Kinh Sáu Sáu — Tổng Hợp

Kinh Sáu Sáu — Tổng Hợp

Tác giả: Sư Giác Khang

---

01. Kinh Sáu Sáu Lần 3 — Vũ Trụ Quan

Tóm tắt bài kinh Sáu Sáu có:

1/ Phần dẫn nhập có 6 phần.

2/ Thân bài có 4 phần.

3/ Kết luận có 2 phần. Giảng bài này, đáng lý tôi viết lên bảng đen rồi quý phật tử vừa nhìn lên bảng vừa nghe tôi giàng, chúng ta làm việc 6 căn cùng một lượt thì có lẽ chúng ta dễ hiểu hơn. Thì thôi chúng ta tạm thôi. Sau tôi vẽ sơ đồ phát cho mỗi vị một bản và khi giảng vẽ lên bảng luôn. Vì mới nghe lần đầu lối giảng nó mới lạ, phối hợp giữa tư tưởng và Bát nhã, giữa cái nhất niệm và cái vô niệm rồi đi đến "vô niệm niệm, niệm vô niệm" thì hơi khó một chút. Ngoài cái đó chúng ta có nhiều thí dụ. Nhờ thí dụ chúng ta hiểu rõ hơn. Thôi chúng ta đi vào bài học. Tôi có nói trong vũ trụ có Chân như tịnh và Chân như động. Chơn như tịnh ví dụ như nước. Chơn như động ví dụ như dòng nước có hình mà chưa có tướng, có thời gian tuyệt đối mà chưa có không gian và sóng con chó, con trâu, con bò có hình, có tướng, đó là cõi Uế độ của chúng ta.

Còn dòng nước mà chưa có tướng là không phải chơn cũng không phải vọng. So với nước, nước là chơn, nước bất sinh bất diệt, bất biến đứng lặng hoàn toàn. Còn dòng nước chuyển biến, chuyển biến mà đứng lặng. Đã là chuyển biến nên so với bất biến đứng lặng thì nó là vọng.

Có hai cách chuyển biến: chuyển biến đứng lặng và chuyển biến xao động. Mà đã xao động thì có hình có tướng luôn. Có hình có tướng tức là có không gian và thời gian. Hễ có không gian có thời gian là có chướng ngại, có hình tướng rõ rệt thì có sự nắm bắt rõ ràng. Như thế giới của chúng ta. Chúng ta có thể cầm 1 quyển kinh, có thể cầm cái đồng hồ, có thể cầm cái micrô, có thể rờ cây cột,...

Còn chuyên biền đứng lặng là thế giới chuyển biến sát-na chưa có tướng gì hết. Chỉ có sự chuyển biến, chuyển biến mà thôi. Chúng ta mới dựa vào thế giới đó, chụp mũ thế giới đó thành ra có hình có tướng một cách cô đọng, một cách có khuôn khổ như vậy.

Chư Phật thấy vậy mới đau lòng, tạo ra thế giới có hình và dường như có tướng luôn. Nhưng mà cái tài tình trí huệ của các Ngài là dường như có tướng mà vẫn chuyển biến đứng lặng, chuyển biến từng sát-na đó là cái độc đáo của cõi Tịnh độ, của chư Phật và vô lượng chư Phật.

Thế giới của dòng nước thì chỉ có hình mà thôi chứ chưa có tướng. Còn thế giới Tịnh độ của chư Phật dường như có tướng nhưng mà chuyển biến sát-na. Cái đó mới là cái khó hiểu nhất của Phật giáo. Thế giới chuyển biến của dòng nước, chuyển biến đứng lặng gọi là thế giới "pháp chấp", nơi đó chưa có Ngã. Thế giới Tịnh độ của chư Phật cũng chỉ có "pháp chấp" mà thôi, mà chúng ta thường kêu là "hành khổ" trong 3 cái khổ: khổ khổ, hoại khổ, hành khổ.

Thế giới chúng ta là thế giới Uế độ thì có không gian có hình có tướng luôn. Hễ có hình có tướng thì phải có hoại gọi là "hoại khổ". Nếu biết nó hoại khổ rồi mà không chấp thủ nó thì không bị "khổ khổ", đằng này chúng ta không biết nó chỉ có hình không có tướng gì hết, đã đành đi, nhưng tới cái tướng mà chúng cũng không biết nó do duyên hợp, giả hợp mà có, chúng ta lại tưởng nó có mà thật nữa, rồi chiếm hữu nó thì sanh ra cái khổ, nên khổ chồng thêm khổ gọi là khổ khổ. Đó là toàn thể của vũ trụ của chúng ta. Do đó tất cả người trời từ địa ngục cho tới cõi trời phi tương phi phi tưởng cũng biết 3 cái đó, nhưng mà theo cốt lõi của tư tưởng uế độ mà đè nén, mà tập trung mà lấy đá dằn cỏ do đó nó vẫn lẩn quẩn trong luân hồi sinh tử khổ. Vì thế Bổn Sư Thích Ca ra đời để chỉ cho chúng sanh con đường trở về Chơn tâm. Con đường đi về Chơn tâm bất sinh bất diệt chính là con đường đi vào thế giới chuyển biến đứng lặng. Thế giới đó là thế giới mà thế giới xao động nương vào đó để mà phát hiện. Thành ra thế giới đó so với thế giới xao động nó là chơn, nhưng nó phải nương vào thế giới bất biến đứng lặng tức là Mặt trăng thiệt nó lại là vọng, thành ra thế giới này không phải vọng cũng không phải chơn. Nếu so với thế giới xao động nó là chơn, so với thế giới đứng lặng bất biến nó là vọng. Nhưng muốn qua thế giới nước bất biến đứng lặng thì phải qua thế giới đứng lặng chuyển biến của dòng nước. Đó là vấn đề tôi trình bày hôm nay.

Do một niệm bất giác lọt xuống A-lại-da cá nhân. Thì A-lại-da cá nhân bây giờ lấy Mặt trăng thiệt (Chơn như tịnh) làm chủ thể tức là Kiến phần, khi nó chuyển biến chậm lại, nếu nó là chủ thể thì chúng ta thấy nó là bất biến tức là 1 vùng hào quang rực rỡ hoàn toàn sáng soi. Khi nó chuyển biến chậm lại thì nó vần là hào quang rực rỡ hoàn toàn sáng soi nhưng hơi mờ. Vì hơi mờ đó nên gọi là Hư vô vi tế (vi tế là nhỏ nhiệm, hư vô giống như là khoảng không gian vô lượng vô biên). Vì hơi mờ nên không còn gọi là Mặt trăng thiệt nữa mà gọi là Mặt trăng 1. Chơn như tịnh từ ở trên vũ trụ do một niệm bất giác lọt xuống đây, danh từ cũng kêu là Chơn như tịnh tức là phần chủ thể (trong Duy thức kêu là Kiến phần.) so với Chơn như của vũ trụ nếu nói là một thứ là sai, hai là trật, nó hơi chậm hơn một chút, nói mờ thì chưa mờ so ra thì nó na ná giống với vũ trụ. Bởi vì Chơn như tịnh của vũ trụ thì nó bao gồm hết cả Chơn như động, tức là nó tùy thuận, nhậm vận, tự tại trong cái chuyển biến đứng lặng của sát-na và bao trùm luôn cả chuyển biến xao động của chu kỳ thì cái đó là Chơn như tịnh của vũ trụ.

Còn Chơn như tịnh của A-lại-da thức cũng sáng soi như vậy nhưng mà nó xuống cấp, nó không bao trùm được Chơn như động, khác nhau chỗ đó thôi. Thành ra nói nó là khác nhau thì trật, một thứ thì sai, nó xuống cấp hơi mờ một chút thôi, nhưng mà vẫn còn rực rỡ vô lượng vô biên. Rồi chuyển biến chậm nữa mới thành Hư vô vi tế, thì đó là tướng phần của Mặt trăng 1. Chơn như tịnh là kiến phần là phần chủ thể, đây là phần đối tượng, nhưng mà chúng ta nên nhớ chủ thể và đối tượng đây là đứng về phần đứng lặng mà nói mà chúng ta thường kêu là phần Bát nhã. Thì chủ thể và đối tượng này nó có thể nhập một, nó chuyển biến chậm rồi nó lại trở về chuyển biến nhanh tức là Mặt trăng thiệt Chơn như tịnh đi xuống Hư vô vi tế, Hư vô vi tế trở về Mặt trăng thiệt rực rỡ hoàn toàn sáng soi, rồi lại rực rỡ hoàn toàn sáng soi hơi mờ, rồi lại rực rỡ hoàn toàn sáng soi không mờ, rồi chuyển biến chậm rực rỡ sáng soi hơi mờ, 2 cái cứ qua lại như con thoi vậy.

Thành ra chúng ta nói Mặt trăng 1 này nói nó dính liền với Mặt trăng thiệt thì cũng đúng, nói nó là Chơn như tịnh thì cũng đúng nhưng mà không đúng lắm, còn nói Hư vô vi tế là Mặt trăng 1 thì cũng đúng mà không đúng lắm. Thì Chơn như tịnh này cũng dính liền với Chơn như của vũ trụ nhưng mà nó đã xuống cấp. Thành ra nó cũng là Mặt trăng 1 mà cũng là Mặt trăng thiệt, nó là cái nối tiếp.

Chúng ta phải nhớ hễ chuyển biến trong Bát nhã chúng ta cũng thấy nó dính liền với nhau. Còn cái Hư vô vi tế này nó là cái tướng phần tức là phần đối tượng của Mặt trăng thiệt. Nhưng khi xuống cấp thành Mặt trăng 2, do Vọng tưởng kiên cố (kêu là chi mạt vô minh) mới đập vào tướng phần của A-lại-da tức là phần Hư vô vi tế này thì nó mới lọt xuống Mặt trăng 2. Thì Hư vô vi tế là tướng phần của Mặt trăng 1, bấy giờ nó trở lại thành phần chủ thể là kiến phần của Mặt trăng 2. Chúng ta thấy rằng Hư vô vi tế và Mặt trăng 2 với cái đối tượng là tướng phần của Mặt trăng 1, thì không phải 1 cũng không phải khác nhưng mà nó đã chuyển biến chậm lại, rồi Hư vô vi tế này chuyển biến chậm nữa thành Hư minh le lói chiếu soi, thì Hư minh le lói dường như là đối tượng.

Chúng ta nên nhớ đối tượng của cõi Tịnh độ, của cõi chuyển biến sát-na thì nó khác với đối tượng của cõi Uế độ. Cõi Uế độ muốn có kiến phần, tướng phần thì phải có cái Căn ở giữa làm môi giới cho nó lớn lên thì nó mới chiếu soi được, mới nhận thức được, bằng không thì nhận thức không phát hiện được.

Ở đây, cõi Tịnh độ không cần, vì nhận thức và đối tượng nhận thức đều là hào quang, cũng đều đứng lặng, chớ không phải là xao động. Nếu xao động không thể nhập một được, nó phải tạo một cái Căn ở giữa làm môi giới để Căn-trần-thức đắm nhiễm. Còn ở đây, không cần cái Căn môi giới, kêu là nhận thức và đối tượng nhận thức một cách trực giác. Trực giác là đi thẳng vào đối tượng nhận thức, và đối tượng nhận thức có thể đi thẳng vào nhận thức, chúng ta có thể gọi là Chiếu soi và Tự chiều soi.

Cũng như cái gương soi mặt vậy đó nó chiếu soi, nó giống như phần xao động mà nó không thể tự chiếu soi. Thì chiếu soi cũng như con mắt thì nó thấy sự vật, nhưng con mắt không thể thấy con mắt, không thể thấy chính nó. Còn cảm giác nó nương vào dây thần kinh của thị giác để thấy được đối tượng là cái đồng hồ, thì cái cảm giác này không thấy được cái cảm giác, tức là không thể thấy được chính nó.

Dây thần kinh là sinh lý, cảm giác là tâm lý, nhưng cảm giác phải nương vào dây thần kinh để thấy được cái đồng hồ. Thì dây thần kinh thị giác không phải là "cái thấy", chỉ là cơ quan làm lớn cái đồng hồ để cảm giác nương vào đó mà thấy, mà cảm giác. Nhưng mà cảm giác chỉ thấy được cái đồng hồ, nương vào sự phóng đại, sự làm lớn ra của dây thần kinh thị giác. Cảm giác thấy được cái đồng hồ chứ cảm giác không thấy được cảm giác.

Còn bên đứng lặng, bên Bát nhã thì chúng ta thấy rằng cái Hư vô vi tế thấy được cái Hư minh le lói chiếu soi. Vì nó là kiến phần nó thấy được tướng phần. Hư vô vi tế nó thấy được Hư vô vi tế và nó thấy được Chơn như tịnh Mặt trăng thiệt luôn và nó thấy Hư minh le lói chiếu soi luôn. Nghĩa là nó thấy cái thấp, nó tự chiếu soi thấy nó, rồi thấy cái cao hơn nó. Cái đó là cái độc đáo của Bát nhã. Bởi vì nó chiếu soi và nó tự chiếu soi được, bởi vì nó đứng lặng mà. Thành ra nó đi và nó trở về cùng một đường thắng không có gì cản trở nó được hết.

Còn bên xao động, cảm giác muốn thấy được các sự vật phải nhờ có Căn. Là cảm giác không thể chiếu soi ngược lại được. Thành ra cảm giác không thấy được cảm giác. Cảm giác chỉ thấy được những cảm giác thô tháo hơn cảm giác thì được. Còn những cảm giác vi thế hơn thì không thể thấy được và chính cảm giác không thể thấy được cảm giác.

Còn ở đây, cái Hư vô vi tế nó thấy được 3 cách: thấy xuống, ngay nó và thấy trên. Còn bên kia chỉ thấy xuống không thể thấy ngay nó và cũng không thể thấy trên bởi nó xao động. Mà xao động thì sao? Xao động thì nó chướng ngại. Do chướng ngại chúng ta mới đau khổ. Do thông suốt, xuyên suốt được nên chúng ta mới giải thoát. Giải thoát là con người sống không có chướng ngại nữa. Mà chướng ngại là do cảm giác và tư tưởng đã tạo ra những cái "căn". Đã xao động mà muốn thấy rõ sự vật thì phải có "căn" để làm lớn sự vật. Thành ra chúng ta phải coi chừng.

Thí dụ con mắt muốn thấy cái đồng hồ. Đối với người cận thị thì không thấy, muốn thấy thì phải đeo kính cận thị. Mà thường thường chúng ta nói kính cận thị thấy, chúng ta nói như vậy là dốt. Phải nói con mắt thấy. Nói con mắt thấy cũng dốt. Kính cận thị làm lớn cho con mắt và tròng đen thấy sự vật và làm lớn thêm nữa mới qua dây thần kinh thị giác. Thì chúng ta nói dây thần kinh thị giác thấy thì cũng dốt. Thật sự dây thần kinh thị giác làm cho sự vật rõ hơn nữa, rồi cảm giác mới mượn cái cơ quan của dây thần kinh thị giác để thấy sự vật, để mà cảm giác lạc thọ, khổ thọ của sự vật, rồi sau đó đưa lên óc phân biệt. Chúng ta nói cái óc phân biệt theo khoa học, cũng dốt nữa. Cái óc không có phân biệt. Cái óc cũng giống như dây thần kinh thị giác vậy, nó làm cho cảm giác rõ hơn, nó là căn. Tư tưởng mới mượn cái óc này để mà phân biệt. Thì phải biết chính tư tưởng chứ không phải cái óc, óc chỉ là cơ quan để tư tưởng nó mượn để phân biệt. Thành ra óc gọi là Tịnh sắc căn cao đấy (trung khu thần kinh óc), còn dây thần kinh là Tịnh sắc căn thô hơn. Con mắt là phù trần căn, đây là căn quá thô tháo.

Còn qua bên nhận thức đây thì không có căn. Thành ra không căn là không có ngã, nó không có luân hồi, không có ngã chấp, nó không có không gian, nó chỉ có thời gian tuyệt đối. Cái nhận thức đó gọi là trực giác, chúng ta còn kêu danh từ khác là nhận thức hiện tiền. Mà nhận thức hiện tiền thì không có quá khứ, không có hiện tại và không có vị lai, tức là không có hôm nay nhận thức khác, ngày mai nhận thức khác, hôm qua nhận thức khác hơn. Không có vấn đề đó. Bây giờ, hôm qua, ngày mai nhận thức cũng thế thôi, không thay đổi. Chúng ta để ý biết phân biệt, chia chẽ giữa Uế độ và Tịnh độ, nương vào bánh vẽ này, khi chúng ta lầm biết mình lầm. Chúng ta cứ để lầm nhưng phải biết mình đang lầm. Còn nhận cái lầm làm cái thiệt thì nhận giặc làm cha, thì chúng ta sẽ tiếp tục luân hồi sanh tử khổ. Vì chúng ta vô lượng kiếp đã lầm rồi. Nhờ giáo lý chỉ cho chúng ta cái lầm, muốn khỏi cái lầm, thì chúng ta chưa khỏi được đâu. Nhưng chúng ta phải biết mình đang lầm, chúng ta từ từ mới nhận thức đúng đắn lại. Nếu bánh vẽ mà học kỹ, chúng ta biết đây là nhận thức đúng đắn, chúng ta không cải sửa nữa, chúng ta nhờ giáo pháp, chúng ta trực nhận vào trong đó.

Thành ra qua Bát nhã, căn không có, nhưng mà ác nghiệt thay trong Duy thức lại dùng đó là cái căn. Chúng ta chết là chết chỗ đó. Thì bây giờ cái nhận thức hồi nãy đó, tư tưởng đó, qua Bát nhã kêu là Trí tuệ. Ác nghiệt thay Trí tuệ bên Duy thức gọi là Căn (cái biết), còn cái biết tư tưởng kêu là Tâm. Cái căn đó là sinh lý, tư tưởng nó tạo ra, làm ra để làm lớn sự vật, làm ra cơ quan để nó nương vào cơ quan đó để làm lớn đối tượng, làm lớn cái Trần, để rồi Căn-Trần- Thức nó đắm nhiễm với nhau.

Còn qua bên Bát nhã, cái căn không có. Vì nó trực giác không cần trung gian của căn. Mà ác nghiệt thay cái tư tưởng chuyển biến thành Trí tuệ, thì nó lại kêu Trí tuệ là Căn, do đó chúng ta mới lộn nhào, chúng ta không nắm được. Nên mới đầu đi vào Duy Thức, tôi điên đầu chỗ đó, mới nói "Ngu giả nan phân thức giữ căn". Thức ở đây là Tư tưởng, là Cảm giác bên cõi Uế độ. Còn Căn đây là Trí tuệ của Bát Nhã.

- Thức với cảm giác phải nương vào căn là xác thịt, là sinh lý cái đó lại kêu là Căn.

- Còn bên đây, Trí tuệ Bát nhã trực nhận thẳng vào cái Trần, cái vật lý, thì cái Trí tuệ này lại kêu là Căn. Thành ra chúng ta mới chết ở chỗ đó. Thành ra cái cảm giác, cái phân biệt thuộc về Tâm. 2 Tâm này mới nương vào căn để nhận thức sự vật. Còn bên kia trực nhận thăng vào sự vật không nương vào căn nữa tức là không có Ngã.

Thành ra cái Căn với cái Thức:

- Cái Căn bên Bát nhã là Tâm. Còn cái Thức bên tư tưởng cũng là Tâm.

- Cái Căn bên tư tưởng là sinh lý, là chưa có cái biết, là Tịnh sắc căn thôi, nhưng lại kêu là Căn. Còn bên Bát nhã thì cái Tâm, cái Trí tuệ, cái Chơn tâm thì lại kêu là Căn. Thành ra giữa Trí tuệ và cái Thức chúng ta khó phân biệt được.

Khó phân biệt là sao? Là cái Thức, cái Cảm giác thì nó có đối tượng. Cảm giác là cảm giác vào một cái gì đó. Tôi lạc thọ, tôi vui thì vui phải vui cái gì mới được. Ở tôi nhớ mẹ tôi, tôi vui. Tôi định gặp mẹ tôi, tôi thấy mẹ tôi, nên tôi vui. Con mắt là cơ quan làm cho người mẹ tôi lớn ra, tỏ ra; cảm giác tôi nương vào con mắt, dây thần kinh thị giác để thấy mẹ tôi, thì cảm giác của tôi nổi lên vui. Mà nếu không có dây thần kinh thị giác, tôi sẽ không thể thấy mẹ tôi. Tôi đứt dây thần kinh thị giác hoặc không có tròng đen, thì cái thấy, cảm giác không phát hiện được. Còn bây giờ, cái cảm giác tôi có, dây thần kinh thị giác có, tròng đen có, nhưng mà mẹ tôi không hiện, khi ra đón sân bay mẹ tôi không về, thì cảm giác vui cũng không phát hiện. Thành ra ở đây có cảm giác thì nó phải đầy đủ 3 cái: có dây thần kinh thị giác, có tròng đen và có người mẹ đối tượng, tức là có Căn, có Trần, có Thức.

Còn bên Bát nhã nói nó là cái biết, là cảm giác thì sai; nói nó không có cảm giác thì trật. Nó cũng như cái gương, nhưng mà khác cái gương là nó có thể tự chiếu soi được. Nó đứng lặng như vậy nó chiếu soi, nó tự chiếu soi trở về nó, rồi chiếu soi trở lên nữa, thì tất cả các cảm giác những cái căn: con mắt, tròng đen, dây thần kinh thị giác, cảm giác và người mẹ đều hiện lên trên cái gương này. Khi cảm giác phát hiện cái vui, khi người mẹ đến, khi có con mắt tốt, dây thần kinh thị giác đều hiện lên trên cái gương hết. Thì bây giờ cảm giác vui cái gương chiếu lại cảm giác vui, nhưng cái vui như vậy không phải của cái gương mà là của cảm giác. Cảm giác vui 100% thì cái gương cũng chiếu lại cảm giác vui 100%.

Như vậy nói cái gương (ví như là Bát nhã) không biết thì sai, nói cái gương biết thì trật. Cảm giác này không phải của cái gương, nhưng cái gương biết được cảm giác 100%, 50% nó biết 100%, 50%. Nếu nói nó không có cảm giác là sai. Nếu nói nó có cảm giác, cảm giác là của nó thì trật. Thành ra nói tới Bát nhã thì khó nói, chư Phật tử phải thông cảm chỗ đó. Nói Bát nhã có cảm giác là sai, nói không cảm giác là trật, mà nói Bát nhã không cảm giác gì hết mà cảm giác tất cả.

Rồi khi cảm giác này mất đi, khi người mẹ tôi xuống máy bay, tôi nói thí dụ bà ngã xuống chết liền lập tức, thì cảm giác vui mất, cảm giác buồn khổ sẽ đến liền. Thì chúng ta thấy cái gương đâu có khổ nhưng nó biết rằng đang có cảm giác khổ, thì nó chiếu lại cảm giác khổ. Như vậy nói nó không có khổ là sai, mà nói nó có khổ là trật. Khổ là khổ của cảm giác nhưng nó vẫn biết như thường. Nó vẫn biết khổ, nhưng cái khổ này là chỉ là phản ảnh, phản xạ thôi. Khi người con này có học giáo lý biết cái chết của người mẹ là vô thường thôi, nên hết khổ, thì cái gương cũng hết khổ, do ngoài này hết khổ. Cái gương bao giờ cũng không vui không buồn và cũng không hết khổ, nó luôn luôn đứng lặng, do đứng lặng nên nó chiếu soi tất cả, nhưng mà cái đứng lặng của nó là luôn luôn không vui không khổ gì hết, gọi là bất lạc bất khổ hồn nhiên, một trang thái hoàn toàn đứng lăng, đứng lặng mà sáng soi. Do đó, nói biết cũng không đúng, nói không biết cũng không đúng. Mà chúng ta phải nói cái gương, cái Bát nhã này không biết gì hết mà biết tất cả.

Còn cảm giác là biết và không biết. Khi thấy người mẹ thì vui, qua tiếp người mẹ thì cái vui nó mất. Rồi khi người mẹ chết buồn khổ nổi lên. Khi nghe mấy Thầy, mấy Sư cô giảng giáo lý thì cái khổ nó hết. Nhưng mà cái gương này không hết. Nó biết rằng cảm giác hết nhưng cái biết này nó vẫn còn. Thành ra mọi sự vật cái tình cảm vui buồn, không vui không buồn đều chiếu soi trên cái gương này hết. Thì cái gương này phản chiếu y nguyên như vậy, nó không giữ lại cái gì hết. Nó nhận tất cả và phản chiếu trả lại tất cả. Nó không giữ lại cái gì hết. Do không giữ lại cái gì hết chúng ta gọi là "Giải thoát" tức là chúng ta nhận tất cả, trả lại tất cả. Chúng ta không nắm níu, không trú ở, không ái trước cái gì hết. Nhưng mà biết tất cả, mà không giữ lại cái gì hết. Cái vui là cái vui của cảm giác, khi cảm giác vui thì nó biết vui, cảm giác buồn nó biết buồn. Qua cảm giác vui buồn rồi thì nó cũng là sự yên lặng thôi, kêu là "Niết bàn".

Người ta thường hiểu lầm Niết bàn là hư vô. Đặt dóc, là hoang đường. Chúng ta thấy lầm. Nếu chúng ta trực nhận được cái Niết bàn này, nếu chúng ta nắm được cuộc sống của chúng ta, chúng ta sẽ hiểu Niết bàn. Còn càng giải thích càng đi xa Niết bàn, nhưng mà không giải thích không hiểu được Niết bàn. Thành ra chúng ta phải giải thích bằng cách không giải thích gì hết, mà không giải thích gì hết mới là giải thích tất cả. Chúng ta phải nhận ngay cuộc sống này nếu chúng ta thấy được nó.

Thành ra nhiều người đặt câu hỏi nó hơi vui vui, nhưng cũng như hơi ngớ ngẩn. Nếu chúng ta không nắm được thì có vô lượng câu hỏi. Mà nếu nắm được thì câu hỏi nào chúng ta cũng trả lời được hết.

Thành ra ở đây chúng ta chia làm 3 mặt trăng, là tạm chia thôi. Nó đã xuống cấp rồi thì nó đã là vọng nếu đối với Mặt trăng thiệt. Nhưng muốn trở về Mặt trăng thiệt thì phải đi qua cái vọng này. Bởi vì đối với xao động nó lại là chơn, mà nó đã xuống cấp thì nó mờ mờ rồi, mà đã mờ thì vọng rồi. Nhưng mà vọng đây là vọng trung thực, tức là vẫn giữ hình tướng cũ thôi, chưa có thay đồi gì hết nhưng mà nó hơi mờ mờ thôi, thành ra nó không thể hoại được. Thành ra thế giới của Mặt trăng 1, 2, 3 này không có hoại, mà không hoại thì đời đời kiếp kiếp nó hằng hữu, nó luôn luôn như vậy thôi đâu có hoại được, nhưng mà nó "Hành".

Chữ "Hành" ở đây là chuyển biến, chuyển biến từng sát-na. Mà đã hành thì Nhân quả đồng thời, sanh-trụ-hoại-diệt cùng một lúc. Đã sanh rồi thì diệt liền, đã diệt rồi thì sanh liền, không có một khoảng cách giữa sanh-trụ-hoạidiệt này, chỉ có những khe hở thôi, mà vì những khe hở này nó mới chuyển biến đấy. Nếu không có khe hở thì là bất biến. Khe hở tức là thời gian tuyệt đối.

Còn nếu có khoảng cách thì sanh phải có một thời gian, trụ phải có một thời gian, diệt phải có một thời gian thì mới trở lại sanh nữa thì cái đó là khoảng cách. Có khoảng cách thì có không gian và thời gian tương ưng. Mà có không gian là cái danh từ khác của cái « Ngã >.

Còn thời gian tuyệt đối thì ngã không có, chỉ có cái Pháp» thôi, chỉ có chuyển biền, chuyển biến và chuyển biến mà chúng ta thường kêu là Nhân quả đồng thời.

Còn có không gian và thời gian tương ưng là Nhân quả khác thời. Từ cái «nhân» đi qua cái «quả phải có cái «duyên». Đứa bé sinh ra rồi là thành, rồi trụ một thời gian 50-70 năm, rồi già lần lần, tóc bạc da mồi rồi cuối cùng phải chết tức là hoại. Hoại rồi cái Thần thức này mới đi tìm một cái chúng sanh, rồi mới "thành-trụ-hoại-không" nữa.

Và ngay trong cái "thành-trụ-hoại-không" từng chu kỳ này có cái sát-na nằm trong đó. Sát-na này không có hình tướng gì hết. Không có mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý gì hết, nhưng mà do sự mê mờ chúng ta chụp mũ mà thành. Thành ra cái sát-na này còn gọi là dòng nước và chỗ để mà cái chu kỳ "thành-trụ-hoạikhông" có hình tướng nương vào mà phát hiện.

Còn cái chuyển biến sát-na này nương vào cái bất biến mà phát hiện. Dòng nước không có tướng chỉ có hình nương vào nước Chơn tâm bất sanh bất diệt đứng lặng hoàn toàn để mà phát hiện.

Còn nước không nương vào đâu, nó hằng hữu. Hễ hỏi tới nước là qua câu hỏi số 1 trước mà tôi đã giảng là" Chơn Như từ đâu mà có? Tới đây giải thích là bế tắc. Chỉ có người mê mới hỏi câu hỏi đó thôi. Chúng ta phải vô lý hóa câu hỏi đó chứ không thể chấp nhận câu hỏi đó. Chấp nhận câu hỏi đó là người ngu, chấp nhận vấn đề là ngu. Bởi vì ở đây phải thấy rằng không có vấn đề Không có vấn đề mà mình chấp nhận vấn đề là một cái ngu. Mà giải quyết vấn đề lại càng ngu hơn nữa, sanh sứa vô lượng vấn đề. Bởi vì vốn cái đầu tiên nó không có cái vấn đề, chấp nhận là cái dại rồi. Làm sao mà giải quyết? Mà giải quyết càng sanh ra nhiều vấn đề. Đó là cuộc sống hiện tại của chúng ta. Chúng ta từ địa ngục chúng ta thấy khổ quá, bây giờ muốn giải quyết khỏi địa ngục thì phải làm sao lên ngạ quỷ. Ngạ quỷ thấy khổ quá lên súc sanh. Rồi súc sanh thấy khổ quá lên atula. Atula thấy khổ quá lên người. Người thấy khổ quá lên trời dục giới, trời dục giới có 6 cõi. Trời dục giới thấy khổ quá lên trời sắc giới. Sơ thiền cũng thấy là khổ, bỏ sơ thiền lên nhị thiền. Nhị thiền cũng thấy khổ bỏ nhị thiền lên tam thiền. Bỏ tam thiền lên tứ thiền. Mà chúng ta thấy cõi trời dục giới trở xuống là chiếm hữu bên ngoài thì khô đã đành, tưởng có mà thật nữa nên khổ chồng thêm khổ là khổ khổ. Bây giờ chiếm hữu bên trong không ai thấy, không ai cướp được của mình thì thấy sung sướng rồi nhưng mà phải hoại. Còn bây giờ không chiếm hữu bên ngoài nữa, nhà cửa, tiền bạc, vợ con,... đem cho hết thì sống với cảm giác tứ thiền của mình thôi, nhưng mà thấy vẫn còn hoại tức nhiên còn khổ. Tới cõi trời vô sắc giới chúng ta thấy chập chờn dường như hoại dường như không hoại. Nhưng mà ở đây do tư tưởng tạo ra thì cái cảnh ở đây nó giống giống na ná cũng như là Chơn tâm. Thành ra các ngài cho đó là cái «Tiểu ngã của cái «Đại ngã>. Cõi trời Không vô viên-Thức vô biên-Vô sở hữu-Phi tưởng phi phi tưởng, các ngài thấy được sự thật rồi nó mất, rồi các ngài tạo ra giống hệt như vậy, cái sản phẩm nội chế và cái sản phẩm thiệt giống hệt nhau. Thì cái sản phẩm nội chế là cái Tiểu ngã, còn cái sản phẩm thiệt là cái Đại ngã của vũ trụ. Đức Phật gạt bỏ luôn. Chúng ta thấy rồi chúng ta sẽ đi tới con đường đó, sẽ quán xét cái đó. Thì chúng ta thấy đây tất cả là cái nồng cốt của Tề Thiên, cái lõi của tư tưởng thì chúng ta mới thấy được cái đứng lặng hoàn toàn. Mà cái đứng lặng không phải dễ thấy. Chúng ta phải đi từ cái đứng lặng của Mặt trăng 3.

Mà Mặt trăng 3 là Mặt trăng xuống cấp rất là thô thì dường như nó muốn hiện hình nhưng mà tới đó là hết.

Chúng ta nên nhớ 3 Mặt trăng đều là vô lượng vô biên và nó hằng hữu đời đời kiếp kiếp đều như vậy. Mặt trăng 2 là Hư minh le lói chiếu soi nó xuống cấp thành Mặt trăng 3 là Dung thông (cò gọi là vọng tưởng kiên cố hồn nhiên). Rồi Mặt trăng 3 trở về Mặt trăng 2. Thành ra Hư minh le lói chiếu soi vừa thấy được Mặt trăng 3, vừa thấy được chính nó, vừa thấy được Mặt trăng 1 là Hư vô vi tế. Còn Hư vô vi tế nó cũng vậy, nó thấy được Hư minh le lói chiếu soi, thấy luôn Dung thông bởi thấp hơn nó mà, nó thấy luôn chính nó và thấy luôn Mặt trăng thiệt là Chơn như tịnh. Còn Chơn như tịnh thì thấy tất cả, nó thấy được vũ trụ trên kia là Chơn như tịnh vũ trụ.

Thì chúng ta thấy Chơn như tịnh, Chơn như động là vô lượng, vô biên của vũ trụ. Còn A-lại-da thức là Chơn như tịnh, Hư vô vi tế, Mặt trăng 1 vô lượng vô biên của cá nhân. Nó cũng là vũ trụ đấy nhưng nó nửa vũ trụ nửa cá nhân. Nó xuống cấp Mặt trăng 2 là Hư minh le lói chiếu soi, cũng là vô lượng, vô biên, cũng là hằng hữu. Xuống cấp Mặt trăng 3 là Dung thông, thì Hư minh le lói chiếu soi và Dung thông cũng hằng hữu. Nhưng tới đây là hết.

Thành ra chúng ta phải hiểu ngoài cái câu văn, nắm được ý thì hãy quên lời văn. Tức là Hư minh le lói chiếu soi và Dung thông nó chuyển biến với nhau, rồi trở lên kia, trở về Mặt trăng thiệt. Rồi Mặt trăng thiệt từ đó xuống. Không có nghĩa là khi nó xuống Mặt trăng 2 rồi thì Mặt trăng thiệt, Mặt trăng 1 là phải mất; Mặt trăng 2 xuống Mặt trăng 3 rồi thì Mặt trăng 2, Mặt trăng 1 phải mất. Chúng ta phải hiểu cái chỗ khó khăn đó.

Còn bên xao động thì mất đấy. Bởi vì nó đã là xao động thì được cái thấp hơn là cái trên nó phải mất đấy. Mất không phải mất đi đâu mà nó ẩn ngay trong đó. Chẳng hạn chúng ta có tư tưởng, chúng ta phân biệt đây là cái đồng hồ. Đây là cái óc tôi phân biệt cái đồng hồ Trung Quốc, đồng hồ Việt Nam, thì cái óc là chỗ tư tưởng mượn để phân biệt. Rồi khi tư tưởng mượn mượn cái óc để phân biệt thì biết cái đồng hồ Trung Quốc, đồng hồ Việt Nam, thì cái óc là chỗ tư tưởng mượn để phân biệt. Rồi khi tư tưởng mượn cái óc để phân biệt thì cảm giác phải mất. Rồi khi chúng ta bắt đầu chìm đắm, thích cái đồng hồ thì cái tư tưởng mất. Bây giờ nó trở xuống dây thần kinh thị giác, cái cảm giác mới nhờ dây thần kinh thị giác để chiếm hữu cái đồng hồ, thì bây giờ cái tư tưởng mất. Mất thì không mất đi đâu, nó ẩn đó, nó không còn đủ duyên nữa, nó chiếu soi rồi không thể tự chiếu soi được. Cái cảm giác không bao giờ thấy được cái tư tưởng, nhưng mà cái tư tưởng có thể thấy được cái cảm giác. Như trong lúc tư tưởng phân biệt thì cảm giác nó ngủ ngầm trong đó. Chúng ta nên nhớ chỗ đó, chúng ta mới phân biệt được giữa cái đứng lặng và cái xao động. Để chúng ta hiểu và liễu tri rành rẽ, để chúng ta trở về không bị lầm, không bị gạt giữa tư tưởng và Bát nhã, nó rất là khó hiểu.

Chúng ta nói về Phần đứng lặng. Là từ Mặt trăng thiệt của vũ trụ Chơn như tịnh, Chơn như động do 1 niệm bất giác mới lọt xuống A-lại-da thức. A-lại-da thức mới chia 2: Mặt trăng thiệt là Chơn như tịnh chuyển biến chậm xuống là Hư vô vi tế. Rồi bây giờ mới chia làm 2. Vọng tưởng kiên cố nó mới đập vào Hư vô vi tế, tức là tướng phần của A-lại-da thức của Mặt trăng 1 đấy, kêu là Vọng tưởng kiên cố, do cái vọng tưởng này mới thành ra Mặt trăng2. Bấy giờ Hư vô vi tế mới trở thành chủ thể tức là kiến phần và khi chuyển biến chậm lại thành Hư minh le lói chiếu soi là tướng phần. Rồi từ đó nó mới xuống cấp một lần nữa thành Dung thông là Mặt trăng 3. Thì hồi nảy Hư minh le lói chiếu soi là tướng phần bây giờ trở thành kiến phần là phần nhận thức của Mặt trăng 3. Chuyển biến chậm lại thành Dung thông (Vọng tưởng kiên cố), tới đây rồi hết. Rồi nó trở lên lại.

Không phải trở lên lại là mất nó; nó vừa qua lại, vừa trở lên mà cũng vẫn vừa qua lại. Chúng ta thấy nó chuyển biến thần tốc, đã là đứng lặng làm sao mất được. Nó như con thoi vừa chuyển biến lên đến tột cùng, nó vừa xuống 3 cái này, luôn luôn chuyển biến như vậy, chuyển biến qua lại, chuyển biến lên cấp và xuống cấp. Nó hằng hữu, nó vô lượng vô biên.

Chú ý: Vọng tưởng kiên cố không tác ý thì chuyển biến sát-na, còn Vọng tưởng kiên cố có tác ý thì chuyển biến chu kỳ.

Bây giờ tới bên Phần xao động. Chúng ta thấy rằng cái A-lại-da chuyển biến sát-na nhưng mà khi nó xao động rồi chúng ta kêu nó là chu kỳ, không kêu là A-lại-da nữa mà kêu là Mạt-na. Cũng như khi nó chuyển biến đứng lặng xuống cấp rồi thì kêu Mặt trăng 2 chứ không phải Mặt trăng 1 nữa. Thành ra do cái Vọng tưởng kiên cố đập vào cái tướng phần là Hư vô vi tế mới có Mặt trăng 2.

Thì bên đây cũng vậy, do cái Vọng tưởng kiên cố nó đập vào cái kiến phần tức là Chơn như tịnh (Mặt trăng thiệt) thì bắt đầu có MẠTNA. Mạt-na độc đáo nó đập vào Mặt trăng thiệt mới chết chớ, nhưng nó là cái lăng kính xao động méo mó, thành ra nó mới tạo ra cái không gian để làm môi giới để nó tiếp xúc với kiến phần. Nó phát xuất từ A-lại-da tức là kiến phần, tướng phần tức là từ cái Mặt trăng thứ 1, xao động bắt đầu có nó, rồi nó mới chiếu soi trở lại, nhưng mà chiếu soi làm sao được, nó lắc lư, mà nó lắc lư làm sao chiếu soi được Mặt trăng thiệt. Thành ra nó thấy không được Mặt trăng thiệt, nó mới chồng lên trên đó cái bóng mờ. Thành ra phát xuất từ A-lại-da, mà chiếu soi lại cái kiến phần A-lại-da tức là Chơn như tịnh, do lắc lư nên có cái bóng mờ. Nó làm sao mà thấy được cái kiến phần của A-lại-da, người ta là 1 trạng thái hào quang rực rỡ sáng soi không mờ, làm sao chiếu vào đó được, thành ra nó mới chụp mũ. Mà cái đạo lực, cái hào quang của Mặt trăng thiệt rất là sáng. Mạt-na xao động nó không thể nhìn thấy được cái rực rỡ của Mặt trăng thiệt đó, nó chụp lên cái bóng mờ, cho cái đó là NGÃ, cho cái đó là không gian, mượn cái đó làm môi giới để vọng hóa. Và từ đây bắt đầu có nhận thức - có căn - có đối tượng nhận thức.

Do cái xao động này mới bắt đầu có không gian là có căn, căn này không phải là nhận thức nữa mà căn này là sinh lý, nhưng mà cái căn lúc này rất là rộng lớn, căn này nó gần như là cái «tâm», nó với cái Thức gần như 1 nhưng mà không phải 1. Không gian lúc bấy giờ gần như là thời gian nhưng mà vẫn là 2. Thành ra cái này mới kêu là trực giác, nó chiếu soi và tự chiếu soi được, mà tự chiếu soi là trực giác. Nhưng vì nó lắc lư, nó giống như trực giác mà không phải là trực giác, thành ra tương tợ hiện lượng kêu là Tợ hiện lượng, thành ra cái cảnh của nó không phải là cảnh thiệt, không phải là Tánh cảnh nữa mà là cái cảnh vay mượn, tức là tự nó tạo ra cái cảnh nhưng mà mượn vào cái Tánh cảnh để rồi sửa lại, nhưng mà chưa biết sửa, cũng vẫn còn trung thực tức là giữ lấy cái mờ đó cho là cái Ngã, cái Ta, thành ra trong Duy thức kêu là Đới chất mà chơn thiệt. Chơn thiệt là chưa biết cải sửa gì hết, là bóng mờ mờ vậy thôi. Cái bóng đó có hình có tướng như thế nào thì chưa có, làm như có tướng, làm như không tướng, làm như có hình, làm như không có hình, nó ở giữa cái hình với cái tướng, cái tướng gì thì chưa rõ rệt, nhưng mà đã có tướng rồi.

Còn bên đứng lặng thì nó hoàn toàn có hình thôi chưa có gì hết. Mặt trăng 3 dường như hội tụ, chưa có gì hết, dường như hội tụ có cái hình. Còn bên xao động bắt đầu có tướng rồi. Nhưng tướng gì? Tướng mờ mờ. Thành ra nó với Mặt trăng 3 khó mà phân biệt được. Thành ra chúng ta thấy nó gần như cái đứng lặng nhưng mà không phải đứng lặng vì cái gốc của nó là gốc xao động. Còn Mặt trăng 3 cái gốc người ta là gốc đứng lặng, mặc dù người ta xuống cấp tệ nhất nhưng mà người ta vẫn là đứng lặng, tức là vẫn trung thực. Còn cái này dường như trung thực nhưng mà đã có xao động trong đó, thành ra kêu nó là U ẩn, còn danh từ khác nữa kêu nó là căn bản sinh diệt. Sinh diệt là gì? Nó nắm 2 cái sinh diệt: Nếu nó trở vào A-lại-da thì nó sinh diệt sát-na, còn nó trở ra thành chủng tử thì nó sinh diệt chu kỳ.

Thành ra cái nồng cốt căn bản, nền tảng của nó là sinh diệt. Nó nắm cả 2 cái sinh diệt: sinh diệt sát-na khi trở vô A-lại-da, vô A-lại-da thì chủng tử biến thành năng lực hết, nhưng mà khi xao động trở ra thì có chủng tử thiện, ác và vô ký thì đây là sinh diệt chu kỳ. Thành ra cái nền mống luân hồi sanh tử chính là nó. Khi mà diệt được nó rồi chấm dứt con đường luân hồi, bởi vì nó mờ mờ giữa sinh diệt sát-na và sinh diệt chu kỳ không phân biệt được, nó rất là u ẩn. Thành ra trong Kinh dùng nhiều danh từ rất là xác, không thể thay thế được. Thành ra thức thứ 7 có 2 danh từ: 1 danh từ là u ẩn, 1 danh từ là sinh diệt. Trong kinh ta thấy nói nó lấy A-lại-da thức làm căn. Mà A-lại-da thức là gì? Là hào quang rực rõ hoàn toàn sáng soi và hào quang mờ tức là Chơn như tịnh và Hư vô vi tế, hai cái này đều là tâm hết rồi mới sanh ra nó, mà nó cũng là tâm. Tâm phát sanh từ tâm rồi chiếu rọi lại kiến phần A-lại-da cũng là tâm thì làm sao có cái gì đâu, nhưng mà không gian đã phôi thai trong đó rồi. Phôi thai tức là mới trứng nước thôi, chưa có rõ rệt. Thành ra nói nó là chưa có không gian cũng không đúng, mà nói nó là không gian hẳn cũng không đúng, mà không gian với thời gian còn trộn lẫn với nhau 1 cách rất là chặt chẽ, thành ra kêu nó là u ấn. Mà không gian là sinh diệt chu kỳ, thời gian tuyệt đối là sinh diệt sát-na, 2 cái này không phân biệt được, trớ vô thành sát-na, trở ra thành chu kỳ.

Thành ra Mạt na chúng ta phải tham thiền kỹ, cho thấu đáo thì chúng ta mới thấy rõ nó được. Mà thấy rõ nó được thì luân hồi sanh tử mới có cơ duyên mà chấm dứt.

Giờ qua tới ALA YA thức. A-lại-da còn khó hơn nữa. Trong kinh nói A-lại-da chúng ta không thể biết được căn, trần, thức của nó. Sự phát hiện và chuyển biến như thế nào, thì chỉ có Như Lai mới thấy được thôi, mà diễn tả thì khó mà diễn tả, nhưng mà chúng ta cũng tàm tạm theo Duy thức chúng ta diễn ra. Chúng ta thấy rằng A-lại-da gồm có 3 phần:

- Nó đi lên đó thì nó hợp với vũ trụ tức là trở về với Mặt trăng thiệt, chúng ta kêu là "Diệt thọ tưởng định" tức là "Niết bàn tịch tịnh" đấy, tức là Chơn như tịnh của vũ trụ mà chưa có Chơn như động. Vô trong đó và nằm trong đó để thấy được tất cả vạn vật chúng sanh và các pháp cứ chuyển biến sát-na và chu kỳ ào ào như vậy, rồi chán nản quá không dám ra giáo hóa. Thì trở về Mặt trăng thiệt là Chơn như tịnh. A-lại-da này nó nối liền với Chơn như tịnh, hễ khi nó lên cấp thì thành Chơn như tịnh của vũ trụ.

- Khi nó xuống cấp ở đây thì thành Mặt trăng 1. Khi xuống cấp lần 2 nữa thì thành Mặt trăng 2. Thành ra Mặt trăng 2 cũng là Mặt trăng 1, Mặt trăng 1 cũng là Mặt trăng thiệt của vũ trụ.

- Rồi khi nó xao động thì nó qua Mạt-na, thì mạt-na cũng dính một phần của nó.

Thành ra một mình nó đứng tới 3 chỗ: trở lên thì thành Mặt trăng thiệt của vũ trụ, trở xuống thì thành Mặt trăng 2, trở qua xao động thì thành mạt-na. Thành ra nói A-lại-da là cái gì? Không nói được. Phải nói nó là "không gì là hết mà nó là tất cả". Mà nói nó là động thì cũng không đúng, nói nó là tịnh cũng sai, nó chơn vọng hòa hợp. Thành ra chúng ta thấy khó nói về A-lại-da. Bây giờ, chúng ta qua cái xao động. Thì sau khi mà cái mạt-na nó từ A-lại-da nó ra, nó trở lại chấp kiến phần A-lại-da làm cái Ngã, thì lúc đó chúng ta thấy một trạng thái mờ mờ. Bây giờ nó vọng hóa nữa thành ra Thức thứ 6. Nó mới cung cấp chất liệu cho thức thứ 6. Ở đây chúng ta thấy cái căn của thức thứ 6 thì phải có 2 phần tất cả: một phần là mạt-na, nó mới thấy được những cái sắcthanh- hương-vị-xúc. Mà sắc, thanh, hương, vị, xúc là thế giới của tánh cảnh như mới nãy tôi nói là mặt trăng đứng lặng. Bây giờ nó thấy được cái đó nhưng với cái nhìn của nó là cái nhìn xao động, thành ra sắc trần không còn là sắc trần nữa mà là pháp trần. Nhưng nó xao động, mà xao động rất ít thành ra nó mới tạo ra cái tư tưởng để mà xao động rõ rệt.

* Thành ra do duyên ý căn (tức là mạt-na) tiếp xúc với pháp trần (là tiếp xúc sắc, thanh, hương, vị, xúc, mới sửa thành pháp trần theo nghiệp lực của mỗi loài chúng sanh) thì bây giờ tư tưởng mới phát hiện. Tư tưởng này phát hiện là do ý căn, do mạt-na, cung cấp chất liệu cho nó, nó mới phát hiện được. Bây giờ nó mới cùng mạt-na tạo ra cái óc. Để chi vậy? Để cái óc nó làm lớn cái sự vật ra, làm lớn cái sắc, thanh, hương, vị, xúc tạo thành cái pháp trần rõ rệt hơn. Hồi nãy, nó là một trạng thái mờ mờ của Mặt trăng 3, một số vi trần hội tụ thôi. Bây giờ cái này nó phải làm cho có tướng luôn thì phải nương vào cái óc làm môi giới, để cho cái tư tưởng nương vào cái óc, để nó đắm nhiễm với cái trần do nó tạo ra. Thành ra nó vẽ bùa rồi nó đeo bùa luôn. Chúng ta khổ sở là ở chỗ đó.

Thì theo tôi ở đây là trạng thái của Tứ thiền. Nhưng mà chúng ta đâu có yên tâm ở đó, chúng ta còn chạy chọt còn nhảy nhót nữa "Tâm viên ý mã" mà. Do đó chúng ta thấy ở đây có tư tưởng, có căn là trung khu thần kinh óc và có trần là cái đồng hồ. Trần thì có vô lượng trần, đây tôi lấy thí dụ là cái đồng hồ, chúng ta nắm được một cái là chúng ta nắm được hết. Thì tư tưởng tôi mới mượn cái óc, xuyên qua cái óc thì mới thấy được cái đồng hồ. Nhưng trước tiên xuyên qua cái óc, mà cái óc không thấy được cái đồng hồ, óc làm cho cái cảm giác lớn lên. Cái cảm giác tức là dây thần kinh thị giác của tôi chứ không phải cái óc. Cái óc là tịnh sắc căn vi tế, còn dây thần kinh của con mắt là tịnh sắc căn hơi thô một chút. Mà tịnh sắc căn của dây thần kinh này chỉ phát hiện cảm giác thôi. Cảm giác nương vào dây thần kinh thị giác này thì mới nhận được cái đồng hồ ở trên cái tròng đen. Thành ra cảm giác này cũng không nhận cái đồng hồ ở ngoài mà nhận cái đồng hồ trên tròng đen thôi. Còn tròng đen thì mới nhận được cái đồng hồ bên ngoài. Chúng ta thấy cái đồng hồ bên ngoài với cái đồng hồ trên tròng đen chúng ta nói 1 thứ là sai, nói 2 là trật. Đồng hồ bên ngoài là đồng hồ của vật lý thô tháo, đồng hồ trên tròng đen là sinh lý vi tế hơn, còn đồng hồ đưa lên óc thì cái sinh lý này độc đáo hơn nữa.

Hôm trước, tôi đã nói cây cột nhà hay cái đồng hồ là vật lý thì nó là đất, nước, lửa, gió. Nhưng khì mà nó biến thành xác thân của cây cỏ, thì cái thân cây cũng là là sinh lý đấy, cái đồng hồ là vật lý khi nó biến thành sinh lý thì nó khác. Cái xác thân tôi có da, thịt, xương là sinh lý nhưng khác với cái cây. Con thú, con chó cũng là sinh lý nhưng mà nó khác. Chúng ta nên nhớ hễ nhận thức càng cao thì vật lý, sinh lý càng biến đối cao hơn. Thành ra xác thân của chúng ta với xác thân của Phật, chúng ta nói 1 thứ là coi chừng lầm đấy, mà chúng ta nói khác nhau coi chừng sai đấy. Đức Phật cũng là đất, nước, lửa, gió thôi, nhưng mà đất, nước, lửa, gió vô cái trí tuệ chiếu soi thì nó lại biến khác, còn do cái nhìn của chúng sanh nó lại khác nữa. Thành ra chúng ta thấy cái cõi này là biến hóa huyền ảo. Cũng như lúc trước chúng ta nói về nước chẳng hạn. Đối với loài người nước đó là nước, đối với loài khác không có nước, đối với loài thủy tộc là nhà ở, đối với nhà hóa học nó là oxy và hydro... Như vậy nước là gì? Thực tướng của nước không là gì hết, là Thức thôi, là năng lực. Thì chúng ta thấy cõi này nó là ảo hóa.

Thành ra chúng ta phải thấy trước tiên ở kinh Sáu Sáu này rất là hay. Chúng ta muốn phân biệt được sự vật phải có tròng đen tiếp xúc với sự vật. Sự vật là đồng hồ qua cái tròng đen thì nó lại là vật lý, nó nằm ở tròng đen cũng là vật lý nhưng khác đấy, rồi dây thần kinh thị giác mới thấy cái đồng hồ vật lý trên, cái đồng hồ đó với cái đồng hồ này thì nó vi tế hơn. Khi nó báo hiệu cái cảm giác lên cái óc mới phát hiện nhìn cái đồng hồ này qua cái báo hiệu của cảm giác, thì cái đồng hồ lại khác nữa, thì đây là sự phân biệt. Chúng ta thấy nó có sự xuống dốc từ tư tưởng nhận được cái A-lại-da khi nó thấy được cái đồng hồ này thì tư tưởng mới phát hiện, nó mới cung cấp chất liệu thì tư tưởng và mạt-na mới tạo ra cái óc, thì cái óc mới thấy được cái đồng hồ. Nhưng trước khi thấy cái đồng hồ thì phải có dây thần kinh thị giác báo hiệu cảm giác lên, mà dây thần kinh thị giác muốn có cảm giác báo hiệu thì phải nhờ cái tròng đen, mà tròng đen tiếp xúc với sự vật bên ngoài. Thành ra trong kinh mới nói do duyên tròng đen, do duyên sắc trần, thì ở đây sắc trần bị sửa bị chụp mũ rồi đấy, chứ thật sự sắc trần chỉ là một khối vi trần hội tụ thôi.

Bây giờ cảm giác, tư tưởng với mạt-na mới đồng loạt tạo nên cái đồng hồ theo nghiệp người. Nếu con kiến thấy cái đồng hồ khác. Chúng ta phải để ý. Thành ra do duyên con mắt, do duyên sắc trần phát hiện ra nhãn thức. NHÃN THỨC chỉ là cái nhìn chưa có cái biết, mới manh nha thôi, mới phôi thai cái biết thôi. Cái đồng hồ mới hiện lên tròng đen như cái gương để nó làm cho cái đồng hồ sáng tỏ hơn. Rồi dây thần kinh thị giác mới thấy được cái đồng hồ ở trên tròng đen thì bây giờ cái cảm giác mới phát hiện, mà cái cảm giác chưa phải là phân biệt chỉ là cái biết thôi, biết vui, biết khổ, còn tại sao vui khổ thì không biết. Còn nói về cái đứng lặng thì chưa có cái gì hết, cảm giác nó chỉ là Mặt trăng 2 thôi, còn cái kia (sắc trần) là Mặt trăng 3 thôi. (6 căn-6 trần-6 thức là những cái mờ mờ, hỗn độn, vi trần, bụi bặm,...). Rồi bây giờ mới đưa lên trên óc nữa, thì bây giờ mạt-na mới bắt đầu xuất hiện và cải sửa hết, cải sửa Mặt trăng 3, Mặt trăng 2, Mặt trăng 1, thì cái đó kêu là hiện hành. Từ ở trong mạt-na, thức thứ 6, 5 thức đầu đưa ra ngoài. Bây giờ đã hiện hành rồi, đã vẽ bùa rồi, thì bây giờ đeo vào.

Thì bây giờ có con mắt tiếp xúc với cái đồng hồ, rồi dây thần kinh mới tiếp xúc với cái đồng hồ trên con mắt. Thì hồi nãy là Nhãn thức, bây giờ có sự tiếp xúc đó mới có NHÃN THỌ. Rồi nhãn thọ mới đưa lên trên óc, thành ra có sự phân biệt là NHÃN ÁI. Còn nếu ta chấp thủ nữa thì có Thủ, có Hữu thì luân hồi sanh tử. Chặn ngang đây thì con đường luân hồi sanh tử sẽ chấm dứt, thành ra tới cái ÁI là hết.

Nhưng mà cái Ái này cũng thuộc về cm giác, mà cm giác bất lạc bất khổ thọ, còn cái Thọ là thọ lạc và thọ khổ. Thành ra nói chỉ là cảm giác không thì cũng đúng nhưng mà cảm giác bất lạc bất khổ thọ. Nhưng mà khó phân biệt nhất là cảm giác bất lạc bất khổ thọ của tư tưởng xao động và cảm giác bất lạc bất khổ của hồn nhiên đứng lặng. Khó phân biệt được. Bởi vì cảm giác bất lạc bất khổ thọ bắt đầu từ Tứ thiền lên Tứ không: Không vô biên, Thức vô biên, Vô sở hữu, Phi tưởng phi phi tưởng, thì mấy cái này giữa cái Thức và giữa cái Căn (căn tức là cái hồn nhiên của Bát nhã) khó mà phân biệt, nó trộn lẫn nhau một cách rất là tinh vi, rất là vi tế. Vì cũng đều là bất lạc bất khổ hết, nhưng một cái hồn nhiên không mống niệm, không vọng tình, không vọng tưởng, không tác ý; còn một cái là vọng tưởng, vọng tình, tác ý không hồn nhiên nữa.

Thành ra chúng ta thấy Mặt trăng 1 do cái Vọng tưởng kiên cố đập một cách hồn nhiên vào Hư vô vi tế là cái tướng phần của Mặt trăng 1 thì bắt đầu có Mặt trăng 2. Còn bên đây cái xao động sau khi có tư tưởng rồi qua cảm giác, nó chiếm hữu, rồi nó chiếm hữu quá xá tới mất luôn cái biết, thì nó thành vật lý kiên cố. Thì cái kiên cố này với cái kiên cố kia không phân biệt được (cố là một cách cứng ngắt, kiên là bền bỉ) Kiên cố là bền bỉ một cách cứng ngắt, đập mãi vào đó mong rằng có hiện cái hình; Còn ở đây đập mãi, đập mãi chiếm hữu cho tới mất luôn cái biết thành ra đất đá kiên cố, thành ra vật lý kiên cố. Rồi tới cái Hư minh le lói chiếu soi là Mặt trăng 2, khi có chập chờn dường như có hình dường như không có hình. Dường như không có hình thì nó trở về Hư vô vi tế là hào quang sáng soi rực rỡ hơi mờ. Rồi lại chập chờn ra dường như có hình, rồi lại trở về hào quang rực rỡ hơi mờ, rồi lại mờ xuống cái dường như có hình rồi trở lên không có hình, cứ như thế mà nó chập chờn, nó le lói.

Còn ở đây cái Tam thiền, do ly dục sanh hỷ lạc, do định sanh hỷ lạc, bây giờ ly hỷ diệu lạc, bỏ cái hỷ chìm đắm trong trạng thái lạc. Chẳng hạn như niệm Phật trong trạng thái này thì tức nhiên mất người niệm, chỉ còn cảm giác lạc thọ và câu niệm Phật thôi. Còn căn (dây thần kinh) để phát hiện lạc thọ dường như nó chìm đắm vô cái cảm giác. Cảm giác với căn bây giờ dường như nó nhập 1, chập chờn le lói dường như có tiếng niệm Phật, dường như có cảm giác, bây giờ cảm giác với tiếng niệm Phật khó mà phân biệt được. Lúc thì chỉ có cảm giác thôi, lúc thì cảm giác có tiếng niệm Phật thì giống như trạng thái của Mặt trăng 2, làm sao phân biệt được.

Thành ra trong kinh mới nói là cái thế giới Tánh cảnh của 5 thức đầu, Sắcthinh-hương-vị-xúc là thế giới Tánh cảnh mà lại có lạc thọ và khổ thọ, có thiện, có ác (đây là trường hợp của người trời mới có thiện ác. Còn thuần 4 ác thì chưa có thiện ác). Thành ra 5 thức đầu có lạc thọ và khổ thọ, có vô ký, có thiện ác nhưng mà hết, không có hỷ, không có tán thán, không trú ở, không ái trước, cái này của thức thứ 6 hết. Do cái chỗ này là cái chỗ mà chúng ta điên đầu, nhưng nếu chúng ta ngồi Thiền lâu thì chúng ta sẽ thấy. Rồi từ đó xuống dốc nữa Mặt trăng 2, Mặt trăng 3 này, cái kia toàn cái hỷ lạc thô tháo của tư tưởng chứ không thể dung thông nữa. Cái dung thông chỉ dung thông trạng thái tứ thiền và trạng thái tam thiền là hết. Từ đó xuống dốc.

Chúng ta thấy Mặt trăng 1 dễ dung thông, tới Mặt trăng 2 vi tế hơn Mặt trăng 3. Khi đi xuống tới Mặt trăng 3 làm sao mà dung thông được, càng ngày càng xuống dốc thì cái vọng tưởng nó càng thô tháo, cái vọng hóa nó càng thô tháo, càng thô thiển thì nó càng đi gần với cái đứng lặng. Hai cái nó tréo ngoe, thành ra không thể dung thông được. Đó là cái lý do chúng ta phải hiểu, để rồi chúng ta mới nhận được Bát nhã rất là hay.

Thành ra một vị Nhập lưu thì nắm được Mặt trăng 3 mà chiếu soi, không phải là chiếu soi tứ thiền, tứ thiền nó dung thông với Mặt trăng 1. Mà khi nhận được Mặt trăng 3 nó chiếu soi là chiếu soi vào sắc uẩn. Cái sắc uẩn thì nó lờ mờ theo bản năng, nó chưa có cảm giác, chưa có tư tưởng, chỉ có vật lý sinh lý thôi. Do con mắt tiếp xúc cái đồng hồ có Nhãn thức. Nhãn thức là một trạng thái lờ mờ chưa có gì hết, mới manh nha có cái biết thôi.

Thì bây giờ Mặt trăng 3 là vị Nhập lưu mới nhìn thẳng vào đó, tức là thấy có người đi, có tác động đi nhưng mà không có một con người đi, chỉ là những trạng thái hội tụ của những cái vi trần thôi mà trong khoa học kêu là điện tử. Thành ra chúng ta phải theo dõi, trước là theo dõi cái vật lý và sinh lý của con người chúng ta, thì cái đó chúng ta phải quán "Không ta, không của ta và không tự ngã của ta". Cái này chúng ta giảng sau, chúng ta đi cái này trước.

Kế tới nữa, sau khi chúng ta thấy được sắc uẩn, mà sắc uẩn lại ác là nó nằm trong Mặt trăng 3, mà Mặt trăng 3 là cái thô tháo của cái đứng lặng, nó lại chiếu soi về cái sắc uẩn bởi cái tư tưởng làm sao chiếu soi được. Sắc uẩn của cái xao động khác, sắc uẩn của cái tư tưởng khác với sắc uẩn của cái cảm giác. Nói khác cũng không đúng, nói 1 thứ cũng không đúng, nhưng mà nó thô hơn. Rồi từ đó chúng ta tiến dần dần tới Mặt trăng 1.

Thành ra đầu tiên là chúng ta phải lấy cái Hư minh le lói chiếu soi mà chiếu vào cái Dung thông của sắc uẩn, thì chúng ta mới phân biệt được cái nào là sắc uẩn, cái nào là cái đứng lặng của Mặt trăng 3. Tức là cái kia phải có căncó trần-có thức. Còn cái này tất cả căn-trần chỉ là chuyển biến thôi chứ không có một con người chuyển biến. Cái kia có cái căn dường như là con người, còn trần là đối tượng của con người.

Lần lần chúng ta mới đi tới Mặt trăng 2. Mặt trăng 2 thì cái Tam thiền nó dung thông đấy, thì chúng ta sẽ thấy Mặt trăng 2 sẽ chiếu soi vào cái cảm giác và dây thần kinh thị giác, thính giác,... Nếu chúng ta niệm Phật, chúng ta nghe cái dây thần kinh thính giác và câu niệm Phật. Thì ở đây dây thần kinh thính giác, cái cảm giác là cảm giác lạc thọ khởi lên thì dây thần kinh thính giác-câu niệm Phật và cảm giác 3 cái này dường như chập chờn. Thì chúng ta thấy rằng dường như không có một con người mà tất cả là cái Hư minh le lói chiếu soi thôi. Cảm giác thì cũng chập chờn, mà dây thần kinh thính giác cũng chập chờn, mà tiếng niệm Phật cũng le lói chập chờn. Mà nếu như thấy được như vậy thì bây giờ cái sắc trần hồi nãy cũng trở nên chập chờn hết, qua cái sắc trần thấy hội tụ thì bây giờ không còn thấy hội tụ nữa mà chỉ thấy là hào quang, rồi trở về hội tụ chập chờn, rồi trở về hào quang.

Cái Nhập lưu thì không được như vậy. Cái Nhất vãng lai thì thấy được cái Nhập lưu và thấy được cái sắc trần và thấy được cái cảm giác. Cái sắc trần thì chưa có cảm giác, bây giờ thấy được cảm giác thì thấy được sắc trần đó cũng chỉ là le lói thôi, đó là quả Thánh 2 và 3.

Rồi chúng ta tiến tới Mặt trăng 1 nữa, chúng ta sẽ chiếu soi căn-trần và tư tưởng chỉ là cái vùng hào quang rực rõ sáng soi hơi mờ thôi, thì không những tư tưởng chỉ là rực rỡ hơi mờ, mà cả cái căn là cái óc và câu niệm Phật cũng là hào quang rực rỡ hơi mờ. Mà chẳng những như vậy cảm giác bấy giờ cũng trở thành hào quang rực rỡ hơi mờ và câu niệm Phật cũng vậy. Mà chẳng những như vậy cảm giác lúc nãy le lói, bây giờ cũng trở thành hào quang rực rỡ hơi mờ, sắc uẩn cũng trở thành hào quang rực rỡ hơi mờ và toàn thể vũ trụ cũng là hào quang rực rỡ hơi mờ. Nói tới đây thôi, kỳ tới chúng ta lập lại và đi sâu thêm chút nữa.

Chúng ta nói về tứ thiền, tam thiền, nhị thiền, sơ thiền rồi đi thẳng xuống địa ngục. Bấy giờ còn trở lên tứ không nữa, qua Mặt trăng 1- Mặt trăng 2- Mặt trăng 3 nữa, phải chiếu soi hết mới đắc quả A-la-hán. Nói quá rồi chư phật tử nói tôi mát rồi chư phật tử cũng mát theo, cả pháp hội chúng ta đều mát hết.

Vậy Nhãn thức là một trạng thái manh nha phôi thai của cái biết. Rồi do có tác ý căn-trần-thức tiếp xúc nhau mới có Thọ, thọ là cảm giác, là cái biết vui buồn mà chưa phân biệt tại sao vui buồn. Đưa lên Nhãn ái mới phân biệt tại sao vui buồn. Đó là tiến trình khác nhau giữa Nhãn thức, Nhãn xúc, Nhãn thọ và Nhãn ái.

Làm sao để chuyển hóa những cái này thành Thánh nhân? Có 2 cách chuyển hóa:

- Chuyển hóa theo tư tưởng đè nén đối trị lấy đá dần cỏ thì nó tạm lắng mà tưởng chuyển hóa được nhưng thật sự nó ngủ ngầm.

- Chuyển hóa theo Bát nhã thì thấy rõ mà không có cải sửa nữa. Mà thấy rõ bằng cách nào thì chúng ta đi các câu hỏi ở dưới.

Thôi tới đây dừng hén. Nam mô A Di Đà Phật. Mô Phật.

GIẢNG BÀI KINH SÁU SÁU

Hôm nay chúng ta tiếp tục học. Hai lần nữa là đủ 3 lần, chúng ta bắt đầu trả lời câu hỏi số 1. Chúng ta đem bài kinh Sáu Sáu ra, chúng ta thấy rằng bài kinh này chia làm 6 phân tất cả. Thời xưa Đức Phật làm rất sáng tỏ mà khoa học giờ cũng không qua nổi. Chúng ta biết răng phân nhập đê, phân kết luận là 2 phân và phân thân bài. Thì thường trong kinh Đức Phật đó cũng như khoa học là Phần Nhập đề có 6 dẫn chứng: thứ nhất là thời gian, thứ hai là không gian, thứ ba là ai giảng, thứ tư giảng cho ai nghe, thứ năm giảng về đề mục gì, thứ sáu là mục đích của bài giảng đó.

Ở đây chúng ta thấy: 1/ Thời gian là một thuở nọ. 2/ Không gian là thành Xá Vệ, rừng Kỳ Đà, tịnh xá Cấp-Cô-Độc. 3/ Người giảng là Đức Phật Thích Ca Mâu Ni tức là Đức Thể Tôn. 4/ Giảng cho 1250 vị Tỳ kheo nghe. 5/ Bài kinh Sáu Sáu. 6/ Đưa tới giải thoát tức là có văn có nghĩa: sơ thiện, trung thiện và hậu thiện, đưa đến phạm hạnh thanh tịnh giải thoát viên mãn. Đó là mục đích của Đạo Phật đưa đến đạo quả A-la-hán vậy. Đó là xong phần nhập đề. Đến phần thân đề. Chúng ta thấy cái độc đáo của Đức Phật là trước hết Ngài trình bày về vũ trụ trước tức là chánh báo và y báo của chúng ta. Chánh báo là cái nhận thức xuyên qua xác thân và y báo là đối tượng nhận thức tức là toàn thể vũ trụ vậy. Thứ hại là Ngài nói về toàn thế vũ trụ đó là không có một cái ta cố định theo cái chấp của chúng sanh. Thời nào cũng vậy, có xác thân này là chấp toàn thế vũ trụ có mà thật, thành ra Ngài bác toàn thế 36 pháp, toàn thế chánh báo và y báo đều là không có một cái gì cô định, trường tôn, vĩnh cữu. Mà chúng ta lại thích cái gì trường tồn, vĩnh cữu. Nhưng mà những cái gì có hình tướng hữu hình hay vô hình đều là không có một cái ta trường tồn, vĩnh cữu. Đó là cái độc đáo của Đạo Phật. Thành ra Niết bàn là vô ngã. Chúng ta phải đi sâu vào đó. nếu Niết bàn là vô ngã thì làm sao chúng ta tu? Và cuối cùng mục đích của chúng ta đi đền đâu? Thì cái đó chúng ta phải hiểu. Phân thứ tư Ngài chỉ cách tu tập để đi đến cái trạng thái vô ngã đó gọi là Niết bàn. Đầu tiên là chúng ta phải phá đi những kiết sử, những sợi dây trói cột, mà sợi dây trói cột độc đáo đầu tiên đó là xác thân chúng ta, đó là thân kiến. Chúng ta thấy thân kiến là vật lý và sinh lý đấy, nó liên can đến vấn đề giới cấm thủ cũng ở xác thân và nó liên can đến nghi não. Nghi Đức Phật chết rồi còn lại cái gì? Niết bàn là cái gì? Rồi Ngài cũng sanh-già-bệnh-chết? Thì không biết như thế nào. Thì trước tiên Ngài phá xác thân này, kê đó Ngài phá cảm giác. Xác thân tức là vật lý, sinh lý. Xác thân sinh lý là: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, tim, gan, tỳ, phế, thận,..., còn vật lý là đối tượng tức là: đất, đá, nhà cửa, cỏ cây,... đó là cảnh giới xung quanh, đó là cái cảm giác. Rồi kế đó nữa là phá tới cái tư tưởng tức là những cái tham, sân, si của chúng ta, tất cả những cái tư tưởng được quán xét thì cảm giác yên lặng. Nếu phá đi những vật lý, sinh lý, pha luôn cam giác, pha luôn tư tương thi tam giới này không còn gi hết, thì cái đó gọi là Niết bàn. Nhưng không còn gì hết không có nghĩa là Đạo Phật là hư vô.

Đây là phá những cái tham-sân-si, phá những cái sóng con trâu, con bò, con chó, con heo,... chứ không phải phá nước, dòng nước. Chúng ta phải hiểu như vậy. Dứt đi cái tham-sân-si thì còn lại cái khổng tham-không sân-không si, còn lại sự yên lặng sáng suốt của hào quang rực rỡ sáng soi. Đạo Phật kêu đó là Niết bàn. Đức Phật thuyết như vậy là hết đây. Con đường tu tập của chúng ta rất là sáng tỏ. Ơ đây, phân kết luận cuối cùng thì tất cả chư vị Tỳ kheo yếm ly 36 pháp tức là nhàm chán những cái tham lam, sân giận, si mê, xa rời nó và vĩnh viễn không trở lại với nó nữa thì ở một trạng thái yên lặng sáng suốt hoàn toàn rực rõ, theo Đạo Phật kêu đó là Niết bàn. Và phần thứ hai là liền lúc đó 60 vị Tỳ kheo cũng như đất đã dọn sạch cỏ, chuẩn bị sẵn sàng, sau khi nghe bài pháp thì biết mình đã đắc quả A-la-hán. Đó là hết bài kinh Sáu Sáu. Phần của tôi đã xong, tới chư phật tử. Tôi tóm cách khác nữa đó hén. Chư Phật tứ tóm như vậy cho nó rõ hơn nhưng mà nó không đi vào chi tiết. Mình đã nghe nhiều lần rồi mình tóm làm sao cho nắm vững vấn đề. Chúng ta nhập đề có 6 phần, kết luận có 2 phần là phần các Tỳ kheo hiểu và tu tập, có những vị tu tập rồi thì biết mình đã đắc quả A-la-hán. Còn phần ở giữa (phần thân) có 4. Trước hết là nói về vũ trụ; thứ hai là bác vũ trụ không có một cái ta; thứ ba là đưa tới quả Thánh đầu tiên là diệt trừ đi những trói cột của xác thận vật lý và sinh lý, kế đó diệt trừ đi những cái cảm thọ: lạc thọ, khổ thọ; rồi kế đó diệt trừ đi những cái tư tưởng phân biệt, những cái tập khí, dứt luôn những cái tư tưởng mà không còn nằm ở trong lạc thọ, khổ thọ nữa, những cái vượt lên cao cũng bị dứt luôn. Cái gì còn hình tướng, vô hình hữu hình đều dứt trừ hết, còn lại cái gì không có thời gian, không có không gian thì đó là Niết bàn. Bây giờ tới chư phật tử trả bài, 2 người thôi. Ai trả rồi thì thôi. Ai trước đây cầm giấy bây giờ có thể trả lại, còn ai thuộc lòng rồi thì thôi. Mô Phật.

Phật tử cố gắng trả bài suôn như vậy là chúng ta nắm được bài kinh thì chúng ta có thể đi suốt được. Khi ngồi thiền mình có đem giấy theo đâu, ngồi mình ôn lại, nhờ cái đó nó hiện ra rồi mình nghiền ngẫm mà đi vào chiêu sâu. Bài kinh này khó đấy, chư phật tử phải thực hành tức là phải nghiền ngầm, ngồi thiền ít nhất là trên 1 tiếng. Theo Đức Phật thì người cư sĩ tại gia ngồi thiên ít nhất trên 1 tiếng, còn người xuất gia phải 2 tiếng trở lên, đó là nói tôi thiêu đây, nếu cao nữa thì có thể 3-4-6-7 tiếng,... cả đêm càng tốt. Chúng nên nhớ phải ngồi thiền, phải có sự nghiền ngẫm thì đó mới là cái của mình, mới thành xương thịt da máu của mình. Còn nếu chỉ nghe qua như vậy thôi thì trớt lớt hết không đi sâu vào được, thì cái đạo quả không có.

Theo Đạo Phật, Niết bàn cũng là do cái nhận thức, cái hiểu biết của mình, cõi trời cũng là do cái nhận thức, cái hiểu biết của mình, cõi địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh cũng do cái nhận thức, cái hiểu biết của mình. Chỉ có sự hiểu biết mà thôi, chỉ có cái nhìn mà thôi.

Chúng ta có cái nhìn, cái thấy, cái biết khác nhau mà chúng ta đau khổ chứ không phải cảnh giới, không phải là hoàn cảnh, vì lẽ đó mà các vị Bồ-tát phát tâm xuống địa ngục mà người ta vẫn hưởng Niết bàn. Đó là cái điều lạ nhất của chúng ta. Trong kinh thường kêu là thông tay vào chợ, tức là các Ngài tùy thuận vào địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, atula mà không lúc nào các Ngài đau khổ hết. Chẳng hạn như Phật Thích Ca của chúng ta thị hiện ở cõi này cũng sanh, cũng già, cũng bệnh, cũng chết nhưng nhất định là không có đau khổ. Đây là cái đặc biệt mà chúng ta cần lưu ý.

Vậy thì Ngài có cái nhận thức rất là độc đáo. Thành ra Đạo Phật là không phải bỏ cuộc đời này. Ở trong cái khổ mà vẫn siêu việt và viên dung cái khổ thì đó chính là Đạo Phật. Thành ra ở đây là cần thay đổi cái nhận thức của chúng ta. Mà muốn thay đổi thì chúng ta phải nghe pháp, chúng ta nghiền ngẫm, chúng ta tu tập. Chúng ta phải tìm hiểu để thay đối cái hiểu biết của chúng ta. Cái hiểu biết này là nguyên nhân chính của sự đau khổ, cũng là nguyên nhân chính của hạnh phúc và cũng là nguyên nhân chính của giải thoát và tùy thuận với cuộc sống này.

Bây giờ chúng ta vô câu hỏi thứ 1 "Giải thích và cho thí dụ sự khác nhau giữa nhãn thức, nhãn xúc, nhãn thọ và nhãn ái". Đó là bài kinh đầu tiên trình bày về vũ trụ. Đây là nói về con mắt. Mà nếu chúng ta giải thích về con mắt thì lỗ tai, lỗ mũi, cái lưỡi, cái thân, cái ý cũng một thứ thôi.

Ở đây, hôm trước tôi có giảng nó có 2 cái chiều chuyển biến. Nếu mặt trăng thật là Niết bàn thì nó bất sanh bất diệt, bất biến đứng lặng, nó là nước. Còn khi nó qua dòng nước rồi, nó chuyển biến từng sát-na, mà chưa có chu kỳ, tức là bắt đầu có thời gian tuyệt đối mà chúng ta kêu là "cái nhìn hiện tiền" thì cái này nó âm thầm kêu là pháp chấp đó. Rồi từ đó chúng ta nương vào dòng nước này mới chụp mũ, mới có sóng con chó, con trâu, con bò,... thì bây giờ mới có thế giới của chúng ta là có thời gian và không gian tương ưng. Chẳng hạn khi chúng ta tiếp xúc với cái đồng hồ trước mặt thì có con mắt và cái đồng hồ. Thì do duyên con mắt, do duyên sắc trần là cái đồng hồ thì phát hiện nhãn thức. Chúng ta nhớ rằng có 3 cách chuyển biến.

3 cách chuyển biến: một là cái bất biến đứng lặng, còn 2 cách chuyển biến là: một cái chuyển biến đứng lặng và một cái chuyển biến xao động. Chuyên biên xao động tức là thế giới chúng ta bây giờ. Còn chuyển biến đứng lặng là thế giới sát-na, thế giới nên tảng để cho chuyển biến xao động nương vào đó mà phát hiện. Hay nói cách khác thế giới chuyển biến xao động là thế giới sóng con chó, con trâu, con bò,... nương vào thế giới của dòng nước chỉ có hình thôi, đó là thế giới chuyển biến từng sát-na hay là thể giới chuyển biến mà đứng lặng. Nhưng mà thế giới chuyển biến đứng lặng phải nương vào thế giới của bất biến tức là nước, thì ở đây chúng ta thấy có 3 cách nhìn.

3 cách nhìn: một là cách nhìn của 4 đường ác và 4 đường thiện, đó là sóng con chó con trâu con bò; hai là cách nhìn của 3 quả Thánh Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai là nhìn về dòng nước, tức là tất cả hiện tượng giới đều chỉ có chuyển biến sát-na chưa có chu kỳ; ba là cách nhìn của A-la-hán tức là nhìn thấy nước, tức là tất cả chuyển biến đứng lặng của Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai và chuyển biến xao động của 4 đường ác 4 đường thiện đều là không có hình không có tướng gì hết, chỉ là sự yên lặng hoàn toàn sáng suốt rực rỡ hồn nhiên, thì đó là nước.

Nhưng mà theo cái nhìn đó đạo Phật kêu là chưa rốt ráo nữa mà phải cái nhìn về biển nữa tức là nước tùy thuận với dòng nước và tùy thuận vô lượng sóng con chó, con trâu, con bò thì cái này mới là cái nhìn rốt ráo của chư Bồ-tát và chư Như Lai. Thành ra tất cả có 4 cách nhìn, đó là:

- Cách nhìn 4 đường ác, 4 đường thiện là sóng con chó, con trâu, con bò, sóng tốt và sóng xấu.

- Cách nhìn Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai là 3 bậc thánh hữu học, 3 bậc Thánh còn tu tập đó cái nhìn dòng nước mà thấy rằng sóng con chó, con trâu, con bò,... chưa có.

- Cách nhìn A-la-hán là cái nhìn nước, tức là tam giới mất tiêu hết, cả chuyển biến đứng lặng, chuyển biến xao động mất tiêu hết chỉ còn trạng thái yên lặng sáng suốt rực rỡ hôn nhiên mà thôi.

- Cách nhìn chư Bồ-tát, Như Lai đi cao hơn nữa. Tức là từ nước trở ra tùy thuận với dòng nước và tùy thuận vô lượng sóng con chó, con trâu, con bò nhưng không lúc nào rời nước. Không rời nước mà vẫn tùy thuận vô lượng dòng nước và sóng con chó, con trâu, con bò thì đó chúng ta kêu là biển. Như vậy là có 4 cách nhìn. Nếu 4 đường ác 4 đường thiện mà chia làm 2 nữa thì có 5 cách nhìn, còn nếu nhập chung thì có 4 cách nhìn, chúng ta theo đó mà tu tập.

Bây giờ chúng ta đang ở 4 đường ác, 4 đường thiện. Chúng ta muốn đi qua thiện thì chúng ta qua tứ thiền, tứ không. Mà theo Đức Phật Tứ thiền gồm có: - Sơ thiền là tầm sát hỷ lạc tịnh định xả, nó tập trung tầm sát, nếu tập tu đó tức là niệm Phật đếm từ 1 đến 10 và niệm Phật khỏi đêm thì 2 trạng thái này không thể qua Bát nhã được. - Qua trạng thái thứ 3, nhị thiền tức là niệm Phật khỏi đếm mà trong kinh kêu là định sanh hỷ lạc. Còn tầm sát là ly dục mà sanh hỷ lạc tức là trạng thái giằng co giữa tạp niệm và nhất niệm, do đó không thể qua Bát nhã được. Trạng thái thứ 3 là định sanh hỷ lạc không còn giảng co nữa, mà tiếng niệm Phật tự nhiên có trên không gian, chúng ta chí lăng nghe mà thôi, thì trạng thái này tâm ở đầu tiếng niệm Phật ở đó, tiếng niệm Phật đâu tâm ở đó, trạng thái này chúng ta có thể qua Bát nhã, nhưng mà qua quả Nhập lưu thôi, tức là nhận được Mặt trăng thứ 3 thôi. - Còn muốn tiến tới Mặt trăng thứ 2, muốn diệt trừ cảm thọ chúng ta phải qua Mặt trăng thứ 1 - Còn muốn diệt trừ tư tưởng thì quả Thánh thứ 4. Quả Thánh thứ 2 và thứ 3 thì phải tam thiền, rồi qua tứ thiền mới dứt cảm thọ. Từ đó quả A-la-hán mới diệt trừ luôn tư tưởng tức là tứ thiền và diệt trừ luôn tứ không, diệt trừ luôn ngã mạn, diệt trừ luôn Mặt trăng thứ 1, Mặt trăng thứ 2, Mặt trăng thứ 3 để trở về với nước. Trừ 5 kiết sử này chúng ta mới đắc quả A-la-hán, đó là cái tiến trình nó đi như vậy. Giờ chúng ta trở lại câu hỏi. Nó đi dài như vậy mà cho nó rõ, còn nếu trả lời câu hỏi này "khi do duyên con mắt tiếp xúc sắc trần, con mắt của tôi tiếp xúc sắc trần là cái đồng hồ phát hiện nhãn thức" thì nói về thế giới chuyển biến đứng lặng chỉ là một khối lù lù mà chúng ta hay nói là cái nhìn hay nói là đứng lặng bất biến, trực giác được cái nhìn. Thì con mắt với sắc trần chỉ là 1 trạng thái rực rỡ là hào quang hơi mờ đó thôi. Qua trạng thái thứ 2, trạng thái thứ 2 do duyên con mắt do duyên sắc trần phát hiện nhãn thức, điểm gặp gỡ 3 pháp là xúc, là khi căn-trần-thức tiếp xúc nhau mới có thọ. Thì trạng thái thọ ở đây nếu mà nói Mặt trăng đứng lặng, thì đây là một trạng thái bất lạc bất khổ, tức là chập chờn le lói dường như có hình dường như chưa có hình. Rồi qua trạng thái thứ 3 là do duyên thọ là ái, thì bây giờ mới có cái biết. Cái thấy trạng thái Hư minh le lói sẽ thấy trạng thái Dung thông. Hư minh le lói là cái thấy về cảm thọ, rồi mới nhìn thấy được cái Dung thông tức là sự vật hội tụ thì tới đây cái thức mới bắt đầu phát hiện, tức là mạt-na cung cấp chất liệu cho ý thức.

Ý thức mới sửa lại, bây giờ thức phát hiện là có căn, có trần và có tư tưởng. Căn đây là cái óc, trân đây là cái đông hô là đối tượng và tư tưởng mới phát hiện phân biệt: có người nhận thức, có con mắt và có cái đông hô, thì đó là ái. Do ái, chúng ta mới ái nhiễm đi xuống mất luôn tư tưởng, tư tưởng chuyên thành ra cảm giác thì bắt đầu có cái đông, có cảm giác tức là dây thần kinh thị giác là căn, cái đồng hồ là trần và có cảm giác là lạc hay khổ. Và từ đó mới đi xuống, hễ mà lạc tất nhiên tới hoan hỷ-tán thán-trú ở, đó là 4 đường thiện, rồi 4 đường ác đi tới ái trước thành địa ngục tức là thành ra vật lý và sinh lý. Còn nếu bên đây là khổ thọ mà đi xuống nữa là sầu muộn, than van, than khóc đập ngực rơi vào bất tỉnh thì đi xuống địa ngục. Tôi tính làm cái bản sơ đồ nhưng mà làm không kịp. Tôi cứ vừa viết 1 chút xíu là có khách, nó khó, không tập trung được. Kỳ tới tôi viết cái bản thì nó dễ hơn.

Bây giờ chúng ta có thể nói ngăn gọn là khi con mắt tiếp xúc sắc trần là cái đông hô. Đâu tiên con mặt tôi tiếp xúc với cái đông hô thì phát hiện 1 trạng thái lù lù, đó là nhãn thức tức bắt đầu cái biết. Giai đoạn thứ 2 cái đồng hồ nằm trên võng mô của tôi thì dây thần kinh tiếp xúc đông trên võng mô, ban đâu đó là cảm giác bất lạc bất khổ thọ, rồi tư tưởng mới sửa thành cảm giác lạc thọ khổ thọ. Rồi tới giai đoạn thứ 3, cái đồng hồ, cái cảm giác được đưa lên óc, tư tưởng mới tiếp xúc đồng hồ trên óc thì mới phân biệt đây là cái đồng hồ tốt hay xấu. Và nhờ mạt-na cung cấp chất liệu thì đó chúng ta kêu là trạng thái hiện hành, nếu trong đem ra. Còn nếu chúng ta bắt đầu hoạt động muốn kiếm đồng hồ, muốn mua thì chúng ta tìm cách để mua, chúng ta tìm cách sai 5 thức đầu tức là mắt, tai, mũi, lưỡi tạo tác cái đó kêu là huân tập. Khi mà tạo tác rồi có phước, có tội huân tập vào A-lại-da thì cái đó kêu là huân tập. Chúng ta sống với cái hiện hành và huân tập, nghĩa là chúng ta không sống trạng thái tánh cảnh của 5 thức đầu mắt-tai-mũi-lưỡi-thân mà chúng ta sống bằng ý căn tiếp xúc pháp trần và phát hiện ý thức, thành ra cái đứng lặng trong đó chúng ta chưa nhận được, chúng ta sống trạng thái thứ 3. O đây, trên bảng chúng ta thấy do duyên con mắt tiếp xúc sắc trần phát hiện nhãn thức. Rồi tới nhãn xúc, nhăn thọ, nhãn ái. Thì ở đây chúng thấy mắt-tai-mũi-lưỡi-thân tiếp xúc sắc-thinhhương-vị-xúc với nhãn thức-nhĩ thức-tỷ thức-thiệt thức-thân thức là trạng thái của thế giới đứng lặng chuyển biến. Mà đứng lặng rồi sau đó ý căn mới tiếp xúc pháp trần là nhận được sắc-thinh-hương-vị-xúc này mới sửa thành ra pháp trần tức là chuyển biến xao động là tiếp xúc, sau đó sửa thành nhãn xúc, nhãn thọ và nhãn ái thì chúng ta sống với thế giới xao động.

Thành ra bây giờ trả lời chúng ta có thể nói như thế này: "sự khác nhau giữa nhãn thức, nhãn xúc, nhãn thọ và nhãn ái" thì chúng ta nói nhãn thức là cái nhìn chưa có cái biết; tới nhãn thọ là cái biết lạc thọ khổ thọ mà chưa có phân biệt. Còn nhãn ái là cái biết mà có sự phân biệt. Sự khác nhau nó như vạy.

Tôi nói lại nhãn thức do duyên con mắt, do duyên sắc trần phát hiện nhãn thức là cái nhìn chưa có cái biết, cái biết mới bắt đầu phôi thai thôi. Rồi do tác ý có tiếp xúc giữa căn-trần-thức thì chúng ta có nhãn thọ. Nhãn thọ là cái biết cảm giác mà chưa có sự phân biệt. Tới nhãn ái là cái biết tư tưởng là có sự phân biệt. Đó là 3 cái khác nhau. Cái thứ 1: nhãn thức là cái nhìn, nhãn thọ là cái thấy, nhãn ái là cái biết. Từ đó, từ cái biết chúng ta mới phân biệt, chúng ta mới chiếm hữu qua nhãn thọ, chiếm hữu tới cái cuối cùng mất luôn cảm giác, còn sắc trần, còn vật lý và sinh lý. Từ đó vật lý và sinh lý mới tập trung thì chúng ta mới có sự phân biệt nữa, có cái biết mà chưa phân biệt, mới qua tư tưởng phân biệt, có tạo tác rồi mới huân tập vào chủng tử, rồi chủng tử mới cung cấp chất liệu hiện hành ra. Chúng ta cứ sông như vậy mãi, đó là cuộc sống lang thang vô định của chúng ta. Như hôm trước tôi nói, cuối cùng thì nhãn thức, nhãn xúc, nhãn thọ, nhãn ái khi chết rồi nó chấm dứt, chỉ còn tất cả chủng tử nằm trong kho A-lại-da. Và mạt-na chấp lấy chủng tử đó "là ta" thì mạt-na là cái nghiệp, cái A-lại-da là linh hồn thì nằm trên không gian.

Chúng ta thấy cái gì chuyển biến từng sát-na là vẫn còn mãi, còn cái gì chuyển biến chu kỳ thì tạm gián đoạn. Thì chúng ta thấy mạt-na phân nửa là sát-na, phân nửa là chu kỳ, nếu nó chấp A-lại-da "là ta" thì phần chấp nó còn, nó là chuyển biến sát-na. Còn A-lại-da luôn luôn là chuyển biến sát-na, tất cả những chủng tử vào trong đó thì biến thành năng lực, thành ra chỉ còn A-lại-da và một phần mạt-na, còn tất cả nhãn thức-nhãn xúc-nhãn thọ-nhãn ái đều tạm gián đoạn hết. Để rồi sau khi linh hồn và mạt-na này đi tìm 1 thân mới để phát hiện thì tất cả nhãn thức-nhãn xúc-nhãn thọ-nhãn ái lại phát hiện nữa, cứ thể chúng ta lang thang mãi trên con đường luân hồi sanh tử khổ.

Tóm lại, câu hỏi thứ 1 chúng ta trả lời sự khác nhau giữa nhãn thức, nhãn xúc, nhãn thọ, nhãn ái: nhãn thức là cái nhìn mà chưa có cái biết, chưa có chứ không phải không có, tức là phôi thai cái biết. Còn nhãn xúc là do sự tác ý tức là sự cô ý tập trung được gọi nhãn xúc, tức là can-trân-thức gặp nhau gọi là sự tác ý. Do tác ý đó mới có nhãn thọ là có cái biết lạc thọ khổ thọ của cảm giác mà chưa phân biệt, cái biết lạc thọ khô thọ nhưng tại sao lạc, tại sao khô nó không biết. Qua tới nhãn ái mới có sự phân biệt tại sao lạc, tại sao khô, tại sao mình buồn. Thì do sự phân biệt này chúng ta mới có sự tạo tác trở xuống để sai 5 thức đầu làm việc, 5 thức đầu làm việc rồi mới đưa qua cảm thọ, cảm thọ mới đưa qua ái, ái mới đưa qua A-lại-da mới huân tập trong đó. Rồi khi tiếp xúc sự vật nữa thì nó mới lấy trong kho A-lại-da để hiện hành, do đó chúng ta lang thang mãi.

Vậy thì Nhãn thức là cái nhìn mà chưa có cái biết. Nhãn xúc là sự tập trung của căn-trần-thức. Mà có tập trung mới đưa tới Nhãn thọ là cái biết mà chưa phân biệt. Nhãn thọ rồi mới qua Nhãn ái là cái biết có sự phân biệt. Ba cái đó khác nhau.

Ví dụ đồng hồ trước mắt tôi, thì con mắt tiếp xúc đồng hồ thì cái đồng hồ hiện lên võng mô của tôi chưa có cái biết, cái đó kêu là nhãn thức. Còn sau khi tác ý tập trung thì dây thần kinh thị giác mới thấy đồng hồ trên võng mô thì cái này kêu là nhãn thọ tức là cái biết chưa có sự phân biệt. Rồi cảm giác này mới đưa lên óc, thì cái óc mới tiếp xúc cái đồng hồ do cảm thọ đưa lên rồi tư tưởng mới phát hiện, thì tư tưởng mới phân biệt tại sao mình vui, tại sao mình buồn, cái này kêu là nhãn ái. Vậy là rõ phải không.

Tôi nói lại 1 lần nữa "Sự khác nhau giữa nhãn thức, nhãn xúc, nhãn thọ và nhãn ái". Thì nhãn thức đây tức là nói về cái nhìn, cái nhìn ở đây tức là dung thông, mặt trăng thứ 3, đó là sự chuyển biến đứng lặng. Còn Hư minh le lói chiếu soi chúng ta kêu là cái thấy. Còn Hư vô vi tế đó là cái biết. Chúng ta nên nhớ vậy, cái danh từ nó khác thôi. Thì cái bất biển đứng lặng chúng ta tới khi nào A-la-hán mới có cái này. Bây giờ chúng ta trở lại. Chúng ta nói trạng thái luân hồi sinh tử thôi. Như vậy thì nhãn thức tức là cái nhìn mà chưa có cái biết, còn nhãn xúc là do sự tác ý thành ra có sự tiếp xúc mới có cái biết mà chưa phân biệt, cái biết mà chưa phân biệt đó kêu là nhãn thọ, rồi do nhãn thọ mới có nhãn ái, nhãn ái là cái biết tư tưởng có sự phân biệt. Như vậy chúng ta rõ rồi đó, giờ cho ví dụ.

Ví dụ: Đầu tiên cái đồng hồ thì do duyên con mắt là cái tròng đen, duyên cái đồng hồ là sắc trần, thì phát hiện nhãn thức là cái nhìn, tức là chưa có cái biệt. Rồi giai đoạn thứ 2 là do sự tác ý, tức là do sự tập trung của tôi, thì dây thần kinh thị giác sẽ tiếp xúc đồng hồ trên võng mô, phát hiện ra cảm giác, tức là cái biết mà chưa có phân biệt. Đến giai đoạn thứ 3 kế đó cảm giác mới đưa lên óc, mà óc là cái căn do mạt-na cung cấp, và óc sẽ tiếp xúc với cảm giác này thì phát hiện ra tư tưởng, tư tưởng là cái biết mà có sự phân biệt.

Giờ ai trả được, có chuẩn bị chưa? Tôi xin nhắc lại, ở đây có tất cả 6 căn mà cũng như 5 căn vì căn thứ 6 nó bao trùm hết. Hôm trước tôi có lặp rồi, chúng ta nên lấy nhiều căn chứ đừng lấy con mắt không Thì con mắt tiếp xúc sắc trần tức là cái tròng đen tiếp xúc cái đồng hồ, đó là giai đoạn thứ 1 là nhãn thức đấy. Rồi tới nhãn xúc là có sự tác ý, đồng hồ mới nằm trên tròng đen chứ không phải bên ngoài nữa. Dây thần kinh thị giác mới thấy đồng hồ trên tròng đen thì đó là nhãn thọ, cái này thực sự nó là trạng thái Hư minh le lói chiếu soi thôi, còn trạng thái tròng đen với đồng hồ bên ngoài đó là Dung thông. Rồi tới khi mà đồng hồ được cảm giác nó đưa lên óc thì trung khu thần kinh của óc mới tiếp xúc đồng hồ, cái đó là nhãn ái, thì tư tưởng mới phát hiện. Đó là nói về con mắt. Chúng ta thấy khi con mắt tiếp xúc với cái đồng hồ là sắc trần thì chúng ta thường kêu cái đó là "cái nhìn". Rồi khi dây thần kinh thị giác tiếp xúc đồng hồ trên võng mô thì kêu là "cái thấy". Rồi khi mà cái óc tiếp xúc đồng hồ trên dây thần kinh óc thì cái đó kêu là "cái biết", tức là qua phần tư tưởng.

Bây giờ qua lỗ tai cũng vậy. Do duyên màng nhĩ, khi chúng ta lấy cái gì thọc trong đó lủng màng nhĩ thì chúng ta điếc. Khi có tiếng nói, tiếng chim, tiếng radio hay tiếng người nói thì tiếng đó gọi là thinh trần, còn màng nhĩ chúng ta là nhĩ căn tiếp xúc thinh trần nó chưa có cái biết, thì kêu là nhĩ thức mà chúng ta thường kêu là "cái lắng", "lắng mà không nghe". Rồi sau đó dây thần kinh thính giác nó dính màng nhĩ thì nó mới nghe được âm thinh do màng nhĩ rung động chứ không phải âm thanh do bên ngoài nữa. Cái màng nhĩ thì tiếp xúc âm thanh của tôi đó kêu là nhĩ thức, tức là "cái lắng". Rồi sau đó dây thần kinh thính giác mới tiếp xúc âm thanh trên màng nhĩ chứ không phải âm thanh bên ngoài tôi nữa, thì cái đó kêu là "cái nghe", nghe là cái biết mà chưa phân biệt thì kêu đó là nhĩ thọ. Rồi sau đó âm thinh mới được chuyển lên óc thì trung khu thần kinh óc mới tiếp xúc âm thanh đó kêu là nhĩ ái, tức là "cái biết". Thì thường thường chúng ta nói rằng "lắng mà không nghe, nghe mà không biết" thì đây là cái biết, đó là phần lỗ tai. Tôi nói phật tử lựa, sau này muốn nói căn nào nói, nó cũng 3 phần thôi.

Qua tới lỗ mũi. Ví dụ đốt cây nhang trầm. Thì mùi nhang trầm đây chúng ta kêu là hương trần hoặc là chai dầu xanh cũng gọi là hương trần. Lỗ mũi nếu chúng ta đi coi khoa học, người nào mổ lỗ mũi thì có những gai nhỏ trên lỗ mũi, cái gai đó kêu là gai mũi. Thì gai này tiếp xúc mùi hương trần của nhang trâm, thi giai đoạn đó là tý thức, đó là giai đoạn đâu tức là tiếp xúc mà chưa có cái biết. Rồi giai đoạn thứ 2 là dây thần kinh khứu giác đưa lên óc, thần kinh này kêu là thần kinh khứu giác mới tiếp xúc mùi hương trên gại chứ không phải mùi hương bên ngoài nữa, cái gai tiếp xúc với mùi hương trần mùi nhang trầm bên ngoài, còn bây giờ dây thần kinh khứu giác mới tiếp xúc với mùi hương trên gai này. Chúng ta nên nhớ mùi hương ở ngoài nó khác, còn mùi hương trên gai nói đúng ra nó khác thì không khác mà nói 1 thứ thì không đúng cái này nó vi tế hơn. Mùi hương bên ngoài khi mà tiếp xúc nó thô, chúng ta kêu là phù trần căn. Rồi kế dây thần kinh khứu giác tiếp xúc mùi hương trên gai, thì dây thần kinh này kêu là tịnh sắc căn, thì cũng mùi hương đó nhưng vi tế hơn thì cái này kêu là tỷ thọ, cái thọ lỗ mũi. Rồi cái mùi hương này mới đưa lên óc, thì trung khu thần kinh của óc mới tiếp xúc mùi hương này, thì cái mùi hương này nó khác nữa, nó vi tế hơn mùi hương dây thần kinh khứu giác, cũng mùi hương đó nhưng nó vi tế hơn, hôm trước tôi có giảng rồi kêu là tỷ ái, từ đây tự tưởng mới phát sanh, bây giờ mới có cái biết. Thành ra gai lỗ mũi khi mà tiếp xúc nhang trầm, chúng ta kêu là "cái ngửi", rồi khi mà dây thần kinh khứu giác tiếp xúc mùi hương trên gai mũi thì không kêu là ngửi mà là "cái hay", rồi khi mùi hương mới đưa lên óc thì óc mới tiếp xúc mùi hương đó thì kêu là "cái biết". "Hay mà không biết" đó là cái lô mũi "ngửi mà không hay, hay mà không biết". Còn lỗ tai "lắng mà không nghe, nghe mà không biệt". Còn con mắt "nhìn mà chưa thấy, thấy mà chưa biết". Cái nào cũng 3 phân. Mắt, tai, mũi.

Tới cái lưỡi cũng vậy. Cái lưỡi, chúng ta thấy gai trên lưỡi. Chúng ta lấy cai kiêng so1, chúng ta thấy khi cái gai đóng trăng thì trong mình mát, không cảm giác nữa, không cảm giác mùi vị rõ rệt nữa, cái đó kêu là "bệnh mát" trong người. Còn khi gai đóng vàng thì trong mình "nóng", ', thì chúng ta không cảm giác rõ mùi vị nữa. Chúng ta cạo nó hoặc uống thuốc cho nó hết, cái gai mà nó đỏ au thì tốt, chúng ta cảm xúc các vị rất rõ ràng. Thì khi nào chúng ta bỏ cục đường hoặc cục muối,.. thì có vị ngọt, đăng, chát, chua, cay trên lưỡi thì cái lưỡi đó au. Thi cái lưỡi tiếp xúc với cái vị thì cái này kêu là thiệt thức, tức là "cái nêm". Bây giờ tới dây thần kinh vị giác nó nồi liên gai trên lưỡi nó sẽ tiếp xúc cái vị trên gai lưỡi thì cái này kêu là "cái hay" tức là cái biết mà chưa phân biệt. Bây giờ dây thần kinh vị giác mới đưa lên trung khu óc thì óc mới tiếp xúc với cái mùi vị đó, thì cái mùi vị đó là tịnh sắc căn nhưng vi tế hơn, thì cái đó kêu là "cái biết" nó có sự phân biệt tức là thiệt ái, tức là tư tưởng mới có sự phân biệt. Đó là qua 3 giai đoạn. nếu nói về cái lưỡi thì chúng ta có "cái nêm" rồi mới tới "cái hay" rồi mới tới "cái biết". Cái nếm là thiệt thức: cái hay là thiệt xúc, thiệt thọ; cái biết là thiệt ái. Đó là qua cái lưỡi. Còn qua xác thân cũng vậy. Khi xác thân, chúng ta thấy da mà tiếp xúc cái lạnh, nóng, trơn, láng thì chúng ta sẽ có "cái xúc chạm", cái đó chúng ta gọi là thân thức. Rồi sau đó dây thần kinh xúc giác là chúng ta thấy dây gân lăn tăn đó, nhỏ có lớn có, nó tiếp xúc cái lạnh, trơn, nóng trên da thì cái này kêu là tịnh sắc căn, thì chúng ta kêu đây là "cái hay" mà chưa phân biệt, kêu là thân thọ, cái thọ xác thân. Bây giờ dây thần kinh xúc giác mới đưa lên trung khu óc thì óc mới tiếp xúc với cái xúc chạm đó, thì cái đó kêu là "cái biết" có sự phân biệt tức là thân ái.

Cái xác thân, thấy được xác thân này là sinh diệt. Do đó, "nếu ai quán ngược lại các pháp là không ta, không của ta, không tự ngã của ta thì đoạn diệt thân kiến". Nhưng mà quán như thế nào? Đó là vấn đề chúng ta trình bày cho nó sáng tỏ.

Quán như thế nào để mà giải thoát, để mà nhận Phật tánh? Quán như thế nào mà lẩn quẩn thôi. Đó là phần thứ 3 của thân đề. Và phần thứ 4 là phần cuối cùng là" sự tập khởi và đoạn diệt tham sân si. Đi sâu vào đó, chúng ta thấy cái kia đoạn diệt vật lý sinh lý thôi, ở đây đoạn diệt tâm lý tức là đoạn diệt thọ cảm.

Thì chúng ta thấy bài Kinh trình bày trên: do duyên con mắt, do duyên sắc trần phát hiện nhãn thức. Hay do duyên 6 nội xứ tiếp xúc 6 ngoại xứ thì khởi lên 6 thân thức, do 6 thân thức có 6 thân xúc, do xúc là thọ. Thì ở đây thọ có 3: thọ lạc, thọ khổ, thọ bất lạc bất khổ. Bất lạc bất khô thì nó thuộc về 6 ý ái. Thì chúng ta để ý trong vũ trụ có bây nhiều đó thôi. Thành ra nói:

- Nếu ai cảm xúc lạc thọ mà hoan hỷ, tán thán, trú ở, ái trước thì tham tùy miên sẽ tùy tăng.

- Nếu ai cảm xúc khổ thọ mà sầu muộn, than van, than khóc, đập ngực rơi vào bất tỉnh thì sân tùy miên sẽ tùy tăng.

- Còn nếu ai cảm xúc bất lạc bất khổ thọ mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly ra các cảm thọ đó thì vô minh tùy miên của vị ấy sẽ tùy tăng.

Trong này trình bày rất độc đáo. Thì cảm thọ đầu tiên lạc thọ, khổ thọ thì đưa tới chứng quả Thánh thứ 2 thứ 3 thôi. Còn bất lạc bất khổ thọ nó không phải là cảm giác, mà nó thuộc thấy rõ các cảm giác là không có, tức là bất lạc bất khổ thọ nó thuộc phần tư tưởng. Chấm dứt này mới đắc quả A-la-hán. Thành ra nếu ai quán ngược lại cảm xúc lạc thọ mà không hoan hỷ, không tán thán, không trú ớ, không ái trước thì tham tùy miên sẽ không tùy tăng. Và quán ngược lại.... sân tùy miên sẽ không tùy tăng. Nếu ai cảm xúc bất lạc bất khổ thọ mà như thất biết.... thì vô minh tùy miên sẽ không tùy tăng. Thì trong kinh chỉ nói như vậy thôi. Nhưng quán như thế nào đó là vấn đề khó khăn của chúng ta. Mà trong kinh không nói gì hết. Thành ra chúng ta phải đi sâu vào bài giảng coi đắc từng Thánh quả như thế nào? Và cách quán như thế nào? Đó là hết phần thân đề.

GIẢNG BÀI KINH SÁU SÁU

về VÕ TRỤ QUAN BAO GỒM NHÂN SINH QUAN

Vừa qua tôi nội soi đường ruột nó gây mê ảnh hưởng đến óc làm cho tôi hơi quên, mất trí nhiều, nó bị trì trệ, tôi không phát hiện cái nhận thức như xưa nữa. Bởi tôi chưa đác quả nên còn nương vào căn. Bữa nay hơi tính tinh lại một chút thôi nhưng tôi thấy cũng khó trình bày đây. Nếu tôi biết, tôi không dám nội soi đâu.

Hôm nay tôi định đi sâu một chút nữa nhưng không biết trình bày có được không. Bây giờ chư phật tứ lấy cái bán lên chúng ta nhìn cho nó rõ. Từ từ chúng ta nghiền ngẫm chúng ta mới thấy cái hay của bài kinh Sáu Sáu này, càng đi sâu chúng ta thấy nó càng rõ hơn, tôi muốn mỗi người nắm cho vững rồi mỗi người ráng làm bài thôi. Nếu làm bài được thì cái bánh vẽ của chúng ta nó sáng tỏ, rõ ràng hơn. Mà nếu sáng tỏ, rõ ràng hơn thì thực hành phân nào nó cũng dễ dàng hơn. Còn nếu cái bánh vẽ không rành, cái lý thuyết mà không vững thì sự thực hành rất là khó khăn đấy. Tôi cũng muốn tôi giảng cho rành, chư phật tử cố gắng nghiền ngẫm và mỗi người cố gắng làm. Như hôm qua chư phật tử trình bày khoảng 7-8 người gì đó, thì đa số trình bày rất hay, tôi rất mừng, vì một phần nào đó tôi cũng có kết quả. Nếu mà chư phật tử trình bày không được là lỗi ở tôi, bởi tôi trình bày không sáng tỏ. Chư phật tử trình bày hay nhưng mà chưa có rõ ràng lắm nếu chúng ta đi sâu một chút nữa, chúng ta có thể làm lại. Chúng ta đạt được 90% rồi đó, nhưng mà tôi muốn đạt 100% để cho rõ ràng hơn, để chúng ta đi vào trong thực hành. Bởi vì câu số 1 trình bày rõ thi những câu sau dễ dàng thôi. Nó nằm trong 36 pháp này, mà 36 pháp này nằm trong toàn thế vũ trụ, nắm vững chi tiết để rồi giải thoát. 36 pháp này liên tiếp theo sau, mà nếu nắm không rõ phần này thì khó cho các phần sau. Hôm trước tôi có giảng nhiều lần nhưng không rõ ràng lắm, nó rất là khó giảng. Thì hôm nay tôi xin chú ý phật tử ở chỗ này.

- Do duyên con mắt, do duyên sắc trần phát hiện nhãn thức. Điểm gặp gỡ của 3 pháp này là nhãn xúc, do duyên nhãn xúc là nhãn thọ, do duyên nhãn thọ là nhãn ái. Như chư phật tử nói: nhãn thức là cái nhìn, còn nhãn thọ là cái thấy, còn nhãn ái là cái biết.

- Còn nếu mà nói về cái lỗ tai thì: nhĩ thức là cái lắng, nhĩ thọ là nghe. Lắng là lắng chưa có cái nghe gì hết. Còn nghe là biết mà chưa phân biệt. Còn biết là cái biết phân biệt. Đó là 3 phần.

- Còn cái lỗ mũi thì: do duyên lỗ mũi, do duyên hương trần phát hiện ra tỷ thức. Điểm gặp gỡ của 3 pháp này là tỷ xúc, do duyên tỷ xúc là tỷ thọ, do duyên tỷ thọ là tỷ ái. Chúng ta thấy tỷ thức là cái ngửi, còn tỷ thọ là cái hay. Ngửi tức là chưa biết cái gì hết, có 1 trạng thái lờ mờ thôi. Còn hay là biết cảm giác lạc, vui hoặc buồn nhưng mà lý do tại sao vui buồn thì không biết. Qua tới tỷ ái thì mới có cái biết phân biệt.

- Tiếp theo cái lưỡi cũng vậy: do duyên cái lưỡi, do duyên vị trần phát hiện ra thiệt thức. Điểm gặp gỡ của 3 pháp này là thiệt xúc, do duyên thiệt xúc là thiệt thọ, do duyên thiệt thọ là thiệt ái. Thì cái thiệt thức này là cái nếm, cái nếm thì chưa có cái biết, 1 trạng thái lờ mờ thôi. Rồi tới thiệt thọ là cái hay, cái hay là có cái biết về cảm giác ngọt, mặn, chua, cay nhưng mà tại sao nó có cảm giác vui buồn thì nó không biết. Nhưng mà qua tới thiệt ái là cái biết, cái biết của cái lưỡi. Thành ra tất cả đều có 3 phần.

- Qua xác thân cũng vậy: do duyên cái thân, do duyên xúc trần phát hiện ra thân thức. Điểm gặp gỡ của 3 pháp này là thân xúc, do duyên thân xúc là thân thọ, do duyên thân thọ là thân ái. Thì thân thức cũng là một trạng thái lờ mờ chưa có cái biết. Rồi tới thân thọ là có cái biết mà chúng ta kêu là cái hay, thì cái biết này là cái biết cảm giác vui buồn, nhưng mà tại sao thì không biết. Tới thân ái mới có cái biết phân biệt.

Chúng ta thấy, vậy thì nó rõ rồi. Nhưng chúng ta để ý, chúng ta giảng vậy là có 3 cách: con mắt thì nhìn-thấy-biết, lỗ tai thì lắng-nghe rồi biết, lỗ mũi thì ngửi-hay rồi biết, cái lưỡi thì nếm-hay rồi biết, cái thân thì xúc-hay rồi biết. Thì gồm 3 phần, nhưng mà chư phật tử để ý trong này còn "cái Xúc" thì chúng ta không giải thích tới.

- 6 căn-6 trần-6 thức-6 xúc-6 thọ-6 ái. Đây chúng ta chỉ nói 6 thức-6 thọ- 6 ái bỏ 6 xúc. Vậy 6 xúc là cái gì? Tôi đọc rồi tôi nghiền ngẫm thấy mình giảng nhảy, mình giảng ăn gian, những cái khúc mắc mà mình lại bỏ mất. Vậy 6 xúc là cái gì mới được. Ở đây chúng ta giảng là thấy rõ rồi, nhưng mà trong kinh nói 6 xúc "điểm gặp gỡ 3 pháp là xúc".

', căn-trần-thức gặp gỡ nhau gọi là xúc. Nhưng mà xúc là cái gì mình không đá động tới. Cái này là cái khó đấy. Tôi có nghiền ngẫm mà trước đó cái óc của tôi không ổn nên tôi giảng không được. Tôi suy nghĩ thì ra rồi nhưng mà muốn trình bày mà trình bày không được. Thì hôm nay tôi hơi tỉnh tỉnh, tôi trình bày coi phật tử hiểu được hay không.

Chúng ta thấy ở đây tất cả 6 nội xứ-6 ngoại xứ-6 thức thân-6 thọ thân-6 ái thân thì chúng ta trình bày theo 2 cách: đứng lặng và xao động. Mà chúng ta sống hiện tại theo cái xao động không, nhưng trong đó có cái nền tảng đứng lặng trong đó, mà Đức Phật muốn ta trở về. Thì ngay trong xao động chúng ta phải đứng lặng, phải dừng lại ngay mỗi cái để rồi chúng ta mới trở về con đường giải thoát được. Mà từ xưa giờ chúng ta cứ chạy theo con đường xao động, dùng pháp đối trị, cái xao động nhiều, thô tháo đưa lên cái xao động vi tê. Nhưng mà vi tế cách mấy cũng nằm trong cái xao động, rồi người ta mới bỏ xao động tìm xao động vi tế hơn nữa. Từ xưa tới giờ chúng ta cứ lần quấn như vậy.

Khi Đức Phật Thích Ca chứng đắc rồi, Ngài mới thấy lạ là "tất cả mọi xao động đều có đứng lặng nằm trong đó". Mà chúng sanh vì vô minh, vì khát ái cho nên phải luân hồi sanh tử khổ, mà không thấy được lại đi tìm chỗ khác, bỏ mình, bỏ cái xao động đó mà đi tìm một cái đứng lặng ở nơi khác thì không bao giờ có. Bỏ cái sóng con chó, con trâu mà đi tìm cái nước ở chỗ khác. Thành ra Đức Phật mới thương hại chúng ta mà chỉ. Nhưng mà từ sóng con chó, con trâu không thể nhận lấy nước liền, không thể nhận được, chúng ta phải trở về cái dòng nước có hình thôi. Bởi vì sóng con chó, con trâu là có hình có tướng luôn. Mà hình đây có nghĩa là thời gian, tướng đây có nghĩa là không gian. Thì thời gian và không gian phải tương ưng nhau. Nhưng mà có 1 cái nhìn hiện tiền. Cái đó là cái nhìn quá khứ-hiện tại-vị lại thì đó là thời gian, còn không gian đó là căn và trần tức là đối tượng của nhận thức, mà nhận thức có quá khứ hiện tại và vị lại. Thí dụ tôi nhận thức bây giờ, tôi hiểu biết bây giờ, thì cái đó là cái hiểu biết ngay hiện tại, nhưng 5 phút sau cái hiểu biết tôi khác hơn, thì đó là cái hiểu biết tương lai. Còn hôm qua hoặc cái mới hồi nãy đây tôi hiểu biết nó trở về quá khứ. Thành ra qu khứ nó có những cái trước hiểu biết bây giờ và dài dài cho tới 1 sát-na, 5-10 phút, 1-2 năm, cả trăm cả triệu năm về trước, còn trong tương lai cũng vậy. Chúng ta thấy những chuyển biến này thì đó là chuyển biến chu kỳ, mà nếu chúng ta chuyển biến như vậy, cái đối tượng của cái hiểu biết này cũng thay đối theo chuyển biến thì nó thô tháo hơn, thành ra nó có không gian.

Còn có một cách nhìn nữa là chúng ta chưa trở về mặt trăng thật được, chúng ta chưa trở về hoàn toàn đứng lặng bất biến được thì chúng ta phải có một cái nhìn chuyển biến mà đứng lặng chứ không thể bất biến được. Thì cái chuyển đó trong đạo Phật, nhất là trong Thiền tông kêu là cái nhìn hiện tiền. Hiện tiền là nơi đây chưa có quá khứ, chưa có hiện tại và cũng chưa có vị lai. Như vậy cái nhìn hiện tiền là cái nhìn xuyên suốt, cái nhìn không có quá khứ, không có hiện tại và chưa có vị lai thì cái nhìn đó và đối tượng của cái nhìn cũng là nhận thức thôi, tức là cái nhìn nhận thức đối với nhận thức, nơi đây không có đối tượng nhận thức, mà đối tượng nhận thức cũng vẫn là nhận thức. Đó là một cái khó khăn nhất. Mà thường thường trong thế tư tưởng chúng ta thấy nhận thức nào cũng có đối tượng hết. Còn ở đây nhận thức có đối tượng cũng được mà không đối tượng cũng được. Mà đối tượng nhận thức ở đây có thể là vật lý, sinh lý mà cũng có thể là tâm lý, mà cũng có thể không phải là vật lý, không phải sinh lý, mà cũng chăng phải là tâm lý mà chỉ là sự chuyển biến đứng lặng thôi. Thành ra sự chuyển biến đứng lặng thấy được chuyển biến đứng lặng và thấy được tất cả chuyển biến xao động của căn-của trần-của thức. Còn chính nó thì chẳng có căn, chẳng có trần, chẳng có thức gì hết, nó chỉ là nhận thức đối với đối tượng nhận thức. Thành ra cái khó khăn chúng ta ở chỗ đó.

Chúng ta thường thường theo thế tư tưởng thì chúng ta thấy mọi sự vật khác nhau hoàn toàn, mặc dù có sự liên can nhau rất chặt chẽ, nhưng mỗi vật đều có tác dụng khác nhau. Còn ở đây lại khác. Ơ đây sự nhận thức chỉ là nhận thức thôi, nhận thức không cần đối tượng. Không cần đối tượng có nghĩa là có đối tượng cũng được mà không cũng được, đối tượng của nó là căn-trần-thức cũng được, mà không có căn-trần-thức cũng được, mà đối tượng nó là nhận thức đứng lặng cũng được.

Đó là cái khó khăn mà trên thế tư tưởng, thế xao động không thể diễn tả được. Mà nếu không diễn tả được làm sao chúng ta tu tập!?! Thành ra chúng ta diễn tả nương vào cái lời đó chúng ta nắm được cái ý. Thành ra bên Nguyên thủy, bên Tiêu thừa thường thường không chịu diễn tả. Thành ra nói tới Niết bàn, nói tới chuyển biến đứng lặng là bên Tiểu thừa bên Nguyên thủy là không bao giờ diễn tả. Khi diễn tả nó lọt qua xao động, mà nếu không diễn tả làm sao chúng ta tu tập, nhất là thời buổi này, thời buổi của lý trí, của lý giải, chứ không phải thời buổi niêm tin mà nhăm mặt tin càn được. Hồi xưa chúng ta nhắm mắt tin càn được, vì chúng ta nhắm mắt tin vào đấng Vô Thượng Sư, tức là bậc Toàn Giác. Còn bây giờ các bậc Toàn Giác đã vắng bóng rồi, thành ra đòi hỏi chúng ta phải có một lý trí phân biệt cho nó rõ ràng thì chúng ta mới tu tập được. Mà lý trí là cái thế xao động, mà xao động làm sao nhìn được cái đứng lặng. Đó là sự khó khăn nhất mà bên Đại thừa họ bắt đầu lý giải. Mà hễ lý giải thì kẹt mà không lý giải thì không thể hiểu được.

Cái chỗ đó là cái chỗ mà chúng ta thấy cái đó cũng là cái khó khăn của chú bé Triệu Châu, một Thiền sư vĩ đại bên Trung Quốc cũng nằm trong vấn đề đó như chúng ta. Khi mà Ngài đi tu 7, 8 tuổi còn đề chỏm theo Nam Tuyền mười mấy năm trời. Mười mấy năm trời mà ông Thầy chẳng dạy cái gì hết. Ông ngộ đạo lúc đó 15, 16 tuổi gì đó, theo trong tiểu sử. Thì Ngài tức quá, mười mấy năm trời Thầy không dạy gì hết. Bữa đó ông xách tọa cụ tới lễ Thầy và nói: "Con xuất gia đến nay mười mấy năm trời rồi, từ lúc còn đê chỏm 7, 8 tuổi vào chùa đến nay mà Thầy không chỉ dạy con về đạo quả, về Niết bàn, con rất tha thiết về vấn đề đó". Tức là ông đã chuẩn bị lâu rồi: "Niết bàn là gì?".

- Nam Tuyền nói cái gì ta cũng chỉ cho con hết rồi mà nói không có chỉ.. Nói "Bạch Sư Phụ chứ Đạo là gì?" Bên Trung Quốc kêu Đạo là Niết bàn.

- Thì Nam Tuyên nói đâu có gì "bình thường tâm là Đạo, cuộc sống bình thường của con là Đạo", có gì mà Thầy không dạy, Thầy đã dạy con hết trơn rồi. Con bưng nước Thầy nhận, con xá Thầy chứng minh, không có gì mà Thầy không chỉ dạy con hết, cuộc sống bình thường đó là Đạo.

Ông nói bình thường là Đạo thì ai cũng biết Đạo hết rồi. Thầy có thể giải thích "bình thường là Đạo được không". Vậy thì ở ngoài họ sông bình thường, họ cũng đắc Đạo, đạt Niết bàn đâu cần tu gì đâu. Thầy cho con lời giải thích bình thường tâm là Đạo.

- Thì Nam Tuyền nói "nếu con khởi ý niệm giải thích thì không còn Đạo nữa". Ý nghĩa là chúng ta dùng lý trí, dùng thế xao động giải thích đứng lặng, thì mất đứng lặng. Bởi vì mình lấy cái sóng con chó, con bò giải thích cái nước làm sao giải thích được. Giải thích cái nước thành ra xao động, mà không giải thích thì làm sao biết được nước. Mà nếu giải thích dùng sóng con chó, con trâu, con bò mà giải thích cái nước thì nước trở thành sóng con chó, con trâu, con bò. Thì làm sao mà giải thích!!! Thành ra Nam Tuyền mới nói "nếu mà con muốn tìm hiểu về cái bình thường tâm, về cái Đạo thì không còn Đạo nữa, vừa khởi ý muốn giải thích về Đạo thì không còn Đạo nữa".

. Thì Triệu Châu mới tức "Nếu mà không giải thích thì làm sao con biết về Đạo. Nếu Thầy nói cuộc sống như vậy thì ai mà không sống như vậy, con cần chi xuất gia theo Thầy mười mấy năm trời. Bây giờ Thầy nói cuộc sống bình thường ăn, làm, ở, thức, ngủ, dâng nước cho Thầy đó là Đạo. Nhưng mà con thấy đó không phải là Đạo, con vẫn khổ sở như thường. Vậy khổ sở là Đạo sao?" Ông mới hỏi không giải thích làm sao con biết đó là Đạo.

- Thì Nam Tuyền mới nạt "Đạo không thuộc về biết hay không biết. Nếu biết là vọng, mà không biết là cây đá. Không biết là trơ trơ là không có cảm giác gì hết, trơ trơ là cây đá, còn nếu biết con phân biệt cái này, cái kia là vọng. Đao không thuộc về biết hay không biết". Làm sao giải thích.

. Nhưng mà Triệu Châu, ông ngộ.

Thì chúng ta thấy, chúng ta phải có sự nghiền ngẫm, có sự thao thức, có sự tha thiết, có sự cẩn trọng trên con đường giải thoát. Và phải có một năng lực bền bỉ, kiên trì theo dõi mãi thì may ra chúng ta có thể hiểu được. Câu nói đó tôi coi hoài mà tôi không ngộ, nhưng mà sau mình hiểu thì mình thấy có thể ngộ được.

Thành ra cái giải thích này tạm giải thích thôi, mà chư phật tử lấy cái giải hích làm khuôn khô, mà cứng nhắc cái Đạo thì chúng ta kẹt. Chuyên biên sát-na thì nó chuyển biến đứng lặng, của nước là bất biến đứng lặng nó chẳng có hình chẳng có tướng gì hết. Còn chuyển biến xao động sóng con chó, con trâu, con bò thì có không gian, thời gian, có sự chướng ngại có nhận thức và đối tượng nhận thức. Mà từ không gian thời gian tương ưng, từ nhận thức và đối tượng nhận thức mà chúng ta trở về không có không gian không có thời gian chẳng có nhận thức chẳng có đối tượng nhận thức gì hết, chỉ là một vùng hào quang rực rỡ sáng soi, chúng ta thấy không thể chúng ta nhảy vọt như vậy được. Thì chúng ta phải trở về cái nhận thức mà có đối tượng cũng được, không có đối tượng cũng được. Nhận thức và đối tượng nhận thức nó dung thông nhau, nó chiêu soi và tự chiêu soi lần nhau. Còn nhận thức và đối tượng nhận thức không thể chiêu soi với nhau, không thể dung thông với nhau, thì cái đó là sư luân hồi sanh tử của tư tưởng. Nói cách khác chúng ta phải qua Mặt trăng 3, Mặt trăng 2, Mặt trăng 1.

Ở đây, cái bản này chúng ta thấy có thêm nhãn xúc là độc đáo nhất mà chúng ta bo quên, chúng ta không giai thích. Mà nó chính là nguyên nhân chính của 36 pháp này. Đây là tôi đê nghị thôi nhé, không biết đúng hay sai. Cái này trong kinh, nhưng mà giải thích là của tôi, mà nếu sai là tôi bị sa đọa thôi vì tu tập theo cái sai, mà nếu đúng thì cơ duyên giải thoát của chúng ta có thể đi đền được. Ở đây tôi đề nghị cách giảng. Trong kinh có nói cái A-lại-da. Chúng ta trở lại A-lại-da, hôm trước tôi có nói nhưng mà không nhấn mạnh vào cái này. Nhưng mà khi đi vào giải thích tôi lại bỏ cái này, bởi nó khó, nhưng mà nếu có thời giờ nghiền ngẫm thì thấy nó rõ ràng.

Thì chúng ta thấy rằng Chơn như vũ trụ là có Mặt trăng thiệt tức là Chơn như tịnh và Chơn như động.

Chơn như động tức là dòng nước mà chưa có sóng con chó, con trâu, con bò tức là thời gian tuyệt đối, chúng ta kêu hiện tiền Và cái sóng con chó, con trâu chúng ta kêu là chu kỳ, tức là cái đứng lặng hợp với cái xao động, 2 cái này gom lại kêu là Chơn như động. Sở dĩ dùng Chơn như là vì chúng ta tùy thuận được nó đó. Khi mà nó kèm Chơn như tịnh thì kêu nó là Chơn như động. Còn khi mà bỏ Chơn như tịnh ra thì cái đứng lặng mà chuyển biến đó chúng ta kêu là vọng tưởng, nghĩa là không phải chơn mà cũng chăng phải vọng. nếu so Chơn như tịnh nó là vọng, còn so chuyển biến xao động nó là chơn. Thành ra nó là cái gạch nối mà chúng ta muốn trở về Chơn như tịnh, muốn trở về nước thì chúng ta phải qua gạch nối này. Gạch nối này nói nó vọng thì không đúng, mà nói nó chơn thì cũng không phải. Bởi vì so với nước, thì nước là đứng lặng mà bất biến còn nó thì đứng lặng nhưng mà chuyển biến. Từ bất biến qua chuyển biến nó là vọng rồi. Nhưng mà vọng vẫn đứng lặng tức là vẫn giữ được cái trạng thái cũ nghĩa là chưa có tướng gì hết, nghĩa là vẫn còn trung thực, nhưng mà nó đã mờ. Mà đã mờ tức là vọng, mà trung thực vẫn chưa là vọng lắm. Còn khi chuyển biến mà xao động thì mất luôn, không còn trung thực gì nữa hết, bây giờ "mặt trăng đã vỡ thành muốn mảnh, hóa hiện hình hài khắp thế gian" có hình có tướng luôn, thì cái này là vọng. Thành ra nó là cái giữa, đối với chuyển biến xao động nó là chơn, còn đối với cái bất biến đứng lặng Chơn như tịnh nó là vọng, thì chúng ta phải trở về cái này.

Sau khi có 1 niệm bất giác. Niệm bất giác là cái độc đáo đấy. Cái này chúng ta bỏ qua khi nào cần tôi sẽ giảng lại, cái đó là Bồ-tát trở về Như Lai. Thì qua niệm bất giác này chúng ta mới lọt xuống A-lại-da cá nhân. Thì A-lại-da cá nhận, chúng ta thấy Chơn như tịnh nó cũng xuống cấp, xuống đây thì nó là kiến phần, chúng ta tạm gọi là kiến phần. Kiến phần này là kiến phần đứng lặng chứ không phải của xao động. Phần xao động kiến phần và tướng phần thì nó phải có thêm cái căn xác thân ở giữa nữa. Còn kiến phần và tướng phần này nó không có căn, thì kiến phần là nhận thức còn tướng phần là nhận thức, hai cái đều là tâm hết, phải nói như vậy. Còn kiến phần và tướng phần của xao động thì nó phải có căn-có trần-có thức, nghĩa là nó có vật lý-sinh lý và cái tâm. Còn ở đây là không có vật lý, không có sinh lý, chỉ có tâm lý và tâm lý thôi. Chúng ta phải hiểu như vậy. Danh từ phải dùng vậy thôi nhưng mà phải giải thích thêm. Thì kiến phần A-lại-da và tướng phần A-lại-da không có căn ở giữa, kiến phần A-lại-da là nhận thức và tướng phần A-lại-da cũng là nhận thức, nghĩa là tâm với tâm chứ ở đây không có căn-trần-thức gì cả. Thì kiến phần A-lại-da chúng ta tạm gọi là Chơn như tịnh, nhưng mà chúng ta đừng hiểu Chơn như tịnh với Chơn như tịnh của vũ trụ là 1 thứ, mà như vậy chúng ta cũng đừng hiểu nó là 2. Cái khó khăn là khó khăn chỗ đó. Tất nhiên là Chơn như tịnh nó không rực rỡ bằng Chơn như tịnh của vũ trụ. Vì sao? Vì Chơn như tịnh của vũ trụ là nó tùy thuận được với chuyển biến đứng lặng và chuyển biến xao động, nó tùy thuận với Chơn như động. Còn ở đây là không tùy thuận được. Nhưng mà nói nó khác thì cũng không đúng, nó hơi mờ hơn 1 chút nhưng mà cũng chưa có gì. Nó cũng là 1 hào quang rực rõ sáng soi. Thành ra cái khó chúng ta là khó trình bày ở chỗ đó. Nếu chúng ta nói Chơn như tịnh của A-lại-da của chúng ta cái kiên phân này với Chơn như tịnh vũ trụ là 1 thứ thì chúng ta lâm, mà nếu nói là 2 thứ khác nhau thì trật. Thì chư phật tử phải thông cảm chỗ đó. Bởi vì cái thế tư tưởng là nó cứng nhắc hà, nhưng cái thế của chuyển biến đứng lặng nó không có cứng nhắc, nó rất là linh động và sinh động. Chúng ta phải hiểu ra ngoài cái thế tư tưởng thì chúng ta mới hiểu được. Ơ đây Chơn như tịnh nó xuống đây, nó làm kiến phần và khi nó chuyển biến chậm lại (nên nhớ nó chuyển biến chậm lại mà vẫn chuyển biến đứng lặng nhe, tức là chưa có tướng gì hết) thì nó hơi mờ, thì cái đó chúng ta kêu là Hư vô vi tế.

Tức là vùng hào quang rực rỡ sáng soi hoàn toàn sáng suốt, bây giờ vẫn còn rực rỡ sáng soi nhưng mà hơi mờ. Mờ tức là không sáng bằng Chơn như tịnh, thành ra chúng ta kêu là Hư vô vi tế (vi tế là rất nhỏ nhiệm, hư vô là tràn lan khắp cả vũ trụ, là vô lượng vô biên), cũng giống như cái kia nhưng mà hơi mờ, mờ một cách rất là vi tế nhỏ nhiệm, chỉ thế thôi. Thành ra cái này cũng là ánh sáng, cái kia cũng là ánh sáng; cái này là nhận thức là tâm thì cái kia cũng là nhận thức là tâm, thì cũng là tâm, 2 cái đều là tâm hết, không có cái nào là căn-trần, vật lý-sinh lý nào trong này hết. Vì nó đứng lặng thành ra những cái xao động đều hiện hình trong nó hết. Nó như mặt kiếng, tôi nói nó giồng như chứ không phải như mặt kiếng thiệt. Nó như mặt kiếng, tất cả đều hiện hình trong đó, rồi nó nhận và chiếu soi trở lại. Cái kiếng thì chiếu soi chứ không tự chiều soi được. Còn ở đây Chơn như tịnh nó chiếu soi chuyển biến chậm lại thành Hư vợ vi tế, Hư vô vi tế trở lại Chơn như tịnh nữa là hoàn toàn rực rỡ không có mờ, rồi hơi mờ, rồi trở lại hoàn toàn rực rỡ không mờ nữa. Cứ thế mà tới lui, như con thoi tới, lui. Nhưng mà không phải tới lui vậy không, nếu vậy thì nó dễ, nhưng nó phải xuống cấp nữa, mà chúng ta thường thường có cái nhìn theo cái thế tư tưởng. Thì hôm đó có một thiện nam đưa câu hỏi cũng hay, hay nhưng mà dở là nói về cái thế tư tưởng. Ví dụ cái hột xoài mình trông xuống đất, khi nó lên cây xoài thì hột xoài nó phải mất, khi nó lên trái xoài rồi mình ăn trái xoài thì trái xoài mất chỉ còn hạt, tức là có cái này phải mất cái kia. Còn đắng này cũng vậy, nếu Mặt trăng Chơn như vũ trụ xuống cấp Mặt trăng 1 thì Chơn như vũ trụ phải mất đi. Và khi Mặt trăng 1 xuống cấp thành Mặt trăng 2 thì Mặt trăng 1 và Chơn như vũ trụ Mặt trăng thiệt nó phải mất đi. Sao Sư nói nó còn hết? Thì cái đó là cái khổ cho tôi, tôi giảng vậy là tôi giảng. Nếu nói vậy là qua cái thế xao động rồi, đem cái thế xao động mà chụp mũ, mà khuôn khổ vào đứng lặng chuyển biến, mà chụp mũ luôn cái bất biên thì chúng ta lại kẹt. Cái bất biến lại khác, đứng lặng mà bất biến khác, còn đứng lặng mà chuyển biến khác, còn chuyển biến mà xao động khác nữa. Nhưng mà giờ làm sao! Chúng ta trình bày hoàn toàn trình bày dựa trên chuyển biến xao động không hà. Mà chuyển biến xao động làm sao diễn tả được chuyển biến đứng lặng, chớ đừng có nói tới bất biến, mới nói có chuyển biến đứng lặng thôi, chuyển biến xao động không thể diễn tả được.

Nhưng mà phải nương vào đó, nương vào cây gậy đó chúng ta nhảy vọt, chỉ có cách đó thôi. Thành ra mới có cách nói" phải mà không phải," không phải một mà không phải hai". Còn chuyển biến xao động thì 1 là 1, còn 2 là 2. 1 với 2 liên can chứ không thể 1 là 2 được. A là A chứ không thể vừa là A vừa là B, không có vấn đề đó. Nhưng mà chuyển biến đứng lặng thì A vừa là A, mà A vừa là B, A vừa là C mà A vừa là tất cả. Mà nếu chúng ta không chấp nhận đường lối đó thì không thể nào giải thích được cái giải thoát, không thể nào giải thích vấn đề Bát nhã được. Thành ra ở đây tôi cứ làm tới làm lui hoài, tôi muốn chư phật tử hiểu cái đó. Bị cái đó là con đường huệ mạng của chúng ta, con đường giải thoát của chúng ta. Dù muốn dù không chúng ta cũng phải đi con đường đó thôi, nếu muốn giải thoát. Còn đi cái thế xao động thay đôi cái thấp lên cái cao, thay đôi cái thế xao động từ cái xiềng sắt qua xiềng cây, xiềng vàng thì vẫn nằm trong cái xiềng thôi. Tôi muốn chư phật tử ở đây khá rồi thì qua Bát nhã. Qua Bát nhã thì phải có một cái nhìn đảo lộn, một cái nhìn cách mạng tất cả những nhận thức từ xưa tới giờ của chúng ta. Nhưng cũng phải nương vào cái nhận thức đó đệ rồi thoát khỏi nhận thức đó, nương vào xiềng vàng, xiềng cây chúng tạ bẻ tất cả mọi xiềng. Thành ra chúng ta lý giải tất cả những khuôn khổ đó rồi ngay khuôn khổ đó chúng ta sẽ đả phá những khuôn khổ. Chỉ còn cách đó không còn cách nào khác nữa.

Thành ra lôi đại thừa tôi thấy nó hay nhưng mà khó. Nhưng mà tôi nghĩ chư phật tử nghe nhiều lần thì huân tập A-lại-da, nếu chúng ta chịu cố gắng ngồi thiền, chúng ta nghiền ngẫm, có người hướng dẫn, nhiều lần lặp tới lặp lui, nếu chúng ta có sự thao thức, sự tha thiết, bền bỉ thì chúng ta phải hiểu thôi. Thì người xưa cũng ngu như chúng ta, không có ai tài ba gì. Như ngày xưa Đức Phật từ địa ngục bò lên, Ngài cũng từng giết mẹ mà đọa xuống địa ngục vô gián, từ đó Ngài bò lên. Chúng ta được thân như vậy, được nghe pháp như vậy tức là chúng ta cũng bò nhiều kiếp rồi, chúng ta không phải ở địa ngục nữa mà chúng ta vượt lên, đã đi được nửa đường, hoặc hơn nửa đường, thì dù muốn dù không chúng ta phải đi, chứ không có con đường nào khác nữa. Thì ở đây, chư phật tử trở lại cái này.

Chơn như tịnh Mặt trăng thiệt lọt xuống Mặt trăng1 là A-lại-da. Tôi nói A-lại-da nó rất là khó, nó gồm có 3. A-lại-da thức này nó gồm cả 3. A-lại-da thức này nếu cái kiến phần của nó là nhận thức đứng lặng, cái bất biển thì nó liên can Mặt trăng thiệt của vũ trụ, nhưng mà cũng không phải giống như Chơn như tịnh kia mà cũng không khác. Rồi bây giờ nó chuyển biến chậm lại, chuyển biến đứng lặng mà chậm lại thì vùng hào quang rực rỡ hơi mờ, thành ra không còn kêu là Mặt trăng thiệt nữa mà nó đã xuống cấp rồi, thì chúng ta kêu đó là Hư vô vi tế. Từ Hư vô vi tế đây mới là khó khăn đấy: ở trên nó nối liền với vũ trụ, ở dưới này thì nó chia làm 2. Rồi bây giờ chúng ta có một cái kêu là Vọng tưởng kiên cố, cái này là cái độc đáo nhất mà chúng ta không để ý. Vọng tưởng kiên cố không phải là Mặt trăng1 mà cũng chẳng phải là Mặt trăng 2, mà nó là cái môi giới để cho cái Hư vô vi tế này xuống cấp thành Mặt trăng 2. Nó cứ đập vào cái Hư vô vi tê này, bởi vì Hư vô vi tê là cái tướng phân của Chơn như tịnh, Chơn như tịnh là kiên phân, là phân nhận thức, đây cũng là nhận thức nhưng mà đã xuống, đã chuyển biến chậm lại. Thành ra trong Kinh mới nói là thêm một cái vọng tưởng kiên cố. Kiên cố là gì? Cố là cứng ngắc, kiên là bền bỉ, kiên cố là bền bỉ một cách cứng ngắc đập mãi vào vọng tưởng Hư vô vi tế này đê mong câu có 1 cái hình. Bởi vì nó chí là hào quang thôi thì bây giờ nó xuống Mặt trăng 2 là có hình, chúng ta phải để ý. Kinh Thủ Lăng Nghiêm, trong bài nói là Vọng tưởng kiên cố. Mà nên nhớ kiên cố là kiên cố của chuyển biên đứng lặng nhe, chứ không phải kiên cô của cái xao động, 2 cái nó khác. Đứng lặng là sao? Là nó đập vào đó nhưng mà đập một cách hôn nhiên, không có tác ý, không có vọng tình, không có vọng tưởng, cái độc đáo của Duy thức và Thủ Lăng Nghiêm là chỗ đó. Cái đó là qua cái hiểu biết của tôi thôi, chứ đúng hay sai thì tôi không biết, nhưng mà tôi dựa vào Thủ Lăng Nghiêm, nhất là Duy thức, cái nghiền ngẫm của tôi mấy chục năm nay. Thì nó đập vào Hư vô vi tế thì nó mới có Mặt trăng 2, đó là chúng ta nói về phần chuyển biến đứng lặng. Rồi từ đó chúng ta thấy Vọng tưởng kiên cố không phải nó ở cái môi giới đó không, mà nó còn tiếp tục đập vào Mặt trăng 2, đập vào đó để xuống Mặt trăng 3. Hồi xưa giờ tôi không thấy chỗ này, cái này là tôi đề nghị thôi. Thì cái vọng tưởng kiên cố không những nó nằm ở môi giới từ A-lại-da là Mặt trăng1 đó nó đập vào tướng phần tức là Hư vô vi tế để lọt xuống Mặt trăng 2, rồi nó tiếp tục đập vào Mặt trăng 2.

Tất nhiên là Hư vô vi tế làm kiến phần rồi chuyển biến chậm lại là Hư minh le lói chiếu soi thì nó mong cầu có 1 cái hình, thì bây giờ nó có 1 cái hình. Nhưng cái hình này chỉ là chập chờn le lói thôi tức là có lúc có hình, có lúc là hào quang, rồi lại có lúc có hình có lúc là hào quang thành ra kêu là Hư minh le lói (minh là sáng, hư là không) là không thật sáng, chập chờn le lói thôi, tức là có hình rồi trở lại hào quang không có hình gì hết, rồi lại trở lại có hình. Tức là Hư minh le lói rồi trở lại Hư vô vi tế, rồi Hư vô vi tế chuyển biến chậm lại Hư minh le lói, Hư minh le lói chuyển biến nhanh trở lại thành Hư vô vi tế. Mà Hư vô vi tế chưa có hình, Hư minh le lói chiếu soi là có hình mà cái hình nó chập chờn nó không phải là cái hình rõ rệt, vừa như có hình vừa như hào quang, hào quang không có hình gì hết. Rồi cái Vọng tưởng kiên cô nó lại đập vào cái này, bởi vì nó là cái môi giới của tất cả, thì cái Mặt trăng 2 này mới xuống thành Mặt trăng 3. thì cái hư minh le lói lúc có hình, lúc hào quang trở thành kiến phần của Mặt trăng 3. Rồi khi nó chuyển biến chậm xuống do Vọng tưởng kiên cố đập vào mãi cái Mặt trăng 2 thì nó xuống cấp thành Mặt trăng 3. Chúng ta phải giải thích như vậy thì mới thấy được. Thì cái Vọng tưởng kiên cố này, theo tôi thấy trong thập kiết sử nó là cái vô minh chi mạt, cái vô minh này để cho vọng tưởng đứng lặng này phát hiện. Thì Hư minh le lói chiêu soi lúc có hình, lúc hào quang chuyển biến chậm lại xuống thành chúng ta thấy Mặt trăng 3, bây giờ có hình hẳn hoi, không còn hào quang nữa, có hình hắn hoi. Mà hình gì? Chưa có. Nếu có hình thì rõ rệt có tướng luôn. Cái này chưa có tướng tức là dường như có những điện tử hội tụ, có những cái thức, những chủng tử hội tụ. Nhưng mà hình tướng gì? Chưa có tướng, chỉ hội tụ như thế thôi. Thì đến đây chúng ta thấy là hết, xuống cấp đến đây là hết rồi, cái kiên cố nó đập như vậy là nó thỏa mãn, nó muốn có 1 cái hình. Bây giờ nó có hình rồi, đến đây là hết thì nó trở lên Hư minh le lói chiếu soi, trở lên Mặt trăng 2 trở lên Mặt trăng1. Nhưng mà chúng ta nên nhớ một điều không phải xuống Mặt trăng 3 rồi thứ Mặt trăng 2, Mặt trăng1, Mặt trăng thiệt của vũ trụ mất, không có vấn đề đó. Cái khó hiểu là ở chỗ đó. Nếu mà đứng bên xao động thì hễ cái này mất thì cái kia có như ông thiện nam hỏi. Hễ có cây mít thì hột mít phải tiêu, cái đó là nhân quả khác thời, cái thế giới của xạo động. Thành ra thế giới của xao động, khi mà nhận thức thấy đồng hồ, mà đồng hồ mất thì cái thấy tôi cũng mất luôn.

Nếu có đông hô mà con mặt tôi hư thì cái thấy tôi cũng không có, không có đối với tôi. Cái đó là cái thế giới xao động, hễ có nhận thức thì phải có đối tượng nhận thức, đối tượng nhận thức mất thì nhận thức mất theo, mà nhận thức mất thì đối tượng nhận thức mất theo đối với người đó. Nhưng mà thế giới chuyển biến đứng lặng thì nó phải có cái nhìn khác, phải có cái hiểu khác. Cái khổ của chúng ta là ở chỗ đó, chúng ta cứ theo khuôn mòn thước cũ, chúng ta cứ khuôn khổ sự vật, cứ chụp mũ sự vật. Mà nếu sự vật khuôn khổ là có không gian, mà có không gian là có ngã. Ở đây là không có khuôn khổ, tức là không có không gian, chỉ có thời gian thôi. Mà nếu không có không gian thì cái ngã chấm dứt, chúng ta đắc quả A-la-hán. Nhưng mà đặc quả A-la-hán thì chỉ phá được Vọng tưởng kiên cô thôi nhen, còn Hư vô vi tế là không phá được. Thành ra A-la-hán là không phá được A-lại-da, chỉ phá được Vọng tưởng kiên cố là cái nối tiếp làm cho những Mặt trăng này xuống cấp, kêu là vô minh chi mạt. Thành ra đối với cái vô minh của vũ trụ thì cái này thuộc về chi mạt vô minh, nhưng mà đối với cái ngã chấp thì nó thuộc về câu sanh ngã chấp, nó là căn bản ngã chấp. Đó là chúng ta nói về phần đứng lặng. Bây giờ chúng ta nói về phần xao động. Bên xao động cũng thế thôi, nó đập vào kiên phân A-lại-da tức là Mặt trăng thiệt Chơn như tịnh đó thì bắt đầu mạt-na xuất hiện. Mạt-na phát xuất từ A-lại-da tức là cả Mặt trăng thiệt là Chơn như tịnh và Hư vô vi tê nó phát xuất từ đó. Rồi nó chiêu soi ra thành mạt-na, rồi nó tự chiêu soi trở lại kiên phân. Chiêu soi vậy là ngon rồi. Mà thật nó là hào quang rực rỡ mà không mờ, lấy đâu ra, ngon rồi. Nhưng mà nó lắc lư, nó xao động, do xao động nó vỡ ra, tức là bắt đầu có không gian. Nhưng mà chúng ta đừng tưởng mạt-na, thường thường tôi giảng là tôi không có giảng kỹ, chúng ta tưởng mạt-na ở đây xuống thành thức thứ 6, mà chúng ta không ngờ là mạt-na đi hết cái vọng. Thì trong Duy thức học kêu mạt-na cái danh từ là "tác ý". Tác ý nó liên quan tới kiên cố. Kiên cố nó đi từ A-lại-da thức nó đi xuống Mặt trăng 2, rồi kiên cố nó đập vào đó để có Mặt trăng 3. Thì cái mạt-na này cũng thế, không có tác ý là không có thức thứ 6, không có 5 thức đầu mà cũng không có sắc uẩn luôn. Cái mạt-na luôn luôn nó là nguyên nhân của luân hồi sanh tử. Nó là cái mầm móng thì nó ăn luồng luôn cả ngũ uẩn vào trong đó, mà thường chúng ta giải thích chúng ta không để ý cái đó.

Thành ra chữ mạt-na khi mà phát xuất từ A-lại-da, rồi khi mà trong A-lại-da tất nhiên nó chỉ là sự đứng lặng thôi, "đứng lặng nhập vào đứng lặng", tức là không có chủng tử gì hết, nhưng mà khi có chủng tử thì thành ra mạt-na. Cái này cũng là một cái nhức đầu của chúng ta đấy. Thành ra chúng ta thấy khi mà tất cả chủng tử trở về A-lại-da thì thành năng lực, tức là đứng lặng đi vào đứng lặng không có chủng tử gì hết, nhưng ngầm chứa trong đó. Khi mà nó xao động trở ra thì bắt đầu có chủng tử thiện ác, tội phước, kinh nghiệm, kiên thức, ký ức, nhưng mà tất cả cái này vô A-lại-da rồi thì biến thành năng lực. Cái này là cái nhức đầu, chư phật tử phải nghiền ngẫm thì mới biết được cái đó. Vì do xao động mới có mạt-na, mà cái xao động cái nguồn gốc chính là "tác ý". Nguồn gốc xuống cấp chính là Vọng tưởng kiên cô. Còn cái này vọng tưởng của nó là Vọng tưởng U ân (ân là nấp, u là thâm sâu) là ẩn nấp một cách thâm sâu để đi vào thức thứ 6, để đi vào 5 thức đầu, đi vào sắc uẩn, đều do cái tác ý này.

Thành ra chúng ta thấy có 9 duyên con mắt, 8 duyên lỗ tai, 7 duyên lỗ mũi, cái lưỡi và cái thân thì luôn luôn có tác ý trong đó. Mà có tác ý thì mới có thọ. Mà tác ý trong cái kia là Vọng tưởng kiên cố, không có kiên cố thì không có thọ, mà kiên cố không phải qua thọ luôn, mà nó còn nhờ kiên cố nó qua tới ái. Thì bên mạt-na cũng vậy, có tác ý là có thức thứ 6, tác ý tiếp tục qua thức thứ 6 xuống 5 thức đầu, tác ý đi vào 5 thức đầu biến thành sắc uẩn. Thành ra nhãn xúc này chúng ta không có giải thích, nếu giải thích về phần chuyển biến đứng lặng thì nó tức là Vọng tưởng kiên cô, còn nếu giải thích về phân xao động thì nó chính là "tác ý". Tác ý là mong câu, mong câu một cách xao động. Còn cái Vọng tưởng kiên cô đập vào một cách bền bỉ trong đó, nhưng mà một cách hồn nhiên. Hồn nhiên với tác ý nó khác nhau. Tác ý là sự mong cầu có vọng tình, vọng tưởng. Còn hồn nhiên là như trẻ thơ, không có vọng tình mà chẳng có vọng tưởng, chẳng có tác ý gì hết, cứ kiên cố đập như vậy. Đập để làm gì? Không làm gì hết. Đập chỉ đập thế thôi, đó là cái Vọng tưởng kiên cô bên đứng lăng. Còn cái này đập là để mong câu. Mong câu đê tạo sắc-thanhhương-vị-xúc, ngũ dục để mà chiếm hữu, để mà đắm nhiễm trong đó. Thì cái đó kêu là tác ý. 2 cái nó khác. Thành ra trừ cái đó chúng ta trừ tác ý, chúng ta phải trở về Vọng tưởng kiên cố. Thành ra chúng ta mới giải thích được cái xúc này, nếu không là cái 6 xúc thân này thì chúng ta giải thích không chạy. Thành ra qua giữa 6 thân thức, 6 thân xúc, 6 thân thọ, 6 thân ái thì chúng ta thấy rằng có xúc mới có thọ. Còn nếu mà 6 thân thức này thì chỉ là một trạng thái lờ mờ. Nếu chúng ta nhận được cái này thì chúng ta giảng lại nó rõ hơn. Chư phật tử về suy nghĩ thêm rồi kỳ tới tôi giảng lại, chúng ta trình bày cái này một cách rõ ràng hơn, sâu sắc hơn hoặc là cho rồi ren hơn cho những người không chuẩn bị, cái đó là do phật tử thôi. Hoặc là nó rõ hoặc là phiện phức rối ren thêm. Mà nếu có rối thì cuối cùng nó hết rối. Chúng ta nhức đầu cho tới cùng đi hoặc là chúng ta điên hoặc là chúng ta giải thoát. Tôi cũng mong chư phật tử cố gắng trong đó, kỳ tới tôi giảng nữa, tôi bền bỉ tôi giảng hoài nếu chư phật tử chịu nghe nhưng mà phải cố gắng liên tục đấy.

Tôi thấy hay, thấy độc đáo ở chỗ đó, chúng ta nhận rồi chúng ta có thể nhập nhiều khía cạnh lại một lúc, thì cái đó viết ra tờ giấy đọc thôi, chớ mà chư phật tử bỏ tờ giây đô mà nói được, cũng như hồi nãy cô đó nói là tôi phục à Tôi thì không có giây, tôi không có câm cái gì hết, nhưng mà tôi nhăm mắt thì nó hiện thôi, nhưng nếu tôi nội soi cái nữa thì nó mất, nghĩa là cái làn sóng điện thì có mà ống loa thì hư rồi, cái ống loa của tôi bị hư đấy. Hôm nay tôi trình bày hơi đỡ, tức là tôi hơi hơi khỏe lại.

Thì thôi hết giờ rồi tôi xin tạm ngưng. Chư Phật tử có ý kiến gì không? Nếu không thì kỳ tới chúng ta làm lại, ai đã trả bài rồi thì có thể làm lại cho nó rõ hơn. Bài giảng tôi thấy độc đáo, đa sô các người mới nghe chắc không nổi, nhưng mà cố gắng chúng ta nghe rồi chúng ta có thể làm giản tiện hơn, tôi tính tìm cách làm cho gọn hơn cho những người mới, còn những người lâu rồi người ta trình bày rất là hay, phật tử mới thì làm không nổi, vì quá dài, chúng ta làm sao cho đơn giản, lấy cái thí dụ trực tiếp vào trong một sự vật. Thí dụ con mắt nhìn cái ly này, chúng ta giảng ngay cái xao động có cái đứng lặng ngay trong đó thế thôi. Thì đó là chúng ta cho thí dụ và giải thích rồi. Còn nếu giải thích dài dòng thì khó à, nó hay vô cùng nhưng có một số chắc làm không được. Tôi tính soạn cái bản nhưng mà cái vụ văn minh văn hóa gì đó tôi không có thì giờ. Tôi tính soạn rồi viết lên bảng rồi tôi giải thích rồi quý vị nhìn lên bảng thì nó rõ hơn, chỉ nghe bằng cái lỗ tai mà nếu không nhìn bằng mắt thì nó khó nhận hơn. Tôi cũng cố gắng nếu làm được. Phật tử nhớ về nhà nghiên ngẫm thêm, tôi giảng như vậy cũng khá, kỳ này tôi giảng dễ rồi, kỳ rồi tôi giảng không được, kỳ tới tôi bớt cái phần căn nó yên tịnh lại chắc trình bày nó dễ hơn.

Thôi giờ chúng ta nghỉ. Chư Phật tử có ý kiến gì không? Tôi có để dành 15' mà tôi giảng rồi một hồi quên hết giờ, nghĩa là còn 15' nữa 5 giờ (17h). Học lần nào tôi cũng chừa 15' để cho phật tử hỏi hết á. Thì hôm nay chúng ta ráng ở lại 15' nữa. Câu ông Thiện Đức hỏi rất hay đấy, quý phật tử nghe rồi phật tử tập trả lời trước, tôi trả lời sau, chứ cái gì tôi cũng trả lời hết thì phật tử không có cái suy nghĩ.

Ông Thiện Đức nói tôi nói bên đứng lặng toàn là nhận thức, là hiểu biết thôi chứ không có căn, không có trần tức là nhận thức và đối tượng nhận thức. Thì ở đây ông nói răng cái A-lại-da thức đó gồm có Chân như tịnh tức là hào quang rực rỡ sáng soi, rồi xuống tới Hư vô vi tế là hào quang rực rỡ sáng soi hơi mờ, thì phần đó được rồi, nó toàn là hào quang thôi tức là tâm lý thôi, nhận thức thôi, chứ không có căn-trần. Rồi khi mà nó xuống Mặt trăng thứ 2 là cái Hư vô vi tề nó làm kiên phân tức là nhận thức còn Hư minh le lói chiêu soi làm tướng phân là phân đối tượng nhận thức, thì Hư minh le lói chiêu soi đây là dường như có hình dường như là hào quang. Thì tất nhiên cũng có thể nói là phần tâm lý không, tâm thôi chứ chưa có căn-trần, chưa có vật lý sinh lý. Tới Mặt trăng thứ 3 thì Hư minh le lói chiếu soi trở thành nhận thức và đối tượng cua nó là Dung thông. Mà theo tôi giảng Dung thông đó là bắt đầu có hình hội tụ rõ rệt. Như vậy cái này có phải là căn-trần, có phải là vật lý-sinh lý hay không? Mà nếu nói vật lý-sinh lý thì hôm nay, hồi nãy tôi nói chỉ là nhận thức thôi, không có căn-trân, không có vật lý sinh lý.

Vậy thì chư phật tử hiểu như thế nào? Phải ông Thiện Đức hỏi vậy hông? À, Dung thông ông nói nó là hội tụ, tôi giảng là hội tụ. Như vậy hội tụ có phải là vật lý, sinh lý không? Phải vậy hông? Vậy chư phật tử thấy làm sao, trả lời sao?

Cái này quan trọng để chúng ta phân biệt được cái đứng lặng và cải xao động. Đồng thời là chuyển biến hết, nhưng mà chuyển biến đứng lặng với xao động nó khác nhau chỗ nào? Ở đây nghe nhiều rồi đừng giao tôi hết, chúng ta phải có sự trao đổi, phải nghiền ngẫm và phải tự trả lời lấy, tôi cũng trả lời góp phần trong đó. Phật tử có thể về suy nghĩ rồi đặt câu hỏi, dầu cho câu hỏi thấp hay cao gì cũng được, cái nào không hiểu cứ hỏi. Bây giờ ai trả lời được nè. Phật tử nghe rõ câu hỏi không?

Thì chúng ta có 3 Mặt trăng. Mặt trăng thứ 1 là Chân như tịnh, tôi dùng đây kiến phần tướng phần nhưng của đứng lặng chứ không phải kiến phần tướng phân của xao động. Của xao động thì kiên phân, tướng phân phải thêm vật lý, sinh lý vào đó để làm sáng tỏ nó mới đăm nhiễm nhau thôi. Còn bên đứng lặng nó không có vật lý, sinh lý làm môi giới mà nó đi thăng vào với nhau, nó chuyển biến qua rồi chuyển biến lại, nó chiếu soi rồi tư chiếu soi. Còn xao động chiếu soi mới tự chiếu soi thì phải có xác thân ở giữa làm cho sự vật nó rõ ràng, lớn hơn thì mới làm cho sự vật đắm nhiễm nhau, thành ra nó chiếu soi được mà tự chiêu soi không được. Thành ra chúng ta thấy nhận thức nhìn thấy đối tượng nhận thức, mà đối tượng nhận thức không thể thấy nhận thức, đó là xao động. Còn bên đứng lặng, nhận thức nhìn thấy đối tượng nhận thức và đối tượng nhận thức cũng nhìn thấy nhận thức. Hay nói cách khác Mặt trăng thật, Chân như tịnh thấy được cái Hư vô vi tê và đông thời Hư vô vi tê cũng thấy được Mặt trăng thật. Hư vô vi tế thấy được Mặt trăng thật và Hư vô vi tế thấy được Hư minh le lói chiếu soi luôn. Còn Hư minh le lói chiếu soi thấy được Hư vô vi tế đồng thời thấy được cái Dung thông. Còn cái Dung thông nó thấy được cái Hư minh le lói chiếu soi nhưng mà Dung thông nó không thấy Hư vô vi tế bởi vì Hư vô vi tế hào quang nó quá sáng, nó chỉ thấy được một bậc nó thôi, cái Dung thông là nó thấy được Hư minh le lói chiếu soi chứ nó không thấy được Hư vô vi tế và cũng không thấy được Chân như tịnh tức Mặt trăng thật bởi vì nó thấp quá mức, nó chỉ nhận thấy cái tương đối của nó thôi. Còn cái Hư minh le lói chiếu soi thấy được Hư vô vi tế, đồng thời thấy được Dung thông nhưng mà cũng không thấy được Chân như tinh. Còn Chân như tịnh thì nó thấy hết tất cả, nó thấy được Hư vô vi tế, thấy được Hư minh le lói chiếu soi, thấy được Dung thông. Chúng ta phải hiểu như vậy. Còn Hư vô vi tế thấy được Chân như tịnh mà thấy một cách không rõ ràng lắm, mà nó thấy được Hư minh le lói chiều soi, thấy được Dung thông luôn.

Thì chuyển biến đứng lặng nó là vậy. Đứng lặng thì nhận thức và đối tượng nhận thức nó có thể nhập 1, còn bên xao động không được. Ví dụ con mắt tôi thấy bình thủy, nhưng bình thủy không thể thấy con mắt tôi. Tôi biết đây là cái bình thủy, nhưng bình thủy không thể biết tôi, bởi vì nó là vật lý sinh lý, mà phải có tương ưng tức là cái bình thủy này mất thì nhận thức của tôi cũng mất. Bây giờ nhận thức tôi chuyển lên cõi trời thì cái bình thủy chuyển thành hình thức khác chứ không phải là cái bình thủy nữa, thì nhận thức tôi khác không còn hình tướng đó nữa mà nó là một cái gì khác tương ưng cõi trời. Mà nếu tôi hạ nhận thức xuống thành con kiến thì cái bình thủy không còn là bình thủy đối với con kiến mà tôi nói chẳng hạn đó là quả địa cầu hay cù lao, vì tôi không đắc quả nên tôi không biết con kiến là cái khác nào. Thành ra nhận thức như thế nào thì đối tượng nhận thức nó phải chạy theo như vậy. Còn bên kia nó không có tướng, nhận thức là hào quang, hào quang mờ, rồi hào quang mờ tới hào quang chập chờn le lói, mà hào quang chập chờn tới hào quang dung thông, mà hào quang dung thông có thể thấy được cái chập chờn nhưng mà không thể thấy được cái Hư vô vi tế là cái mờ, cái đó nó quá sáng, hào quang hơi mờ nó chiếu soi được hào quang trên nghĩa là nó chuyển biến đứng lặng với nhau, nhưng mà vượt bực 1 cái nữa là nó không thấy, cái kia là hào quang quá sáng, cũng như Nhập lưu thấy được hào quang Nhất vãng lai chứ còn Bất lai không thấy được, bởi trên đó hào quang quá sáng, mà hào quang tối hơn thì không thể chiếu soi hào quang quá sáng. Thành ra trong kinh thường nói các vị Trời cũng có hào quang nhưng mà gặp hào quang Đức Phật thì cũng như cây nhang đối với mặt trời thì làm sao chiếu soi mặt trời được. Chúng ta phải hiểu như vậy.

Thành ra Thiện Đức mới hỏi cái Dung thông thi Sư nói đã lã có những chủng tử, có những hội tụ rồi. Quý phật tử về nghiền ngẫm, câu hỏi này rất hay đó, nếu mà sơ hở một chút xíu thì có thắc mắc, có vấn đề, nếu mà đi sâu nữa chan qua chan lại chúng ta thấy sẽ rõ hơn.

Giữa cái xao động với đứng lặng đó chúng ta nên nhớ nó không giống nhau mà cũng không khác nhau. Cái đau đớn ở chỗ đó. Trong cái xao động có cái đứng lặng và trong cái đứng lặng có cái xao động, 2 cái khổng phải 1 mà không phải khác mà cũng là 1 mà cũng là khác. Chư phật tử phải nắm vững chỗ đó thì chúng ta mới trả lời dễ dàng hơn. Và sự tu tập mới sáng tỏ hơn. Bây giờ các phật tử nắm vững câu hỏi rồi phải không, nếu ai không nắm thì hỏi lại. Tôi tạm ngưng vậy, xin hẹn kỳ sau. Chư phật tử về nghiền ngẫm nhen. Nam mô A Di Đà Phật. Mô Phật.