáo đều đặt cái "sanh tử là việc lớn", nhưng mà không có tôn giáo nào giải quyết sanh tử được hết, thay thế thôi, chỉ có Thái tử Si Đạt Ta mới thấy chỗ đó, và sau 49 ngày Ngài mới dứt cái đó, thì đòi hỏi quả Nhập lưu.

Nhưng mà Nhập lưu thì phải thầy sáng, bạn lành, hoàn cảnh phải thuận tiện "thân-tâm-hoàn cảnh". Tâm tức là quả Nhập lưu đấy, thân là xác thân, hoàn cảnh phải thầy sáng bạn lành. Thành ra ở đây tôi tạo ra 2 cái đó, một là xác thân phải ít bệnh, có xác thân thì phải bệnh thôi, nhưng mà giờ ăn uống ẩu tả thì bệnh tùm lum thôi, mà bệnh quí vị làm sao có tư tưởng trong sáng, "một tinh thần sáng suốt phải trong một thân thế tráng kiện". Thân thế bệnh bệnh hoạn, giờ đây tôi cũng bệnh nhưng nhờ tôi ăn gạo lức, tôi kiêng cử, tôi bệnh là bệnh nhẹ thôi chứ không đến nổi bệnh nặng, ung thư, tiểu đường, tai biến này kia là tôi không có, bệnh thì xác thân phải bệnh, Đức Phật còn phải bệnh mà, quí vị bây giờ tôi thấy đa số cũng bệnh nhiều. Thành ra tôi phải lập ra Ban gạo lức, trong các ăn uống thì có gạo lức là bổ nhiều nhất, còn các đồ ăn phụ thuộc thôi, mà bây giờ quí vị ăn nhiều hơn là cơm nữa, thành ra tôi mới là lấy gạo lức làm căn bản và phật tử làm biếng nấu, cả tới làm biếng ăn, thành ra tôi phải nhờ Ban gạo lức nấu sẵn rồi cho phật tử, phật tử đây nói chung cả mấy người nghèo ngoài đời nữa, thì họ nương vào đó xin ăn, thì cái đó có tôi nói vô thì có Việt Kiêu ủng hộ thì mình có thể đủ thôi. Thì đó là lo cái xác thân.

Mà xác thân là tạm bợ chớ không phải vĩnh viễn, rồi nó cũng phải chết, dầu cho ít bệnh thì cũng 50-70-80-90 tuổi là cũng phải chết, nhưng mà có một cái tâm là không chết, cái đó là cái quan trọng nhất, mà tâm có vọng tâm thì nó cũng chết nữa. Thì đây tôi giảng rất kỹ tiến trình 5 uẩn, cảm thọ là vọng tâm của cỏ cây tức là ngạ quỷ, tư tưởng là vọng tâm của loài thú, nhưng mà cái này coi chừng lộn cõi trên hén, cái này do của sắc uẩn, cảm giác là cái biết dễ chịu, khó chịu, không dễ không khó, còn tư tưởng là sự phân biệt. Cảm giác khác, phân biệt khác. Cảm giác là nhận sự vật nhưng mà chưa có phân biệt. Mà cảm giác nhận sự vật và phân biệt sự vật nghiêng về xác thân không thì cái đó là 4 đường ác. Còn cảm giác và phân biệt nghiêng về thân bên trong tức là dây thần kinh thì đó là cõi người, trời dục giới, trời sắc giới quí vị phải để ý Thành ra tôi thấy nó còn lộn, tôi thấy ông Thiện Khánh viết lên bảng cũng lộn ở chỗ đó. Tôi tính bữa nay tôi giảng lại nhưng mà chắc không có thì giờ, thì giờ nó quá ít, cái này nữa thì nó kẹt, quí vị thông cảm cho tôi.

Tôi thì chú trọng nhất là vấn đề giáo pháp thì đây tôi phải lãnh thôi, mà nó rất là khó, nó đi vào chi tiết trong con người quí vị, nó khó mà nó dễ, thành ra phải học bài kinh Sáu Sáu cho thuộc lòng, tôi bắt tất cả đều trả hết, nói năn nỉ mà có vẽ ép buộc vì có một số người không chịu trả, tôi đành chịu thôi. Cái tâm của tôi, tôi nói thật, tôi muốn quí vị làm sao thành Phật, kiếp này tất cả đều thành Phật, gặp tôi là phải thành Phật.

Nhưng mà thời buổi này làm sao đắc quả Nhập lưu, tôi còn không biết đắc được không, bị nó lờ mờ mà không ai thọ ký hết. Thọ ký là phải A-la-hán trở lên, mà bây giờ làm sao biết Ngài là A-la-hán. Bây giờ tà sư, ngoại đạo rật nhiều, những người tu thần thông đều xưng là A-la-hán không hà. Mà quí vị thích thần thông nhất, chính tôi ngày xưa cũng vậy, bây giờ tôi mới hiểu chính thần thông là một cái trò chơi giả tạm thôi "thiên nhãn-thiên nhĩ-tha tâm-thần túc-túc mạng", chỉ có một cái "lậu tận" là cái thứ 6 thôi.

Bây giờ tôi nhìn thấy xa xa ngàn thước, tôi nhìn qua quả địa câu khác quí vị nói tôi đắc quả, tôi nghe tiếng chim, tiếng trâu bò nói hết, tiếng chư thiên nói hết thì nói đó là đắc quả, rồi tôi biết tâm quí vị, quí vị đến chưa trình bày gì hết mà tôi biết quí vị muốn nói cái gì, thì quí vị nói ngon, ông Sư này đắc quả. Có đắc cái gì đâu. Tôi có thể bay lên trên trời, ngồi trên nước mà không chìm, tôi có thể độn thổ,... cái đó là tầm thường đối với Đạo Phật thôi. Hễ bây giờ có người nào như vậy thì quí vị tin chắc, tôi ngồi đây tôi phóng hào quang các nơi sáng sủa quí vị nói Sư đắc quả.

Quí vị coi chừng!!! Một vị A-la-hán thì có ngũ thông, còn một người có ngũ thông chưa chắc là A-la-hán. Quí vị phải coi chừng chỗ đó. Thành ra quí vị lầm thì đành rồ với cái tâm, với hiểu biết của quí vị làm sao biết được. A-la-hán, người ta có thần thông, người ta có hào quang. Nhưng mà cõi trời cũng có hào quang, ma quỷ cũng có hào quang. Rồi làm sao mà phân biệt? Cõi trời, ma quỷ không có cái "lậu tận", tức là tham-sân-si vẫn còn, chọc tới, làm ngược chiều là họ nối sân liên. Còn một vị A-la-hán không hề, dầu chửi, đánh, mắng, giết chết cũng mỉm cười thôi. Còn ma quỷ đụng tới nó là nó đánh mình chết luôn, cõi trời cũng vậy, chư thiên cũng vậy. Chỉ có mình A-la-hán chửi, đánh, mắng, cắt từng miếng thịt, cho đến giết chết thì vẫn mỉm cười, không có sân, không có thù, không có oán, không có những thành công là thích, thất bại là chán, không hề có vấn đề đó, cái đó là cái khó hiểu.

Mà nó nằm ở đâu? Nó nằm trong xác thân không đầy 2 thước này, tham-sân-si cũng đó, mà cải sửa tham-sân-si cũng đó, mà nhận thức tham-sân-sì trở về Chân không A-la-hán cũng đó, mà tùy thuận cũng xác thân này. Thành ra cả một vấn đề khó hiểu Đạo Phật.

Hồi đó, từ khi tôi xuất gia, tôi bỏ cái đối ngoại nó có danh lợi, tôi không chịu làm việc gì hết, không phải là tôi không làm, nhưng mà làm cái đó làm sao mà có thì giờ đi vào chiều sâu. Tôi sống rất đơn giản, do đơn giản tôi có rất nhiều thời gian, nếu tôi làm chức phận thì bây giờ tôi cũng làm lớn, tôi có khả năng mà, có trình độ mà, có qua sư phạm mà, nhưng mà dính trong đó thì có bốn phận, có trách nhiệm hoài. Có bốn phận, có trách nhiệm, có quyền lợi thì có hưởng thụ, mà hưởng thụ thì là chết queo. Thành ra tôi giảng cho quí vị là đừng có 1 cha, 1 mẹ, 1 con. Lo cho cha mẹ mình thì đúng. Bổn phận, quyền lợi, trách nhiệm không phải là sai nhưng mà đó là cõi trời, không đi tới giải thoát được. Mình có vợ lượng bốn phận, vô lượng cha mẹ, vô lượng quyền lợi thì bây giờ mới không dính mắc vào đâu hết, vì cái đó là phải có, thì tự nhiên người ta không hiểu mình thì người ta phải chửi, phải ghét, không thích mình thì cái đó hiển nhiên rồi, mình phải làm sao thành Phật, phải chịu hết trơn.

Bởi vì Đức Phật nói: "Muốn làm Phật phải nhẫn những điều khó nhẫn, phải dám làm những điều khó làm". Nó không phải là dễ. Thì bây giờ phải đi chứ sao. Đi thì phải chịu đau khổ, phải chịu nhân nại, té 100 lần ngôi dậy 101 lần, con người ý chí như vậy, nhưng cuối cùng chính ý chí này nó giúp mình lướt khỏi tất cả những đau khổ. Nhưng mà ý chí lại chướng ngại trên con đường trí tuệ, cái này là cả một vấn đề khó khăn.

Thì thôi tôi trở lại, nói gần nói xa chẳng qua nói thật, quý phật tử cố gắng, theo tôi thì nó hơi khô khan một chút. Tôi đã là Khang bây giờ nó khô thêm nữa thì phật tử thấy không thích thì tôi cũng xin sám hối cái đó, vì tôi lo bên trong, bên ngoài tôi phải thiêu sót.

Thành ra để tránh thiếu sót này, giờ đây tôi không đưa danh lợi cho phật tử, đa số lại nói Sư khó quá, người ta cúng dường người ta được lên bảng sổ vàng, Sư không đề tên ai hết, có người ủy lạo cả tấn gạo mà không được nếu tên, mà có người cúng 500, 1000 Sư cũng im lặng hết, hoặc in kinh sách không để tên người ta cúng nấy này kia Sư không chịu. Tôi nói cúng không cúng thì thôi đem các chùa chỗ nào người ta để tên mình thì đề. Thì tôi có từng nói rồi, thấy tôi khó thì rút lui, chỗ nào dễ thì cứ làm, tôi thì không thích danh lợi.

Danh lợi như đám mây chìm nối, Chỉ có tình thương đề lại đời.

Ra trường danh lợi vinh liền nhục, Vào cuộc trần ai khóc trước cười.

Vì quí vị chưa phải là Thánh, mà tôi cũng chăng phải là Thánh, chúng ta là phàm thôi. Làm cái hình thức thì cũng phải có nhưng mà đơn giản để đi vào nội dung. Thì tịnh xá này quí vị thấy lặng lẽ không làm gì, nhưng mà giáo pháp rất là đầy đủ, chưa có đâu mà phật tử giáo pháp như vầy, mà giáo pháp không phải để khoe, thành ra mình bị tai tiếng cái đó, nhưng tai tiếng có một số có, một số không, thì ai có nghề mà chẳng ngứa nghề, nó phải qua thời gian vậy thôi.

Mà hê có giáo pháp, như A Nan vậy, mặc dù không hành được, nhưng mà giáo pháp quí vị nằm trong linh hôn quí vị, rồi khi gặp khô cảnh thì giáo pháp nó sẽ giúp mình có trí tuệ, thì bây giờ quí vị cũng làm như A Nan nghe nhiều, học hỏi nhiều, học hỏi chánh pháp, chánh pháp là phải nhìn thấy con người của mình như là thật.

Thì tôi về đây ba mấy năm trời, tôi về đây giảng bài kinh Sáu Sáu không, mà tôi đi sâu vào đó là tiền trình 5 uẩn. Thời buổi bây giờ phật tử quá đông, nam cũng đông mà nữ cũng đông. Mà hê đông tức nhiên là nó đã có sự lộn xộn trong đó, cả vấn đề hiểu biết cũng lộn xộn loảng choảng tôi rất là khó giảng, nhưng mà bây giờ tôi thấy tôi phải đi sâu thôi, tôi không thể chậm chờ nữa, tôi năn nỉ một số giỏi giúp một số mới vô. Ý của tôi giống như Phật Thích Ca là muốn tất cả đều thành Phật hết, mà thời buổi này làm sao thành Phật được, Nhập lưu đã khó rồi. May có Pháp môn Tịnh độ mà hồi đó tôi không ưa, không ưa là bởi vì tôi không hiểu, một pháp môn quá cao. Nói về thế giới Tịnh độ là thế giới toàn là sát-na.

Còn thế giới Uế độ là thế giới chu kỳ, thế giới của tư tưởng có phải, có quấy, có vinh, có nhục, có lợi, có hại, hễ có sinh thì có tử, hễ có nở thì phải có tàn,... Thế giới Tịnh độ không nằm trong đó, thì mình thấy là vô lý, không có thế giới nào mà có sanh mà không tử, có thấy thế giới nào mà hoa nở không tàn, chỉ có thế giới Tịnh độ là vậy, làm sao tin được.

Thành ra tụ Tịnh độ người ta bác đầu hàng thôi, mà nếu mình nắm giáo pháp cho kỹ mình không đầu hàng, mà muốn giảng cho người ta thì trời ơi, sát-na nó cũng khó giảng thì tôi phải nhào tới, nhào lui, tôi nghiên cứu rồi tôi chìm đắm trong thiên định thì bây giờ tôi mới tạm giảng được. Mà bây giờ tôi còn muốn giảng kỹ chỗ ông Thiện Khánh lộn, nhưng tôi giảng không được, những lúc nào tôi ngồi thanh tịnh tôi thấy nó ra rõ ràng, nhưng đem ra giảng nó loảng choảng, chắc đem ra giảng 5, 7 lần cho A-lại-da tôi nó thuần thục rồi tự nhiên nó hiện ra thôi, chứ còn nhớ lại, hồi tưởng lại thì làm không được.

Cũng như quí vị niệm Phật vậy, niệm Phật đêm từ 1 tới 10, niệm Phật khỏi đêm, không bao giờ nó phát hiện, rồi tới chừng nó đầy A-lại-da, nó tràn ra rồi lúc này nó dễ nhưng mà chưa đâu, quí vị phải cho nó nhiều nữa cho tới mất luôn thân bên ngoài đi tới tam thiền chừng đó tự nhiên nó ra. Nhị thiền là còn thân bên ngoài, thân bên trong, thận phù trần và thân tịnh sắc, niệm từ tự tưởng rồi mới qua A-lại-da, tư tưởng là phù trần, rồi A-lại-da là tịnh sắc. Rồi khi nào mất luôn cái phù trần là thân bên ngoài không có nữa chỉ còn thân bên trong không thì cái này mới ngon đấy. Mà tôi chưa giảng qua tam thiền đâu, mới qua nhị thiền hà. Tam thiền rất là khó giảng, nhưng mà tôi thấy ở đây có thể có một số hiểu được Tôi hồi xưa giảng niệm Phật từ 1 tới 10, niệm Phật khỏi đềm, bây nhiều đó thôi, tới đó dừng, còn chìm đắm trong trạng thái niệm Phật, ra khi trạng thái chìm đắm tôi biết chớ, tôi ngồi thiền thanh tịnh tôi thấy mình giảng được nhưng mà khi thật sự giảng thì giảng không chạy, thì tôi cứ ngừng hoài, ngừng hoài tôi để cho nó thuần thục, A-lại-da mình ghiền ngâm cho đầy, chừng nào tự nhiên nó tràn thì tôi giảng mới được. Thành ra hôm qua tôi đi Vĩnh Long tôi giảng tôi thấy cũng không có chạy nhưng mà khá hơn trước.

Thì bây giờ tôi cũng thưa thật quí vị là quí vị kính tôi, thương tôi thì quí vị lo bên trong, tôi rất vui tức là học giáo pháp, trả bài. Còn cái danh lợi, hôm trước tôi đọc phải có Ban Hộ tự, cái đó là làm theo việc x hi thi, mình phi có nhưng mà đơn giản thôi, chớ không phải làm cái đó dán lên bản quyền là ai là đứng đầu, ai là trưởng ban thì ngon, ai mà lọt sổ một cái thì thấy mình mất cái danh lợi. Thành ra Chen chúc lợi danh đà chán ngắt, Cúc tùng phong nguyệt mới vui sao.

Cái lợi danh là một cái khổ đau nhất mà ai cũng kẹt hết trơn, cả tôi cũng vậy, nhưng tôi thấy tôi lánh, đã lánh là kẹt rồi, còn người ta làm mà người ta không dính mắc mới hay. Tôi không được, tôi phải lánh hà. Cũng như tiền bạc, sắc đẹp tôi phải lánh. Lánh tức là đụng sắc đẹp tôi dính liền, đụng tiền bạc tôi ngã liền. Nhưng mà nhờ tôi lánh thành ra tôi được trong sạch, trong sạch là nhờ lánh. Tôi còn tới bây giờ là nhờ phao giới luật, bỏ phao tôi thành thẳng chỏng. Thành ra tôi biết số phận tôi là gối rơm, tôi theo phận gối rơm. Thì tất nhiên bị rầy, bị quở. Ai rầy thì rầy, chớ miễn mình đắc quả thôi.

Thành ra tôi yêu cầu phật tử thông cảm cho tôi, tôi không thể lo bên ngoài cho chu đáo được, thành ra tôi đọc danh sách tôi biết là có một số không vừa ý, là một số bị bỏ lọt số. Làm sao phật tử đông 400, 500 mà có chừng 100 người hà, mà có một số người tôi biết khả năng, một số tôi chả biết khả năng gì hết, tôi biết khả năng là đã ở đây lâu với tôi, họ có cái khiêu là Ban Hộ tự: Trướng ban, Phó trướng ban, Thủ quỹ, một số có biết kế toán, tôi lựa những người tôi biết đó, nhưng mà tạm thôi chớ không phải là danh lợi, mình làm để cho tịnh xá nó yên.

Chi vậy? Đặng mình nghe giáo pháp, mình học hỏi, mình trả bài. Mà muốn nghe giáo pháp, trả bài cả một vấn đề, quí vị phải sắp xếp thời khóa biểu có thời gian rảnh quí vị mới đi sâu vào được, mà nếu quí vị vì cái danh bên ngoài thì chết rồi. Quí vị thấy ở đây mà đi ủy lạo phật tử biểu tôi đê cái bảng lên đó người nào cúng ít, người nào cúng nhiều. Đê cái đó là danh lợi, sau mấy người không cúng, cúng ít, sau họ mặc cỡ họ trút, nó khó lắm.

Cũng như tôi thấy quí vị học giáo pháp rất giỏi, muốn cho quí vị có thiên định sâu đặng cho quí vị có nghiền ngẫm giáo pháp, chớ không có ngồi thiền thì quí vị là tủ đựng kinh thôi, ngồi thiền là quan trọng nhất. Quí vị nghe pháp 1 tiếng, quí vị ngồi 20 tiếng, 3 tháng cũng chưa nghiền ngẫm được. Tôi cái vô thường vô ngã tôi đọc 3 năm trời, quí vị phải hiểu cái chỗ đó. Thành ra tôi mới tố chức đi biến, biến Ba Động rất rộng, quí vị đi 200, 300 cũng được. Ra biển quí vị thấy cái tâm mình an ổn vô cùng, cảnh trước mắt là một cảnh bao la, quí vị có thể đi sâu vào thiền định, hư không vô biên là đó. Nếu quí vị nào đi tới nhị thiền, tam thiền quí vị gặp cái biển quí vị có thể nhập vào hư không vô biên. Còn niệm Phật đếm từ 1 đến 10, niệm Phật khỏi đếm thì không vô được đâu. Ai mà khỏi niệm Phật vẫn có tiếng niệm Phật, gặp cảnh đó quí vị nhập vô tam thiền, tứ thiền đi thăng vào hư không vô biên, nhưng mà mất cảnh rồi nó trở lại, cái này là cái kinh nghiệm của tự tôi, thành ra tôi tạo điều kiện.

Nhưng mà quí vị thông cảm là tôi cù lần, tôi không biết tố chức, tôi chỉ đề nghị thôi, tôi là lo bên trong thôi. Lo bên trong bên ngoài thì tôi phải là Thánh, quí vị biết tôi là phàm Tăng, tham-sân-si dầy đầy mà làm sao. Đi thất bại, về hiểu lầm nhau tùm lum hết. Tôi biết cái này lỗi của tôi, thành ra sau này tôi ít có tổ chức, tổ chức ít thôi, nhưng mà tôi muốn tất cả pháp hội phải thành Phật hết, mà may mắn là có pháp môn Tịnh độ. Không có pháp môn Tịnh độ thì quí vị không trông mong gì thành Phật hết, quí vị người trời thì giỏi lắm. Người trời thì tương đối dễ, niệm Phật đếm từ 1 đến 10, niệm Phật khỏi đềm, khỏi cần niệm Phật quí vị có thể làm được, nếu định lực như vậy mình có thể tự sanh về cõi trời. Còn nếu niệm Phật đếm từ 1 đến 10, niệm Phật khỏi đếm có thể về, có thể không, nó còn tạp niệm và nhất niệm. Còn định lực ở nhị thiền khỏi cần niệm A-lại-da tràn ra, cái này tôi còn phải giảng lại.

Hôm qua tôi đi, cô Như Nhật, cô Gấm nói về Thập nhị nhân duyên nằm trong nhị thiền quí vị không hiểu, cái đó mình phải sáng tạo chớ. Tôi hỏi trả lời không được, còn tôi thì tôi có khả năng đó. Bị tôi nói quí vị rất hay, như pháp hội đây trả bài có bài bản thì rất hay ở đây có 30, 40, 50, 60 người, còn giải thích cho sâu, chi tiết này kia có ông Thiện Khánh và cô Như Nhật, nhưng mà thỉnh thoảng còn lầm.

Như ông Thiện Khánh viết trên bảng, hôm qua tôi coi, tôi thấy ông lầm. Thì ông cho 4 đường ác: địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, atula có lạc thọ-khổ thọ-bất lạc bất khổ thì đúng, nhưng mà coi chừng lạc thọ-khổ thọ của 4 đường ác khác cõi người, khác cõi trời; mà người, trời khác sơ thiền-nhị thiền-tam thiền; sơ thiền-nhị thiền-tam thiền khác tứ thiên, thì cái đó tạm được. Nhưng cuối cùng thiện ác thì ông nói có 3: có thiện, có ác, có vô ký thì cái này sai quá nặng, làm gì có thiện, có ác. 4 đường ác: địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, atula làm gì có phân biệt được thiện, ác. Thì thôi, cái này tạm để nữa tôi giảng sâu rồi quí vị sẽ thấy hén. Thì tôi lên tôi thấy lạc thọ, khổ thọ, bất lạc bất khổ thì được, còn 4 đường ác có thiện, có ác, có vô ký, thì cái thiện ác này ông kẹt, làm gì có thiện ác trong đó.

Thôi giờ trở lại. Thì giờ tôi mới đính chính vấn đề 60, 70, 80 gì tôi đọc hôm trước đó thì quí vị thông cảm cho tôi, thương tôi thì cái đó bỏ qua, bởi vì ai cũng lo cho Tam bảo hết, Tam bảo là nền tảng để mình tu, quí vị rút ra, Tam bảo không còn thì tôi không giảng nữa, thì cái tịnh xá này tiêu.

Mục đích quí vị là đi tới giải thoát, mục đích quí vị là chấm dứt sinh tử ngay bây giờ. Thì pháp môn Tịnh độ thù thắng nhất, quí vị cố gắng làm sao được nhất niệm thì xin phát nguyện là thành Phật, nếu mà nhất niệm thành trời thôi, mà pháp môn Tịnh độ dám nói là thành Phật nếu mình thêm cái phát nguyện, đó là 48 lời nguyện của A Di Đà. 48 lời nguyện quí vị coi quí vị không hiểu đâu, tôi coi mười mấy 20 lần cuối cùng tôi hiểu, tôi nói quá hay, 48 lời nguyện toàn là trí tuệ để mà tạo nên thế giới Cực Lạc.

Còn Uế độ này là tư tưởng trong nhiều kiếp mới tạo thành cái quả địa cầu Uế độ của chúng ta, 6 tỷ người bây giờ đó thì 6 tỷ người tạo nên quả địa cầu này "Tam giới duy tâm, vạn pháp duy thức". Thành ra địa cầu này có lửa cháy, nước trôi, có sóng thân, có bão táp đều do 6 ty người này, không có một ông trời không có một ông Phật nào chen vào đó. Tôi nói sai tôi xin chiu tôi hết.

Thì mấy lần quí vị thấy, như năm 2000 tận thế, có tận đâu. Rồi năm 2012 chính khoa học, khoa chiêm tinh thế giới tuyên bô 21/12 mà có đâu. Thật sự không có không? Chưa chắc. Sở dĩ không có là do quí vị, do cả thế giới sợ quá rồi bắt đầu ăn chay, bắt đầu cầu nguyện, cải sửa nghiệp tất cả đều cải sửa, mà cải sửa chỉ có con người trời dục giới, trời sắc giới, trời vô sắc giới. Còn loài thú trở xuống chưa có nghiệp, không có cải sửa, sống sao chết vậy, nó không biết gì hết, tôi giảng nhiều rồi.

Cũng như Sư Bà Hải Triều Âm tính 88 tuổi bà chết, mà đệ tử không chịu cho Bà chết, Sư cô cả ngàn, mấy cái chùa hết ở Đại Ninh hầu như là đệ tử của Bà đâu có chịu cho Bà chết. Mỗi sáng mấy cô tụng kinh và hồi hướng xin cho Sư phụ còn sống, mà cả ngàn người Sư cô như vậy nếu giữ giới kỹ làm sao cho đi được, tư tưởng nó mạnh, nó hội lại, nó kéo lại. Rồi phật tử bắt chước câu cho tôi sông nữa, tôi khác, Sư Bà khác. Sư Bà là người tu có chứng đặc, tu hồi nhỏ, mà cái tinh tân của Bà mình thấy mình nể. Thì có thể Bà ở lại Bà đau nhức, nhưng cái khổ đau khổng có. Còn tôi đau nhức, cái khổ nó dính liền vì tôi đâu phải Thánh tăng. Thành quí vị phải thông cảm chỗ đó để cho tôi ra đi. Tới chừng nào tôi đác Thánh quả mà không đau nhức cũng phái Bất lai. Nhập lưu vẫn còn cái cảm giác tư tưởng dính liền - Nhất vãng lai là quả Thánh thứ 2 vẫn còn cảm giác tư tưởng - Chỉ có Bất lai chết sanh về cõi tứ thiền sắc giới, nơi đó không có thân ngoài, không có thân trong, mà thân ngoài là cảm giác của phù trân thì nhức nhôi không băng thân trong cảm giác của dây thần kinh, tới Bất lai mới dứt thân ngoài thân trong, thì Bất lai ở lại cõi này cũng tạm được nhưng mà chưa giáo hóa linh động - phải A-la-hán.

Tôi mà đắc A-la-hán, nói thiệt tôi không về Cực Lạc đâu, tôi ở lại với Đức Di Lặc, còn Bất lai tôi cũng về à, không có làm gì được. Quí vị phải hiểu giáo pháp cho rành, thông cảm cho tôi ra đi, thì cái đó là cái vấn đề quan trọng nhất, bởi vì tôi cái đau với cái khổ, cái cảm giác với tư tưởng của tôi vẫn còn dính liền, tôi không tách hai được. Còn con người mà cảm giác khác, tư tưởng khác thì ăn thua gì.

Tôi đã nói về vấn đề hiến xác rồi, đau đớn thì vẫn đau đớn nhưng mà tư tưởng mình phát nguyện, phát tâm rồi tất nhiên mình không giận, không sân. Một người mẹ mà mình thương, đánh mình mạnh cách mấy mình cũng không giận. Đánh mạnh không đau sao? Cũng đau như thường. Đức Phật đói có đau khổng? Vẫn đau trăn trở, vẫn nhức nhối nhưng mà sân thì không hề sân.

Chúng ta nhớ học Duy thức rất hay.

- Cái đau thuộc về cảm giác của cái da phù trần căn và cảm giác của dây thần kinh tịnh sắc căn.

- Còn cái sân là do tư tưởng mượn cái óc để mà hà hơi vào cảm giác đó. Mà nếu tư tưởng mạnh thì người ta vẫn cảm giác đau đớn nhưng mà người ta không sân.

Thành ra quí vị nhớ cõi tam giới là do Thọ - Tưởng đã tạo nên nó.

Diệt thọ-tưởng định là không dính mắc vào cảm giác và tư tưởng thì là A-la-hán. Mà cái tư tưởng là cái khó nhất. Nhất là tôi đã nói với quí vị mắt-tai-mũi-lưỡi-thân toàn là cảm giác không, nó không có tư tưởng. Tới cái ý là cái óc đây mới là qua tư tương.

Thành ra cái Ý nó có ngũ câu ý thức và độc đầu ý thức. Cái này mới là quan trọng, nó là chúa tê của 5 thức đâu. Thức thứ 6 nó là gốc cây chia ra 5 nhánh mắt-tai-mũi-lưỡi-thân, thì 5 nhánh này chỉ cảm giác thôi chớ không có khổ, cảm giác đau đớn nhức nhối cái đó chưa phải là khổ, mà khi tư tưởng nhận cảm giác này là "Tôi, của Tôi, tự ngã của Tôi" thì bắt đầu cái khổ từ đây.

Thành ra loài thú nó không có ý chí, không có mạt-na, nó sông phay phay, chết là chết, đói thì ăn, khát thì uống mà vấn đề khô nó không có, thành ra quí vị xem loài thú là nó không có cái biết. Còn A-la-hán cũng vẫn như vậy, Bất lai cũng giống như vậy, cũng đau đớn, cũng này kia nhưng mà không có khổ, nó giống hệt. Thành ra chúng ta phải học giáo pháp.

Vậy thì hôm nay, tóm lại tôi muốn nói quí vị về vấn đề cái bản hôm trước tôi đọc đó thì tôi nghe nói lộn xộn. Bữa nay tôi ăn cơm rồi tôi đi dạo cho xuống cơm, đi kinh hành đó mà, tôi bây giờ bệnh nhiều rồi nên bữa nào ăn rồi tôi cũng phải đi bộ là cách tốt nhất để cho xuống cơm, bữa nào ăn rồi tôi cũng phải đi hết. Thì đi ở ngoài thấy phật tử vô sớm quá, mới có 13h, tôi hỏi sao hôm nay đi sớm quá 14h mới học, có người nói Sư Minh Triết kêu vô. Tôi nói ủa có chuyện gì? Nói không biết họp cái gì đó, thì có 4, 5, 6 người đều nói như vậy hết. Thì tôi hỏi họp cái gì? Nói không biết, Sư Triết dặn phải vô. Tôi mới đi kêu ông Minh Triết để hỏi. Mới nói có cái đó là do ông Thiện Giao gì đó, cũng vụ cái bản tôi đọc thì có một số không đồng ý. Thì trước khi đọc tôi biết rồi, tôi biết điều đó xảy ra chuyện.

Quí vị nhớ hồi xưa cái bản đã có nhưng mà có mười mấy người hà, có ông Thiện Đức với một số làm việc gần với tôi, tôi biết đó, thì bản cũ tôi có đọc có mười mấy hai chục người, nhưng bây giờ nó đông quá thì cũng phải làm cho nó có cái hình thức, để cho nó an tâm, mà tôi biết cái hình thức nó lộn xộn đấy. Nhưng thời buổi bây giờ nó khác, phật tử giờ quá đông, hồi trước có 80-90 hà, bây giờ 500-600.

Mà cái danh lợi là căn bản luân hồi sanh tử, tôi mà còn danh lợi, quí vị làm sao thoát khỏi cái đó, nhưng mình tránh là tốt hơn, không có là không được, nhưng mà làm cho khéo để tránh. Giờ tôi biết làm sao cho khéo được, bên ngoài tôi dở khẹt hà. Quí vị thấy đi đâu tôi không có tổ chức, phật tử thỉnh tôi đi rồi đưa tôi về có bao nhiêu đó thôi, còn cái tổ chức tôi làm không có được. Nếu tôi mà làm tôi vẫn làm được như thường, cái đó đâu có khó, cái tài mà, dễ dàng thôi.

Ngoài đời muốn kiếm bằng tiến sĩ, muốn đi học biết đủ thứ bên ngoài thì dễ dàng thôi, nhưng mà mình biết bên ngoài còn bên trong mình không biết. Mà người biết bên ngoài, biết bên trong chỉ có Thánh nhân, Minh Đăng Quang hoặc Phật Thích Ca. Mà cái bên ngoài và cái bên trong, cái nào quan trọng?

Như quí vị bây giờ điện thoại di động quí vị biết cả thế giới, bắt ở đây quí vị lên mạng cả thế giới quí vị biết hết, tôi có biết cái mốc gì đâu, tôi dốt đặc. Tôi chỉ biết có tôi, tôi trở về con người tôi rồi tôi coi cảm giác của tôi, tư tưởng của tôi, ý chí của tôi, kinh nghiệm kiến thức của tôi nó khác nhau làm sao. Thì cái này cái quan trọng nhất, cái này đưa tới đạo quá A-la-hán đi vào chiêu sâu hun hút. Còn giáo hóa đưa tới Bô tát, thì Bô tát phải là Bô tát Thánh tức là A-la-hán hoặc Bất lai. Còn Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai cũng còn luân hồi đấy nhưng mà khỏe rồi.

Nhập lưu còn mang thân người trời dục giới 7 lần, 7 lần có thể có cả ngàn kiếp. Quí vị thấy Nhập lưu không ổn còn bầy hầy lấm tức là còn có vợ con đấy.

Còn Nhất vãng lai thì dứt được người và trời dục giới nhưng mà sơ thiền-nhị thiềntam thiền còn kẹt.

Tới Bất lai mới dứt được sắc giới nhưng còn kẹt tứ thiên vô sắc.

Cái này ai giảng cho quí vị? Quí vị kiêm trong kinh có tôi chịu thua, chí nói sơ sơ thôi.

Như bên Đại thừa "Sơ thiền là ly dục sinh hỷ lạc. Nhị thiền là định sinh hỷ lạc. Tam thiền là ly hỷ diệu lạc. Tứ thiền là xả niệm thanh tịnh". Hết. Giờ coi 10 năm cũng không biết gì hết.

Qua Tiêu thừa, Nguyên thủy thì rõ ràng hơn nhưng cũng không giảng gì hết. Tu thì "Vị Thiền sư phải diệt 5 triền cái làm cho cái tâm xao động, trí muội lược. Vị ấy ly dục, ly các ác bất thiện pháp chứng và trú thiên thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tâm có tứ". Hiểu không? Làm gì hiểu, nhưng mà nếu ngồi thiền nghiền ngẫm nó dễ hiểu hơn chỗ Đại thừa. Tôi nhờ nó, nhưng mà cũng không hiểu, sau nhờ Duy thức đem ra áp dụng tôi thấy sáng tỏ liền, tôi mừng quá mình thực hành. Rồi bây giờ phật tử đang chới với, ở ngoài đau khổ vô cùng, chính quí vị biết cái đó mà. Bây giờ ăn, mặc, ở, bệnh, tiên bạc đứng đâu cả thế giới.

Chiên tranh 3 lần cũng là tiên bạc. Đệ nhất thế chiên là kinh tế. Kinh tế là gì? Là ông nội của tiền bạc. Đệ nhị thế chiến cũng là kinh tế. Tới bây giờ thế chiến thứ 3 tôi thấy cũng là kinh tế. Cái vụ dầu lửa ở biển gì đó, 2 đảo đang lộn xộn. Bây giờ kinh tê lên ngút trời, nước nào cũng kỹ nghệ hóa, công nghệ hóa thì nước Mỹ đứng nhất, do kỹ nghê hóa, công nghê hóa, người Mỹ bây giờ biên thành cái máy sống vô hồn, không có hưởng mặt trăng, mặt trời, không có hưởng trăng sao tối ngày đi làm rồi vùi đầu trong đó, thì vùi đầu vào vật chất nhiều quá thành đau khổ. Vật chất lên cao thì cái tâm cũng phải theo đó, vật chất ít nhất cũng phải A-la-hán, Bất lai cũng còn đau khổ, mà giờ Nhập lưu cũng không được.

Thì tôi nói quí vị thông cảm cho tôi, vậy thì cái bản này mình chỉ qua loa thôi, ai không đồng ý thì rút, nhưng mà rút thì rút chớ quí vị vẫn lo cho Tam bảo. Tam bảo không riêng một người nào hết, cả tôi cũng nằm trong Tam bảo đó, nhưng mà tôi muốn nói với quí vị sống theo Sư Trưởng là hay nhất. Thành ra tôi đổi câu của Mạnh Tử đó, tôi tạm đối thôi, Mạnh Tử nói là: "Dân vi quý, xã tắc thứ chi, quân vi khinh" Thì có thể đổi là phật tử hay bá tánh là quí nhất, thì tịnh xá này có là do phật tử, bá tánh người ta hùn tiền chớ tôi làm gì có cắc bạc nào trong đó. Thì phật tử và bá tánh là quý nhất; Tịnh xá là thứ chi, tịnh xá quí vị cất đề quí vị học hỏi giáo pháp; Ông Sư trụ trì là đáng khinh. Bởi vì chỉ lo cho phật tử thôi, là làm dâu trăm họ, chỉ có vậy thôi.

Tôi đến đây để đem chánh pháp, đem cái sự giải thoát cho quí vị, còn tất cả vật chất này là của quí vị, thành ra làm cái gì quí vị cũng ra tiền, quí vị phải xin đủ thứ hết, chính quí vị cất, quí vị mướn người cất, nhưng mà phải qua giới luật, tôi chứng minh đúng theo Sư Trưởng là không xây cật tường gạch, nóc ngói, không xây cất lầu, chỉ lùm cây, ván lá thôi. Thành ra mình thấy đây rất là đơn giản rất thanh bần. Còn tôi, hồi trước tôi còn trẻ, giờ tôi bệnh rồi tôi phải có cái cốc, mọi lần tôi cũng ở gốc cây không hà, quí vị vô đây thấy tôi ở gốc cây, nhất là bên đây, bên đây mát nhất. Có ai mà giảng pháp được như ngoài trời này không, quí vị vô trong phòng đây cũng có nhưng mà để tháng mưa, nhà giảng để trống luôn, có mười mấy hai chục quạt máy mà nó cũng không mát, mà quạt máy là bệnh nhe.

Quí vị nên nhớ cái gì nhân tạo là cái đó đi tới bệnh hoạn. Cũng như quí vị, điện thoại di động ai cũng có hết, quí vị không biết cái hại của điện thoại di động. Quí vị coi báo văn hóa Phật giáo nó nói mà cả cái internet gì đó, nó làm cho hư cái não sau này, tai biển mạch máu não một đống là do điện thoại di động nấy, nó có những cái làn sóng rất mạnh, rồi tư tưởng mình cũng là 1 làn sóng, là điện lực thôi, tất cả là làn sóng thì 2 cái nó đụng nhau.

Mà làn sóng điện thoại di động internet đó, xa xa quí vị thấy có 1 cái, cái đó là cái giết người đó, rồi quí vị cứ kê lỗ tai rồi nó búng vô cái óc quí vị, thì lần lần làn sóng nó mạnh hơn làn sóng tư tưởng của quí vị, nếu quí vị tu thiền có chứng đắc thì được, còn yếu hơn nó thì nó phá mình hư cái óc bị tai biến mạch máu não, cái đó là khoa học nói Thành ra tôi không biết từ đâu mà từ hồi xưa tới giờ tôi về máy móc là tôi không ưa. Hôi đầu tôi không cho thu đĩa nữa à, rồi Việt kiêu về năn nỉ, rồi ông Thiện Đức cũng lại năn nỉ nói thôi cho người ta thâu đi, mà hễ thâu được 1 cái thì tràn lan cả thế giới. Rồi đưa tôi lên mạng cũng chẳng hỏi tôi gì hết. Rồi phật tử nói giờ Sư đứng đầu về Tịnh độ đó Sư, Sư thuyết pháp bây giờ người ta phê phán tầm cỡ thế giới đó. Tôi có biết gì đâu, có mạng gì đâu, tôi có biết gì đâu, điện thoại tôi không có, mà điện thoại bàn tôi không có.

Mấy Hòa thượng tịnh xá khác rầy tôi hoài, muốn kiếm Sư không biết làm sao kiếm, di động không có, mà điện thoại bàn tịnh xá Ngọc Vân cũng không có. Tôi nói kiêm tôi để làm cái gì, đây có bốn phận gì đâu, tôi là trông không Rồi Phật tử kiếm tôi cũng không biết làm sao kiếm, thì kiếm Phật tử. Kiểm Phật tử thì tôi đỡ, tôi thấy hay, tôi từ chối dễ dàng, còn nếu có điện thoại di động điện cho tôi, đưa cho tôi năn nỉ khai thị, về nhà trai tăng, này kia rồi khóc. Tôi sợ nhất cái khóc, nước mắt đàn bà khóc rồi tất cả phải chiều nó thôi.

Thành ra ông Vân Hiến đề "Nước mắt đàn bà như biển đại dương, sáng lên tối rút". Xưa bà thí chủ tôi chuyên môn khóc, hồi đó ông thí chủ tôi đánh mà con cái nó ít có sợ, bà không bao giờ đánh con, nói không nghe là bà khóc, khóc thì phải nghe lời thôi, vì bà là mẹ mà, cái khóc của mẹ thì người con mình thấy mình tội lỗi, thì bà dạy cái gì không nghe thì phải nghe thôi, còn ông thí chủ tôi đánh hén lấy cây mà bữa, chọi lỗ đầu bỏ chạy thôi, nhưng mà không nghe là không nghe. Dùng cái uy quyền là nó không có bền, dùng cái cảm tình nhất là cảm tình người mẹ đã lo cho mình từng chút để rồi bây giờ bà nói mình không nghe, bà khóc thì mình thấy nó khổ vô cùng, thành ra bây giờ tôi rất sợ nước mắt của đàn bà.

Đừng có ghét tôi, không phải tôi sợ mấy ông mấy bà, tôi sợ tôi hà. Quí vị phải thương tôi, quí vị phải biết tôi chưa đắc quả, thành ra tôi thường nói vô đừng có son phấn, đừng có dầu thơm nhiều quá, tôi không phải sợ son phấn đâu mà tôi sợ tôi nè, bây giờ tôi ghiền cái đó thì chết tôi, bây giờ tôi ngửi không nổi nhưng mà một thời gian rồi nó quen.

Quen là gì? Quen là tập.

Mà tập là gì? Tập là ông nội của khô.

Thành ra cô bác sĩ nói "Con không bao giờ ghiền rượu đâu Sư ơi". Cô nói "ông Giám đốc đưa con thử một chút nó đắng nghét, chát ngầm, cay xé hà, làm sao mà ghiền được".

Tôi nói chết, chết, cô không học Duy thức, không đi vào học tâm lý. Lần đầu không có ghiền đâu, hút thuốc cũng vậy, mấy ông thiện nam rành, mới tập hút thuốc nó cay xé chảy nước mắt nước mũi, tôi có tập thử rồi, tôi tập lần đầu tôi bỏ luôn tới giờ. Nó lần đâu có ngon lành gì đâu, mà nó đắng nghét, nó cay xé, tới lần thứ 2 nó bớt lần, thứ 3 bớt lần, thứ 4-5 thấy nó ngọt thì rồi quí vị vô cái rọ rồi đó.

Thành ra son phân nó cũng vậy, son phân người ta kêu là xa xí phẩm, đóng thuê 100%, nó 10.000 đóng thuế 10.000 là 20.000, thế mà mấy ông bà vẫn xài. Sao vậy? Nó làm cho mình đẹp, nó làm cho người khác hấp dẫn. Thì phật tử cũng vậy, có một số 50- 60 tuổi sửa soạn trẻ măng như 20-30. Tôi hỏi cô nay nhiều tuổi? Nói Sư đón coi thử con nay bao nhiêu? Tôi nói cô chặc 25-26. Không có đâu Sư năm nay con gần 60 rồi. Do son phấn, do sửa soạn mặt trắng tươi, tóc thì uốn nhuộm đỏ nữa, rồi cắt uốn như mấy cô đào hát bóng, môi thoa son, ai mà có biết già, thì mình khoái lắm. Ai nói mình trẻ thì mình thích, ai nói mình già mình không chịu, bây giờ làm cho trẻ, cho người ta thích, nhất là mấy cô chưa có gia đình, trẻ thì trêu ghẹo người ta, người ta chọc thì chứ1.

Thành ra mình sống thật sự với mình, thì Đạo Phật sống như thật, sống thật sự. Sống như thật là gì? Là sống hoàn toàn sự thật, cứ sao để vậy. Tôi sao tôi để vậy, mặt có nổi gì mấy cô nói để con kiếm thuốc trị cho. Tôi nói khỏi, ăn uống nó hết thì hết, không hết thì đê vậy. Bộ tóc bạc xâu sao! Tóc đen mới tốt sao! Rồi đen chê, tóc đỏ mới tốt. Cái đó người ta móc túi tiền mình, mình làm chết mô chết tô, mình vun vô cái xác thân không, mà cái thân là thân bất tịnh. Thành ra tôi đổi thân tịnh là 4 đường ác, quý Hòa thượng rầy quá trời, cái này trong kinh đâu có nói thân là tịnh, thọ là sướng, tâm là thường, các pháp là có ngã. Có ai giảng vậy không? Tôi nói con giảng con chịu trách nhiệm những cái đó.

Đạo Phật là gì? Là đạo cuộc sống. Cuộc sống bây giờ thân là tịnh, không tịnh sao sửa soạn dồi phấn chi. Rồi mấy ông thiện nam bây giờ cũng bắt chước mấy cô, cũng thoa son, dồi phấn, kẻ chưng mày, để tóc giống hệt mấy cô. Tôi hỏi ông Minh Cảnh cái này người nữ hay nam. Minh Cảnh nói người nam Sư. Tôi nói giống mấy cô ngoài kia thoa son, dồi phấn, kẻ chưng mày. Bây giờ có cái gì đó, pêđê gì đó, tôi nghe nói kêu là đông tính luyên ái gì đó, tôi là tôi sợ luôn. Tôi đi Đà Lạt kiêm mây thác, tôi thì tôi thích thác nó ào ào, âm âm mà người nhập thiên định nữa, thì có 2 chú trai, trai rõ ràng, trời ơi nó ôm hun hít nhau, mình nói sao mà kỳ hé, hỏi ông Minh Cảnh cái này trai hay gái. Ông nói 2 trai hết Sư. Tôi nói trai sao mà ôm hun hít nhau, mà làm cái gì kỳ vậy, nói nó đông tính luyên ái. Tôi hồi đó giờ nghe đông tính luyên ái mà không biết sao, nam với nam, nữ với nữ coi như vợ chông. Rồi ông Đô Hông Ngọc đăng báo cho 2 người kết hôn, có giấy hôn thú đàng hoàng, rồi làm sao mà có con, không biết sống là sống sao. Thế giới bây giờ nó đảo ngược, kỳ khôi. Tôi nhờ có Văn hóa Phật giáo tôi đọc tôi mới biết chứ tôi đâu có gì đâu, đâu có truyền hình. Vặn hóa Phật giáo mỗi tháng 2 kỳ, trong đó có đăng những cái giựt gân ít lắm, nó nói về Đạo nhiều thành ra tôi mới biết chút ít thôi.

Thì giờ trở lại. Thì quí vị thông cảm cho tôi, thì bây giờ vấn đề trong cái bản mà phong thần, phong thánh đó có tên thì có tên thì quí vị muốn làm thì làm, muốn rút thì rút, cái đó tùy. Nhưng một điều cái đó là Tam bảo, thì dù rút, dù làm thì quí vị cũng phải làm, nếu không là quí vị không có chỗ học hỏi, quí vị làm quá tôi rút à, tôi nói rồi, tôi không có khả năng dính vào đó. Nếu quí vị lo tôi bên ngoài tôi yên tâm thì tôi mới có thời giờ đi sâu vào giáo pháp thì mới giảng cho quí vị. Quí vị đừng tưởng giảng như tôi vầy dễ, ngồi chết mồ chết tổ. Bữa đó ông Nhã ông tổ chức 4h sáng đi mà 9h tối mới về tới đây, tôi ngôi suốt luôn, về bệnh muốn chết. Nhờ ông Minh Cảnh vai ân này kia, thoa thuốc rượu này kia tôi mới tỉnh lại. Nhờ cái đó tôi mới ngồi thiền mới sâu được. Trời ơi đi ra ngoài bãi biển bao la trời đất, cái tâm mình không muốn tịnh cũng phải tịnh thôi, cái hoàn cảnh rất quan trọng đối với người sơ cơ như quí vị, mà tôi không có tài nếu tôi có tài tôi tổ chức cho hết quí vị, bữa nào rãnh ra biển, nhất là biển Ba Động của chúng ta không có một cắc bạc, biển rộng mấy chục cây số, thì bây giờ có du lịch gì đó bỏ trống, trịch đằng này đông lắm ăn uống này kia. Còn kia không có 1 bóng người, chạy suốt mấy cây số cũng còn nhà bỏ trống này kia, dài, có những cái cốc người ta cất ngoài bãi biển mười mấy cái thì quí vị vô đó ăn cơm này kia được, thì tôi thấy vậy tôi muốn tố chức đi nhưng mà tố chức đi nó lộn xộn, phải biết vậy đi một ít thôi, thì cái đó là lỗi của tôi, bởi vì tôi không từng mà muốn sắp xếp phải giỏi, muốn sắp xếp cũng được.

Đây tôi thấy giỏi nhất là cô Dung, ông Nhã, cô Thiền mấy tay đó từng đã tổ chức rồi, bởi vậy họ làm tới là hay, còn những người mới không kinh nghiệm thì phải lộn xộn thôi, bây giờ tôi cũng lộn xộn thôi, thì phải sắp mà làm 5-7 lần tôi có kinh nghiệm thì dễ dàng thôi.

Như Hòa Thượng Giới rất là giỏi sắp đặt, một tay Ngài làm hết, nhưng mà làm sao đi sâu vào giáo lý được. Tôi ra một thời là tôi rớt cái bịch quí vị không còn tôi nữa, nếu tôi ở ngoài tôi là 1 chú trai có gia đình thì tội nghiệp cho tôi, tội nghiệp cho quí vị, quí vị ráng giúp cho tôi, tôi đi vào thứ nhất là tôi đắc quả.

Thôi giờ quí vị trả bài. Thôi, nói tóm lại quí vị cũng bỏ qua thì đừng có bàn về vấn đề đó nữa, biết vậy thôi, cái danh sách khỏi dán lên, khỏi gì hết, đừng có nhắc tới nữa, thì tùy duyên đi, khi nào có chuyện gì tôi nhờ quí vị, quí vị làm, bởi vì đây là việc chung của Tam bảo, quí vị làm không vì riêng tư cho mình mà cho Tam bảo tức là Phật

- Pháp - Tăng, nhờ đó tôi rảnh rang, chứ quí vị làm như vậy cứ méc tôi hoài. Một số người tới bạch tôi "con không làm để cô Yến làm", có người lại nói tại Sư bỏ xót con, con không tài sao, con đâu có thua ai. Rồi tôi trả lời làm sao? Sư coi thường con, Sư khi con. Tại sao người ta có tên trong bảng, người ta trưởng toán gì đó đủ thứ hết, Sư không ghi tên con trong đó, có người có tên mà chắc là đặt ủy viên người ta không chịu, muốn làm trưởng phó này nọ, con không làm nữa, rút ra. Thành ra tôi thấy nó kẹt, tôi không phải trách quí vị, quí vị danh lợi dĩ nhiên rồi, tôi cũng còn danh lợi mà, chưa phải Thánh nhân thì ai cũng kẹt vào danh lợi hết.

Thành ra tôi thường thường tránh những cái đó, tôi không muốn phô trương, quí vị thấy tịnh xá tôi có tổ chức gì đâu, mà tôi chỉ có giảng pháp thôi, một tháng có 4 ngày chủ nhật rồi thêm ngày rằm và 30, có trai tăng nếu tôi khỏe, trai tăng để giảng pháp. Trai tăng Khất sĩ đâu có tiền bạc gì đâu, chỉ giảng pháp thôi, thì pháp lý vào sâu quí vị mới có thể đắc Thánh quả được, mà pháp phải là Chánh pháp tức là pháp giải thoát.

Tôi giảng, tôi biết quí vị không thể giải thoát được, thì quí vị có thể đi nhất niệm rồi quí vị phát nguyện thì quí vị 100 người về Cực Lạc 100 người thành Như Lai, nếu sai tôi xin chịu tội, mà đúng ra là Phật Thích Ca chịu tội vì tôi chỉ lặp lại lời của Ngài thôi. Pháp môn Tịnh độ thời buổi mạt pháp này rất là thù thắng, rồi tôi lựa thêm dù cho tạp niệm thì nhờ Ban hộ niệm vẫn nhất niệm. Thành ra tôi tố chức Ban hộ niệm, Thiện Giao chán nản ông tính trả, nó tùm lum cho tôi, ông làm vì Tam bảo chớ đâu phải vì tôi, vì tất cả Tam bảo này muốn tất cả đều đi tới Như Lai. Rồi Ban gạo lứt cũng vậy, ăn để mà đi giải thoát thôi, thì ông Vân Tâm với ông Thiện Khánh cũng lủng củng hoài, lủng củng do tôi, tôi cũng biết vậy đó.

Mà do phật tử lại đòi hỏi tôi hoài, nhè tôi mà đi xin tiền. Trời đất ơi!!! Tôi nói tôi chỉ giúp đỡ phật tử ăn - mặc - ở - bệnh thì có cái bệnh thôi, còn ăn - mặc - ở thì phật tử phải lo lấy. Rồi lợi xin tôi không được thì khóc. Tôi sợ nước mắt đàn bà. Tôi không chịu, xin 10 triệu, 20 triệu tôi làm cái gì có, mà nếu tôi cho thì được đi, mà cho người này rồi phật tử khác nó lại nó xin nữa thì tôi làm sao ăn nói. Phật tử phải thông cảm cho tôi. Rồi chỗ ở, chỗ bán nữa, không có thì muốn mượn tịnh xá Ngọc Vân ở cái vỉa hè đó bán, thì tôi không rành cái đó, cô Hạnh rành, quí vị rành hơn tôi, nghe nói vỉa hè thì phân nửa của tịnh xá, phân nửa của chính quyên, tôi làm sao dám thay thế phường 7 mà cho, tôi cũng không biết phân nửa là từ đâu, mà nếu cho người này rồi người khác lại xin nữa thì tội nghiệp cho tôi, cái khó khăn quí vị phải thông cảm cho tôi, quí vị phải tự kiểm lấy ăn - mặc - ở, tôi chỉ lo cái bệnh, bị cái bệnh là quan trọng nhất. Lời Phật dạy trong các bố thí, bố thí người bệnh là cao thượng hơn hết.

"Dù xây 9 đợt phù đồ, Không bằng làm phước cứu cho 1 người".

Quí vị cất 9 cảnh chùa không bằng cứu 1 mạng người, đó là trong kinh. Thành ra tôi thấy vấn đề chết sống, vấn đề sinh tử rất là quan trọng, mà tôi thấy phật tử có khi làm không nối. Bây giờ dụng xe một cái lên Sài gòn Chợ rẫy 1 lần mố 20 triệu, có phật tử làm gì có 20 triệu để lên làm, thì tôi không tiền nhưng mà tôi có cái miệng, tôi nói một cái là có thôi. Phật tử đừng dựa chỗ đó bắt buộc tôi làm những cái khó làm, cái đó thì phật tử khó phân bì được, trường hợp đột ngột, đột xuất làm sao có 20 triệu, đó là mổ bao tử này kia đó, còn mổ tới cái óc này là 80 triệu, tiền ở đâu, họ kẹt thì tôi cũng phải xin thôi.

Rồi vấn đề ăn, mua bán này kia, ở này kia thì quí vị phải lo, nhà không có, dột này kia cũng lại xin tôi. Tôi nói trời ơi! Rồi bây giờ tràn lan tới Càng Long nữa, tới Săm Bua nữa, mà bệnh thì tôi cũng phải ráng thôi chớ làm sao giờ, đó không phải là phật tử, dường như bà con của Sư Minh Hà cũng vậy lại tôi, tôi lo kỳ trước 2-3 năm sau nó bệnh nó cũng lại kiếm nữa.

Trời ơi, đủ thứ hết, thì cái đó tôi phải cố gắng thôi, cái đó phật tử không phân bì được. Còn chỗ buôn bán mà không có tiền buôn bán xin tôi 10 triệu, 20 triệu, tôi làm thì được, nhưng mà tất cả bây giờ ai không nghèo, nghèo thì 100 người thì hết 80 người rồi, bây giờ làm ăn khó khăn thì tôi biết, tôi đau lòng vấn đề đó, mà nếu lại xin tôi mà tôi cho thì tôi kẹt, mà không cho thì tôi ngủ không được, nước mắt đàn bà khóc thì mình thấy nó khổ tâm cho mình, rồi mình không ngủ được, mình phải tính toán bây giờ mình phải làm sao cho nó ổn thỏa, thì làm sao mà tôi có thời giờ tham thiền sâu, tôi là Thánh nhân thì dễ mà quí vị đã biết tôi là phàm tăng thôi.

Thì quí vị làm sao bớt cảnh bên ngoài giùm cho tôi đó là quí vị kính tôi, thương tôi và cũng đông thời kính quí vị. Tôi mà giáo pháp cho giỏi, tôi đắc thì quí vị mới đắc, tôi sa đọa làm sao quí vị đắc nổi. Trời ơi thầy sa đọa thì học trò làm sao đắc được. Tôi chưa phải là thầy nhưng mà tôi cũng tạm thay thế cho thầy.

Thì từ nay tôi xin quí vị nếu kính tôi, thương tôi cũng chính là kính mình, thương mình thì quí vị cố gắng giúp đỡ bên ngoài cho tôi, đừng có bạch cái này cái kia nữa, trừ trường hợp bệnh thôi, còn ăn - mặc - ở thì quí vị lo lấy.

Còn ban Hộ tự tôi sắp tạm thôi, là những vị nào hồi đó có làm việc tôi biết khả năng, chứ không khả năng tôi đưa vô đó thì làm sao, nhất là vấn đề tiền bạc. Thì ông Vân Tâm, ông Thiện Khánh gì đó cũng lộn xộn tiền bạc, Thiện Giao lộn xộn, bây giờ tới ông Vân Trúc nữa, thì tôi không biết làm sao. Hồi xưa giờ ông im lặng thôi, tiền bạc đúng ra nó không khó, là một số xin rồi tôi kêu ông Thiện Minh, ông Thiện Minh khó à, chỉ có tôi kêu ông mới đưa, quý Sư ông mới đưa còn phật tử lại không được, ông nói Sư chứng minh mới được, ông giữ thủ quỹ mà, ông làm rất đúng. Thì có những trường hợp mà bất thường tôi ra 20 triệu thì tôi nói ông Thiện Minh đưa thì ông đưa liền, nhưng mà không cho ông Vân Trúc hay, ông phân bì, ông nói cái gì cũng phải cho tôi biết, tôi thấy không có thì giờ, ông thì ít vô đây ông là kê toán ông gạch dưới rồi châm hỏi. Thì tôi nói ông thắc mặc. Thì ông nói luật là vậy đó Sư, làm tiên ra thì thủ quỹ xuất tiên phải cho kê toán biết. Tôi biết vậy nhưng mà không có thời giờ, ông thông cảm, không lẽ môi lần kêu ông vô mất thời giờ của tôi, tôi muốn chìm đắm trong thiên định. Tới bây giờ tiếp xúc với phật tử tôi còn không tiếp, trừ trường hợp Việt kiều mà những người có tu tập thắc mắc vấn đề quan trọng mà quý Sư không giải thích được rành rõ mới tới tôi, tôi tiếp cá nhân tôi không có sức khỏe. Tới trai tăng tôi cũng từ chối hết, có trai tăng thì bữa cúng hội trai tăng luôn. Rồi đi mà khai thị, trai tăng tại nhà tôi từ chối hết, nhưng mà thỉnh thoảng có những điều ngoại lệ như vừa rồi mùng 4 trai tăng là tôi không có nhận, cô Thiện Chí năn nỉ, mà cô Thiện Chí năn nỉ không được là khóc đấy, tôi sợ tôi nói vầy: nếu tôi khỏe tôi lên mà không khỏe tôi thì thôi nhen, thì tôi kẹt tôi nói vậy, nếu không ấy giao cho quí Sư cúng trai tăng cho cô, chứ bây giờ từ chối không được.

Cũng như Cô Mỹ ở Vĩnh Châu từ chối là không được, cô khóc à. Tôi thì tôi sợ nước mắt thành ra tôi ít gặp người nữ. Thì tôi biết khổ cái tâm của tôi, từ chối thì được nhưng mà về tôi ngủ không được, mà chấp nhận thì kẹt cho tôi, quí vị thông cảm cái đó, làm sao lánh cảnh cho tôi, bên ngoài tôi bớt đi một chút. Tôi giờ bên ngoài có phật tử đi hội họp, có ông Thiện Giao là đi nhất, mà bây giờ ông thấy phật tử ở ngoài không đi mà còn xỉa xói ông bực, ông muốn từ chức nữa, ông không đi. Tôi nói ông vì Tam bảo, vì tôi, người ta nói gì người ta nói, chứ nếu vậy ông bỏ Tam bảo, bỏ tôi thì tôi kẹt, tôi không tu được, tôi lo kiếm người khác, thì kiếm được thôi nhưng mà nó khó khăn cho tôi, tôi phải suy nghĩ coi người nào có trình độ, có khiếu về cái đó tôi không có khiếu.

Từ nay tôi năn nỉ quí vị bỏ đi, đừng ai nhắc tới nữa, thì cái bảng nó vẫn còn ở đây, nó tạm thôi, khi nào có chuyện tôi nhờ, tôi nắm một số quí vị có cái khiếu đó. Nếu quí vị kính Tam bảo, kính tôi quí vị cố gắng làm giùm, còn không thì tôi phải chịu thôi. Thì nếu quí vị làm quá thì tôi xin rút à, tôi xin thưa tôi già rồi, quí vị biết tôi năm nay bảy mấy rồi, thì theo Sư Trưởng 72 không còn làm gì được hết. Đúng ra quý Sư đây tôi phải dạy nữa, tôi thấy tôi không thỏa mãn, ăn uống không có hạnh kiểm gì hết, rồi độ cơm không đọc mấy bài kê, mấy bài kê dài dài gì hết, hôm tôi đọc bài kinh trai tăng thì không ai thuộc hết, tôi ngưng thử một cái là lộn liền, không có tôi hướng dẫn mà tôi ngưng một cái, bữa đó mấy ông tỳ kheo không có ở nhà, mấy ông nhỏ không, không thuộc bài gì hết, ông thầy dạy mà vậy đó, còn ăn cơm mà không có tôi ăn đó thì ăn đổ tháo tùm lum, đưa tới miệng rớt tùm lum. Tôi thì không được à, tôi nói 1 lần, 2 lần, 3 lần không được tôi bắt quỳ gối tại đó, cái tính tôi khó vậy đó, hễ xuất gia thì phải làm cho đúng.

Thì Nguyễn Du đã viết:

Mùi thiền đã bén muối dưa, Màu thiền ăn mặc đã ưa nâu sòng.

Sự đời đã tắt lửa lòng, Còn chen vào chốn bụi hồng làm chi.

Dở dang nào có hay gì Tu thì tu trót không thì thôi Đã tu thì cho ra tu, còn không thì ra đời.

Thành ra quí vị thường thường nói tôi khó, tôi rất khó mà tôi rất dễ. Tôi nó thật vậy, nếu quí vị đúng giới luật tôi rất dễ, phật tử cũng vậy, nếu sông không đúng giới luật tôi rất khó.

Quí vị trả bài cho tôi, tôi rất là vui, tôi nói thật, còn quí vị đem tiền cúng cho tôi, tôi rất khổ tâm nếu quí vị không học giáo pháp tôi thường thường từ chối tôi không nhận, những người giáo pháp giỏi cúng tôi nhận, còn những người nào làm phước cúng rồi đi về không tôi không nhận. Tôi có xài đâu, đó là cúng Tam bảo thôi. Thành ra ông Thiện Minh nói hoài, tiền Tam bảo mà nhiều đó toàn là tiền của Sư không hà, ở ngoại quốc nó lên mạng nó thấy Sư ôm nhom, nó gởi về cúng tiên thuốc cho Sư Khang, rồi Sư kêu đưa cho Tam bảo hết. Tôi xài cái gì bây giờ, cái đó giết chết tôi.

Thành ra tôi nguyện, một đời nguyện chớ tôi không có thề là tôi không rớ đến tiền bạc trừ trường hợp ngoại lệ thôi, kẹt quá thì tôi phải phạm thôi. Thì lúc thọ giới tỳ kheo tôi có nguyện, quí Sư kêu thề thì tôi nói con nguyện thôi, tôi nguyện "con nguyện giữ giới suốt đời, nếu có phạm ngoài ý muốn thôi", ngoài ý muốn là tôi không có muốn vậy. Còn quí Sư khác thế "nếu có phạm thì tan xương nát thịt". Tôi nghe tôi rởn óc. Làm sao được, nếu nguyện câu đó phải A-la-hán trở lên, không có vấn đề phạm, dầu phạm trực nhận trở về Chân không, tôi làm sao làm được, tôi cố gắng tôi giữ, mà giữ không được là ngoài ý muốn của tôi. Chớ bây giờ tôi 10 tấn đi mà nó quất tôi 11 tấn thì tôi sụm rồi, tôi đâu phải Thánh nhân mà vô lượng vô biên được, quí vị thông cảm cho tôi chỗ đó.

Thì thôi từ nay bản đó vứt nó đi, bây giờ chúng ta chỉ học giáo pháp thôi, rồi khi nào có việc cần thì tôi nhờ quí vị làm mà không làm thì nhờ người khác thì chỉ vậy thôi, giờ tất cả đều là Ban Hộ tự hết, tất cả đều là trong cái Ban Hộ niệm, và tất cả đều trong Ban gạo lứt muối mè, tùy duyên chúng ta làm thôi, một người có thể 2, 3, 4, 5 chức, mấy người khác bệnh không nhân duyên mình có nhân duyên làm, cái đó phước báo cho mình, nếu mình giúp đỡ Tam bảo thì cái đạo quả mình càng cao. Nhưng mà khi giúp đỡ Tam bảo thì phải chịu nhiều tai tiếng, làm cái gì cũng bị tai tiếng, Phật còn bị mà. Chúng ta nhớ Phật Thích Ca bị ngoại đạo cô gì độn vô bụng nói là Phật lấy nó có chửa, nhưng 7 ngày sau sáng tỏ. Rồi nó tự sát nó chôn trong tịnh xá rồi đào lên có cái thây cô đó thì Đức Phật phải chịu tai tiếng. Nhưng mà sự thật vẫn là sự thật, thì trong 7 ngày phải chịu trận, Tỳ kheo đi bát không ai cúng dường hết, nói Phật Thích Ca lấy con gái người ta có chứa rồi giết luôn, rõ ràng đào lên trong tịnh xá có cái thây cô đó.

Nhưng mà sự thật vẫn là sự thật, thời gian rồi công an theo dõi cuối cùng thì sao là nó mướn người ta giết cô đó rồi chia tiền nhau không đều thì bắt đầu mới có cải vã, công an theo dõi bắt một chú thì khai hết, sự việc được sáng tỏ, nhưng mà phải chịu một thời gian.

Thì quí vị thấy Phật còn bị tai tiếng huống hồ gì mình là phàm phu, thì thôi phải ráng, mà nhờ cái đó cái đạo quả mình mới cao. Vậy thì một lần nữa tôi xin quí vị phật tử thông cảm cho tôi để tôi có thời gian tôi ngồi thiền sâu hơn, và phật tử nhờ giúp đỡ Tam bảo thì phật tử có thời giờ nghe pháp và thời giờ ngồi thiền sâu hơn, nếu phật tử trình độ khá thì chúng ta sẽ tô chức ngồi thiền tập thế thì ở trong tịnh xá này không đú, đúng ra tôi còn tính Thọ bát quan trai nữa đó, nhưng mà tôi thấy có một minh tôi, tôi làm không nối.

Thì bây giờ phật từ đi ngồi thiền có giáo pháp rồi, mà tôi dường như bắt buộc phải thuộc bài kinh Sáu Sáu, thuộc lòng hết. Đặng chỉ vậy? Đó là chất liệu giải thoát. Quí vị đi ngoài biển mà quí vị không thuộc là chết, rồi ọc nó ra quí vị có ăn cỏ rồi thì cái cỏ trở thành thịt xương máu của mình, mình mới thành đạo quả được. Rồi ọc ra khi mình ngồi ngoài biến mới nghiền ngẫm giáo pháp đó, còn ai chưa thuộc thì đem giấy đó bỏ trong túi, đem giấy đó khó lắm. Giai đoạn đầu chưa được thì như cô Tươi tối hù hà, tôi tính làm cái giấy cho gọn, cố đem đi ép plastic dày cứng ngắt xếp lại không có được, rồi cổ làm sao, cổ để trên mấy cái buổi bông, tôi nói cô này tối hù hà, cái mục đích tôi là muốn cho nó gọn.

Bây giờ có ông Chương, ông lấy mấy đĩa tôi giảng mấy năm trước, ông viết ra thành sách về bài kinh Sáu Sáu, bất ngờ tôi xuống đây tôi thấy ông Minh Cảnh đề đó tôi coi, tôi thấy thật là hay, những bài giảng của tôi mà tôi không nhớ, giờ tôi thấy tôi giảng sâu vô cùng, tất cả những cái tôi giảng lại là tôi đã có giảng trong đĩa rồi ông mới viết thành quyền sách mà nó dày, tôi tính phật tử chia ra làm 3,4 bài gì trong đó, bài kinh Sáu Sáu về tiến trình 5 uẩn qua 36 pháp, tiến trình lục căn qua 36 pháp, tiến trình về thập nhị nhân duyên đều có đủ hết, mà tôi thấy viết rất hay. Cái lúc đó không biết sao, khi nào tôi thanh tịnh tôi giảng pháp rất hay, bị nó nằm trên linh hồn A-lại-da tôi, mà thanh tịnh thì nó trào ra, còn lộn xộn thì nó không có trào, nó che mất hết, tôi đâu phải là Thánh, tôi cũng là phàm phu thôi. Khi nào tôi thanh tịnh tôi nhập tam thiền, tứ thiên đi sâu rồi nó ra, nó rất hay, sau tôi coi lại tôi không ngờ có chỗ mình lại giảng được vậy. Khi nào tôi không thanh tịnh tôi coi lại có chỗ tôi không hiểu.

Quí vị thấy cái bài đó rất hay thì quí vị phát tâm ai có tiền thì in nhưng mà đừng 1 quyền nữa, chia làm 4 quyển gì đó, trong đó hình như 4 bài, 4 kỳ giảng pháp. Mình cắt ra mỏng mỏng để chi vậy? Để đem theo. Thì quí vị thấy Sư Trưởng rất hay, tôi bắt chước Sư Trưởng. Bây giờ con người rất dại, Sư Trưởng thuyết pháp 69 bài, 69 quyển nhỏ nhỏ, rời hết trơn trong tủ có chưng đó. Rồi con người chúng ta lại ngu si 69 quyển in còn 1 quyển bìa cứng mạ vàng coi thật đẹp. Để chi vậy? Để thờ. Kinh để coi chớ đâu phải để thờ. Cũng như quí Sư ngồi thiền đem ra là gãy tay luôn, nó nặng quá trời. 69 quyền làm vô 1 cái mà bìa cartong dày mạ vàng đẹp vô cùng mà không có thực chất, có bề ngoài, có hình thức mà không có nội dung.

Thành ra tôi cũng giống như Sư Trưởng tôi in ra từ quyển, từ quyển nhỏ nhỏ quí vị đi đâu bỏ theo trong túi, đâu phải lúc nào cũng rảnh nhất là thời buổi này, nhiều khi ngồi thiền cho đã rồi móc bửu bối ra coi lại. Tôi nói thật, tôi học thuộc lòng rất dở. Bởi vì sao? Vì hồi xưa tôi học thuộc lòng nhiều quá rồi, tới óc, bây giờ học thuộc lòng tôi chán vô cùng, không học được, nhưng mà nhờ tôi coi đi coi lại tôi đem mỏng mỏng theo nó vào A-lại-da, ngồi thanh tịnh nó ra tôi khỏi cần đem kinh theo, còn quí vị nào thấy khó thì đem kinh nhưng mà đem mỏng mỏng thôi.

Thì cái bài kinh kêu mà tư lương vãng sanh 1 tư lương vãng sanh 2 thì tôi kêu mỏng mỏng thôi, mà không biết phật tử làm sao đóng bìa nhập chung vô, cái này chắc cô Thiền hay ai đó, tôi thấy trên tủ kinh. Tôi nói, trời ơi tôi đã chia ra từng cái rồi, tư lương vãng sanh 1, tư lương vãng sanh 2 với cái khai thị đề vãng sanh, 3 cái cô mới nhập lại thành 1, nó dày vậy nè làm sao xếp lại cho được. Tôi nói, trời ơi tôi đã viết ra mỏng mỏng, mục đích tôi là đi đâu đem 1 quyển thôi, làm sao có thì giờ coi hết 3 quyển, cái này rành thì rồi bữa khác đem quyền khác.

Chính ra ngoài biển tâm thanh tịnh vô cùng, coi cái gì cũng được, coi cái gì cũng hiểu, cái hoàn cảnh nó giúp đỡ xác thân mình sáng suốt, mà sáng suốt thì coi đâu hiểu đó, hễ hiểu được rồi thì nó mới huân tập vào linh hồn, đầy nhóc thì tự nó nó tràn ra quí vị mới đắc quả được.

Thành ra tôi nói đắc quả là nhờ nhị thiền. Mà chính cô Như Nhật tôi hỏi tại sao tôi lựa nhị thiền cô biết không? Cô cũng không rành. Thì trong lời kinh cô viết lại "Sư giảng phải qua nhị thiền mới qua Nhập lưu được". Tại sao Sư giảng? Nghĩa là cô hỏng hiểu gì hết, cô nhắm mắt tin theo tôi mà không hiểu tại sao. Bây giờ tôi hỏi cô tại sao không lấy sơ thiền, không lấy tam thiền, không lấy tứ thiền mà lấy nhị thiền, tại sao vậy?

Các phật tử thấy là cái mục đích của tôi là tôi không giảng hết, để tự mình lựa chọn trong đó chớ, mình phải có một sự tham thiền chớ, cái đó là cái trạch pháp, là cái hay của quí vị.

Như ông Thiện Khánh viết trên bảng, thì hôm đó tôi vô tôi có coi, tôi hỏi mấy cô thấy cái gì sơ hở của ông Thiện Khánh không? Nhiều người coi như không biết, mà cô Duyên biết, cô nói cái mạt-na và cái A-lại-da ông Thiện Khánh đề lộn. Tôi nói cô này hay, ít ra cũng phải vậy, chứ đừng có sợ hào quang người ta, ông Thiện Khánh viết cái gì cũng đúng sao, có nhiều khi ông cũng lầm. Ông viết cái A-lại-da là căn bản vô minh thì cô Duyên nói cái này chi mạt chứ đâu phải căn bản Sư, tôi nói cô này hay, ít ra cũng phải vậy.

Mình đừng có sợ dấu là Phật cũng vậy. Là Phật mà viết không đúng thì tôi cũng sửa lại. Mà sửa lại biết làm sao đúng? Đúng là ngay trong cuộc sống này, nếu mình áp dụng ích lợi cho mình, ích lợi cho tất cả thì cái này là đúng.

Còn Đức Phật dạy nếu được cho mình mà tất cả chúng sanh đau khổ thì cái này nhất định không đúng. Còn mất cho mình mà được cho tất cả chúng sanh cũng không đúng.

Đạo Phật là đạo cuộc sống. Cuộc sống có đau khổ mới có Đức Phật.

Mà bây giờ giảng pháp không đưa tới giải thoát làm cho người ta đau khổ, làm mình đau khổ hoặc tất cả đều hạnh phúc một mình mình đau khổ cũng không được. Thành ra cô Duyên cô có trạch pháp, mà cô Như Hưng tôi thấy hay hơn mà hỏi cô, cô không biết, tất nhiên những cái này đâu phải là căn bản vô minh Sư, cái này là chi mạt, căn bản ở trên kia cái này là Niết bàn tịch tịnh mới có căn bản vô minh, thì cô nắm vững. Chúng ta phải hiểu, nắm vững thì mình phải dám nói, dám làm, dám chịu vì đó là cái hiểu biết của mình. Mà nghe Sư giảng vậy nó rõ ràng chi mạt, nếu chi mạt rồi căn bản thì trên kia là cái gì? Chi mạt là vọng chơn hòa hợp, đó, chúng ta phải hiểu thì chúng ta nhớ. Tôi muốn trao đổi là ở chỗ đó. Quí vị trao đổi, hỏi ông Thiện Khánh tại sao cái này thầy nói là căn bản vô minh, như vậy ở trên Niết bàn tịch tịnh đi xuống kêu là cái gì? Thì mình học, mình hỏi, trao đổi với nhau.

Còn bây giờ ông Thiện Khánh giảng 20, 30 người nghe, làm sao trao đổi, mà trình độ ông lại cao trình độ dưới này loảng choảng nữa, rồi có ai dám hỏi đâu, ông giảng sao cứ amen nghe vậy thôi. Còn phật tử với phật tử trình độ tương đương, thấp thì thấp hết mình trao đổi với nhau, rồi mới hỏi những người cao hơn thì mình tiến hóa rất mau. Khi mà quí vị đặt câu hỏi là A-lại-da mình có chủng tử rồi thì mới hỏi được, chứ không có chủng tử làm sao hỏi. Chủng tử mình quá kém rồi mới đưa ra hỏi người khá, quí vị khá rồi mới trao đổi với nhau, bây giờ bắt đầu có chủng tử giỏi hơn đi vào trong A-lại-da. Nhưng mà chủng tử chưa phải là giải thoát, phải nhớ chỗ đó.

Chủng tử mà cao, kinh nghiệm kiến thức dồi dào, thì có ai bằng tứ thiền sắc giới và phi tưởng phi phi tưởng, đây là cảnh tượng cao nhất trong các chủng tử, nó tương tợ như là Như Lai, còn vô sở hữu xứ thì chủng tử dồi dào tương tợ A-la-hán. Nhưng mà chủng tử là chướng ngại con đường giải thoát, chừng nào mình thấy rõ những cái chủng tử đó, bởi vì chủng tử là phải có hình tướng, thành ra cõi trời vô sắc giới phi tưởng phi phi tưởng vẫn có hình tướng.

Mà chừng nào quí vị mới thấy được? Có thể phi tưởng phi phi tưởng thấy được hình tướng vô sở hữu xứ, mà vô sở hữu xứ không hề thấy hình tướng của phi tưởng phi phi tưởng được, lớp 11 không thể hiểu lớp 12, mà lớp 12 có thể hiểu lớp 11 được, nhưng hiểu một phân nào thôi chớ không băng ông hiệu trưởng, ông thầy giáo được. Chúng ta phải hiểu chỗ đó. Thành ra quí vị phải cố gắng, thì tôi cũng cố gắng, chúng ta đồng đi tới Cực Lạc giải thoát.

Một lần nữa, tôi xin tất cả những cái bên ngoài thì quí vị thông cảm cho tôi, nếu tôi ra sắp xếp, tôi ra làm việc xã hội bên ngoài thì tu không được. Làm việc xã hội bên ngoài thì tôi cũng được thôi, cái đó dễ mà, cái bằng cấp bên ngoài, cái tài thì dễ ợt thôi. Thành ra chính cái đó mà ông Trương Lương nói với ông vua Bái Công" Nếu Bệ hạ muốn tìm một người giỏi võ mà diệt Hạng Võ, chở Bệ hạ mấy ngàn xe cũng được nữa, nhưng mà một người có trí, có sự thông minh thì ngoài Hàn Tín không có người thứ 2, không có.

Hàn Tín là gì? Là một tay lòn trôn ngoài chợ, lòn trôn háng người ta. Ong thớt thịt ông nói "ông đi đâu cũng mang gươm. Ong là thăng vô dụng mà đi đâu cũng mang gươm kè kè như là võ sĩ, nếu ông võ sĩ mang ra chém tôi đi." Rồi Hàn Tín mắc cỡ, cúi đầu xuống đi, ông thì dư sức chém.

Ống nói "mày không được đi, nếu mày đi phải chun qua háng tao". Ông đưa cái chân lên nói "mày chun qua đây tao mới cho đi, có vậy mày mới can đảm, còn nếu mày không chun thì mày chặt đầu tao, mày dám không?"

Mình thấy cả 1 vấn đề. Hàn Tín phải chun để qua. Ngoài chợ người ta vỗ tay người ta cười.

Thì cái này là một điều hèn hạ nhất trong con người, mang gươm kè kè là tráng sĩ ngon lành mà lòn trôn háng 1 thằng bán thịt. Nhưng mà cao thượng nhất thì không ai bằng Hàn Tín. Nếu có con mắt nhìn, chúng ta phải hiểu cái đó.

Thành ra Hán Cao Tô không chịu Hàn Tín nói nó là thắng lòn trôn giữa chợ mà bây giờ cho nó làm đại tướng, nó nắm lãnh tất cả quân sĩ ai mà phục nó, quan tướng tá gì dưới quyền nó hết thì làm sao mà phục nó được.

Trương Lương mới nói chính cái lòn trôn hán mới là cái cao thượng nhất của Hàn Tín mà ít ai hiểu được. Vệ sĩ mà nếu như Bệ hạ mà chặt đứt cái đầu thì dễ dàng thôi, nhưng mà ở tù và có thể bị tử hình, mà cái tài ba như vậy mà đối với cái tên tép riêu đó sao, tất nhiên phải ẩn nhẫn thôi. Ân nhẫn, nếu mình không lòn trôn nó đâu cho mình đi, nó đứng dài ra nó đánh mình sao, còn bây giờ muốn khỏi thì phải lòn trôn chúng nó, thì người ta bu lại vỗ tay, người ta coi người ta chửi Hàn Tín là tên hèn nhát, mang gươm mà không có ý chí. Nhưng mà những bậc cao thượng người ta biết, người ta cúi xuống để người ta nhảy cao hơn, thì nó phải vậy thôi.

Thôi tôi nói vậy là quí vị biết rồi hén, nhưng mà cái đó không phải là Thánh nhân mà là 1 bậc quân tử đại nhân.

Đại nhân với Thánh nhân khác, một người cao thượng khác, còn một người Thánh nhân khác.

Cao thượng là chúng ta đạt tới nhị thiên, tam thiền, tứ thiên, tứ không đây là những người cao thượng, cao hơn cái thấp chớ không phải là bậc giải thoát.

Giải thoát là phải qua Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai nhưng đây chỉ là ½ giải thoát thôi, tới A-la-hán mới thực sự là Thánh nhân. Thành ra trong kinh nói nếu Thánh nhân Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai tuy là Thánh nhưng mà Thánh hữu học chỉ có A-la-hán mới là Thánh vô học.

Thôi tới đây thôi hén. Tôi nhắc nhở phật tử bỏ qua đừng có trở lại vấn đề đó nữa, chúng ta lo tu học, lo giáo pháp thôi, còn cái kia là tùy duyên đi. Hôm trước tôi thấy lộn xộn quá, kỳ này tôi phải tố chức kêu tên thì tôi biết chắc sau đó có lộn xộn, thì thiệt nó lộn xộn thiệt, phật tử có người nói thì sao Sư không kêu con, con có tài, Sư khi con không kêu con, con không có tên tuổi trong đó hết, có người có tên tuổi chắc là đặt địa vị thấp quá con không được làm trưởng, phó, ủy viên gì đó xin rút, rồi lại kiếm tôi, tôi thấy mình lầm, mình lỗi, tôi suy nghĩ hoài, mà suy nghĩ thì tôi đâu đi vào giáo pháp được. Tôi nói giờ tôi thử vậy thôi, tức là kêu tên lỡ rồi thôi bỏ qua, mà từ nay tùy duyên thôi, nếu phật tử nào giúp cho tôi, giúp cho Tam bảo thì mình được có ông Thầy và mình được đắc quả, bởi vì cái quan trọng của mình là đắc quả, còn những cái danh lợi là phụ thôi.

Thành ra ở đây cũng vậy tôi không chú trọng vấn đề hình thức, nhưng mà phải có, mà làm cái ban giúp cho tịnh xá này là cái Ban Hộ tự gì đó thì cũng là hình thức thôi, mà cái bên trong mới là quan trọng.

Bên trong là cái gì? Là cái đạo quả của quí vị, cái thông minh, cái sáng suốt thì cuộc đời này nó sẽ được hạnh phúc, mà hạnh phúc còn chưa được mà phải đi tới giải thoát, mà nếu không có hạnh phúc làm sao giải thoát được.

Hạnh phúc là đừng có chấp vào danh lợi nữa; cái ban tôi đưa ra là danh lợi thôi. Nếu quí vị theo đó là quí vị dính mắc vào đó, là tội nghiệp cho quí vị, tội nghiệp cho tôi; tức là tôi ngu si quá, tôi đã làm cho quí vị bị sa đọa.

Thì quí vị cố gắng từ nay tất cả đều là ủy viên của Ban Gạo lức, của Ban Hộ niệm. Và là người phật tử giúp đỡ cho Tam bảo tịnh xá Ngọc Vân đây đê Sư tu được, mình cũng tu được, Sư đắc quả thì may ra mình đắc quả được, còn Sư sa đọa đừng trông mong mình đắc quả được, không có người hướng dẫn. Tôi chưa phải là người đắc quả, tôi là người hướng dẫn theo tất cả những kinh sách của Đức Phật nhưng mà qua cái sự tham thiền, cái sự nghiền ngẫm của tôi. Mà muốn nghiền ngẫm thì phải có thời gian, có thời gian thì phải bớt hướng ngoại, lo hướng nội thôi, còn chừng nào đắc quả A-la-hán tôi hướng ngoại hướng nội được hết.

Nhưng mà bây giờ quí vị thông cảm, tôi làm sao đắc Thánh quả được, mà bây giờ tôi đắc Thánh quả gì tôi không biết nữa. Huyền Giác ông đắc quả rất cao mà còn phải đi kiêm Huệ Năng thọ ký. Bây giờ kiêm Huệ Năng thời buổi này không có, kiêm cả thế giới chắc là không có, kiêm thân thông thì thế giới có cả đông. Bây giờ lọt vào thân thông rất nhiều nhất là bên Tây Tạng, qua Mật Tông thần thông vô cùng nhiều. Như hôm trước nghe ai nói ùn ùn qua Bên Tre nghe ông Tây Tạng nào thuyết pháp mà có hào quang đắc quả. Thì tôi đã nói rồi hào quang ngũ thông, thiên nhãn, thiên nhĩ đều có hào quang, có thần thông. A-la-hán cũng có thần thông. Mà đừng có nghĩ thần thông "là Ta, của Ta, Tự ngã của Ta" lọt vào ngoại đạo.

A-la-hán có thần thông mà cái đó "không Ta, không của Ta, không Tự ngã của Ta". Mà là cái gì? Là cái diệu dụng của Ngài, Ngài dùng đê giáo hóa thôi.

Thành ra chưa đặc quả Đức Phật không cho tu thân thông. Mục Kiên Liên thân thông đệ nhất tương đương với Đức Phật mà khi thị hiện thân thông đi giáo hóa Đức Phật rây liên, 3-4 lần bị rây" nếu ông dùng thân thông ông giáo hóa người ta rồi tiên, trời, ma quỷ cũng có thần thông làm sao phân biệt được Đạo Phật và ngoại đạo. Mục Kiền Liên thần thông làm sao bằng Đức Phật, mà Đức Phật ít khi nào dùng thần thông, khi nào kẹt lắm mới dùng, còn bao nhiêu chỉ dùng trí tuệ để giáo hóa thôi. Thì thôi bây giờ tới đây xin tạm ngưng hén. Phân tôi xong, bây giờ quí vị trả bài. Cái quan trọng của tôi là cái học bài, quí vị trả bài nhất là bài kinh Sáu Sáu, tất cả đều phải thuộc hết vì cái đó là sanh tử của chúng ta, chúng ta cố gắng vậy. Phật tử trả bài.

Tôi tóm tắt để quí vị về tiếp tục làm câu hỏi số 1 là câu khó nhất của Nhập lưu. Thì quí vị lật lại bài kinh Sáu Sáu, tôi xin giảng chỗ đó lại một chút. Thì quí vị đọc thuộc bài kinh Sáu Sáu rồi tức là 6 căn mắt-tai-mũi-lưỡi-thân-ý căn; 6 trần sắc-thinhhương-vị-xúc-pháp.

Thì quí vị biết rằng trần đây tức là địa ngục vô gián.

Sắc là cái gì? Là đối tượng của con mắt. Thinh là đối tượng của lỗ tai. Hương là đối tượng của cái mũi,... thì tất cả cái này chưa có sự sống và chưa có cái biết. Thì quí vị ngồi thiền phải nhìn chung quanh mình, con mắt nhìn sự vật, lỗ tại nghe âm thanh,... thì những sắc trần và âm thanh,...

đều là địa ngục vô gián, mà nếu đi sâu vào thì nó không có hình tướng, nó chỉ là những chủng tử mà khoa học kêu là điện tử âm dương, thì Duy thức kêu là chủng tử thiện ác thì nó cũng vậy thôi. Thiện kêu là dương, ác là âm thế thôi.

Mắt-tai-mũi-lưỡi-thân nó chuyển biến nhanh hơn thành ra nó kết tụ lại, nó có sự sông nhưng mà cũng chưa có cái biết. Tôi giảng đại khái vậy, quí vị nghe nhiều rồi hén, thì cái đó kêu là căn, khoa học kêu là sinh lý. nếu nói căn-trân thì quí vị học sinh, bác sĩ không biết đâu, mà nói vật lý sinh lý thì biết. Nhưng mà sinh lý khác vật lý như thế nào thì mấy nhà bác học, bác sĩ, học sinh cũng chẳng biết. Thành ra nếu chẳng biết thì nằm trong đó, thành ra quí vị học cái này quí vị biết. Quí vị thử hỏi mấy học sinh, may sinh viên, bác sĩ hói vạt lý sinh lý khác nhau lam sao thi các ngai khong phân biệt, các ngài có thể chỉ vật lý là đô vật, âm thinh, hương mùi,... có khi chỉ không được nữa, mà nó khác với sinh lý như thế nào các ngài không để ý, 1 cái là chưa có cái biết chưa có sự sống, 1 cái có sự sống vẫn chưa cái biết. Thì nếu mình nắm vậy mình nhìn hết sự vật mình thấy rõ.

Còn nhãn thức là cái biết tức là mắt-tai-mũi-lưỡi-thân tới đây là khác. Đây là nhãn thức của cảm giác, mà cảm giác là sự nhận thức mà chưa có phân biệt, nó khác nhau chỗ đó nó rất là quan trọng, nghĩa là nhận thức dễ chịu, khó chịu, không dễ không khó, nhưng mà chúng tại sao dễ chịu, chúng tại sao khó chịu thì cái đó là lọt phân tư tưởng chứ không phải là phần nhận thức.

Thì quí vị nên nhớ cảm giác dễ chịu, khó chịu ai cũng có, tới A-la-hán, tới Như Lai cũng vẫn có cảm giác dễ chịu, khó chịu, không dễ không khó.

Nhưng mà tư tưởng hà hơi vô cảm giác dễ chịu, khó chịu, không dễ không khó "là Tôi, của Tôi, Tự ngã của Tôi" bắt đầu có vấn đề, và bắt đầu có đau khổ Thành ra cái đau khổ chính là tư tưởng chứ không phải là cảm giác.

Cái chỗ đó mà tôi trả lời câu hỏi hiến xác rất là rõ ràng mà không có ai trả lời được hết. Cái cô bên Mỹ qua hỏi các Thầy, các Thầy không trả lời được, nói ai giảng thì hỏi người đó. Có ai giảng? Chỉ có ở Trà Vinh ông này ông giảng thôi. Tại sao mà 8 tiếng thì mới mất cảm giác, mà giờ hiến xác nó lấy nó mố, nó xẻ, nó cưa,... nó làm thí nghiệm thì tất nhiên tụi con đau đớn rồi đó, vì 8 tiếng các dây thần kinh mới đứt, dây thần kinh là chỗ cảm giác đau đớn nhất, chích thịt đau đớn ít chích gân phù một cái đau chết mô luôn.

Con mắt mà tròng đen hư thì chữa còn được, mà dây thần kinh thị giác đứt thì thôi không còn thấy gì nữa hết, mà 8 tiếng dây thần kinh mới đứt, giờ tụi con hiến xác rồi làm sao, tụi con phải đau đớn chứ. Nhưng đau đớn mà đừng cho đau đớn "là Tôi, của Tôi" thôi. Mà cô không phải là Thánh, không phải là Thánh thì tư tưởng phải thật mạnh.

Thành ra giữa tư tưởng mạnh với Thánh nhân nó giống hệt nhau, nếu tôi phát tâm rồi tới chừng đó tôi chịu đựng nhị thiền, tam thiền. Một người muốn chết mà bác sĩ nói ông 2 ngày chết, ông muốn sống 3 tháng thì vẫn sống 3 tháng.

Cái gì sống? Tư tưởng Làm sao sống? Tư tưởng nắm níu xác thân này "là Tôi, của Tôi, Tự ngã của Tôi", tôi chờ đợi con cháu tôi mới đi.

Thì tôi sống bằng cái gì? Đã không còn ăn, chỉ uống thôi thì cái tư tưởng nó nắm niu xác thân này ơ lại.

Do đó, hồi nãy tôi nói Sư Bà Hải Triều Âm đi mà không đi được. Bà đã đi từ giã Hòa Thượng Trí Tịnh đủ hết rồi, thấy cái thân yếu quá rồi, mặt mày xưng hết thế mà đệ tử nó không cho đi, mà Bà năn nỉ đi nó nhất định giữ lại. Nhưng mà Bà thì được, Bà có thể tư tưởng vững, cái đau đớn "không phải Tôi, không phải của Tôi, không phải Tự ngã của Tôi" thì tất nhiên Bà còn sống thôi.

Thành ra 2-3 kỳ nói thế giới này tận thế mà không tận thế tận thế, là do đâu? Do 6 tỷ người. Mà không tận thế là do đâu? Cũng do 6 tỷ.

Rồi kỳ này ngày 21/12 người ta nói tận thế, có thể đúng ngày, có thể đến trước, có thể đến sau, có thể không xảy ra và xảy ra một vài năm sau hoặc vĩnh viễn không xảy ra.

Do ai? Do 6 tỷ người trên quả địa câu mà quí vị là 1 trong 6 tỷ người đó, nếu quí vị không tu thì tận thế sớm, quí vị tu thì ảnh hưởng cho quí vị, cho gia đình, cho cha mẹ, cho anh em, cho lối xóm, cho tỉnh Trà Vinh, cho nước Việt Nam, cho cả thế giới, một người liên can tới vô lượng người, chúng ta nên nhớ. Mà nếu quí vị tu, người ta thấy người ta tu nữa thì cái quả địa cầu này làm sao nổ được. Nổ hay không nổ là do 6 tỷ mà mình là 1 thành viên trong 6 tỷ ở trong đó, mình phải làm gương. Thành ra qua rồi, mà qua hẳn không? Chưa chắc, còn do duyên nghiệp quí vị có chịu tu không. Tôi thấy năm 2000 ai cũng nói tận thế nhất là bên Thiên chúa, nghĩa là Đức Chúa đã phán là năm 2000 Ta sẽ sống lại và Ta sẽ xử tội lại hết, những người chết trong mả cũng vẫn sống lại. Thì chính ông cha lại nói với tôi, ông cha ở Tiểu Cần, ông xuống đây gặp tôi 3 lần, ông nói sắp sửa tận thế rồi Sư ơi, năm 2000 Đức Chúa sẽ sống lại, sẽ phán xét xử tội lại hết, người chết trong hòm cũng vẫn sống lại thôi. Tôi biết nói sao, ông là ông Cha mà, mình đâu có thể bài bác được, tôi chỉ cười cười thôi, ông xuống 3 lần gặp tôi. Mà từ năm 2000 tới giờ không thấy mặt ổng nữa.

Nếu tôi thì tôi nói có thể có, có thể không xảy ra, có thể xảy ra trước, tôi đâu có tài gì, cái đó là Duy thức, nói làm sao cũng trúng hết trơn. Thì cái đó quí vị biết "là cái thức biến". Mà thức không phải là Đạo Phật, đó là chuyển nghiệp, mà nếu quí vị không chuyển nghiệp thì không thành Phật được. Thành ra địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, atula không thể thành Phật được, nó phải chuyển qua cõi người và cõi trời dục giới. Người trời dục giới thành Phật rất khó khăn. Phải giữ 8 giới, phải ít nhất cũng nhị thiền, sơ thiên cũng khó nữa.

Tại sao vậy? Định sanh hỷ lạc. Chúng ta niệm Phật mà lơ tơ mơ chưa tới nhị thiền thì A-lại-da chưa đầy. A-lại-da chưa đầy thì A-lại-da nó không hiện hành, chỉ có tư tưởng nó tập trung vào đó thôi. Mà tư tưởng trong kinh nói nó thuộc về 5 thức đầu: mắt phải nhìn hình tượng Phật, tai nghe tiếng niệm Phật, mũi phải ngửi mùi hương trầm, thân phải lạy Phật thì tư tưởng mới dễ nhớ nghĩ tưởng tới Phật, mà thiểu những cái đó là tạp niệm. Thì quí vị thấy trần thân. Nhưng khi mà can đảm niệm hoài, nhẫn nhục chịu đựng hoài, tôi đã giảng hoài 200-400-600 -1 tỷ -2 tỷ -3 tỷ thì chủng tử nó đây A-lại-da, chủng tử nó tiêu diệt chủng tử ác, nó đầy thì nó tràn ra.

Mà tràn ra là gì? Là niệm Phật bằng linh hồn, cái này là không có tác ý, không có ý niệm, mà nó ra là nó ra thôi. Tới đây mà quí vị muốn niệm Phật là quí vị nhớ là nó hiện ra thôi. Nhưng nếu nhị thiền thì nó ra mà không tống vô, nó ra hết thì nó lỏng lẻo thì nó mất, thành ra nó phải tống vô, mà tống vô nó thuần thục rồi chủng tử ác đã tiêu diệt gần hết, còn chủng tử thâm căn cố đế hạt giống già nằm ở dưới thì bây giờ quí vị không cần niệm Phật bằng tư tưởng nữa mà A-lại-da nó ra, đây là tam thiền. Xưa giờ tôi không dám giảng, nó khó giảng lắm. Tam thiên nó khác nhị thiên. Nhị thiền là có thân bên ngoài, có thân bên trong.

Thân bên ngoài là gì? Thì hôm qua cô Gấm, cô Như Nhật. Cô Gấm nói cũng không chạy. Thân bên ngoài là có tác ý, nó huân tập vô thân bên trong tức là trong "Thập nhị nhân duyên" quí vị thấy Đức Phật giảng khôn vô cùng, Ngài giảng đủ cách hết á, nhưng mà vẫn nằm trong tiến trình 5 uẩn thôi.

Vô minh - hành - thức - danh sắc - lục nhập, 5 cái là 5 uẩn chớ gì.

Vô minh là gì? Là thức thứ 8 - hành là thức thứ 7 - thức là thức thứ 6. Thức thứ 6 mới lấy số vốn ở trong hành, thức, thức là nó chứa những chủng tử trong lúc mình làm, thì thức thứ 7 là hành mới đem cho thức thứ 6, thức thứ 6 mới đem cái đó tạo ra danh sắc.

-Danh sắc là gì? Sắc là: mắt-tai-mũi-lưỡi-thân-óc; Danh là gì? Là tâm: cảm giác, tư tưởng, ý chí, kinh nghiệm A-lại-da, kêu là danh sắc. Nếu có thân, có tâm mà thiếu cái trần thì làm sao có xúc đối mới tạo ra lục nhập.

Lục nhập là gì? Sắc-thinh-hương-vị-xúc-pháp, thì có cái này thì tất nhiên là có cái thân và đối tượng của thân, có danh là thọ-tưởng-hành-thức, có sắc là mắt-tai-mũi-lưỡi-thân-óc thì bây giờ phải có trần là vật lý để mà đối tượng. Thì đối tượng là câu niệm Phật hoặc là âm thanh niệm Phật hoặc là hương trần, tất cả cả những cái đó đều là đối tượng, lấy 1 cái thôi, thì tập trung vô đó thì tập trung.

Mà khi có căn, có trần, có thức thì sao? Có tác ý thì căn-trần-thức mới xúc đối nhau, mới là có xúc, xúc đây là xúc nhau.

- Mà có xúc nhau thì có phát sanh ra thọ.

- Có thọ thì phải có ái.

- Có Ái là có tư tưởng. Tư tưởng thì sao? Nhất niệm tống vô là thủ.

- Thủ vô đâu? Vô hữu.

- Hữu là A-lại-da tức là huân tập. Mà huân tập thì nhất niệm. Mà nhất niệm rồi là A-lại-da tức là vô minh.

Thì trong vô minh nó hành-thức-danh sắc-lục nhập đưa ra nữa là hiện hành. Thì cái này là cái gì? Cái trá hình của nhị thiền, về suy gẫm hén. Tôi ngồi thiền tôi thấy hết, thế mà cô Gấm, cô Như Nhật là mấy tay tổ trong này.

Hôm qua sẵn đi Vĩnh Long rồi ghé vườn chôm chôm thanh tịnh, mát vô cùng, tự nhiên sao mà tôi thanh tịnh tôi mới kêu mấy cô lại tôi hỏi, thì cái đó quí vị tham thiền thấy chứ sao, mà không nắm được.

Rồi tôi mới hỏi cái vụ mà ông Thiện Khánh đề trên bảng tôi thấy có chỗ hớ, tôi kêu cô Gấm qua coi, sẵn bữa nay tôi hỏi luôn, cô nói cô không qua coi. Sướng không. Hay là cô ngại nhiều khi nói mích lòng ông Thiện Khánh, nhưng mà có tôi một số ít 6,7 người thôi, cô không chịu, cô nói cô không có coi. Rồi tôi mới hỏi thì cô nói đúng rồi, cái cảm giác là 5 thức đầu là có cảm giác lạc thọ, bất lạc bất khổ rồi có thiện, ác, vô ký thì đúng. Còn cô Như Nhật không chịu. Thì tôi hỏi cô Gấm dựa đâu mà cho đúng? Cô Như Nhật dựa đâu mà cho không đúng? Mà giảng không chạy.

Thành ra tôi nói phải giảng lại, cái đó tôi có giảng nhưng mà lúc trước lâu rồi tôi cũng giảng không chạy. Nhưng mà tôi thấy trong Duy thức đề 5 thức đầu có bất lạc bất khô thọ, nó là hiện lượng tánh cánh mà, nhưng mà nó hiện lượng tánh cánh tức là vô minh, mà vô minh nó nằm ở hết tất cả. Nhưng mà vô minh nó khác:

- Vô minh của sắc uẩn là vô minh địa ngục hữu gián, địa ngục vô gián là nặng nhất, vô minh đặc sệt.

- Còn vô minh của là của người, trời dục giới nó khác, nó cũng về sắc uẩn nhưng mà nó cao thượng.

- Còn vô minh của thọ uẩn là vô minh của sơ thiền, nhị thiền, tam thiền là vô minh thọ uẩn chứ không phải sắc uẩn nữa thì cái vô minh này khác.

- Vô minh tứ thiền tứ không lại khác nữa, là vô minh của tưởng uẩn. Quí vị phải có trạch pháp chứ. Mặc dầu là vô minh nhưng mà:

* Vô minh của xác thân là vô minh đê tiện, hèn hạ chưa có cái biết, chưa có cải sửa gì hết.

* Còn vô minh cõi người có cải sửa nhưng mà chưa có nghiệp.

* Rồi tới trời dục giới có phi nghiệp nhưng mà ấu trĩ.

* Vô minh cõi trời sắc giới là trung bình, vô minh tương đối dồi dào, bởi vì mới lấy cái này để nhận lại Phật tánh.

* Còn vô minh của cõi trời vô sắc nó quá cao thượng, quá vi tế, quá siêu. Mà quá siêu thì tự cao cho mình là Phật, là A-la-hán, đâu có thể nhận Phật tánh. Họ dư sức nhận, họ nhận là đi tới A-la-hán, Như Lai.

Nhưng mà làm sao nhận, họ thấy mình tương tợ, nhưng không dùng chữ tương tợ mà dùng tương đương, mà tương đương còn tu học gì nữa. Nhưng họ dễ gì mà sa đọa nếu họ nhập trong đó cả tỷ tỷ năm thì họ tương đương với A-la-hán. Nhưng mà họ quên cái vô thường - vô ngã bằng tư tưởng thì khô đau.

Mà khô đau là cái gì? Khô đau là nhàm chán.

Nhàm chán mà xét danh từ là khổ đau là gì? Là dính mắc. Ở trong đó lâu rồi nhàm chán. Nhàm chán thì phải xả thiền đi xuống chơi, đi qua cảnh giới khác để thay đôi, thay đôi để khỏi nhàm chán.

Đức Sư Trưởng nói: "Chưa đắc quả thì phải đổi cảnh. Các Sư không được ở tịnh xá quá 3 tháng, nhàm chán thì sẽ sanh ra đủ thứ chuyện hết trơn, mà sanh đủ thứ chuyện có vấn đề thì phải có rơi rớt".